PDA

View Full Version : Người Việt Nam không biết cười



saolinh
08-23-2009, 09:48 PM
Người Việt Nam không biết cười

Ít nhất từ đầu thế kỷ 20 đến nay, hầu như ai cũng nói là người Việt Nam hay cười. Cười nhiều đến độ vô duyên.Người đầu tiên nhận định như thế là một học giả rất có uy tín: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936). Trong bài “Ǵ cũng cười” đăng trên Đông Dương tạp chí số 6 năm 1913, Nguyễn Văn Vĩnh viết:
“An Nam ta có một thói lạ là thế nào cũng cười. Người ta khen cũng cười, người ta chê cũng cười. Hay cũng h́, mà dở cũng h́; quấy cũng h́. Nhăn răng h́ một tiếng, mọi việc hết nghiêm trang.” Trong sự nghiệp khá đồ sộ của Nguyễn Văn Vĩnh, với tư cách một nhà văn, một nhà báo và một dịch giả, có lẽ đoạn văn vừa trích ở trên là đoạn văn được nhiều người nhớ và nhắc nhất. Đến nay, tôi chưa thấy ai phản đối ông cả.

Mà làm sao phản đối được? Chỉ bằng kinh nghiệm thường nhật, chúng ta cũng có thể thấy ngay là ông nói đúng. Nh́n những bức ảnh chụp hay các thước phim tư liệu quay t́nh cờ trên đường phố, chúng ta dễ thấy đặc điểm của từng dân tộc: ở Nhật th́ người ta cắm cúi đi hay dí tai vào chiếc điện thoại di động; ở Trung Quốc, người ta vừa đi vừa nhai nhồm nhoàm, c̣n ở Việt Nam th́ người ta cười (nếu mồm không bị cái khẩu trang bịt kín).

Trong đời sống, chúng ta càng dễ thấy vai tṛ của nụ cười và tiếng cười. Ở đâu có người Việt là ở đó có những tiếng cười rúc rích. Kể cả trong giảng đường hay thính đường ở các cuộc hội nghị quan trọng và đầy tính chuyên môn. Trong nhà, trong quán ăn hay ngoài đường phố th́… khỏi nói.

Có thể nói cười là một loại h́nh ngôn ngữ thân thể (body language) đặc biệt của người Việt Nam. Gặp bạn bè hay người quen, người khác “hello”, “hi” hay “bon jour”, người Việt chỉ cần nhoẻn miệng ra cười. Thay v́ nói “cám ơn”, người Việt cũng nhoẻn miệng ra cười. Thay v́ nói “xin lỗi”, người Việt cũng cứ nhoẻn miệng ra cười.

Bạn bè tôi, đám giáo sư ở đại học có đông sinh viên Việt Nam, thỉnh thoảng nhờ tôi “phiên dịch” giúp ư nghĩa nụ cười hay tiếng cười của người Việt Nam. Chẳng hạn, một giáo sư, chấm luận văn, phát hiện một sinh viên Việt Nam trích nguyên văn nhiều câu từ sách báo mà không hề ghi xuất xứ.

Thay v́ đánh rớt ngay v́ tội đạo văn, ông thông cảm gọi sinh viên ấy vào pḥng, chỉ cho sinh viên ấy thấy các câu văn ăn cắp và khuyên nên cố gắng diễn đạt bằng lời văn của ḿnh hoặc phải ghi xuất xứ đàng hoàng. Nói xong, ông chờ đợi một lời xin lỗi. Nhưng anh sinh viên ấy chỉ… cười.

Người Việt Nam chúng ta, trong những trường hợp như trên, có thể “đọc” được dễ dàng lời xin lỗi ẩn sau nụ cười ấy. Tuy nhiên, người ngoại quốc, dù gần gũi với người Việt Nam nhiều đến mấy, cũng thấy ngỡ ngàng.

Nhưng dù hiểu đúng hay hiểu sai, một sự kiện phổ biến cũng cần được ghi nhận: Người Việt Nam sử dụng nụ cười và tiếng cười thật hào phóng!

Có điều, từ một khía cạnh khác, tôi lại nghĩ, trong văn hoá giao tiếp thông thường, người Việt Nam, nói chung, không biết cười.

Bạn ngạc nhiên ư?

