PDA

View Full Version : Những Hẹn Thề Trong Văn Chương B́nh Dân



Ô QUY
07-22-2009, 07:02 PM
Những Hẹn Thề Trong Văn Chương B́nh Dân

Huỳnh Văn Phú

Tôi không nhớ nổi đă đọc ở đâu, hồi nào, của ai, một câu nói rất khoa-học-thực-nghiệm :"Có một điều tuyệt đối trên cơi đời này là không có cái ǵ tuyệt đối cả".

http://farm3.static.flickr.com/2326/2434543099_9f85f4bcff_o.jpgTheo sự suy nghĩ rất chủ quan và rất "tầm ruồng" của tôi th́ câu nói trên chỉ đúng có một nửa. Tôi nói đúng một nủa là v́ trong t́nh yêu có một điều tuyệt đối. Điều tuyệt đối đó, theo tôi, có thể nói như sau: "Trái đất có thể ra tro, con người có thể ra tro nhưng t́nh yêu th́ bất diệt". Bất diệt v́ con người không thể sống nếu không có t́nh yêu và hơn thế nữa, t́nh yêu bao giờ cũng ngự trị trong trái tim, buồng phổi, lá gan, thớ thịt, hơi thở, trong huyết quản và trong óc năo chúng ta. Nó sống động và rực sáng mỗi ngày. Những tác phẩm sống măi với thời gian, qua bao thời đại, làm đẫm lệ hàng triệu triệu con tim bao giờ cũng là những chuyện kể về t́nh yêu. Bạn có thể nói rằng các vị tu hành đâu có t́nh yêu mà họ vẫn sống, vẫn yêu đời ? Tôi có thể cho “kho đạn nổ” để căi lại bạn rằng, nói như thế là không đúng đâu. Quư vị ấy vẫn có t́nh yêu đấy. Đó là t́nh yêu của họ dành cho Chúa, cho Phật, cho Thánh Alah, cho một quyền năng tối thượng nào đó mà nhiều khi c̣n mănh liệt hơn nữa là khác. Có điều rằng, t́nh yêu của Chúa, Phật khác với con người ở chỗ các đấng tối cao ấy yêu cả bạn lẫn kẻ thù chứ không như con người chúng ta. Chúng ta không thể nào yêu được kẻ thù. (Đây cũng là một điều tuyệt đối).

Thử tưởng tượng một con người sống trong xă hội mà không có t́nh yêu, không ai thương được v́ chàng (hay nàng) xấu quá, xấu đau xấu đớn. Người đó được coi là một người bất hạnh nhất trên cơi đời này. Vậy th́ người ấy có thể t́m thấy t́nh yêu ở đâu ? Một nhà văn Nga, (h́nh như Maxim Gorki th́ phải), nói rằng người ấy nên nuôi một con chó. Và con chó ấy chính là t́nh yêu. Tôi thấy không trật vào đâu được.

Chắc bạn cũng như tôi, trái tim đă bầm dập thương đau, thủng vài chục lỗ mà nói theo văn chương cải lương là trái tim rướm máu (khác với tim teo). Chắc bạn đă từng yêu, đă từng thề sống, thề chết, thề bán mạng, thể khô cả cổ họng, thề từ giờ Tư đến giờ Dậu với người yêu về cái sự chung t́nh, cái nỗi oan ức của bạn vv và vv…Tôi biết bạn thề cũng hay mà chối cũng cực kỳ giỏi. Bạn đă từng đi chới với đào, bị bà xă bắt gặp tại trận, về nhà bạn vẫn chối bay chối biến, nằm trên giường bệnh sắp chết cũng chối, và dù có đi đến cùng trời cuối đất bạn cũng chối, rằng bà xă bạn nh́n lầm, người giống người chứ không phải bạn. Mà thôi, đó là chuyện của bạn, của tôi, của những thằng có món nợ “xăng và nhớt” với má bầy trẻ (xăng và nhớt ở đây mang ư nghĩa là xăng th́ "bán", c̣n nhớt th́ "biếu không") .Ta không nên đề cập đến ở đây chỉ gây thêm chuyện cơm không lành canh không ngọt.

Bây giờ, tôi mời bạn cùng tôi thử t́m hiểu xem:

Người xưa thề thốt ra sao nhỉ ? - Có giống như ḿnh thề thốt chăng.

Có thể chàng là một nông dân chân lấm tay bùn, có thể là một dân quân, một lính thú đời xưa. Chàng không hề sợ cua cắn, cũng chẳng ngán chút nào những kẻ tiểu nhân nhưng chàng lại sợ con c̣ng nhỏ bé. Và v́ sợ con c̣ng nên chàng phải sợ các cô gái hai ḷng sẵn sàng dẫm nát quả tim chàng, làm hại đời chàng:

Con cua anh không sợ, anh sợ con c̣ng
Kẻ tiểu nhân anh không sợ, anh sợ gái hai ḷng hại anh.

