PDA

View Full Version : Nghề Làm "Thầy"



Ô QUY
07-21-2009, 11:21 AM
Nghề Làm "Thầy"

"Thầy" nói ở đây là "thầy tớ". Tôi không hiểu tại sao mẹ tôi không gọi là "đầy tớ". Có lẽ v́ chữ đầy tớ nghe có vẻ nặng nề chăng? Thật t́nh tôi không có ư mai mỉa ǵ trong việc gọi như trên. Có lẽ v́ trong trí óc của tôi, khi c̣n thơ ấu, chuyện mấy chị làm thầy tớ trong nhà tôi để lại cho tôi những ấn tượng buồn bă.

Sau nầy, khi tôi lớn, người trong nhà gọi họ là chị ở. Trong Nam gọi là ở đợ.

Nhà tôi không khá giả ǵ nhưng v́ mẹ tôi là chủ nhà hộ sinh nên cần người giúp đỡ. Việc nấu ăn đi chợ hằng ngày trong nhà có bà chị cả tôi lo, việc gánh nước th́ chị ở lo. Việc ấy nặng nhọc.

Một chị ở tôi c̣n nhớ là chị người làng Gia Đẵng. Gia Đẵng là một làng biển sát biển Đông, gần phá Tam Giang. Gia Đẵng được coi là làng nghèo nhứt Quảng Trị, - tỉnh nghèo nhứt Việt Nam? - nằm trên bờ biển cát trắng, không có ruộng nương ǵ nhiều, lại c̣n bị cát trắng xâm thực. Toàn bộ dân làng làm nghề biển, tức là đánh cá biển. Vào mùa hè, mùa cá, đi biển được th́ đỡ đôi chút. Tới mùa biển động là dân làng thiếu ăn, đói lắm, bèn t́m kiếm nhà giàu hay lên thành phố xin ở đợ, vừa có cơm ăn, vừa có tiền giúp đỡ gia đ́nh, tuy chẳng bao nhiêu v́ giá ở đợ ngày đó thấp lắm. Họ đi ở đợ theo mùa, người thuê theo mùa. Khi tới mùa cá, - với những làng nghề nông th́ theo mùa làm ruộng - họ về làm mùa.

Ông đại tướng Đoàn Khuê của Việt Cộng cũng người làng Gia Đẵng nhưng nhà ông giàu v́ cha mẹ ông là chủ ghe đánh cá, cho thuê dụng cụ làm cá và nghề "xanh xít đít đui": Nghề cho vay. Vay 5 (cinq - xanh) trả trả thành 6 (Six – xít); vay 10 (Dix – đít) trả thành 12 (douze – đui). Trước 1945 anh em ông được đi học ở trường Tiểu Học Quảng Trị (Ecole Primaire De Quangtri); lên trung học th́ vô Huế, ở xóm Chợ Xép - ("Xóm Của Tui" v́ khi đi học tôi ở đây 3 năm. Những người lớn tuổi trong xóm c̣n có người nhắc đến tên ông ta).

Sau chiến trận 1972, Thủy quân Lục Chiến VNCH trấn giữ làng nầy, coi như địa đầu tiền tuyến cho tới 1975 th́ "tan hàng".

Chị ở nói trên rất quê mùa. Khi máy bay Mỹ tới bắn phá quân Nhựt, trong khi ai cũng lo xuống hầm th́ chị đi đóng các cửa lại v́ "Sợ đạn vô nhà". Chỉ mấy năm sau thôi, khi chiến tranh Pháp Việt bùng nổ, tôi nghĩ chị ở nhà tôi có rất nhiều kinh nghiệm chiến tranh và biết đâu chị cũng là một … du kích.

Một hôm chị trốn mẹ tôi đi chơi, tới khuya mới về. Mẹ tôi lại nghe nói người ta gặp chi đi với mấy ông… Bắc Kỳ. Thời Nhật, gặp nạn đói năm Ất Dậu, người Bắc, hầu hết là đàn ông lần ṃ vào Nam kiếm ăn. Bấy giờ cầu ga Quảng Trị - Cầu chung xe lửa và xe hơi - bị máy bay Mỹ đánh sập. Nhật đang cần nhân công giúp họ sửa cầu. Những người Bắc nầy ở lại thành phố tôi v́ kiếm được việc sửa cầu. Với cái thành phố nhỏ như thành phố quê tôi hồi đó, nguời Bắc cũng là… người lạ nên mẹ tôi rầy và đánh chị, không cho đi chơi đêm nữa. Hồi đó người ta có đánh người ở cũng là việc thường v́ cái thân phận người ở nó như thế. Có lẽ người chủ cũng có trách nhiệm với người ở, la rầy đánh đập, trong vài trường hợp, cũng chỉ là một cách giáo dục như cha mẹ dạy con cái vậy. Vă lại, mẹ tôi cũng có kinh nghiệm với chị Nuôi, người ở trước đó.