Th́ đây, bạn cứ tự ḿnh kiểm tra đi. Sống ở hải ngoại, bạn bước lên máy bay về Việt Nam thăm nhà. Để ư mà xem, có tiếp viên nào ít cười bằng tiếp viên của Hàng Không Việt Nam không? Theo kinh nghiệm của tôi, câu trả lời là: Không.

Bước vào máy bay của các hăng hàng không khác, ngay từ cửa ra vào, chúng ta đă bắt gặp ít nhất là hai tiếp viên đứng cười chào và chỉ hướng đi. Ở hăng Hàng Không Việt Nam, cũng hai tiếp viên ấy và những lời chỉ dẫn tương tự. Nhưng rất hiếm khi thấy nụ cười nào.

Xuống phi trường, những người đầu tiên bạn gặp là các công an cửa khẩu, nơi bạn tŕnh hộ chiếu. Đố bạn bắt gặp nụ cười nào ở đấy!

Lấy hành lư xong, bạn sẽ gặp hải quan. Đố bạn bắt gặp nụ cười nào ở đấy!

Không phải chỉ những nơi có quyền lực mới thiếu vắng nụ cười. Bạn bước vào bưu điện hay ngân hàng mà xem, có nhân viên nào nhoẻn miệng cười chào bạn không?

Lần đầu tiên tôi về Việt Nam và ra Hà Nội là năm 1996. Bước vào các hiệu sách, tôi hay nhoẻn miệng cười chào các cô bán hàng. Lần nào cũng thế, tôi cũng chỉ được đáp trả bằng một cái nh́n trân trối, có chút ngạc nhiên và đầy ṭ ṃ. Nhưng không có nụ cười. Khiến tôi phải vội vàng t́m cách kéo môi lại cho đỡ ngượng ngùng.

Sau này, khi xu hướng thương mại hoá và tư nhân hoá phát triển, những người bán hàng giảm bớt thứ văn hoá hợp tác xă ngày xưa, tương đối lịch sự hơn. Nhưng lịch sự không phải là biết cười.

Bước vào tiệm ăn hay quán nước, bạn hăy quan sát và so sánh cách chào khách của các tiếp viên ngoại quốc và tiếp viên Việt Nam mà xem. Ở các tiệm ngoại quốc, bạn sẽ bắt gặp, hầu như thường xuyên, một nụ cười. Ở các tiệm Việt Nam, ngay cả ở hải ngoại, bạn thường gặp cái ǵ? Một gương mặt lạnh tanh.

Làm sao có thể giải thích hiện tượng nghịch lư là: một mặt, người Việt Nam cười một cách dễ dàng, thậm chí, thừa thăi; mặt khác, lại tiết kiệm nụ cười đến độ có thể bị chê là “rude”, cục cằn và thô lỗ, như thế?

Các bạn thử giải thích giùm đi.

Làm sao có thể giải thích hiện tượng nghịch lư là: một mặt, người Việt Nam cười một cách dễ dàng, thậm chí, thừa thăi; mặt khác, lại tiết kiệm nụ cười đến độ có thể bị chê là “rude”, cục cằn và thô lỗ, như thế?

Một câu hỏi như thế có thể là một đề tài thú vị, cần nhiều công phu nghiên cứu và nhất định sẽ dẫn đến nhiều cách trả lời khác nhau.

Về phương diện ngôn ngữ, tôi chỉ xin lưu ư mấy điểm:

Thứ nhất, như nhiều người đă ghi nhận, tiếng Việt có thật nhiều từ và ngữ mô tả tiếng cười. Ít nhất là hơn 100.

Thứ hai, tất cả các từ và ngữ ấy đều có thể xếp vào hai loại: h́nh thức và ư nghĩa.

Căn cứ vào h́nh thức, nhằm mô tả các kiểu cười khác nhau, chúng ta có, đại loại:

