PDA

View Full Version : Người Việt dễ ghét



hoathuan
12-18-2009, 07:13 PM
Người Việt dễ ghét


Nguyễn Hưng Quốc
18/12/2009

http://www.voanews.com/vietnamese/images/asian-stylized.jpgTừ trước đến nay, một cách công khai, trên sách báo cũng như trên các diễn đàn, h́nh như ai cũng nói người Việt…đáng yêu. Đó cũng là nhan đề cuốn sách do Doăn Quốc Sỹ viết và xuất bản tại Sài G̣n trước năm 1975. Xuất phát từ một lập trường và động cơ chính trị hoàn toàn ngược lại với Doăn Quốc Sỹ, Vũ Hạnh, giả danh một người Ư (Pazzi), cũng vội vă viết cuốn “Người Việt cao quư”, trong đó, nội dung chính của khái niệm “cao quư” cũng là…sự đáng yêu.

Mà không phải chỉ có người Việt Nam mới nói thế. Tôi có khá nhiều sinh viên Úc hoặc người các nước khác thường đi Việt Nam. Nhiều người không ngớt khen là người Việt Nam đáng yêu. Cách đây mấy năm, có một sinh viên người Na Uy sang Úc du học. Trên đường từ Na Uy sang Úc, anh ghé Việt Nam chơi hai tuần. Lư do ghé Việt Nam chỉ có tính chất thực dụng: vật giá rẻ. Vậy thôi. Nhưng hai tuần ở Việt Nam đă làm thay đổi hẳn kế hoạch học tập của anh. Mê Việt Nam trong thời gian hai tuần ấy, sang Úc, anh quyết định chọn Tiếng Việt làm một trong hai môn học chính trong chương tŕnh Cử nhân. Hỏi: Mê nhất ở Việt Nam là điều ǵ? Anh đáp: Con người. Và nói thêm: “Người Việt rất đáng yêu”.

Cách đây mấy ngày, tôi cũng lại gặp một sinh viên khác, cũng mê Việt Nam như thế. Sau khi học xong trung học, thay v́ vào đại học ngay, cô quyết định nghỉ một năm để đi làm và đi du lịch. Sau khi qua nhiều nước, cô ghé Việt Nam. Cũng chỉ là một quyết định t́nh cờ. Thoạt đầu, định ở vài ba tuần. Nhưng rồi cô lại đâm mê Việt Nam. Bèn quyết định ở lại thêm vài tháng. Trong vài tháng ấy, cô xin dạy học trong một trung tâm sinh ngữ tại Sài G̣n. Cô càng mê hơn nữa. Về lại Úc, cô bèn quyết định học tiếng Việt để sau này có cơ hội quay sang làm việc lâu dài tại Việt Nam. Hỏi lư do, cô cũng đáp như anh sinh viên người Na Uy kể trên: “Người Việt đáng yêu”.

Người Việt đáng yêu như thế nào? Tôi chưa bao giờ có ư định làm một cuộc điều tra thật đàng hoàng về đề tài này. Nhưng từ những ǵ tôi nghe từ các sinh viên cũng như bạn bè, đồng nghiệp của tôi, những nét đáng yêu nhất của người Việt Nam thường được nêu lên là: vui vẻ, cởi mở và thân thiện.

Tuy nhiên, tất cả những điều kể trên chỉ là một khía cạnh. Có một khía cạnh khác, v́ lịch sự, người khác ít nói; và v́ tự ái, chúng ta cũng ít khi đề cập: Có vô số người chê người Việt là cục cằn, thô lỗ, ích kỷ, tham lam vặt, hay nói dối vặt, thiếu kỷ luật, thiếu lịch sự, nói chung, là…dễ ghét. Ngay chính những người được xem là “mê” Việt Nam cũng thấy điều đó. Và dĩ nhiên, với tư cách là người Việt Nam, chúng ta cũng thừa biết điều đó.