Chị Nuôi người huyện Gio Linh, do một người em gái của mẹ tôi làm dâu ở làng An-Mỹ, huyện ấy giới thiệu, dẫn vào trao cho mẹ tôi.

Chị Nuôi đẹp. Tôi không nhớ đẹp như thế nào, chỉ biết là đẹp. Thầy trợ (Tôi xin dấu tên) là bạn đồng nghiệp với cha tôi cặp bồ với chị. Cứ thứ bảy hay chủ nhật ǵ đó, trường học đóng cửa th́ hai người hẹn nhau trong lớp của thầy trợ. Hai người ghép hai cái băng học tṛ, nằm với nhau. Ông anh cả tôi, hồi ấy khoảng trên 10 tuổi, rắn mắt, có khi chờ hai người chia tay nhau th́ vào lớp. "Hai cái băng c̣n nóng hổi." Anh tôi kể với chị tôi vậy. Anh không dám nói với mẹ hay cha tôi, sợ bị rầy. Bác Hiển, cai trường không dám có ư kiến v́ nể t́nh thầy. Mẹ tôi không dám cấm chị Nuôi đi gặp thầy cũng v́ nể t́nh như vậy. Cuối cùng chị ấy mang bầu.

Hồi ấy, một người con gái, dù là đi ở đợ, không chồng mà có bầu là một biến cố lớn lắm, xấu hổ lắm. Cho tới khi tôi khôn lớn, tôi vẫn c̣n thấy vài nơi c̣n giữ tục dị đoan. Không cho người chữa hoang ở lại trong nhà. "Bốn mắt ḍm nhà! Xui lắm!" Có thể chị Nuôi sợ mẹ tôi đuổi đi khi biết chị mang bầu. C̣n mang cái bầu chữa hoang về làng th́ c̣n cái xấu hổ nào bằng, chưa kể làng c̣n bắt vạ. Ông thầy trợ giáo th́ đă có vợ. Vă lại, không lư thầy giáo lại lấy "con ở" nhà bạn làm vợ. Thế rồi một hôm mẹ tôi phát hiện chị bất tỉnh nằm ở nhà bếp, ḿnh mẩy tím ngắt. Mẹ tôi kêu xe tay chở qua "nhà thương" gần đó th́ không c̣n kịp. Nửa đêm hôm ấy, chị Nuôi qua đời. Bấy giờ chị cả tôi mới tiết lộ là chị Nuôi chờ khi trời hơi tối, ra cây sầu đông trước nhà, cạy vỏ cây đem về sắc uống. Chị ấy muốn phá thai. Kết quả là chị ấy bỏ mạng. Mẹ tôi khóc, than thở rằng ăn nói làm sao với em gái! Chị cả tôi khóc v́ thương chị Nuôi lắm. Tôi cũng khóc. Tôi khóc v́ ơn nghĩa riêng của chị với tôi. Lúc ấy tôi khoảng năm, sáu tuổi. Đêm nằm ngủ, tôi mơ thấy tôi đi tới một cái gốc cây và đái một trận thật đă. Được một lúc, tôi tỉnh giấc v́ ướt quần. Gần sáng, chờ chị Nuôi thức dậy nấu cháo trắng cho anh em chúng tôi ăn đi học th́ dậy nhờ chị kiếm cái quần khác thay. Lần đầu, chị hỏi to: "Răng! Đái mế phải khôông?" Vậy là cha tôi nghe, thức dậy, tôi bị rầy và bị đánh đ̣n v́ cái tội đái dầm. Những lần sau, khi thấy tôi dậy đi t́m chị, chị lặng lẽ đi lấy quần cho tôi thay. Cha tôi không hay biết ǵ cả. Tôi khỏi bị rầy, bị đánh. Tôi không cảm ơn chị làm sao được và sao tôi lại không khóc khi nghe tin chị chết!?

Thế rồi lớn lên, tôi cũng quen với cái nghề ở đợ. Đó là hiện tượng b́nh thường của một xă hội nghèo đói, bất công. Ngay khi tôi đă đi dạy, có vợ con, trong nhà tôi vẫn thường có hai ba con ở. Đứa lớn nấu ăn, đứa nhỏ giữ em. Trong những năm chiến tranh, ở miền quê hai phe đánh nhau dữ dội, người ta cho con lên ở đợ thành phố, vừa có cái ăn, không đói kém như ở thôn quê, lại tránh được súng đạn.

