PDA

View Full Version : Kư sự Mă Lai: nỗi khổ công nhân Việt Nam



T́nh Quê
05-10-2010, 09:07 PM
Tường An, phóng viên RFA
T́nh trạng công nhân lao động xuất khẩu bị bạc đăi hầu như liên tục xảy ra trong nhiều năm qua, thế nhưng chính phủ Việt Nam vẫn chưa thật sự quan tâm và bênh vực người lao động, đặc biệt là phụ nữ.
http://www.rfa.org/vietnamese/vietnam/xa-hoi/Malaysia-reportage-vietnamese-laborers-in-malaysia-Part-1-TAn-05102010135110.html/laodong-1-305.jpg

Photo courtesy of doanhnhansg
Lao động Việt Nam làm việc tại nhà máy sản xuất găng tay cao su ở Malaysia.

Theo chương tŕnh “xóa đói giảm nghèo” của nhà nước, qua các trung tâm môi giới, hàng trăm ngàn người Việt đă phải phiêu bạc nhiều nơi trên thế giới để t́m miếng cơm manh áo. Nhiều phụ nữ đă phải bỏ lại sau lưng chồng và con thơ với hy vọng giúp cho gia đ́nh có một đời sống khá giả hơn. Nhưng trên thực tế, họ đă phải làm việc từ 10-14 tiếng một ngày với đồng lương chết đói, điều kiện ăn ở mất vệ sinh bị đàn áp, lừa đảo. Nhiều phụ nữ đă phải chịu nhiều tủi nhục, đọa đầy.
Lao động như nô lệ

Theo báo cáo Cục quản lư Lao động nước ngoài của Việt Nam, năm 2008 có trên 500 ngàn người Việt đang lao động tại hơn 30 nước trên thế giới. Từ năm 2005, Đài Loan, Nhật Bản, Nam Hàn và Mă Lai bắt đầu nhận người Việt “xuất cảng lao động”.

Một trong những nước chứa nhiều lao động Việt nhất là Mă Lai. Khoảng hơn 150.000 công nhân Việ Nam đă đến các thành phố Kuala Lumpur, Melacca, Johor Barhu, Penang…. để làm trong các nhà máy. Qua các trung tâm môi giới hay các chủ hăng, họ đă phải trả một số tiền khoảng từ 19 đến 20 triệu đồng Việt Nam để được sang lao động tại Mă Lai. Tại đây, họ được phân phối vào các nhà máy. Vào đến nhà máy là họ bị chủ hăng tịch thu hộ chiếu và bắt phải kư những hợp đồng mà chính bản thân họ cũng không hiểu được nội dung.

Số phận của những lao động xuất cảng này bây giờ ra sao? Chúng tôi có cơ hội tiếp xúc với 1 số chị em phụ nữ làm việc tại Melacca, trong đó có chị Nguyễn Thị Chanh, quê ở Bắc Giang, làm ruộng, có chồng và 2 con, chị đi lao động từ năm 2009. Nhưng khi sang đến Mă Lai chị đă bị biến thành 1 nô lệ qua tay của những kẻ buôn người.

http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Malaysia-reportage-vietnamese-laborers-in-malaysia-Part-1-TAn-05102010135110.html/chichanh250.jpg
Chị Nguyễn Thị Chanh, một lao động Việt Nam tại Malaysia, ảnh chụp ngày 7 tháng 4 năm 2010 tại Melacca, Malaysia. Photo Tường An/RFA.
Chúng ta hăy nghe câu chuyện thương tâm của chị Chanh: “Họ đưa em sang 1 công ty điện tử làm, 8 tháng th́ công ty điện tử phá sản, em đi làm th́ nó lại bảo về, em khóc mếu bảo “thế bây giờ bà không cho tôi đi làm th́ tôi không có tiền th́ bà cho tôi về Việt Nam.”