Cười ầm, cười ḅ, cười ḅ lê ḅ càng, cười bỏng tai, cười cắm cắt (giọng cao), cười chúm chím, cười chuột rúc, cười đổ quán xiêu đ́nh, cười đứt ruột, cười gịn, cười ha hả, cười hà hà, cười hả hê, cười hăng hắc, cười hắt hắt, cười hê hê, cười hề hề, cười hềnh hệch, cười hi hí, cười h́ h́, cười híp mắt, cười hô hố, cười hở lợi, cười hở mười cái răng, cười hoa, cười khan, cười khanh khách, cười khèng khẹc, cười kh́, cười khín (cười hùn), cười khúc khích, cười lăn, cười lăn chiên, cười mép, cười mím chi (miếng chi), cười nắc nẻ, cười ngất, cười ngặt nghẽo, cười ngỏn ngoẻn, cười lộn ruột, cười nhếch mép, cười nhoẻn, cười nôn ruột, cười nụ, cười nửa miệng, cười ồ, cười ỏn ẻn, cười ph́, cười ra nước mắt, cười ré, cười rộ, cười rú, cười rũ, cười rũ rượi, cười rúc rích, cười rùm, cười sặc sụa, cười sằng sặc, cười té đái, cười the thé, cười thơn thớt, cười tít mắt, cười toe toét, cười tức bụng, cười tủm, cười tủm tỉm,
cười văi đái, cười vỡ bụng, cười xoà, cười tuồng, cười vang…

Căn cứ vào ư nghĩa hay động cơ của tiếng cười, chúng ta có:

Cười ba lơn, cười bả lả, cười ba ngoe (cười nịnh), cười bông phèng, cười buồn, cười cầu phong, cười cầu tài, cười chớt nhả, cười chua chát, cười cợt, cười dă lă, cười dê, cười duyên,cười đế, cười đểu, cười Đổng Trác, cười động cỡn, cười đú đởn, cười đón, cười đưa, cười gằn, cười góp, cười gượng, cười hợm (hĩnh), cười huề, cười khà, cười khảy, cười khê, cười khinh khỉnh, cười lẳng, cười lấy ḷng, cười lén, cười lỏn lẻn, cười mát, cười mỉa, cười mơn, cười mũi,cười ngả ngớn, cười ngạo, cười ngạo nghễ, cười ngựa, cười nhả, cười nhả nhớt, cười nham nhở, cười nhăn nhở, cười nhạo, cười nhạt, cười nịnh, cười ruồi, cười thái sư, cười thâm, cười thầm, cười theo, cười t́nh, cười trâu, cười trây, cười trừ, cười xă giao, cười xí xóa,…

V.v…

Nhiều. Thật nhiều. Nhiều đến độ Nguyễn Tuân nghĩ “e phải làm từ vựng từ điển Việt Nam đến nơi rồi cho tiếng cười giàu có của chúng ta”.

Không những nhiều mà c̣n đa dạng.

Cũng theo Nguyễn Tuân: “Tổ tiên ta thiệt là những nghệ sĩ đă tạo h́nh cho tiếng cười Việt Nam, tạo cho tiếng cười bao nhiêu là bóng dáng, và có cả một cái ǵ như là biên chế đầy đủ thang bậc về tiếng cười.” (Tuyển tập Nguyễn Tuân 2, Nguyễn Đăng Mạnh biên tập, nxb Văn Học, HN, 1982, tr. 393-4).

Thú thực tôi không biết trong các ngôn ngữ khác trên thế giới, có thứ tiếng nào có số lượng từ và ngữ mô tả tiếng cười phong phú và đa dạng đến như vậy hay không.

Tuy nhiên, bạn để ư mà xem, dù nhiều đến như vậy, trong tiếng Việt vẫn thiếu một thứ cười: Cười chào. Cười để chào.

Chúng ta cười để tán tỉnh nhau, để nịnh bợ nhau, để bày tỏ sự khinh bỉ hay căm ghét nhau…

Đủ thứ.

Và đủ kiểu.

Nhưng chúng ta lại thiếu một nụ cười chào nhau, nhất là ở những lần gặp gỡ đầu tiên. Nụ cười đi kèm hay thay cho một cái bắt tay, một câu “hello” hay “bon jour” thông thường. Và b́nh thường.

Một nụ cười không có ư nghĩa ǵ khác ngoài việc làm cho quan hệ giữa người và người trở thành thân thiện và ấm áp hơn.

Một nụ cười như thế, cần biết mấy, phải không bạn?

Nguyễn Hưng Quốc ( VOA )

TTL
08-23-2009, 10:29 PM
Th́ đây, bạn cứ tự ḿnh kiểm tra đi. Sống ở hải ngoại, bạn bước lên máy bay về Việt Nam thăm nhà. Để ư mà xem, có tiếp viên nào ít cười bằng tiếp viên của Hàng Không Việt Nam không? Theo kinh nghiệm của tôi, câu trả lời là: Không.

