PDA

View Full Version : Tranh dân gian tiêu biểu cho nền mỹ thuật cổ truyền của Việt Nam



Tristesse
02-08-2010, 06:03 PM
Tranh dân gian

Đây là những bức tranh dân gian tiêu biểu cho nền mỹ thuật cổ truyền của Việt Nam. Mỗi bức tranh là tượng trưng cho một câu chuyện hay một biểu tượng dân gian. Tranh được vẽ trên một loại giấy chế tạo bằng tay và mực là màu sắc thực, lấy từ cây cỏ và vật liệu tự nhiên. Xưa những bức tranh nầy được trưng bày trong những ngày Tết như hai câu thơ của thi sĩ Tú Xương:


"Đ́ đẹt ngoài sân tràng pháo chuột
Om ṣm trên vách bức tranh gà".

Ngày nay những bức tranh này chỉ c̣n được sản xuất ở làng Đông Hồ (miền Bắc)

http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/nguyen-dang-che1.jpg

Tristesse
02-08-2010, 06:05 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/mua-rong1.jpg
Múa rồng

Tristesse
02-08-2010, 06:06 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/souris-chat1.jpg
Mèo và chuột (Đám cưới chuột)

Tristesse
02-08-2010, 06:08 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/poissons1.jpg

Tristesse
02-08-2010, 06:09 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/Heo-lon1.jpg
Lợn béo

Tristesse
02-08-2010, 06:10 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/nghi-ngoi1.jpg
Nghĩ ngơi

Tristesse
02-08-2010, 06:12 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/trung-trac1.jpg
Bà Triệu

Tristesse
02-08-2010, 06:13 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/choi-chim1.jpg
Chơi chim

Tristesse
02-08-2010, 06:13 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/choi-ca1.jpg
Chơi cá

Tristesse
02-08-2010, 06:14 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/bat-de1.jpg
Bắt dê

Tristesse
02-08-2010, 06:15 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/coqs1.jpg
Sân gà

Tristesse
02-08-2010, 06:24 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/souris1.jpg
Chuột rước đèn

Tristesse
02-08-2010, 06:27 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/dau-vat1.jpg
Đấu vật

Tristesse
02-08-2010, 06:28 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/ech-di-hoc1.jpg
Ếch đi học

Tristesse
02-08-2010, 06:29 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/enfant-canard1.jpg
Bé và vịt (Phú Quư)

Tristesse
02-08-2010, 06:29 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/enfant-coq1.jpg
Bé và gà (Vinh Hoa)

Tristesse
02-08-2010, 06:32 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/thoi-sao1.jpg
Mục đồng thổi sáo

Tristesse
02-08-2010, 06:33 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/tha-dieu1.jpg
Mục đồng thả diều

Tristesse
02-08-2010, 06:34 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/be-trau1.jpg
Mục đồng học bài

Tristesse
02-08-2010, 06:34 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/hai-dua1.jpg
Hái dừa (Hứng dừa)

Tristesse
02-08-2010, 06:35 PM
http://i393.photobucket.com/albums/pp14/Tristesse_baby/VietNam%20Que%20Huong/danh-ghen1.jpg
Đánh ghen

Tristesse
02-08-2010, 06:43 PM
Hỡi cô thắt lưng bao xanh
Có về làng Mái với anh th́ về
Làng Mái có lịch có lề
Có sông tắm mát, có nghề làm tranh

Giáo sư James M Cullough của Trường Đại học Washington đă đến Việt Nam vào những ngày đầu của thiên niên kỷ mới, với một nguyện vọng được t́m hiểu về văn hoá dân gian Việt Nam. Vị giáo sư người Mỹ đă bị ám ảnh về tranh dân gian Đông Hồ qua những câu trong bài thơ nổi tiếng "Bên kia sông Đuống" của thi sĩ Hoàng Cầm: "Bên kia sông Đuống/ Quê hương ta lúa nếp thơm nồng/ Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong/ Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp". Và ông đă chờ vào đúng phiên chợ tranh cuối năm, t́m đường về làng Mái xưa kia, nay đă đổi tên là làng Đông Hồ - một làng nhỏ nằm sát bờ đê sông Đuống, cách thủ đô Hà Nội ngót 30km. Về với Đông Hồ, vị giáo sư người Mỹ không thấy một chợ tranh mà cô bán hàng áo nâu, yếm thắm ngồi giữa chiếu với những tranh dân gian ngày Tết: Tranh lợn, gà, đám cưới chuột, hứng dừa, đánh ghen, tranh phú quư... nét vẽ vui nhộn, hóm hỉnh, màu sắc tươi tắn, trong sáng, nhưng ông được ch́m trong một ngôi nhà ngói ba gian hai chái, ngắm nh́n những bức tranh Đông Hồ, và tự thân những bức tranh được coi như một ngọn đèn chiếu sáng khắp nhà.