Thật ra, ở quốc gia nào cũng có những người đáng yêu và những người dễ ghét. Đó là chuyện b́nh thường. Tuyệt đối không có ǵ đáng ngạc nhiên cả. Chỉ có vấn đề là: ở những nơi khác, nét đáng yêu và đáng ghét ở con người chủ yếu là do cá tính, hay nói cách khác, do Trời sinh; c̣n ở Việt Nam, chủ yếu do văn hoá, hay nói cách khác, do xă hội, đặc biệt, do chế độ sinh. Ở những nơi khác, sự phân bố của những người được xem là đáng yêu và những người bị xem là đáng ghét hoàn toàn có tính ngẫu nhiên; ở Việt Nam th́ khác: nó có tính quy luật để theo đó, người ta có thể vẽ lên được một “bản đồ” đáng yêu / đáng ghét của người Việt một cách khá chính xác.

Đại khái “bản đồ” ấy như thế này:

Người Việt rất đáng yêu trong quan hệ cá nhân và ở những nơi quan hệ cá nhân đóng vai tṛ chủ đạo: gia đ́nh, bàn tiệc, quán nhậu, và hàng xóm. Ở những nơi đó, người Việt, nói chung, rất nhiều t́nh cảm và t́nh nghĩa. Và cũng ở những nơi đó, ít ai phàn nàn về người Việt.

Nhưng vượt ra ngoài quan hệ cá nhân th́ khác. Bước vào không gian công cộng ở Việt Nam, nhất là không gian công cộng thuộc quyền nhà nước, từ uỷ ban nhân dân đến công an phường, quận, thành phố; từ bưu điện đến bệnh viện; từ bàn hải quan đến văn pḥng xuất nhập cảnh, v.v…ở đâu người Việt Nam cũng dễ ghét.

Cái dễ ghét ấy có thể được nh́n thấy ngay trên các chuyến bay về Việt Nam: Theo nhận định của nhiều người vốn đi nhiều, ít có tiếp viên hàng không nào dễ ghét như tiếp viên hăng Hàng Không Việt Nam; ít có công an cửa khẩu và nhân viên hải quan nào dễ ghét như những người làm việc tại các sân bay quốc tế tại Việt Nam. Một sinh viên của tôi, người Úc, rất mê Việt Nam, và v́ mê Việt Nam, cuối cùng, lấy vợ Việt Nam. Chính trong thời gian làm đám cưới, phải chạy vạy làm đủ các loại giấy tờ, từ hôn thú đến bảo lănh vợ sang Úc, anh phờ phạc cả người. Quay về Úc, anh than: Chưa bao giờ anh thấy nhân viên hành chính ở đâu dễ ghét bằng các nhân viên hành chính ở Việt Nam.

Một người bạn khác của tôi, về Việt Nam thăm thân nhân bị bệnh, phải nằm bệnh viện, than: Chưa bao giờ thấy bác sĩ và y tá ở đâu lại dễ ghét như ở Việt Nam. Mặt mày ai cũng hầm hầm hay lạnh tanh. Người ta hỏi ǵ cũng quát, nạt. Họ chỉ dịu giọng được một lát khi nhận tiền lót tay. Một người bạn khác rất có thiện chí giúp đỡ Việt Nam, nhiều lần tổ chức quyên góp từ quần áo, sách vở đến máy vi tính ở Úc để chuyển về tặng cho người Việt; nhưng sau đó, đâm nản, cuối cùng, bỏ cuộc. Anh nói: “Ḿnh mang quà về giúp, nhưng ở đâu cũng bị làm khó dễ.” Và kết luận: “Người Việt thật dễ ghét!”

Xin lưu ư: những nhân viên các loại và các cấp bị xem là dễ ghét trong công sở ấy có thể trở thành cực kỳ dễ thương với bạn bè, người thân hoặc người quen. Một viên công an mặt mày lúc nào cũng lạnh như tiền và lăm lăm đ̣i móc túi những người dân đến xin chứng nhận một thứ giấy tờ ǵ đó có thể là một người cởi mở, hào hiệp và hào phóng khi ngồi vào bàn nhậu với bạn bè. Nhưng trong quan hệ công cộng th́ họ lại biến thành một người khác hẳn.

Có thể nói gọn lại thế này: Trong quan hệ cá nhân, người Việt thường đáng yêu; nhưng trong quan hệ công cộng, nhất là ở công sở, người Việt thường rất dễ ghét.

