PDA

View Full Version : Nhà thơ Bùi Chát và “Bài Thơ Một Vần”



hoangthymaithao
10-18-2009, 07:23 AM
Nhà thơ Bùi Chát và “Bài Thơ Một Vần”

http://streamer1.rfaweb.org/audio/VIE/VIE-2009-1017-1400.mp3

Mặc Lâm, phóng viên đài RFA

2009-10-17

Chương tŕnh VHNT tuần này mời quư vị theo dơi bài viết nói về tập thơ mang tựa đề “Bài Thơột Vần” của nhà thơ Bùi Chát do Mặc Lâm giới thiệu. M

Nhà thơ Bùi Chát sau nhiều tháng vắng mặt trên các diễn đàn văn nghệ trong và ngoài nước, nay đă xuất hiện trở lại với tác phẩm mới mang tựa “Bài Thơ Một Vần”. Tác phẩm này được in photocopy và thông tin trên trang đầu tiên của tác phẩm cho biết th́ “Bài Thơ Một Vần” được in xong vào quư 3 năm 2009. “Bài Thơ Một Vần” được nhà xuất bản Giấy Vụn xuất bản, tập hợp 26 bài thơ tự do. Ngoài phần Việt ngữ, những bài thơ này được Lê Đ́nh Nhất Lang dịch sang Anh ngữ.

Nhà thơ trẻ

Bùi Chát tên thật là Bùi Quang Viễn sinh năm 1979 tại Hố Nai, Biên Ḥa trong một gia đ́nh công giáo gốc di cư. Anh tốt nghiệp ngành Văn học, khoa Ngữ văn – Báo chí, Đại học Khoa học xă hội và Nhân văn TP HCM năm 2001. Từ đó sống ở Sài G̣n.

Năm 2001 anh cùng với Lư Đợi thành lập nhóm Mở Miệng. Anh cũng là người đề xướng các khái niệm ‘thơ rác’, ‘thơ nghĩa địa’. và là người sáng lập Giấy Vụn – nhà xuất bản chuyên in ấn & phát hành tác phẩm của các nhà thơ vỉa hè dưới h́nh thức photocopy, vượt qua sự kiểm duyệt của chính quyền.

Những tác phẩm của hai tác giả trẻ Lư Đợi và Bùi Chát qua nhà xuất bản Giấy Vụn thường là những thử nghiệm mới, những bức phá cũng như các phản kháng về nhiều vấn đề khiến không một nhà xuất bản b́nh thường nào có thể đảm đương cho việc in ấn và phát hành. Phương tiện loan truyền tác phẩm của Giấy Vụn là internet và được rất nhiều trang mạng văn học chú ư đến hoạt động của nó như một loại h́nh vừa có thể chuyển tải các tác phẩm đến người đọc có chọn lọc, vừa gợi lên được ư tưởng độc lập, không thỏa hiệp cần có của nhà văn.

Những câu thơ ám ảnh

“Bài Thơ Một Vần” là tác phẩm mới nhất của Bùi Chát, nó xuất hiện trong bối cảnh khá khó khăn hiện nay đối với những văn nghệ sĩ từng có vấn đề nhạy cảm với nhà cầm quyền. Bùi Chát tung tập thơ này ra như tuyên ngôn của một người trẻ cầm bút. Trực tiếp đặt vấn đề đến những va vấp của hệ thống. Và trong bước đi chập choạng của lịch sử, Bùi Chát ghi nhận những ám ảnh của anh về một câu thơ mà cả dân tộc không ai không biết:

Rồi, tôi

………………

Rồi tôi nhận ra tiếng nói từ bầy súc vật

Mơ hành vi của những con người

Tổ quốc!

