PDA

View Full Version : CẮT DA QUI ĐẦU



Ô QUY
01-24-2010, 01:07 AM
CẮT DA QUI ĐẦU

Nguyễn Xuân Quang

http://www.take2tango.com/MyFiles/image/News%202010/01-2010/Tuan%2017/NguyenXuanQuang-03.jpgNgười hướng dẫn viên du lịch dừng xe lại ở dọc đường, dẫn chàng đi bộ vào chân núi xem những nương lúa. Sống và lớn lên ở đồng ruộng Á châu, ruộng lúa đối với Nguyễn đâu có ǵ xa lạ. Chàng bảo hắn dẫn chàng đi xem cây đinh hương, một trong những thứ gia vị của Nam Dương đă từng làm thay đổi cục diện thế giới mội thời, chứ đâu có muốn đi xem nương lúa. Nguyễn miễn cưỡng không muốn đi. Nhưng chàng hơi ngại từ chối. Người hướng dẫn viên, như lời hắn tự giới thiệu ḿnh là con cháu của những người “Mọi Săn Đầu Người” (Head Hunters) thuộc sắc tộc Dayak ở Borneo, thêm vào đó hắn c̣n là một người đàn ông Muslim, nên có vẻ rất macho.

Cái chỏm mũ đội trên đầu lại càng làm hắn ra vẻ ta đây hơn. Hắn đội một cái chũm vải trắng to bằng cái đĩa con. Chỏm mũ Hồi này to hơn chỏm mũ Do Thái che đỉnh đầu. Chỏm mũ trắng cho biết một người Hồi giáo đă có được cái vinh dự đặt chân tới thánh địa Mecca. Đến được thánh địa Mecca là một niềm mơ ước một đời của một người Hồi giáo. Đến Mecca rồi chết. Chỉ khi nào đặt chân đến được Mecca rồi, một người Hồi mới được đội chiếc mũ này. Những người đội mũ này được gọi một cách tôn kính là những haji. Từ haji này gần cận với Phạn ngữ hari, hara là trời. Thành phố Nha Trang có con sông mang tên Champa là Hà Ra có thể có nghĩa là sông Trời.

Người Nam Dương với tài điêu khắc đă tạc núi thành những nương lúa trông thật công phu, ngoạn mục. Những thửa ruộng đẽo gọt trên sườn núi xinh xắn. Từng lớp, từng lớp, ruộng xếp từng bậc, chồng lên nhau, trùng trùng điệp điệp, từ chân lên tới đỉnh núi cao, trông như những thềm bậc thang. Mương dẫn nước đào từ đỉnh núi xuống, với hệ thống đập giữ nước tuyệt hảo nên ruộng nhà nhà đều có nước trồng lúa. Sức người đă khắc phục thiên nhiên. Tấc đất tấc vàng. Một ruộng nước, một ruộng mồ hôi, một ruộng nước mắt. Nắng chiếu lóng lánh trên mặt ruộng nước khiến những sườn núi trông như được dát hay lợp bằng những miếng pha lê chồng lên nhau.

Chàng đi qua một cái làng trông như một cái đảo nhỏ nằm giữa đồng lúa sát chân núi. Hắn chỉ cho chàng cây đinh hương. À th́ ra hắn dắt chàng đi xem cây đinh hương cùng một thể với nương lúa bậc thang.

Một căn nhà có cái cổng chào trang trí bằng lá dừa, lá kè, kết tụ hoa vải batik mầu sắc hải đảo nhiệt đới huy hoàng.

- Nhà đó chắc có đám cưới?

Chàng hỏi. Hắn lắc đầu.

- Họ làm lễ cắt da qui đầu cho con trai.

Hắn giải thích thêm: «Ông thấy có con chim đứng trên cái cổng chào chứ?».

- Thấy.

-Con chim biểu tượng cho bộ giống phái nam nên dùng làm biểu tượng cho lễ cắt da qui đầu.Trước kia ngày mà một hoàng tử được cắt da qui đầu là một ngày đại lễ, cả nước ăn mừng. Các hoàng tử trước khi được cắt da qui đầu được cho ngồi trong các kiệu h́nh chim và được rước đi khắp kinh đô.

- Chúng tôi cũng dùng chim biểu tượng cho phái nam.