Cũng có thể nói một cách khái quát hơn: ở Việt Nam, cứ hễ có chút quyền lực, bất kể là quyền lực ǵ, người ta liền biến ngay thành người dễ ghét. Bản tính dễ thương đến mấy cũng thành dễ ghét. Nếu không dễ ghét v́ sự hách dịch, quan liêu hay tham lam th́ cũng dễ ghét v́ sự chậm chạp, cẩu thả, lười biếng và vô trách nhiệm. Bởi vậy, nhiều người nhận xét: Chơi với người Việt th́ vui, nhưng làm việc với người Việt th́ đúng là một cực h́nh. Trên bàn nhậu, ai cũng thông minh, biết điều, cởi mở; nhưng quay lại bàn giấy th́ người ta lại lề mề, khó khăn, tắc trách, rất ít đáng tin cậy.

Do đó, vấn đề không phải là bản tính mà là văn hoá. Mà văn hoá, nhất là văn hoá hành chính, lại gắn liền với chế độ.

Bạn có nghĩ vậy không?

Ô QUY
12-22-2009, 09:14 PM
Tính cách người Việt

Đỗ Trường

Đọc những tính xấu của người Tầu (của TQ), rồi những tính xấu của người Việt do nhà văn Vương trí Nhàn viết và biên soạn, ngẫm nghĩ thấy thấm thía, đúng và trúng quá. Ấy là bác Vương viết về người Việt ta ở trong nước. C̣n người Việt ở nước ngoài ra sao?. Ở nước nào tôi không biết không dám nói, chứ ở Đông Đức cũ, đông Âu có câu ca đồng dao nhận biết tính cách người Việt, đọc thấy hay hay. (Xin thú thật người viết - cũng có đầy đủ những tính cách này) . Nhưng tôi không biết đây là tính tốt hay tính xấu của người Việt ta, nhờ các bác xem giùm:

Ăn nhanh, đi chậm, hay cười
Chuyên mua đồ cũ là người Việt Nam

Ḷ mổ chúng tôi là nhà máy lớn và đông công nhân lao động nhất nh́ thời đông Đức cũ. Nhà máy có nhà ăn cho công nhân khá rộng, nhưng chỉ đủ chỗ ngồi cho một phân xưởng. Do vậy, công nhân các phân xưởng lên nhà ăn thường lệch giờ nhau. Cùng phân xưởng, nên người Việt và Đức có quan hệ khá tốt, nhất là cùng cánh bù khú rượu chè, cờ bạc đàn ông với nhau. Lúc đầu người Đức và Việt ngồi lẫn lộn cùng bàn ăn uống. Sau đó có lẽ do "văn hoá" ăn uống khác nhau, nên người Đức dần dần cụm về ngồi một góc riêng. Người Đức thường ít nói chuyện trong khi ăn. Miệng nhai thức ăn cũng kín đáo, nhẹ nhàng. Nhưng người Việt ta lại khác, vừa nhai thức ăn vừa nói chuyện ầm ĩ, nhiều khi thức ăn phụt vào cả mặt người ngồi đối diện. Nhất là gặp phải những miếng sụn khoái khẩu của người Việt ta, tiếng nhai kêu rau ráu, làm cho Tây phát hoảng. Nhai miếng to và nhồm nhoàm, nuốt vội cho nên bao giờ người Việt ta cũng đánh nhanh rút gọn, xong bữa ăn bằng nửa thời gian của bạn. Không hiểu sao người Việt cứ trở lai nơi làm việc chậm hơn bạn, đến mươi mười lăm phút,mặc cho thợ cả quát tháo ầm ĩ. Mấy ông tây bà đầm chậm tầu xe mấy phút, chạy cứ như ma đuổi, mặt xanh như đít nhái, len lét lủi vào xưởng. C̣n người Việt ta b́nh tĩnh, đủng đỉnh, lỡ chuyến xe này ta đi xe sau, đến chậm mấy phút có chết cha thằng nào đâu, cười nói vô tư. Lại nói đến vô tư, có lẽ người Việt ta vào dạng vô tư nhất thế giới. Chẳng cứ ǵ những công nhân lao động, hoặc tầng lớp bần cùng của xă hội, ngay các bác lănh đạo cao nhất đất nước hiện nay, bác nào tôi thấy cũng vô tư. Này nhá, chúng ta coi ông bà Tổng thống, thủ tướng các nước, chỉ cần sau một, hai năm nhậm chức, mặt ông bà nào cũng hốc hác, má tóp lại, hai mắt chùng xuống, theo cách nói dân ta "Má hóp, đít tóp". Nhưng lănh đạo nước ta ngược lại, sau khi lănh trách nhiệm bác nào cũng phát tướng ra cả, mặt mũi tṛn xoe, da dẻ lúc nào cũng căng đỏ,bóng nhẫy,cổ cứ như đeo lọng vậy. Dáng đi của các bác càng ngày càng tỏ ra chậm chạp.