Chúng ta vĩnh viễn không được tự ruồng bỏ

Bởi suy nghĩ hẹp ḥi của chúng ta

Thế giới cũng vút lên bằng bước chân ṃn

Với một niềm tin ở dưới gót

Tôi chiêm bao thấy đứa con sắp lọt ḷng của

tôi nhắn nhủ

Tổ quốc ta như một con mèo[1]

Tiếng chào đời con gọi meo meo[2]

Gợi nhớ:

[1] Tổ quốc ta như một con tàu (Xuân Diệu)

[2] Tiếng chào đời con gọi Xít-ta-lin (Tố Hữu)

Trong bài thơ mang tựa “Rồi tôi” có một điều ǵ đấy khiến kư ức của không ít người trong chúng ta quặn đau. Cúi gập người xuống trước một ám ảnh khó giải thích, câu thơ của Tố Hữu vẫn dai dẳng đè nặng trái tim những người trẻ làm văn nghệ hôm nay và Bùi Chát cay đắng nhận ra rằng cả một thế hệ của anh đang chiêm bao những điều kỳ quặc nhất.

Những chiêm bao mang dáng dấp Dali trong hội họa làm thời gian nhũn ra và lời thơ Bùi Chát vang đập trong con hẻm kư ức trở thành câu hỏi cho nhiều năm tháng về sau.

Những người anh em cộng sản

Bùi Chát đưa một giả định ḿnh đang sống ở ṿng ngoài của sinh hoạt đời sống để tự sự với những người cộng sản mà anh gọi là anh em. Những người anh em này phân phát những vật phẩm đặc biệt cho mọi người mà một trong những tặng vật không ai muốn nhận ấy là nỗi sợ. Sợở thành vật sở hữu khi nó ḥa vào cuộc sống hàng ngày không ngăn chận được. Sợ hăi nhưưng đầy quyền năng. hăi tr không khí, vô h́nh nh

Ai?

Tôi gặp gỡ những người cộng sản

Những người anh em của chúng tôi

Những người làm chúng tôi mất đi kí ức

Mất đi tiếng nói bản thân

Mất đi những cái thuộc về giá trị

Chúng tôi c̣n sở hữu duy nhất một điều

Nỗi sợ

Tôi tṛ chuyện với những người cộng sản

Những người anh em

Những người muốn chăn dắt chúng tôi

Luôn biến chúng tôi thành đồ hộp

Hy vọng chúng tôi đời đời biết ơn

Những người cộng sản

Anh em chúng tôi

Chưa bao giờ thấy họ tự hỏi

Trong ngôi nhà đen đủi này

Ai muốn thừa kế di sản của họ?

Những ngă tư tất bật cùng những tranh giành không ṣng phẳng ám ảnh người trẻ hôm nay qua màu đỏ đặc trưng cũng là nỗi đau của Bùi Chát. Nhà thơ cay đắng chạm tay vào màu đỏ thay v́ nồng nàn, đă trở thành thê thiết v́ những độc đoán kỳ lạ mà anh và thế hệ anh đang gánh chịu,

Đèn đỏ

Tôi đứng trước một ngă tư

Đèn đỏ ngăn tôi lại

Những ḍng người ra đi tất bật

Gió mát sau lưng họ

Chúng tôi, nhiều thế hệ

Bị giữ lại bởi đèn đỏ

Chúng tôi không cất bước được

Chúng tôi không bay lên được

Giao lộ ở khắp nơi

Không ai có thể vượt qua màu đỏ

Chúng tôi đứng trước ngă tư

Nhiều thế hệ

Chỉ một con đường đầy bụi đỏ trước mắt

Chừng như vẫn bị ám bởi cái màu đỏ thê lương này, Bùi Chát viết tiếp, lần này với thứ ngôn ngữủa các blogger, nghịch ngợm nhưng cay chua và nhất là rất thật. Thật như đời đang tung tăng ngoài kia.

Bài thơ một vần

Màu đỏ

Như loài cỏ

Ngỡ là chuyện nhỏ

Nên không ai dọn bỏ

Chúng tôi luôn hốt hoảng nhưng biết làm

thế nào!? Đành bỏ ngỏ..!!!

Mọi thứ đều phải xin phép

Bùi Chát đùa nghịch với chữ nghĩa trong tâm thế của người mộng du. Anh cào cấu từng thớ thịt của thơ ḿnh để chảy ra tiếng thơ sống sượng và nhức nhối của hiện trạng hôm nay khi mọi sựều phải xin phép. Các thứ giấy phép vô h́nh này đè nặng tâm trí mọi người, mỗi người cần một thứ và Bùi Chát th́ cần quá nhiều trong tất cả các loại giấy phép này, do đó những câu hỏi của anh chắc chắn sẽ rơi vào bóng đêm, vào dĩ văng. đ

Thói

- Các ông cho chúng tôi được biết sự thật

nhé!