- Ông thấy cái bông «bunga» (1) ở dưới con chim chứ? Bunga biểu tượng cho phái nữ.

- Chúng tôi cũng dùng bông hoa chỉ người đẹp.

Hắn nghiêng người ghé sát vào tai chàng.

- Người Indo-Malay chúng tôi gọi một cách hoa mỹ cái ấy của phụ nữ là cái bunga.

Nghe hắn nói chàng chợt nhớ tới con bài «hoa trắng» Bạch Huê trong bài cḥi B́nh Định với những lời hô:

Bởi v́ miếng ruộng Điêu Thuyền,
Cho nên Đổng Trác mất quyền Hán gia,
Ôi Hán gia giao ḥa khó bước,
Trả nợ này một tấc giang san.

Cái hoa trắng hay thửa ruộng của Điêu Thuyền vẽ trên con bài trông cũng chẳng đẹp đẽ, hấp dẫn ǵ. Chàng mỉm cười. Nhưng cái hoa trắng Điêu Thuyền của con bài cḥi B́nh Định có thể có liên hệ với cái bunga của Nam Dương, Mă Lai, Champa.

- Chúng tôi lại ví với cái lá đa. Lá với hoa cũng gần nhau. Có lẽ một là những tư tưởng lớn gặp nhau hai là chúng ta có liên hệ với nhau.

Chắc chắn hắn không hiểu ư Nguyễn nói. Chàng muốn nói hắn vốn là dân “Săn Đầu Người” Dayak, một thứ Bộc Việt nằm trong Đại Tộc Bách Việt.

http://www.take2tango.com/MyFiles/image/News%202010/01-2010/Tuan%2017/NguyenXuanQuang-02.jpgTrên đường về chàng ngỏ ư muốn được tham dự buổi lễ cắt da qui đầu. Hắn để chàng đứng xem gặt lúa, đi vào xóm hỏi xin phép chủ nhà. Hắn trở ra cho biết họ vui vẻ chấp thuận. Buổi lễ cắt da qui đầu chính thức xẩy ra vào sáng ngày mai. Nhưng đêm nay dân trong làng đă mở tiệc ăn mừng. Đêm nay có tŕnh diễn ca vũ nhạc kịch và “tuồng hát bóng” wayang kulit (shadow plays). Cuộc vui diễn ra thâu đêm suốt sáng. V́ đă trả tiền cho bữa tiệc “cỗ bàn” rijsttafel (2) tối nay ở khách sạn rồi, chàng phải hy sinh bỏ qua đêm hát bóng và văn nghệ tối nay.

Sáng hôm sau chàng và người hướng dẫn du lịch đến sớm. Trước khi đi hắn dặn chàng là lúc tới đó không được nói ǵ, không nên tỏ lộ ra điều ǵ chống đối, chê bai, dù chỉ bằng cử chỉ, dù chỉ bằng điệu bộ, dù bằng nét mặt hay ánh mắt.

Căn nhà gia chủ trang hoàng như một ngày Tết, như một ngày tiệc cưới gả, sinh nhật hay tang ma ở miền Nam Việt Nam. Chỉ khác là đó đây, trong nhà, ngoài sân, góc vườn, đầu ngơ, thấy đầy những cái “bù đài” cúng cô hồn, ma quỉ, thần linh. Làm thân con kiến ở đây không sợ đói. Con nào con nấy mập mạnh. Người Việt có từ đôi “cúng kiếng”, ở đây có thể viết sai thành “cúng kiến”. Nói như vậy chứ nh́n những cái hộp, cái giỏ, cái bù đài tí teo đan bằng lá dừa thật khéo léo xinh xinh đựng một dúm cơm trắng, cơm vàng, những cánh hoa đủ mầu, những cái bánh sặc sỡ trông như những tác phẩm nghệ thuật thờ phượng rất nên thơ, t́nh tự và đầy truyền thống dân tộc. Hồi giáo đă phải chấp nhận tục thờ cúng này của chủng Bách Việt. Ở đây đời sống hàng ngày, từng giờ, từng phút, từng giây đềNguyễn Xuân Quang: Cắt Da Qui Đầuu có thượng đế, có ma quỉ, có thần linh, có con người với mồ hôi và nước mắt. Có những tâm hồn người đầy nghệ sĩ tính. Có thiên nhiên cảnh sắc tuyệt vời nhưng đáng nể v́, đáng kính, đáng sợ với những ngọn núi c̣n ngún khói, phun lửa bất cứ lúc nào, đất trở ḿnh bất cứ lúc nào khi thấy mỏi. Ở đây hơn bất cứ nơi nào trên mặt đất này, thiên đường trần gian và địa ngục ḥa đồng với nhau, thông thương với nhau bằng siêu xa lộ.