Rồi cả tôi và vị giáo sư người Mỹ, nhà báo Shozo Nakamura của Đài Truyền h́nh NHK (Nhật Bản) vị hiệu phó đào tạo của Trường Đại học Mỹ thuật Massachusetts (Nhật Bản) như bị lôi cuốn qua lời kể của nghệ nhân chuyên sưu tầm, sản xuất tranh Đông Hồ - Nguyễn Hữu Sam - người có công ǵn giữ văn hoá truyền thống - ḍng tranh dân gian Đông Hồ.


Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam truyền nghề cho lớp con, cháu.
... Ngày xưa - nhưng cũng chưa xa lắm - cả làng Đông Hồ và Bắc Hồ (tức làng Lạc Thổ) là hai thôn nằm kề nhau bên bờ sông Đuống. Cả làng đều làm tranh. Tháng Chạp hàng năm, phiên chợ tranh được tổ chức vào các ngày 1,6,16,21 và 26, nhân dân khắp nơi đổ về làng từ tối hôm trước, đến từng nhà xem tranh rồi mua, không đủ họ t́m ra phiên chợ tranh được tổ chức ở ngay đ́nh làng. Người dân trong làng dựng lên những lều để bày tranh bán, không đủ th́ trải chiếu bày tranh, xung quanh chợ có cả hàng bán dây thừng, đ̣n gánh để "gánh tranh". Tranh Đông Hồ được đem đi khắp nơi. Trong những ngày Tết, trên vách mỗi nhà đều treo tranh Đông Hồ. Một phong vị Tết cổ truyền độc đáo Việt Nam không thể thiếu những: "Thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh, câu đối đỏ và những bức tranh Tết", như thế mới coi là hội đủ cả "vị" lẫn"sắc".


Bức tranh đối "Vinh hoa phú quư".
Trong các ḍng tranh dân gian, lâu đời và nổi tiếng hơn cả là hai ḍng tranh Đông Hồ (ra đời vào thế kỷ 16) và Hàng Trống (ra đời vào thế kỷ 17). Theo nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam th́ tranh Đông Hồ in cả nét lẫn màu, màu in trước, nét in sau. Tranh Hàng Trống chỉ in nét lấy h́nh, rồi tô màu bằng bút lông. Trong khi tranh Hàng Trống "nặng" về đời sống thị dân th́ những bức tranh Đông Hồ lại "nghiêng" phản ánh đời sống b́nh dị của người lao động, như "Hứng dừa", "Đánh ghen", "Đấu vật", "Gà Đại cát", "Em bé ôm gà", "Đám cưới chuột", đặc biệt là không thể thiếu bức tranh đối "Vinh hoa phú quư". Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam tặng ngay những vị khách nước ngoài hai bức tranh đối "Vinh hoa phú quư" và giảng giải, ngày xưa ông cha thường ước mong và gửi gắm vào người con trai năm đức tính "Văn, vũ, dũng, nhân, tín", bức tranh "Vinh hoa" đă thể hiện đầy đủ những đức tính ấy. " Phú quư" là những đức tính dành cho bé gái. Cái hấp dẫn của tranh Đông Hồ là không chỉ đề cập đến cuộc sống với thóc ngô đầy bồ, gà đầy sân, một cuộc sống ấm no, sung túc và thanh b́nh, mong vinh hoa phú quư mà c̣n đề cập đến cuộc sống lứa đôi, vợ chồng khá hóm hỉnh và sâu sắc. Trong bức tranh "Hứng dừa" có hai câu thơ phụ hoạ: "Khen ai khéo dựng nên dừa/ Đây trèo, đây hứng cho vừa ḷng nhau". Tranh "Đánh ghen" đă khắc hoạ một cảnh đánh ghen sinh động, quyết liệt, đúng như câu ca xưa "Măng non nấu với gà đồng/ Thử chơi một trận xem chồng về ai". Ông Sam nói: "Đó là những h́nh tượng nghệ thuật đặc sắc và lư thú. Tranh "Đám cưới chuột" chống thói hư danh, tệ bóc lột của những kẻ ăn trên ngồi trốc. Đây là bức tranh được người Nhật rất ưa thích và đặt hàng với ông Sam nhiều nhất.