Ở kư túc xá của nhà máy thời đó thường có người Đức chuyên trách giúp đỡ người Việt (Betreuer). Có mấy cô công nhân là đồng hương cùng huyện với người đội trưởng, không hiểu các cô không biết, hay tiết kiệm, không chịu mua giấy Tollet (giấy súc), đi vệ sinh các cô tương toàn giấy báo vào bồn cầu. Thế là đường ống thoát nước cả khu bị tắc. Ông phụ trách giải thích cho các cô, chẳng biết có hiểu tiếng hay không, các cô cứ toét miệng cười. Nhiều lần quá chịu hết nổi, ông phụ trách kư túc xá nổi cáu chửi nặng lời,các cô vẫn cười tươi như hoa. Ông ngớ cả người ra, kéo người đội trưởng đến mong t́m được sự đồng cảm . Nhưng không- thay lời giải thích cho các công nhân của ḿnh, người đội trưởng bảo vệ danh dự, tự trọng cho các đồng hương, đă phản ứng quyết liệt với ông phụ trách kư túc xá. Bực tức lên đến đỉnh điểm, mất hết lư trí người phụ trách kư túc xá, nắm đầu người đội trưởng Việt Nam ấn thẳng vào bồn cầu, rồi giật nước. Mọi người tá hoả chạy vội lai can ngăn, bằng không, không biết điều ǵ sẽ xảy ra.

Hồi chưa thống nhất nước Đức, thỉnh thoảng trong nước có gửi một vài đoàn ca múa nhạc sang gọi là phục vụ anh chị em lao động. Ngược lại anh chị em lao động lại giúp anh chi em văn nghệ săn hàng cũ. Ở quận Lindenau thành phố Leipzig có một cửa hang đồ cũ (Ankauft- mua- Verkauft- bán) khá nổi tiếng và quen thuộc với người Việt. Hôm ấy nữ ca sỹ AV, vừa ca xong bài tủ "Triệu triệu bông hồng", được anh chị em lao động đưa thẳng ra cửa hàng đồ cũ quận Lindenau mua và đóng hàng mang về nước. Có lẽ do ngẫu nhiên tên của nữ ca sỹ AV trùng với tên viết tắt cửa hàng đồ cũ của Đức A-V, nên ông bạn tinh nghịch nào đó gắn tên cho cửa hàng đồ cũ đó bằng cái tên của nữ ca sỹ AV. Đến nay trải qua mấy chục năm, người Việt ở đây vẫn dùng cái tên đó để gọi, mặc dù cửa hàng đó đă sửa chữa mới thành một siêu thị sầm uất.