Người người ăn mặc quần áo mới. Cỗ bàn linh đ́nh. Cả làng, cả xóm đến lo cho buổi lễ.

Có cả ban nhạc gồng degong (3) gamelan. Ở hàng đầu là dăy đàn gangsa gồm những mảnh kim khí (metallophones), những mảnh tre (xylophones) treo trên những ống tre dội âm gơ bằng một cái búa nhỏ. Hàng sau gồm dẫy gồng nhỏ reyong trông như những cái nồi đồng thau nhỏ cột trên khung tre. Phía sau nữa là những cái gồng lớn, chuông và những ống kim loại dài ngắn khác nhau. Ngồi ở giữa là hai tay trống kendang.

Tiếng gồng tre nghe gợi “nhớ xưa, mẹ đẻ ra trăm cái trứng… trăm đứa con cùng một nhà…” Tiếng gồng tre đong đưa, đồng vọng Trường Sơn, đồng vọng Hy Mă Lạp Sơn, đồng vọng Shwe Dagon, núi rừng Pegu Yoma, Diến Điện, đồng vọng Angkor Wat, Bayou, đồng vọng rừng mưa Mă Lai, đồng vọng Kinabalu, Sabah, Borneo, đồng vọng hồn tre Hừng Việt… Cái sân khấu lộ thiên của cuộc vui đêm qua ở góc sân vẫn c̣n nguyên. Một bên khán đài có cái “lều” quây cót kín mít. Có con chim thần vẽ trên vách.

Chàng được biết thêm đây là một buổi lễ rất trọng thể v́ là một buổi lễ cắt da qui đầu tập thể, ngoài đứa con chủ nhà ra c̣n có bốn năm đứa con trai trong xóm nữa. Để tiết kiệm, để bớt tốn kém, ngày nay nhiều gia đ́nh thường họp nhau lại tổ chức chung. Nhiều khi những người giầu có cho các con trai nhà nghèo được dự cắt da qui đầu ké luôn, trước là lấy phước được lên thiên đàng sau là có những người nghèo đến góp tay chân, giúp công lao vào buổi lễ.

Chưa tới trưa mà mặt trời gần xích đạo đă đỏ lửa. Nóng nhiệt đới ngầy ngật. Nóng “psychedelic”. Nóng “bốc đồng”. Nóng chó lè lưỡi. Nóng mở mắt từng lỗ chân lông. Dinh dính. Hâm hấp. Âm ẩm. Nóng nhiệt đới uể oải, mơ màng, thiu thiu buồn ngủ. Rừng cây xanh nh́n thật mát mắt. Chim thú ríu rít trong cḥm cây. Chập chờn những cánh bướm batik, sặc sỡ, hoang dại.

Bỗng dưng Nguyễn thấy thiếu một cái vơng. Thiếu sáu câu vọng cổ. Mùi thật mùi. Rệu thật rệu. Nhớ ơi là nhớ những trưa hè Hồng Ngự, Kiến Phong, Đồng Tháp Mười… nơi khi xưa chàng đă từng chăm sóc sức khỏe cho người dân những vùng đó.

Nắng xích đạo nhuộm đen da người.

Người hướng dẫn viên giảng giải như máy không cần chàng hỏi, không cần biết chàng có lắng nghe hay không. Giọng hắn mềm, trầm, đều, dẻo và ngọt, giọng của một người ngoan đạo, đọc kinh nhiều. Hắn cũng nói nhiều và dai, lải nhải như một người ngoan đạo.

