PDA

View Full Version : Ăn



chieunhatnang
10-03-2007, 12:27 AM
ĂN

http://www.vietnet.no/Fig/an.jpg

Thưa quư Bạn đọc! Lúc đầu, tôi lỡ viết Tiếng Việt Hay Quá “ở chủ từ, danh từ, đại danh từ, động từ, túc từ tĩnh từ”cùng với những ngữ âm pháp, tiếng đơn, tiếng kép, tiếng láy, tiếng ghép ḥa kết, tiếng ghép hợp kết; như một quyển sách học tiếng Việt, hai trăm trang, điều mà tôi rất sợ v́ tự biết ḿnh không đủ sức làm một nhà giáo.


Viết xong, đọc lại nhiều lần, cuối cùng đành phải bỏ đi. Không đến nỗi buông thả kiểu ra đi gặp vịt th́ lùa, gặp duyên th́ kết, gặp chùa th́ tu, nhưng tôi muốn viết như một cánh bèo, trôi theo sóng nước, hy vọng vẫn nở hoa, thay cho lời cảm ơn quư Bạn đọc Tiếng Việt Hay Quá: Khi nghe được những tiếng đàn cao quư ấy, tôi lại muốn biết thêm nhiều về bản nhạc cùng với người chơi đàn tài hoa. Tất nhiên, mọi sự hiểu biết của tôi, cũng giống như lá mà người nắm trên tay, ít hơn lá ở trên cây trong rừng.”Cuối cùng, Tiếng Việt Hay Quá, được viết thành ba phần chính: Người Ḿnh, Mở Đạo, Vạn Xuân.

Đối với tôi, người ḿnh là trên hết, bởi Tổ Tiên ta xưa đă mở ra được cái Đạo Làm Người, mà nay con cháu biết theo, th́ mai này đất nước ta sẽ sống măi với cuộc đời tốt đẹp, tươi sáng vạn lần hơn mùa xuân của đất trời, v́ ta biết thương yêu. Nếu Đạo là Đường đi, coi như văn hiến, như trà đạo, hoa đạo, kiếm đạo của người Nhật, th́ Đạo Làm Người ở nước ta hẳn đă có từ thời dựng nước? Đường đi lớn thường có nhiều lối nhỏ vắt ngang, Đạo Làm Người ở nước ta c̣n sinh ra các đạo Ông bà, đạo Vua tôi, đạo Vợ chồng…và nhiều thứ đạo khác, ngả sang phần tín ngưỡng dân gian; nhưng Đạo Làm Người, trước sau như một, không huyền thoại, cũng chẳng thần bí ǵ, vừa nêu cao tính Nhân đạo vừa soi sáng chất Nhân văn, cả về mặt trừu tượng lẫn hiện thực.

Văn hiến, truyền thống văn hóa tốt đẹp lâu đời, đă sớm trở thành Tư tưởng Chỉ đạo của người ḿnh. Rơ nét nhất là t́nh và nghĩa. T́nh th́ phải gần T́nh Người, cận nhân t́nh, phải Chí nhân; nghĩa phải Nghĩa Cả, đại nghĩa. T́nh và Nghĩa, qua Đạo Làm Người ở nước ta, trả lời được câu hỏi: Con người sống để làm ǵ? Về Cuộc sống, trước hết làm người phải được ăn và sau cùng là phải được chơi; giữa đó là nói và cười. Về Lẽ sống, phải học ăn, học nói, học gói, học mở; nghĩa là cái ǵ cũng phải học hết, từ các điều nhỏ nhặt, ăn trông mâm, ngồi trông hướng” cho tới những chuyện lớn lao lời chào cao hơn mâm cỗ. Kể ra không xuể. Người xưa từng nh́n thẳng vào sự thật: Có thực mới vực được đạo. Ăn để sống và chơi, từ trong món-ăn-chơi trước bữa ăn thật, chưa nói tới chơi cho lịch lăm cho người biết tay, để làm cho cuộc sống cả vật chất lẫn tinh thần, vốn gắn bó với nhau, sớm trở nên trọn vẹn ư nghĩa.