Thay v́ trả chị về Việt Nam, chị bị đem đi bán cho 1 nơi khác, thế là từ 1 công nhân lao động chị Chanh trở thành 1 người ở trong gia đ́nh. Chị ngậm ngùi kể lại: “Họ không cho làm ở đây, bắt đi dọn dẹp trong gia đ́nh, bây giờ em đă sang đây th́ em không ngại việc ǵ hết”.

Từ một công nhân xuất cảng, chị Chanh đă bị bán qua ít nhất là 5 tay buôn người như một nô lệ: “Con nh́n thấy rơ ràng nó đưa tiền cho nhau hẳn hoi. Nó trao tiền cho nhau, bắt đầu nó chuyển đồ của con lên xe. Con nh́n thấy hẳn hoi. Con bảo là nó bán con đi để làm nô lệ.”

Tại đây chị phải chăm sóc cho 1 người già nằm liệt giường, làm việc không ngưng nghỉ. Chị phải ăn thức ăn dư của bà ta. Không được than, không được cả khóc: “Nó đưa cho 1 cái đệm nằm dưới đất. Khi bả ỉa đái th́ phải nâng bả. Bà ấy to béo quá không nâng được. Ở thế này th́ c̣n chết trước bà này”.

Người phụ nữ Việt Nam nhỏ bé trên đất khách bị hành hạ cả thể xác lẫn tinh thần, mất cả nhân phẩm: “Nó quát nó chửi không ra ǵ. Trời ơi sao nó lại hành hạ ḿnh như thế. Sao những năm ấy lại khổ như thế…”

Chị nói trong nghẹn ngào: “Con bảo là nó bán con đi để làm nô lệ… Nó quát nó chửi không ra ǵ. Trời ơi sao nó lại hành hạ ḿnh như thế. Sao những năm ấy lại khổ như thế?”

Chúng tôi cũng nói chuyện với chị Tân. Chị Tân đă làm việc được 3 năm ở Mă Lai, chị phải làm việc từ 12-14 tiếng một ngày. Về đến nhà là mệt, có khi không kịp ăn uống mà phải đi ngủ ngay để sáng hôm sau đi làm tiếp với số lương là 2 RM/giờ (tức khoảng 60 xu Mỹ).
Đóng phạt hết lương

Ngoài ra họ c̣n phải đóng các khoảng tiền khác gọi là levi, tức là môt loại thuế cho chủ hăng. Có nơi, chủ hăng c̣n bắt công nhân phải đóng tiền điện, tiền nước, tiền bảo tŕ máy móc của hăng v́ họ cho rằng do công nhân xử dụng nên máy móc mới bị hư hao. Khi bị một lỗi lầm th́ chủ hăng phạt rất nặng.

Do không biết tiếng, công ty môi giới th́ đă bỏ rơi họ ngay khi họ vừa đặt chân đến Mă Lai nên họ không biết kêu cứu với ai, những người phụ nữ này đều phải cam chịu nhiều bất công.

Chị Tân cũng đă từng là nạn nhân và cũng từng giúp đỡ cho các chị em khác đồng cảnh ngộ. Chị kể: “Từ ngày qua đến giờ là nó ép từ đâu tới cuối, nó mắng nó không cho làm đến 8giờ 30 mà phải làm đến 10 giờ 30. Ḿnh không làm nổi ḿnh về, tới đường cùng nó trừ lương của ḿnh. Nó trừ tháng lương mà gần về ḿnh làm đó. Mọi khi người hết hợp đồng nó phải mướn xe cho về chứ mà nó không cho người của công ty đưa về”.

Tại các nhà máy, điều kiện làm việc tồi tệ, nơi ăn chốn ở mất vệ sinh. Công nhân bị đối xử tàn tệ: một tấm giấy nhặt từ thùng rác để lót ngồi ăn, 1 tấm thẻ ra vào bị mất hay ngay cả những lỗi lầm nhỏ nhặt nhất, họ cũng bị chủ phạt rất nặng bằng cách trừ mất mấy ngày công, có khi trừ cả 1 tháng lương chỉ v́ 1 điếu thuốc hút trong giờ giải lao.