- Ông biết không? Con trai thường cắt da đầu chim trước tuổi dậy th́, ở tuổi giữa tám và mười một. Cắt trong một buổi lễ trọng thể, linh đ́nh. Nhưng cũng có những đứa con trai nhà nghèo hay những đứa sợ đau, do dự tính tới tính lui nên cắt da đầu chim sau mười ba tuổi. Có người mười sáu mười bẩy tuổi trước khi lấy vợ mới cắt. Một là những anh chàng này phút chót chợt nghĩ lại sợ mai sau phải xuống địa ngục. Hai là nếu không cắt th́ vợ sắp cưới sẽ không cho ăn nằm.

Một kẻ không cắt da đầu chim, không thể trở thành một người Hồi Muslim hoàn toàn. Tôi c̣n nhớ lời cha tôi nói bên tai lúc tôi cắt da qui đầu: “Cắt xong con sẽ trở thành một người Muslim chính cống, cắt xong con sẽ được lên thiên đàng sống cùng đấng Allah sau này”.

-Thế c̣n con gái th́ sao?

Tôi hỏi.

- Con gái th́ cắt hột t́nh (4). Cắt ngay vào ngày thứ mười lăm sau khi sinh. Cắt âm thầm trong xó bếp, xó nhà, không kèn không trống, thường do một bà già làm.

Các chú bé sắp được cắt da đầu chim ngồi ở hàng ghế ngay trước khán đài. Đứa nhỏ nhất sáu bẩy tuổi, đứa lớn nhất trông cũng tới mười sáu, mười bẩy. Con chủ nhà ăn mặc sang trọng nhất. Hắn đội khăn Java, mặc sarung (5) batik sặc sỡ, áo “vét-tông”. Hắn là đứa duy nhất chân đi dép. Tất cả c̣n lại đi chân đất. Có đứa con nhà nghèo, đầu trần, mặc sarung mới nhưng bằng vải thô, áo sơ mi trơn. Dù biết sắp mua được cái vé sau này lên thiên đường nhưng đứa nào mặt mày cũng đầy vẻ âu lo, sợ hăi. Thiên đường nào cũng có đáy là địa ngục. Chúng đang nghĩ tới những lưỡi dao cạo, những cái mảnh chai hay những cái cật nứa sắc ở ngưỡng cửa thiên đàng.

Ngược lại những nàng con gái tuổi hoa mắt hấp háy, rạo rực, má hây hây hồng, cười nói vui như sắp vớ được chồng, sắp nếm được mùi hơi trai. Các nàng vui như tết v́ ít ra cũng có năm sáu thằng nhóc t́ nhưng chút nữa đây đă trở thành những thằng con trai độc thân, sẵn sàng thành một người đàn ông, một người chồng. Chúng trở thành những người nam chính thức được “thị thực” của bà con cḥm xóm, dưới con mắt của quỉ thần, thần linh và đấng chí tôn.

Trong bộ áo lễ tết, chủ nhân kiêu hănh với chiếc mũ ống cao pitji (6) trên đầu. Ông mặc sarung batik sọc, có kim tuyến bạc, áo sơ mi mặc trong, ngoài phủ một cái áo chẽn kiểu áo gi-lê, cúc cài sát lên tận cổ. Ông đọc diễn văn khai mạc với giọng đầy kiêu hănh, thỏa măn và làng xă rất ta đây. Người vợ cũng ḷe x̣e cái sarung kim tuyến vàng, chiếc áo xanh mầu lá chuối non chi chít những h́nh thái hoa ḥe hoa sói, cổ quấn chiếc khăn quàng bóng nhoáng. Mặt mày bà hớn hở, miệng cười cười, nói nói như hoa nở, vui vẻ, hănh diện với xóm làng, thần thánh, tổ tiên, ông bà ông vải và thượng đế. Con bà hôm nay cắt da qui đầu được cả làng cả nước biết và đến chứng kiến. Có lẽ bà c̣n vui hơn đêm tân hôn, khi nếm mùi chăn gối đầu tiên với người chồng đă cắt da đầu chim.

Người hướng dẫn viên thông ngôn cho Nguyễn biết ông ta nói mấy chú bé sắp cắt da đầu chim là niềm kiêu hănh của làng xă, là những Muslim chân chính. Mấy chú bé rồi đây sẽ được lên thiên đường sống với đấng Allah.