Điều thú vị hơn là cứ mỗi Tết cổ truyền lại gắn với một bức tranh về một con vật: Chuột, trâu, hổ, mèo, rồng, rắn... nhưng đâu chỉ đơn giản là chuyện trâu, ngựa, gà, mèo...thường t́nh mà c̣n là những biểu tượng có ư nghĩa tượng trưng sâu xa, gắn với tuổi đời của mỗi con người: Dần, Thân, Tỵ, Hợi... Và thiên nhiên được coi như một rừng biểu tượng thể hiện qua ḍng tranh dân gian Đông Hồ những cỏ, cây, hoa, lá. Nghệ thuật tranh Đông Hồ tuân theo cái ước lệ thuận mắt, theo bút pháp gợi - gợi h́nh để tả ư chứ không tả, c̣n cảm hứng sáng tạo đều bắt nguồn từ hiện thực.

Có lẽ khi đến với Đông Hồ, người ta mới hiểu hết được cái "thú" riêng của ḍng tranh này. Nhà phê b́nh mỹ thuật Lê Quốc Bảo đă "b́nh" về ḍng tranh này như sau: Nền tranh được làm bằng giấy dó, được quét một lớp điệp trắng, hoa hiên hay vàng chanh, khi dày, khi mỏng, khi xốp, khi đanh mịn và người ta thường ví hệ thống nét tranh đen trong tranh Đông Hồ như nhịp trống chèo trong đêm diễn. Hệ thống nét thường là những nét đen cong tua, viền quanh các nhân vật, tưởng như làm khuôn cứng các nhân vật, ấy thế nhưng khi ta bỏ những nét đen cong tua đó đi, h́nh tượng nhân vật sẽ bồng bềnh, không thể đứng vững được". C̣n bảng màu của tranh Đông Hồ cũng thuộc loại độc đáo, nó được pha chế từ những nguyên liệu trong tự nhiên. Màu đen lấy từ than rơm, lá tre khô.

Màu đỏ lấy từ bột sỏi son tán mịn. Màu đỏ vàng lấy từ vỏ cây vang đun kỹ, cô đặc. Màu trắng điệp lấy từ vỏ con điệp tán nhỏ. Và khi bức tranh Đông Hồ được treo trong một gian nhà tranh ba gian hai chái, với ánh sáng tự nhiên, ánh sáng ngoài trời lan toả khắp mặt tranh, không bị giới hạn bởi một điểm sáng nào, tự thân bức tranh Đông Hồ đă "toả" ra thứ ánh sáng - coi như một ngọn đèn chiếu sáng khắp nhà. Vị giáo sư người Mỹ đă không giấu nổi sự thán phục và tài hoa của người dân Việt Nam qua những bức tranh Đông Hồ, ông nói: "Một di sản quư không thể để bị mai một". Ông hứa sẽ trở lại Đông Hồ để học cách làm tranh rất Việt Nam.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam vẫn từng ao ước, chỉ vào một ngày cuối năm, tại làng Đông Hồ này sẽ có một phiên chợ tranh Tết, người bán cũng không có ư muốn là bán được nhiều hàng, nhưng một phiên chợ mà để người mua và người bán gặp gỡ, tṛ chuyện, để làng tranh Đông Hồ vẫn được "sống măi" trong nền văn hoá dân tộc. Tôi chuyển đến hoạ sĩ Tô Ngọc Thanh - Tổng Thư kư Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam điều mong ước của nghệ nhân Sam và người dân Đông Hồ. Hoạ sĩ Tô Ngọc Thanh nói: Tôi tin là chỉ vài ba năm nữa thôi, ḍng tranh Đông Hồ sẽ sống lại trong những dịp Tết cổ truyền dân tộc của người dân Việt Nam. Đă có một thời người ta ưa chuộng những bức tranh "giả" sáng choang ánh điện của Thái Lan, Trung Quốc, bây giờ người ta mới " tỉnh ngộ" về sự hướng ngoại, nhưng mới chỉ là "mầm mống" chưa trở thành nhu cầu của toàn dân, nhưng tôi tin tranh Đông Hồ sẽ có "thị trường" trở lại. Ông Thanh cười vui: Chỉ trong hai ngày 12 và 13 vừa qua, nghệ nhân Sam vừa sản xuất vừa giới thiệu tranh Đông Hồ tại Viện Bảo tàng Dân tộc học, đă hút được lượng người mua tranh tương đối lớn, ông đă bán được trên 1.000 tranh. Ngoài các đơn đặt hàng của người nước ngoài, tranh Đông Hồ đă bắt đầu có thị trường ở miền Nam. Công ty Việt PC vừa mới đặt hàng 10 mẫu tranh Đông Hồ. Và bây giờ những "món ăn quê, bức tranh quê" đang trở thành "đặc sản". Hơn 40 năm qua, những nghệ nhân làng Đông Hồ vẫn kiên tŕ ǵn giữ và truyền nghề cho các lớp con cháu. Và rồi, đúng như điều mong muốn của những nghệ nhân làng Đông Hồ: Làm sao biến di sản thành tài sản mới không bị mai một.