Trời sinh ra, đă làm người. Hay ăn, hay nói, hay cười, hay chơi. Qua tiếng Việt, tôi chỉ xin kể sơ sơ, lần lượt về “ăn, nói, cười chơi; hoặc ăn nói, nói cười, cười chơi và ăn chơi: Tiếng Việt, với ca dao, tục ngữ nước ta, sinh ra và lớn lên theo chiều dài lịch sử của dân tộc, trước cả các thời kỳ dựng nước và giữ nước, v́ bộ lạc có trước quốc gia. Chắc chắn phải có con người, rồi sau đó mới có tiếng nói, chữ viết. Người ta? Muốn được nên người, ra người, thành người, đều phải học làm-người. Không, chỉ là sinh vật dở người, chưa thật-người, nửa người nửa ma, bất thành nhân dạng.” Ngợm. C̣n Làm người, phải được: Hay ăn, hay nói, hay cười, hay chơi! Đúng, ư nghĩa đầu tiên cũng như cuối cùng: con người sống trên mặt đất này, trong lúc đương hạ, nhất niệm, ngay bây giờ, ở đây, là ǵ nếu không phải là ăn để sống, ăn no; sống để ăn, ăn ngon? Cách nào th́ “ăn” cũng đứng hàng đầu, trong tiếng Việt. Ăn, nói, cười, chơi. Cơi Phúc, trong tâm linh người ḿnh, là cơi Tiên. Bà Mẹ thần thoại, Âu Cơ, là một Bà Tiên. Nên: Ăn được ngủ được là Tiên. Không ăn, không ngủ, mất tiền thêm lo. Từ miếng ăn vật chất, ăn sung, ngồi gốc cây sung”vươn cao lên thành miếng ăn tinh thần, ăn quả nhớ người trồng cây. Hoặc bóng gió: Ăn sao ăn được mà mời. Thương sao thương được vợ người mà thương. Ăn xong, nhớ tới người làm ra miếng ăn, chính là thay cho lời cảm ơn, lấp lánh tính Nhân bản, người biết ơn người.

Nơi đâu không có sự cảm ơn, biết ơn, tạ ơn, đội ơn, nhớ ơn, nơi đấy không có văn hóa, văn hiến, khơi nguồn cho một cái đạo rất Việt Nam, là Đạo Làm Người; nơi con người dạy nhau biết ơn Tổ tiên, Ông bà, Cha mẹ, uống nước nhớ nguồn; tới nỗi người thanh cảnh, tao nhă cũng có một cái đạo gọi là “đạo của người tài tử. Bạn là người theo thuyết ư thức có trước, vật chất có sau hoặc ngược lại, cũng cần phải nh́n thẳng vào sự thật: Làm người, muốn sống, phải ăn! Thế, chưa đủ, trong lúc được ăn”các thức ăn được, bạn phải nhớ tới những người làm ra: Ai trồng sen cho chàng ăn quả? Ai trồng vả cho nàng hái hoa?”

Đạo Làm Người, của dân tộc Việt, bao gồm hai phần, là h́nh nhi thượng” biết ơn Tổ tiên, Ông bà, Cha mẹ; phần h́nh nhi hạ: Ăn, nói, cười, chơi. Đan kết thành ăn nói, nói cười, cười chơi và cuối cùng chỉ c̣n “ăn chơi? Quả thật cách ăn, lối nói, kiểu cười, thú chơi của một người cũng đủ nói lên người ấy là ai, nghĩa là thuộc hạng người nào; ăn sạch hay ăn bẩn, nói thật hay nói điêu, cười mỉm miệng hay cười hô hố, chơi cho đài các hay chơi bời bậy bạ? Một ông nghè vẫn có thể ăn cháo, đá bát. Một người bị mù chữ vẫn có thể ăn cây nào, rào cây nấy. Ai đó nói rất hay: Người ta có thể vừa ăn vừa cúi mặt, nhưng không nên cúi mặt để được ăn. Cũng như hai người, trai với gái, có thể vừa nằm vừa ăn, nằm ăn; nhưng nếu ăn-nằm th́ họ chẳng ăn chi hết. Ăn nằm lúc này đă sớm trở thành ngủ”; nhưng trai gái ngủ với nhau lại là đang thức, v́ khi ấy họ đă ăn ư”với nên coi mọi thứ chẳng ăn thua”ǵ, điều đáng kể là cả hai có ăn nên, làm ra”hay không, họ có ăn đời ở kiếp, nghĩa là có sống chung, ăn ở”với nhau được lâu dài không, chỉ sợ lại ăn sổi ở th́; ví như bọn quan lại quen thói ăn trên, ngồi trốc, bóc lột người dân tới độ biết bao nhà tan, cửa nát; đă thế, chúng lại c̣n ăn như tầm ăn rỗi”và cũng v́ không ăn ngay, ở thật” cho nên chúng thích ăn ốc nói ṃ; ưa ngồi mát ăn bát vàng”nên chúng thường ăn hối lộ, ăn của đút”?