- Các ông cho chúng tôi được ngủ với vợ/

chồng chúng tôi nhé!

- Các ông cho chúng tôi được thở nhé!

- Các ông cho chúng tôi được b́nh đẳng

trước pháp luật nhé!

- Các ông cho chúng tôi được suy nghĩ

khác với các ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được chống tham

nhũng nhé!

- Các ông cho chúng tôi được tự do ngôn

luận nhé!

- Các ông cho chúng tôi được lập hội vỉa

hè nhé!

- Các ông cho chúng tôi được viết bài thơ

này nhé!

- Các ông cho chúng tôi được ghét các

ông chống đối các ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được tự do biểu

t́nh nhé!

- Các ông cho chúng tôi được bầu cử tự

do nhé!

- Các ông cho chúng tôi được bảo vệ tổ

quốc nhé!

- Các ông cho chúng tôi được học ngoại

ngữ nhé!

- Các ông cho chúng tôi được phản đối

Trung Quốc chiếm Hoàng Sa –

Trường Sa nhé!



Cứ như thế, những câu thơ như kinh nhật tụng, rơi vào đêm tối vô tận nhưng dư âm th́ rất sâu và rất xa. Tiếng vọng của thơ hay của sự thật không thể rạch ṛi nhưng âm sắc của lời kinh th́ không thể nào ch́m khuất.

- Các ông cho chúng tôi được giỏi hơn các

ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được đi chùa đi nhà

thờ nhé!

- Các ông cho chúng tôi được đọc bản Tuyên

ngôn nhân quyền nhé!

- Các ông cho chúng tôi được sở hữu mảnh

đất tổ tiên chúng tôi để lại nhé!

- Các ông cho chúng tôi được tố cáo các ông

nhé!

- Các ông cho chúng tôi được là người Việt

Nam nhé!

- Các ông cho chúng tôi được giữ ǵn truyền

thống nhé!

- Các ông cho chúng tôi được yêu thêm gia

đ́nh bạn bè ngoài các ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được xây dựng đất

nước nhé!

- Các ông cho chúng tôi được biết diện tích

mặt đất và biển đảo của chúng tôi

nhé!

- Các ông cho chúng tôi được biết tên của

đất nước chúng tôi 20 năm nữa nhé!

- Các ông cho chúng tôi được không theo

các ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được sống riêng tư

không bị ḍm ngó nhé!

- Các ông cho chúng tôi được đá đít các ông

nhé!

- Các ông cho chúng tôi được yêu nước nhé!

- Các ông cho chúng tôi được đi bằng đôi

chân của chúng tôi nhé!

- Các ông cho chúng tôi được xuất bản bài

thơ này sau khi viết xong nhé!

- Các ông cho chúng tôi được chờ các ông

đến bắt nhé!

- Các ông cho chúng tôi được từ chối các

ông nhé!

- Các ông cho chúng tôi được ước ǵ chúng

tôi chẳng ước điều ǵ nhé!

- Các ông cho chúng tôi được mưu cầu hạnh

phúc và mưu cầu không hạnh phúc

nhé!

Niềm đau bất lực

Và rồi trong cuối cùng của những suy tưởng văn nghệ, Bùi Chát tự nhận rằng cùng với bằng hữu của anh, tất cả chia sẻ sự cay đắng một cách cam chịu. Những khuôn mặt nghệ sĩ ngơ ngác ngồi bên nhau, cạnh các vỉa hè đen đủi, nh́n lại ḿnh và phát hiện ra rằng sự bất lực không tên gọi vẫn tiếp tục đè nặng trên mỗi trái tim, trí năo của họ. Bùi Chát đập ngực tự thú nhận nỗi bất lực không cần che dấu này của trí thức, và anh lái sang một nơi khu trú khác mang nhăn hiệu bạn bè văn nghệ. Có phải những trí thức văn nghệ này cùng chia sẻ niềm đau với anh như chia sẻ từng ly cà phê dưới những quán cà phê cùng mang tên Vỉa hè?