Cái tự hào và anh hùng vặt của anh bạn tôi, làm cho anh cứ ân hận xấu hổ măi đến nay, mỗi khi nhắc lại. Anh nguyên là bộ đội trinh sát, hay đặc công ǵ đó, theo anh kế anh có vơ nghệ cao cường. Anh tự hào về điều đó. Hôm đó tại nhà ăn của nhà máy không hiểu do bài bạc, hay rượu chè, nhóm làm việc của anh căi nhau với nhóm người Đức, mọi người túm vào can, mấy người Đức im lặng vào chỗ ngồi. Riêng anh không chịu, anh đứng giữa nhà ăn xuống tấn kều kều tay –komm her-(lại đây), trông như Lư tiểu Long trong phim. Tức ḿnh, một anh người Đức to như con gấu, nhảy xổ đến túm chặt cổ áo và chân anh nhấc bổng lên quay mấy ṿng như lực sĩ đang cử tạ. Mọi người được một phen xanh cả mặt, cứ tưởng anh người Đức vứt toẹt anh xuống nền gạch, tấm thân chăo chàng của anh sẽ bẹp như bánh bao. Nhưng anh người Đức đă không làm như vậy, anh từ từ hạ anh bạn tôi xuống bảo - Về chỗ ngồi ăn, c̣n làm việc, anh không chịu nổi một quả đấm của tôi đâu.

Mỗi khi nhắc đến anh bạn này, tôi lại nhớ có lần cùng Tô Vương (TứcVương Dứa) phóng viên báo Nhân dân, đến thăm Mai Xuân Trường báo Nông nghiệp. H́nh như có cả nhà văn Văn Chinh ở đó?. Trong lúc trà nước, có anh nào đó kể lại câu chuyện đang lưu hành trong dân gian. Ông Tố Hữu ngày đó đang giữ chức phó chủ tịch thứ nhất hội đồng bộ trưởng (tức phó thủ tướng- thời kỳ giá lương tiền,cả VN đói, toàn dân ăn bo bo và khoai, sắn khô. Có nhiều gia đ́nh ở miền núi phía bắc bị chết đói). Ông Tố hữu đi thăm Pháp, khi về ông có ghé qua Moscow, Sứ quán Việt Nam tổ chức cho ông nói chuyện với cán bộ nhân viên sứ quán và các lưu học sinh. Lúc này nhà thơ Trần đăng Khoa đang học trường viết văn ở đó. Tất nhiên nhà thơ cũng được mời đến. Cuối bài diễn văn, đồng chí Phó chủ tịch hội đồng bộ trưởng có chốt lại câu tràn đầy niềm tự hào "..Các đồng chí có biết không? đi ra ngoài so sánh mới cảm thấy hết đất nước, con người Việt Nam ta vô cùng tươi đẹp và thông minh. Tôi ví trái đất này như là chiếc nón, Việt Nam đang ở trên đỉnh chóp ."..Chờ tràng vỗ tay rầm rầm kết thúc, đồng chí phó chủ tịch hỏi có ai muốn nói hoặc ư kiến ǵ không?. Nhà thơ Trần đăng Khoa đứng dậy:

- Thưa bác không biết chiếc nón đó đang úp hay NẰM NGỬA ạ!

Đồng chí phó chủ tịch không trả lời, mặt xám xầm lại, ra thẳng xe về nhà khách của Trung ương đảng cộng sản Liên Xô. Chờ mọi người về hết ông Đại sứ (Nguyễn Mạnh Cầm?) kéo Trần đăng Khoa lại hỏi như trách:

- Sao cậu lại dám nói với đồng chí phó chủ tịch như vậy!

- Báo cáo anh, em nói với bác Tố Hữu với tư cách nhà thơ với nhau thôi ạ!

Tôi không rơ giữa nhà thơ Trần Đăng Khoa và phó chủ tịch Tố Hữu có mối giao t́nh, hay quan hệ ǵ đặc biệt? Chứ các nhà thơ b́nh thường khác, nếu dám nói như vậy trong thời điểm đó, bảo đảm phải về nước ngay và không thể lên đến chức giám đốc hay trưởng ban văn nghệ đài phát thanh tiếng nói VN hiện nay. Tôi bán tín bán nghi, nhưng anh phóng viên báo Nông nghiệp nói như đinh đóng cột, đó là sự thật. Việc này chỉ có người trong cuộc, nhà thơ Trần đăng Khoa có thể trả lời chính xác được mà thôi. Nếu may mắn bác Khoa đọc được tin này, xin bác bớt chút thời gian, giải toả giúp nghi vấn bấy lâu nay trong ḷng tôi. Xin đa tạ bác lắm lắm…

Đỗ Trường
Đức quốc, 22-12-09