Suốt mấy ngàn năm, người Việt sống, chết khốn khổ v́ cùng lúc vừa phải chạy giặc, vừa phải chạy ăn; giặc ngoài đă ăn hiếp; thù trong lại ăn hại. Chúng, bọn thù trong, phần đông thuộc giới có học, vừa ăn cướp của dân, vừa làm hại việc nước. Thù trong thường tàn bạo hơn giặc ngoài. Chưa kể bọn cướp đêm chẳng đáng sợ bằng đám cướp ngày; cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan.”Quan, phần lớn ăn t́m đến, đánh nhau t́m đi, có sóng gió nhảy lên bờ, sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi. Bọn thù trong, tranh nhau làm vua, giành nhau làm quan, mạnh được, yếu thua”cốt để thằng c̣ng làm, thằng ngay ăn”; ăn cũng c̣n là nốc, hốc, xơi, tọng, nuốt, đớp; cá lớn nuốt cá bé. Giành lại quyền tự chủ đất nước từ thế kỷ thứ 10, tới nay bước sang đầu thế kỷ 21, dân ta vẫn phải lo xóa đói giảm nghèo” cũng v́ thiếu ăn nghiêm trọng. Kẻ thù nào ḿnh cũng đánh thắng, nhưng chưa bao giờ ḿnh thắng chính ḿnh, lúc nào cũng thua cái bệnh đểu ngồi mát, ăn bát vàng? Bởi bọn cầm quyền chúng đă ăn chia”với nhau nên việc chia ăn”cho trăm họ chỉ xem như đối với bọn ăn xin, ăn mày, ăn nhặt, ăn bám. Dân cầy, thợ cấy thời nào cũng hết ḷng trông cậy vào kẻ sĩ, giới có học để cứu họ, nhưng phần đông đám này đang dây máu ăn phần”với bọn kia, nên chúng đành phải ăn không nên đọi, nói không nên lời. Chính chúng cũng ăn cơm thừa, canh cặn.