Giây phút trọng đại đă đến. Lăo calak, tay chuyên viên cắt da đầu chim, đứng dậy. Calak ruột thịt với Việt ngữ Cắt, Lắt (7). Hắn làm lễ bái kiến thượng đế, thần linh, quỉ thần và có lẽ cả với y tổ của hắn. Xin tạm gọi là lễ “liếc kéo mài dao”. Hắn gầy như một cây que tăm, mặt choắt, đanh lại, mắt diều hâu, ngón tay dài ngoằng như móng thú. Trông hắn có những nét “sa đích” của những tay thợ mổ v́ tiền Tây y. Trẻ con nh́n thấy lăo cũng đủ té ra quần, đau cũng chẳng dám khóc.

Lăo ôm gói đồ nghề, hùng dũng, oai phong, đi vào cái lều quây cót. Té ra cái lều cót là pḥng mổ lộ thiên của hắn. Ban nhạc gamelan trổi lên bản nhạc hùng quân hành. Chú bé con nhà nghèo mặc sarung vải thô bị lôi cổ vào trước. Có lẽ để cho lăo calak cắt, lắt cho quen tay hay để thử xem dao kéo, mảnh chai, cật nứa có đủ sắc chưa. Chú bé cưỡng lại, hai tay bám vào ghế. Chú không muốn trở thành một Muslim chính cống? Không. Chắc chú cũng muốn lên thiêng đàng chứ, nhưng dĩ nhiên làm con người, nhất là trẻ con, ai mà không sợ đau.

Ban nhạc chơi kích động nhạc. Tiếng gồng dồn dập, hối thúc như tiếng gồng lâm trận. Tiếng kim loại gangsa sắc, có góc cạnh, có binh khí, có đổ máu. Tiếng chú bé ré lên. Kinh hoàng.

Một lúc sau, hai người xốc nách d́u chú bé trở ra. Mặt mày chú tái mét, cắt không c̣n một hột máu. Lấm tấm mồ hôi trán. Một thanh gỗ ở chỗ ngồi trên mặt ghế được rút ra. Chú được đặt ngồi xuống ghế. Chú gập người xuống v́ đau. Hai tay chú bám chặt vào ghế cho khỏi ngă. Chú c̣n run trông thấy rơ. Phần sarung phía sau lưng được quấn lên. Một người luồn vào dưới ghế một cái đĩa đất nung to đựng tro bếp.

Ban nhạc lơi tiếng cồng. Có tiếng liếc, mài trong lều cót. Những giọt máu đỏ thắm nhểu từ đầu chim chú bé rơi xuống cái đĩa tro.

- Có người hỏi tôi là tại sao không băng chỗ mổ lại để cầm máu? Chắc ông cũng thắc mắc như thế phải không? Không được băng cầm máu lại. Phải để cho máu chẩy ra hết những giọt máu dơ đầu tiên của xác thịt.

Đứa con chủ nhà là đứa thứ ba vào buồng cót. Lúc trở ra, đi không nổi, đầm đ́a nước mắt. Môi rớm máu. Run như cầy sấy. Nó muốn xỉu. Người ta phải quạt và vỗ nước vào mặt nó.

Đứa cuối cùng là thằng bé nhỏ tuổi nhất. Nó bụm chim đứng dậy. Đ̣i đi tè. Người ta không cho. Nó nhẩy tưng tưng như con gà đứng trong chảo nóng. Nó vén sarung tè són ra đất. Một người vội vàng lôi cổ nó ra ngoài, để cho nó thanh toán nốt phần c̣n lại. Thừa cơ bất ư nó cắm đầu chậy thục mạng. Tiếng la báo động. Mọi người lao đầu chậy đuổi theo. Trong đó có cả các cô bé. Các cô nàng choai choai này rất hăng say chạy đuổi theo bắt chú bé lại. Có nàng chạy rơi cả khăn, tụt cả sarung, rơi cả hoa. Đây là hoa cài trên đầu c̣n cái bông bunga ở giữa hai chân dĩ nhiên vẫn c̣n!

Tiếng micro oang oang. Người hướng dẫn viên thông ngôn cho biết: “Mày sẽ xuống địa ngục! Mày sẽ không được lên thiên đàng! Mày sẽ không bao giờ lấy được một người vợ Muslim chính chuyên…”.