Chàng đem cái h́nh ảnh con cua, con c̣ng và kẻ tiểu nhân ra để mà thề thốt với nàng, lo sợ nàng bắt cá hai tay, nghe không êm dịu chút nào. C̣n nàng th́ không “dùi đục” như thế, nàng văn hoa hơn, lăng mạn và t́nh tứ hơn. Có trăng có nước làm chứng cho nàng. Dù trăng có mờ, nước có cạn đi nữa nàng cũng không phụ chàng. Đừng có lo sợ hoảng như thế mà cuộc t́nh của đôi ta mất đi những ngày tháng êm đềm:

Trên trăng dưới nước, em giao ước một lời
Trăng mờ, nước cạn, không mấy đời phụ anh

Nàng không sống ở miền quê để có thể đem trăng, nước ra thề thốt với chàng, nàng lại sống ở vùng duyên hải hàng ngày ra băi biển, chạm mặt với đại dương mênh mông, nàng muốn dẫn chứng đến điều mà người ta gọi là “trùng dương chính là h́nh ảnh của đời người” và c̣n nhắc cả số trời đă định nữa để nói lên sự kiên tŕ chờ đợi của nàng:

Băi biển dài hạt cát nhỏ tăm
Phải căn duyên trời định mấy mươi năm cũng chờ.

Tuy nàng quả quyết như thế nhưng chàng vẫn c̣n ngờ vực. Làm sao biết được sự đổi thay ở ḷng dạ người đàn bà con gái ? Thủy triều lên cao, khi nước rút kéo theo những ghét rác của cuộc đời và biết đâu chừng cũng kéo phăng ra khơi luôn những lời thề non hẹn biển ấy:

Nước lên khỏi bực tràn bờ
Thương thời nói vậy biết chờ đặng không !

Chàng vốn có sẵn cái máu đa nghi của Tào Tháo trong người nhưng nàng th́ vẫn một dạ sắt son. Nàng phải xác quyết một lần nữa rằng chỉ khi nào cá hóa rồng, - điều không thể xảy ra -, lúc bấy giờ mới nói đến chuyện đổi dạ thay ḷng :

Đặng không em cũng gắng công
Chừng nào ao cá hóa rồng hẳn hay.

Nàng là một thôn nữ Phà Ca mộc mạc, chân t́nh. Nàng cho rằng việc yêu thương chàng là do duyên nợ, sẽ theo sống cùng chàng suốt đời mà không hề quản ngại chàng giàu hay nghèo:

Phải duyên phải nợ th́ theo
Em đâu có quản giàu nghèo mà chi.

Nghèo xơ nghèo xác, nghèo rớt mồng tơi đến nỗi phải ăn cơm với rau và muối mà thôi, đủ biết cuộc sống lứa đôi ấy thê thảm tới mức nào. Đọc câu này tôi lại nhớ đến những ngày sống trong các trại tù Cộng Sản. Năm này sang năm khác, thực phẩm nuôi sống những anh em tù không có cái ǵ khác hơn là khoai sắn với nước muối. Nếu nàng ăn rau với muối mà vẫn chung thủy với t́nh th́ các chiến sĩ phe ta cũng vậy, ở trong tù Cộng sản chỉ ăn khoai, sắn với nước muối nhưng ḷng dạ vẫn sắt son với chính nghĩa quốc gia, với chế độ dân chủ tự do của miền Nam:

Tay bưng đĩa muối, tay bợ sàng rau
Thủy chung như nhứt, sang giàu mặc ai.

Và cho dẫu chàng là lính chiến, đi đây đi đó, khắp bốn phương trời nhưng những hẹn thề với chàng ngày nào ở rừng xưa núi cũ, nàng vẫn không bao giờ quên:

Dầu anh đi khắp phương trời
Rừng xưa núi cũ hẹn lời không quên.

Gặp nhau, yêu nhau rồi hẹn ḥ, thề thốt. Rồi nhớ thương, giận hờn…Một ngàn năm trước, một trăm năm sau, t́nh nào cũng như nhau, đều trải qua những giai đoạn t́nh cảm ấy. Chàng yêu nàng quá, mới lui ghe về quê mà đă thọ bịnh liền. Chàng nói chàng bịnh v́ xa nàng nhưng để cho nàng tin hơn, chàng đă phải viện dẫn bà con hàng xóm láng giềng ra làm chứng cho cái sự thật là chàng bịnh chứ chàng không nói phét như tôi, như bạn đă nhiều lần nói phét với nguời yêu trong quá khứ:

Ghe lui về Gia Định, anh thọ bịnh đau liền
Không tin, em thử hỏi xóm giềng mà coi.