Chuyện ăn, nói, cười, chơi”của người ḿnh, là việc sống chết, đâu phải chuyện nói chơi, cần phải được nói cho có đầu, có đuôi, nói cho ra lẽ”; nghĩa là nói gần nói xa, chẳng qua nói thật. Tôi, như bạn, cần phải ăn uống mới sống được, sao khi tôi bàn tới mếng ăn, bạn lại cười, có nghĩa là chê ư? Cho miếng ăn là miếng nhục, hoặc nặng hơn, miếng ăn là miếng tồi tàn hay nhẹ hơn chút xíu, miếng ăn quá khẩu thành tàn, nói đến làm ǵ cho thêm ngượng miệng…người ăn, nhờ biết ăn người. Thôi được, chúng ta chơi với nhau”từ ngày c̣n cùng học i-tờ, nên không chơi nhau”nữa, dù chỉ là chơi chữ, vốn chẳng ăn cái giải ǵ, lại mang tiếng là trâu buộc, ghét trâu ăn. Vâng, bất cứ ai dẫu được ăn-học, mới chỉ là học-chữ, cần phải học ăn, học nói, đừng vội cười người”để rồi sau đó bị người cười”lại th́ nguy to, chỉ v́: Cười người chớ có cười lâu. Cười người hôm trước, hôm sau người cười.”Người ta cười tôi không biết trong hai tiếng ăn-mặc, chỉ có mặc”là chính; như câu: Tiếng đồn cha mẹ anh giàu. Sao anh ăn mặc như tàu chuối te?; “ăn tiền”là ăn hối lộ, hoặc được việc, kết quả; ăn thuốc”chỉ là hút thuốc; ăn trầu thuốc, rất khó cắt nghĩa đúng, v́ không ra ăn, chẳng ra uống; thời thơ ấu học tiếng Việt, làm sao tôi hiểu được ông ăn chả, bà ăn nem là ăn vụng, ngoại t́nh, tôi cứ ngỡ thật t́nh nem với chả”chỉ là hai món ăn của những ai ăn đời, ở kiếp với nhau? Rơ là chữ nghĩa chẳng ăn khớp! Ngày ấy, tôi chỉ biết ăn chay hay ăn mặn cũng là ăn khi đói, nghĩa là cho thức nuôi sống, qua miệng, vào người. Ăn cho có sức vóc, khỏe mạnh, mới học giỏi được; ăn vóc, học hay. Phần nhiều học tṛ nhà nghèo bây giờ chỉ ăn hương, ăn hoa, cho nên chuyện học hành chẳng ăn thua”ǵ, không ăn đứt”được phần đông học tṛ nhà giàu.

Bạn thấy chưa, làm ǵ có chuyện lăng mạn, đói ḷng ăn nửa trái sim, uống lưng bát nước đi t́m người thương? Kho vàng ngọc muôn đời của đất nước là chất xám. Người được-học vốn rất ít mà người học-được lại không nhiều, cũng từ cái ăn?.. Tổng sản lượng quốc gia tăng vọt, nhưng lợi tức, thu nhập cá nhân lại thấp tè, cho mỗi người dân, cũng v́ quốc nạn ăn tham, tham ăn”của bọn chóp bu lộng quyền, ăn bẩn, nhờ kết bè, kết đảng với nhau để ăn chặn, ăn cướp cơm chim? Giờ, bạn hiểu tại sao thóc gạo nước ḿnh xuất cảng, hàng thứ hai trên thế giới, mà không ít nông dân, ngay tại vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long phải bỏ làng ra đi bán máu, bán thân nuôi miệng hoặc làm đầy tớ khắp thiên hạ. Tôi có thể nói thẳng với bạn, rằng: “Nh́n vào mâm cơm, biết cảnh nhà; nh́n cảnh nhà, biết vận nước!”Dân đói quá, chỉ giành ăn hay tranh ăn, không kiếm ăn. Đất nước nào mà nhà cầm quyền giàu có, no ấm, và dân chúng nghèo nàn, đói rách là đất nước tồi. Tệ ở chỗ lâu dần, cả một dân tộc mất đi cái Đạo Làm Người, đâu c̣n “thương người như thể thương thân. Cách nào nước ta thoát khỏi cái ṿng oan khuất: Thừa quan rồi mới tới dân. Thừa nha môn tuần tới săi đ̣ đưa”? Dân ăn đong bữa tối, lo bữa sáng, chạy ăn từng bữa toát mồ hôi, sôi máu mắt, toàn là ăn thừa”bọn quan lại!