Chú bé chạy mất hút vào ruộng mía.

Lăo calak tỏ ra ḿnh là kẻ quyền thế, không thèm chờ, lăo cuốn khăn gói, không thèm làm nữa. Cũng có thể là Nguyễn Xuân Quang: Cắt Da Qui Đầulăo đă có nhiều kinh nghiệm. Những đứa trẻ quá sợ hăi th́ không nên làm v́ không những làm sẽ khó mà c̣n có khi bị tổ trác.

Cha mẹ mấy chú bé vừa được cắt da đầu chim xong tới chia xẻ, chung vui và tặng quà cho chúng. Vui như tết. Cha mẹ chú bé bỏ chậy khúm núm xin lỗi chủ nhà, rồi xấu hổ lủi thủi bỏ về.

Sân khấu lại sống động trở lại. Ca vũ nhạc kịch do các tài tử cây nhà lá vườn lên giúp vui. Có cổ nhạc, có tân cổ giao duyên, có rock and roll, có hard rock đượm mùi gia vị đinh hương, rock sa-tê, rock cà ri nước dừa…

Chủ nhà mời chàng nhập tiệc ăn cỗ. Cỗ bàn Nam Dương, cỗ bàn Măi Lai, cỗ bàn khantoke của Lana Thái (2), cỗ bàn Việt Nam gặp nhau ở từ “cỗ bàn” và tất cả đều có thức ăn thịnh soạn, linh đ́nh được bầy trên một cỗ bàn. Cỗ có đủ các món giống như các món ở nhà quê miền Bắc Việt Nam như bánh nếp, bánh tẻ idul fitri, bánh đa nướng, cùi dừa nyuir (8); các món giống các món nhà quê miền Trung như món cá kho cay ikan bumbu (9); những món giống miền Nam như bún lạc xá laksa (10), món chuối chiên pisang goreng (11). Ngoài ra c̣n có các món khoai, đậu lạc (phụng) katjang, cơm nasi, cơm chiên nasi goreng, mầu vàng nghệ, mầu saffron cho tới món chả gị lumpia, món “sắn rượu” tape làm bằng củ ḿ lên men giống như rượu nếp, cơm rượu Việt Nam, món súp đuôi ḅ soep buntut, salad sốt đậu phụng gado gado, nước mắm petis… Dĩ nhiên không thể thiếu món sa-tê đặc biệt quốc hồn quốc túy của Nam Dương. Hoa quả bánh trái đủ thứ…

Người hướng dẫn viên cười sằng sặc khi nghe một người nữ hát.

- Ông biết cô ta hát ǵ không? Cô ta hát “bây giờ các anh mới là người hữu dụng…”.

Nguyễn nói nhỏ với hắn.

- Anh cắt da đầu chim rồi, đội mũ Mecca rồi, chắc chắn được lên thiên đàng nhỉ?

Hắn lắc đầu.

- Lớn lên mới thấy những lời thầy dậy giáo lư kiai nói khi c̣n nhỏ đều không đúng sự thật. Lăo đạo lắt calak lúc trước cũng thế. Lăo nói là sau khi cắt da qui đầu xong, tôi muốn có bao nhiêu nàng tiên houri, muốn có bao nhiêu gái đẹp, muốn có bao nhiêu vợ, tôi cũng sẽ có. Nhưng tôi vốn là con nhà nghèo th́ làm sao mà có được. Thiên đường cũng có nhiều nước thiên đường. Thiên đường nói tiếng Ả Rập, thiên đường nói tiếng Latin, thiên đường nói tiếng Phạn… Nghèo và sống lương thiện như chúng tôi khó lắm.

Hắn nh́n ra xa: “cùng lắm, khéo tu lắm, những người nghèo và ngoan hiền như chúng tôi cũng chỉ có thể lên tới ngoại ô thiên đường là cùng…”.

Trên sân khấu đàn ca nhẩy múa vẫn tưng bừng. Mấy cô trinh nữ đang nhẩy vũ điệu legong.

Những giọt máu, giờ đă thấy chuyển qua mầu bầm, vẫn nhểu từng giọt xuống những cái đĩa tro.

Từng giọt. Từng giọt. Từng giọt…

Bác Sĩ Nguyen Xuan Quang's Blog