Vă lại, mấy năm tôi học cấp ba, đi làm précepteur cho chủ, tuy rằng ngày làm học tṛ, đêm làm thầy giáo, ăn cơm chủ mà lo dạy cho con chủ th́ có khác thi thân phận người làm, người ở.


Lại thêm "giải phóng"!

Theo anh Dương Tiến Đông kể lại, chị ở nhà anh là một chị Quảng Nam - Anh ta cũng gốc Quảng Nam – Khi bộ đội vào Saigon th́ chị ở nhà anh ngày ngày ăn cơm xong đi họp hành "cách mạng". Nghe họp "cách mạng" th́ mẹ anh làm thinh! Vợ anh sợ, không dám nói. Bấy giờ mẹ và vợ anh lo nấu cơm cho chị ở đi họp "cách mạng", chẳng dám có một lời than!

Đông kể: "Về tới nhà, đôi khi chị gọi điện thoại cho các "đồng chí". Một tay cầm điện thoại, tay kia đưa ngón tay thọc vào cái lổ tṛn số điện thoại - loại cũ, số nằm ṿng tṛn - chị ta ấn ngọn tay xuống, quay một cái thật mạnh, làm như nặng nhọc lắm, mặt mày hết sức quan trọng! Rồi chị chổng đít, chồm vào điện thoại, cố nói to cho trong nhà nghe. Nghe rồi ai cũng sợ v́ biết chị đang "Công tác cách mạng".

Đồng thời trên TV, trên đài phát thanh, khi các vị cách mạng nói với nhau th́ trước hết phải đúng giai cấp, đúng lập trường. Để biết cái "đúng" đó th́ người "công tác cách mạng" hỏi nhau bằng câu nói của "Chị Út Tịch": "Có đi ở đợ không?" "Ở đợ" trở thành một biểu tượng, một cái "mốt", một tiêu chuẩn hàng đầu của giai cấp thống trị thời đại mới!

Thế rồi tôi "Đóng tiền đi ở tù" như người ta mai mỉa. Khi về th́ giai cấp ở đợ không c̣n. Cũng may, khi ấy các con tôi cũng đă lớn. Chúng tự lo cho chúng được, không cần người làm nữa. Vă lại, có cần cũng không nuôi được người làm. Đổi đời rồi. Có thể tôi đi ở đợ cho người ở đợ của tôi ngày trước!


Mấy bữa nay, quân Do Thái đánh vào Libăng. Qua các đài phát thanh, nhứt là BBC, tôi biết có khoảng 200 người Việt Nam đang ở đợ bên nước đó. Cũng nhờ đài BBC, tôi nghe nhiều người Việt Nam than văn, nhiều người khóc v́ mắc kẹt bên đó. Chính quyền Cộng Sản xuất khẩu họ theo một chương tŕnh nghe hay lắm: "HợpTác Lao Động". Hợp tác lao động có nghĩa là hai hay nhiều người cùng lao động chung với nhau, không ai là người làm, không ai là chủ, chỉ có thủ trưởng. Ở Libăng cũng như ở I-Rắc trước đây và nhiều nơi khác nữa trên thế giới, có nhiều người Việt Nam đi "Hợp Tác Lao Động". "Hợp Tác Lao Động" bây giờ nghe cũng lạ tai v́ một bên là chủ, một bên là "Người giúp việc", "là người ở", là "người làm", nói trắng ra một bên là chủ, một bên là ở đợ. Dĩ nhiên, người Việt Nam chúng ta c̣n lâu lắm mới làm chủ, c̣n bây giờ là ở đợ. Hai trăm người ở Libăng hiện nay, có lẽ hầu hết làm nghề ở đợ.

Súng đạn tới, người ta sợ, muốn về. Có người chưa muốn về v́ chủ chưa trả tiền công, có người bị chủ giữ hết toàn bộ giấy tờ tùy thân. Phần đông họ là đàn bà con gái.

Con cháu hai bà Trưng, "hai" bà Triệu sao bây giờ khổ thế? Có người bị bán qua Đài Loan, Đại Hàn, Phnom Pênh để vào ở lầu xanh. Bên Việt Nam chỉ có nhà tranh vách đất! Có nhiều người qua các nước khác để "phát huy truyền thống ở đợ cách mạng". Xin hỏi mấy ông ngồi ở "Phủ Chủ tịch" tại Hà Nội một điều: Người đi ở đợ nhiều như thế, có phải đó là sự thành công của "Cách Mạng Xă Hội Chủ Nghĩa" hay không?

Tuệ Chương

LNHoaiTu
07-22-2009, 03:38 AM
:thumbs::thumbs:

Thế Hoàng Phủ Ngọc Tường và Hoàng Phủ Ngọc Phan phải được gọi là "thầy" ǵ ? Chẳng lẽ gọi là Thầy đồ tể , Thầy Sát nhân (master).