Thương người, trước hết, thương chính những bậc sinh thành ra ḿnh, từng suốt đời nuôi nấng, với một t́nh yêu không bờ bến; khi tuổi về già chân yếu, mắt mờ th́ sao? Xin thưa, Đạo Làm Người ở nước ta, đối với kẻ duới, ra sức bảo bọc, săn sóc, dạy con từ thuở c̣n thơ; đối với người trên, hết ḷng cung kính: Con cá đối nằm trên cối đá. Con chim đa đa đậu nhánh đa đa. Chồng gần không lấy, lấy chồng xa. Một mai cha yếu mẹ già. Chén cơm ai xới, kỷ trà ai dâng?”Không chỉ mời uống, đăi ăn, mà c̣n phải dâng lên. Chính ḿnh, người con, tự xới cơm, không được nhờ ai khác! Chủ nghĩa Nhân bản, lấy người làm gốc; người, trong Đạo Làm Người, lấy miếng ăn làm đầu? Chẳng có ǵ là sai hết! Con ong, cái kiến cũng phải ăn. Có bị đói gần chết, bạn mới biết rơ thế nào là đau khổ; biết đau khổ để hiểu ra hạnh phúc. Ăn, chơi là niềm hạnh phúc lớn? Phải chăng, người ḿnh ở đâu và lúc nào cũng mơ ước cho đất nước ḿnh được độc lập, tự do, hạnh phúc, đâu chờ tới khi có chủ nghĩa Tam Dân; dân tộc, độc lập; dân quyền, tự do; dân sinh, hạnh phúc, từ bên Tàu qua, ta mới biết: Muốn có hạnh phúc, phải có tự do, muốn có tự do phải độc lập? Tinh thần độc lập là đây: Nên ra tay kiếm, tay cờ. Chẳng nên th́ chớ, chẳng nhờ tay ai.”. Nhờ tay ai, rồi cũng phải trả nợ bằng máu và nước mắt. Khôn ngoan đá đáp người ngoài. Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.”

Tự do? Lên đường, bỏ xứ, ĺa nhà ra đi, gục ngă, những người tới sau lại đứng dậy cũng chỉ v́: Làm trai quyết chí tang bồng. Sao cho tỏ mặt anh hùng mới cam. Không có chí tang bồng”nơi những ai đành ḷng sống kiếp nô lệ. Tự do hay là chết. Nói chi tới nhà tan, cửa nát. Nói chi tới sợ giặc? Đối địch, th́ địch lại đây: Bên thừng, bên chăo xem dây nào bền?. Ôi, tự do, trong tâm thức người ḿnh c̣n có nghĩa là sự trở về với bản sắc dân tộc, vin vào“Danh dự Quốc gia”mà sống c̣n: Một mai trở lại quê nhà. Dựa cây cột cháy cũng là danh thơm.! Chẳng phải thứ tự do, xin nhắc lại, là: Không ǵ quư hơn độc lập tự do, mà thật ra ngược lại, tự do, hơn độc lập, không quư ǵ!, khiến phần đông người ḿnh tới nay vẫn chưa có hạnh phúc.

Người đối với người, ta đối với ta phải tử tế th́ cái ăn, cái chơi, ăn-chơi, mới tươm tất được. Như ăn cơm, cháo để sống,“ăn thuốc”để chơi, ăn trầu thuốc là ăn-chơi. Ăn thuốc chín dễ nghiện, uống rượu tăm dễ ghiền, vẫn có thể cai được, trừ việc người với người chung-hơi: Đố ai ngồi vơng không đưa. Ru con không hát, anh chừa rượu tăm. Đố ai chừa được rượu tăm. Chừa ăn thuốc chín, chừa nằm chung hơi? Có tôi chừa được mà thôi. Chừa ăn thuốc chín, chung hơi chẳng chừa!”Tuyệt! Cần ǵ gỏi cuốn, nem b́? Cần ǵ rượu ngon? Khi: Cầm tay em như ăn nem b́, gỏi cuốn; dựa lưng em như uống chén rượu ngon.”

Từ cái ăn trở thành cuộc chơi, chơi chữ, về họ hàng nhà trái cây có múi: Đầu năm ăn quả thanh yên. Cuối năm ăn bưởi cho nên đèo ḅng. V́ cam cho quưt đèo ḅng. V́ em nhan sắc cho ḷng nhớ thương.”Bàn tới ăn là để nói đến người. Thanh yên, bưởi, ḅng, cam, quưt, mùa nào thức nấy, ăn rồi sao lại quên hết, ḷng anh chỉ c̣n nhớ thương măi người em nhan sắc? Đèo, như đeo, là mang ở phía sau lưng; đèo ḅng, là nói về chuyện t́nh cảm vương vấn, đeo đuổi, chứa chất. Ḷng nhớ thương chính là đèo ḅng. Đeo nặng cái nhan sắc của người ta vào ḷng ḿnh? Sâm Cao Ly, một loại thuốc bổ quư hiếm, đắt tiền, mà: Gặp em hớn hở, miệng cười. Bằng anh ăn chín, uống mười lạng sâm.”