Nàng nghe chàng nói mới có xa nhau vài ngày mà bịnh th́ chắc ǵ nàng đă tin. Chàng có bịnh hay không bịnh cũng không thành vấn đề. Vấn đề ở đây là chàng có yêu nàng thành thật không ? Câu ca dao cho thấy chàng là một tay tổ nói phét, vừa phét vừa xạo. Chàng thề rất độc. Đại khái là nếu anh không yêu em th́ cọp ăn anh đi, cá sấu đớp anh đi. Tuy nhiên phải là cọp ở dưới sông và cá sấu ở trên rừng kia. Thề kiểu ấy có khác ǵ "kéo quần bỏ chạy" đâu :

Nếu em c̣n ngần ngại
Anh xin thề lại cho em tường
Đứa nào được Tấn quên Tần
Xuống sông cọp ních, lên rừng sấu tha.

V́ chàng thề độc kiểu ấy nên nàng đành phải một đi không trở lại, nàng đi biền biệt, mất hút, bóng chim tăm cá. Chàng có níu kéo lại cũng không được nữa. Chàng chỉ có thể t́m lại được nàng khi nào ḥn đá chàng quăng xuống sông, nó không ch́m xuống đáy mà vẫn nổi lều bều. C̣n rong rêu th́ thay v́ nổi lên lại ch́m xuống. Và chỉ khi nào chàng ăn muối thấy chua, ăn chanh thấy mặn, may ra lúc ấy mới thấy được bóng dáng nàng :

Bao giờ đá nổi rong ch́m
Muối chua chanh mặn, anh mới t́m được em

Một chàng "Sở Khanh" khác không thề theo cái kiểu cọp trên rừng, sấu dưới nước mà chàng đưa ra những h́nh ảnh ví von rất "cây nhà lá vườn" với cây ớt, bụi hành. Chàng nói một cách tiếu lâm rằng nếu ai không thật ḷng th́ trèo lên cây ớt sẽ rớt xuống bụi hành và lá hành sẽ đâm lủng ruột ngay tức khắc kẻ phản bội :

Trèo lên cây ớt rớt xuống bụi hành
Ai chẳng ḷng thành, hành đâm lủng ruột

Nàng là cô gái quê, yêu chàng với cái t́nh yêu mộc mạc chân thành. Nàng không thề ẩu, nàng khẳng định ḷng chung thủy của nàng bằng cái nh́n rất thực tế qua sự hiểu biềt rất hạn chế của nàng. Nàng yêu chàng măi măi, và chỉ có thể xa chàng khi nào chiếc xáng nọ đă bung vành và con tàu của người Pháp chạy trên sông nước kia đă liệt máy rồi th́ lúc ấy nàng mới hết yêu thương chàng. Trong cái nh́n của nàng th́ tàu Tây không bao giờ chết máy, nó được ví von như một điều vĩnh cửu :

Bao giờ chiếc xáng nọ bung vành
Tàu Tây liệt máy em mới đành phụ anh

Đây là một anh chàng cùng quê với vị anh hùng Tây Sơn Nguyễn Huệ, có vẻ anh là một nông dân, anh không hút thuốc “có cán” (đầu lọc) như chúng ta, anh hút thuốc rê. Hút thuốc rê th́ phải có giấy quyến để quấn. Anh đem cái sự hút thuốc rê ra để nói với người t́nh rằng thiên hạ có xa nhau th́ “mặc kệ thiên hạ” chứ đôi ta lúc nào cũng phải dính cứng như sam :

Thuốc ngon chợ Huyện, giấy quyến sa Huỳnh
Nẫu xa th́ mược nẫu chớ đôi đứa ḿnh đừng có xa.

Chuyện chàng và nàng duyên nợ không thành v́ ngang trái éo le hay v́ những lư do khác quan nào khác có thể dẫn đến việc cả hai cùng chết cho trọn t́nh hoặc người phụ nữ đành xuống tóc đi tu, vào chùa sớm tối kệ kinh xa lánh cơi trần chứ c̣n cánh đàn ông phe ta thề rằng không lấy được nàng th́ quyết chí cạo đầu đi tu là có phần hiếm hoi lắm :

Củi đâu nấu đậu ra dầu
Lấy ḿnh không đặng anh cạo đầu đi tu

H́nh ảnh dưới đây cho thấy người đàn bà bương chải, buôn bán tảo tần áo rách vá quàng lo lắng cho chồng cho con. Và đó là lư do khiến chàng thề với đất trời rằng sẽ một ḷng chung thủy với người vợ hiền đảm đang ấy :

Áo vá vai vợ ai không biết
Áo vá quàng chí quyết vợ anh
Nguyện ḷng thề với cao xanh
Trăm năm quyết giữ ḷng thành với nhau