Bước vào máy bay của các hăng hàng không khác, ngay từ cửa ra vào, chúng ta đă bắt gặp ít nhất là hai tiếp viên đứng cười chào và chỉ hướng đi. Ở hăng Hàng Không Việt Nam, cũng hai tiếp viên ấy và những lời chỉ dẫn tương tự. Nhưng rất hiếm khi thấy nụ cười nào.

Nhận xét của ông Nguyễn Hưng Quốc đúng với hiện tại nhưng thiếu sót và oan cho những người tiếp viên hàng không miền Nam trước đây ...

Có lẽ ông NHQ chưa từng đi máy bay dân sự của miền Nam (trước 75) ?

Mặc dù lúc đó tui chỉ là cậu bé thôi ... nhưng tui vẫn nhớ măi những nụ cười xinh như hoa, giọng nói êm tai như tiếng ru .... cho đến ngày hôm nay của những cô tiếp viên hàng không AIR VIETNAM (VNCH) ngày xưa tui có dịp được gặp & được "phục vụ".

Nụ cười thân thiện của người VN có lẽ "chia tay" với người VN (cũng như rất nhiều các phong tục tập quán tốt khác) kể từ ngày đất nước VN có thằng bác heo chó mèo, mắc dịch và cái chủ nghĩa dịch vật ... Nhận xét này chính xác & trung thực hơn nhận xét của ông NHQ!

Thí dụ sau 75 ... sự hồn nhiên tin tưởng nhau giữa bạn học ở miền Nam như trước 75 đă biến mất ... bạn học cũng đ... dám nói thiệt và đ... tin đứa bạn học (dù cho thân trước 75) nào cả ... ngày bỏ xứ muốn nói tiếng chia tay với "tuị nó" cũng phải "ngậm" lại ...

Góp vài kinh nghiệm sống thực tế ... và thiển ư về "nụ cười" của dân Việt Nam .. với bà con cho nó "công bằng" và đúng với lịch sử .

saolinh
08-24-2009, 12:57 AM
Chào TTL

Sao Linh nghĩ nhận xét của ông nguyễn Hưng Quốc về nhân viên hàng không của chế độ cs VN hiên tại khi lần đầu tiên ông về thăm VN, nhưng có lẽ ông NHQ viết thiếu vài chữ ghi thêm là tiếp viên hàng không cua chế đô cs VN ngày nay


Lần đầu tiên tôi về Việt Nam và ra Hà Nội là năm 1996. Bước vào các hiệu sách, tôi hay nhoẻn miệng cười chào các cô bán hàng. Lần nào cũng thế, tôi cũng chỉ được đáp trả bằng một cái nh́n trân trối, có chút ngạc nhiên và đầy ṭ ṃ. Nhưng không có nụ cười. Khiến tôi phải vội vàng t́m cách kéo môi lại cho đỡ ngượng ngùng.

Cảm ơn TTL đă đọc bà́ và có nhận xét tinh tế :smile::caphe:

TTL
08-24-2009, 05:30 AM
Chào sis Sao Linh,

Cám ơn sis đăng bài cho xem .:caphe::thank3:
Góp chút nhận xét dựa trên "kinh nghiệm sống thực tế" ... để góp phần làm sáng tỏ vấn đề như sự thực đă xảy ra ...

Công bằng, minh bạch, trong sáng, rơ ràng ... phải là bổn phận của người viết với độc giả ... không có ngoại lệ .... hihihi ...:lol:
:dzotle:

Aquamarine
08-24-2009, 06:38 AM
Chào TTL và chị SL ,

Sau hơn 30 năm dưới sự thống trị độc tài của việt cộng ...
Aqua nghĩ người dân VN đă đánh mất rất nhiều thứ quan trọng khác
chứ chẳng phải chỉ có những nụ cười ....

Thật là tội ! :timvo:

LNHoaiTu
08-28-2009, 09:05 AM
Chào TTL và chị SL ,

Sau hơn 30 năm dưới sự thống trị độc tài của việt cộng ...
Aqua nghĩ người dân VN đă đánh mất rất nhiều thứ quan trọng khác
chứ chẳng phải chỉ có những nụ cười ....

Thật là tội ! :timvo:
Exactly! Văn hóa, phong tục đă mụt rữa rồi c̣n đâu