Tiếng Việt giàu có lời lẽ, tuy hay, mà khó. Ngoài Bắc gọi heo là lợn. Nhưng tôi chưa thấy có quư nhân”nào dám bảo toạc móng lợn; trong Nam kêu lợn là heo, nhưng chưa thấy quới nhơn nào dám nói bánh da heo; chưa thấy ai kêu nhân dân là nhơn dơn, song không ít bà con ta ở miền Nam ḿnh vẫn gọi thế giới là thế giái. Người Bắc dùng đồ ăn, chỉ đồ ăn, thức uống, nhưng tránh nói tới hai tiếng ăn đồ. Chẳng ai nỡ dùng tiếng đồ” trước một người b́nh thường hoặc giới đáng kính như thư sinh, sĩ phu; mà chỉ đặt trước những kẻ nào người ta nghĩ là thấp kém trong xă hội, như với đồ đểu, đồ tồi, đồ hư!...” Chồng hỏi vợ, bữa nay nhà ḿnh ăn ǵ?” Không sao! Nhưng cụ Nguyễn Du mà hỏi mụ Tú Bà, ăn ǵ cao lớn đẫy đà, ắt có chuyện. Nên những ai sành đời ở Huế và Sài G̣n thường hỏi nhau, dùng chi ạ? là ăn ǵ, lời lẽ thanh hơn nhiều! Chỉ thương những ai yêu nhau, phải xa nhau: Ăn cơm sao đặng mà mời. Nước mắt lênh láng, ră rời hột cơm?”Có cơm mà không ăn nổi. Nhưng đồng bào ruột thịt ḿnh, những anh chị em của chúng ta, c̣n ước làm cho nhau thật sự vui ḷng, hơn cả chuyện ăn với uống hàng ngày? Anh em cốt nhục đồng bào. Kẻ sau, người trước ra vào cho vui. Lọ là ăn thịt, ăn xôi. Quư hồ ở nết tới lui bằng ḷng.”

Bằng ḷng cho vui sao được khi các chuyên gia không được quản trị quốc gia, chỉ một bọn cướp, nhân danh cách mạng, cai trị và thống trị, bất kể Quyền Con Người của anh em cốt nhục cả nước, xương với thịt, v́ nạn xôi thịt? Bạn nghĩ ǵ về tiếng Việt, như: Cá không ăn câu là con cá dại. Vác cần câu về, nghĩ lại, con cá khôn? Con người, ơn Trời cho có ăn, có học, không thể bị mắc câu bởi những miếng mồi "giải phóng"”của kẻ đi câu” chính trị? Với loại mồi câu ḿnh v́ mọi người. Không thể như dân cầy, thợ cấy nghèo ở Hà Nam, Vĩnh Phúc, Thái B́nh giờ đây phải đi kiếm cơm từ đống rác, nghĩa đen, vnexpress.net, 27. 09. 04, kể chuyện đám đông người đă theo bạo lực cách mạng chuyên chính vô sản, như: Trong chiến tranh gia đ́nh có đóng góp nhiều nhưng khi đất nước đă ḥa b́nh th́ đảng lo làm giàu mà không có chính sách ǵ giúp nông dân. Nông dân bất đắc dĩ phải bỏ làng, bỏ quê vào Nam t́m kế sinh nhai. Có những lúc đói quá, thấy trong đống rác có ǵ xơi’được là xơi’tất. Nhiều lúc cũng được một bữa no...”

Họ bị đói thật. Không phải chuyện lo liệu trước: Nhịn miệng, đăi khách đàng xa. Ấy là của gởi chồng ta ăn đàng.”Vâng, như ca dao tôi, đă kêu gào, giọng kinh sợ: Thời mà nhiều kẻ đi cầy. Đi cấy bỏ ruộng, làm thầy dạy dân. Là thời…lúa giống lép dần. Ngọc châu…thua gạo, cục phân hơn người.”!!

Tiếng Việt hay Qúa
Nguyễn Hữu Nhật

www.viet.no (http://www.viet.no)