Những ai đă từng yêu, đă từng nhớ quay nhớ quắt người ḿnh yêu dù xa xôi vạn dậm cũng ráng đi t́m gặp thăm cho bằng được mới thấy thấm thía câu mà chúng ta thường nghe : "Thương nhau tam tứ núi cũng trèo. Mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua". Và không biết nàng ở đâu th́ đành chịu chứ nếu biết nàng ở chốn này th́ không gian và thời gian cách trở không phải là chuyện có thể ngăn cản bước chân chàng:

Trái xoài tượng, ông voi cũng tượng
Trái bí ngô chú khách cũng ngô
Bộ nút hổ ông hùm cũng hổ
Củ khoai tây ông sứ cũng tây
Phải chi anh biết em ở chốn này
Đường cao sơn vạn thủy, ngàn ngày anh cũng đi

Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thỉnh thoảng phải nghe những lời thề, hoặc là chính chúng ta thề, hoặc là nghe người khác thề. Trong t́nh yêu th́ vấn đề thề thốt xảy ra thường xuyên hơn. Những lời thề, cách thề mà các chàng và các nàng ứng dụng cũng khác nhau, tùy theo tŕnh độ, sự hiểu biết, đôi khi đưa ra những ví von thật dễ thương:

Bảy với ba tính ra một chục
Tam tứ lục anh tính lại cửu chương
Liệu bề thương được th́ thương
Đừng trao gánh nặng giữa đường cho em.

Hoặc :
Muối mặn ba năm vẫn c̣n mặn
Gừng cay chín tháng vẫn c̣n cay
Đạo nghĩa cang thường chớ đổi đừng thay
Dẫu có nên danh phận hay rủi có ăn mày ta cũng thương nhau.

Thương yêu nhau, sống với nhau, ăn ở với nhau, chia bùi xẻ ngọt trăm cay ngàn đắng, ngoài cái t́nh yêu ra, chất keo làm dính chặt hai người đời đời kiếp kiếp là cái “nghĩa”. Nhiều khi nhờ vào cái “nghĩa” đó mà suốt đời không quên nhau được. Chỉ có t́nh yêu không thôi chưa chắc đă đủ mạnh, đủ mănh liệt để trăm năm đợi chờ, trăm năm bồng con hóa đá đợi chồng :

Đường dài ngựa chạy biệt tăm
Thương người có nghĩa trăm năm cũng về.

Những lời thề đi kèm theo những giọt nước mắt, có lẽ ta chỉ t́m thấy ở các nàng thôi chứ khó thấy chàng rớt nước mắt lắm. Nàng sẽ khóc như mưa bấc, khóc đến nổi nước mắt chảy thành sông nhưng ḷng chàng đă nguội, t́nh yêu chàng dành cho nàng đă chết. Bỏ th́ thương mà vương th́ tội, chàng hiểu như vậy nhưng làm sao chàng có thể thương bao đồng được :

Lời thề nước mắt chảy thành sông
Dứt nghĩa đi thêm tội, thương bao đồng khó thương.

Không thương yêu th́ thôi chứ đă yêu rồi chàng (hay nàng) có thể hy sinh tất cả, kể cả mạng sống của ḿnh v́ t́nh yêu hay làm những điều mà xă hội không sao chấp nhận được. Tất cả cũng chỉ v́ t́nh. Ta thấy có trường hợp một ông vua ở nước Anh đă từ bỏ ngai vàng để theo người t́nh, và đă được thế gian coi là một trong những chuyện t́nh đẹp nhất của thế kỷ. Không như chàng đă từng thề ẩu, đem cọp dưới sông, cá sấu trên rừng ra thề, nàng thề trên trái tim của ḿnh, rất mộc mạc mà chân thành đến cảm động

Con chim chiền chiện bay thấp liệng cao
Nó kêu làm sao lăng nhăng líu nhíu
Em thấy chàng bận bịu không nỡ dứt t́nh
Phải chi em có thuốc hồi sinh
Mổ tim trao lại kẻo t́nh anh nghi.

Một cách tổng quát, t́nh yêu là một vấn đề muôn thủa và bao giờ cũng đóng một vai tṛ tối quan trọng trong đời sống con người. Không có t́nh yêu, người ta sẽ không làm được điều ǵ cả. Đó cũng là một chân lư bất biến. Tôi vẫn thấy có một chút bất công mà xă hội, (bất cứ xă hội nào, ngoại trừ các xă hội theo chế độ mẫu hệ hay các bộ lạc thiểu số theo đó người đàn bà có quyền có nhiều chồng) đă đối xử với phái nữ. Đó là, từ Đông sang Tây, từ ngàn xưa cho đến bây giờ và có lẽ măi măi về sau này, người đàn bà phản bội t́nh yêu luôn luôn bị kết án (bởi người công luận chứ không phải bởi pháp luật) nặng nề hơn người đàn ông vi phạm cùng một tội y như thế.

Huỳnh Văn Phú