Chị Tân: “…Ăn tại chỗ, không có bàn ghế ăn đâu, 5 người ăn chung với nhau Mọi khi nghững tấm b́a đó nó quăng đi, nó không sử dụng nữa đâu. Ḿnh lấy trải ăn th́ cô tổ trưởng hỏi: Tấm b́a này ai lấy trải ăn cơm. Nếu không ai nhận th́ nó phạt hết nguyên nhóm đó luôn hay là xin lỗi nó. Tức là nguyên cả nhóm bị….. 5 người ! Mỗi người nó phạt 4 ngày công. 30 ngày nó trừ 4 ngày lương th́ cô coi bao nhiêu tiền rồi? Phạt rất là nặng! Chỉ 1 tấm b́a rất là nhỏ nhoi thôi ! Không có cách !”.

http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Malaysia-reportage-vietnamese-laborers-in-malaysia-Part-1-TAn-05102010135110.html/sx-vang-o-malaysia250.jpg
Công nhân Việt Nam đang làm việc tại một xưởng chế tác vàng ở Malaysia, ảnh chụp năm 2009. Photo courtesy of camsa-coalition.org
Mặc dù bị đối xử tệ hại, họ bị buộc phải kư vào những tờ giấy khen ngợi nhà máy để gạt khác hàng. Chị Tân nhớ lại: “Người không biết tiếng Anh th́ nó bảo kư th́ phải kư. Người ở nước ngoài đến thăm th́ họ nói rằng công ty này rất là tốt. Thật sự ra ở bên trong làm sao biết được. Nó đàn áp từ người Burma, người Bang La đến người Việt Nam ḿnh. Trấn lột công sức người công nhân.”

Chị Tân cũng đă từng giúp đỡ cho những phụ nữ bị môi giới bán cho nhiều địa chỉ khác nhau, ngày th́ làm việc nhà, đêm th́ trở thành nô lệ t́nh dục cho cả gia đ́nh: “Cô này bị bán rất nhiều chỗ. Kêu những người con trai Tàu thôi vợ, chết vợ hoặc không có tiền cưới vợ. Một ngày cô đó làm việc nhà, giặt giũ nấu nướng, lau nhà dọn dẹp. Tối về phục vụ mấy cha con đó cho nên cô này không chịu nổi, chống đối nó th́ nó đánh cô này đến đứt cái lưỡi ra luôn!”

Những người phụ nữ đáng thương này phải chọn lựa: hoặc trở về Việt Nam, hoặc phải chấp nhận cuộc sống tủi nhục để có tiền trả nợ: “Cô này có hai mươi mấy tuổi, bị bán cho 1 người 60 tuổi, cho nên cô không chấp nhận, cô này chọn về Việt Nam. C̣n những người kia, họ bị bán làm vợ bé cho những người Tàu. Cũng có người chấp nhận để lấy tiền trả nợ cho gia đ́nh.”

Chị Chanh, chị Tân và hàng ngàn người phụ nữ Việt Nam khác v́ miếng cơm manh áo mà phải tha phương cầu thực và rồi bất đắc dĩ phải trở thành những nàng Kiều của thế kỷ 21. C̣n rất nhiều những trường hợp thương tâm khác, chúng tôi sẽ tường thuật cùng quư vị trong kỳ tới.
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Malaysia-reportage-vietnamese-laborers-in-malaysia-Part-1-TAn-05102010135110.html/tan05102010b.mp3

T́nh Quê
05-10-2010, 09:18 PM
Kư sự Mă Lai: Đau xót những mảnh đời công nhân VN
Tường An, thông tín viên RFA

T́nh trạng công nhân xuất khẩu lao động bị bạc đăi liên tục xảy ra trong nhiều năm qua, nhưng các cơ quan hữu trách VN vẫn chưa làm hết chức năng của ḿnh là theo dơi và bênh vực người lao động.
http://www.rfa.org/vietnamese/vietnam/xa-hoi/Vietnamese-laborers-in-malaysia-part%202-TA-05102010144553.html/DiTU-305.jpg
Photo by Tường An
H́nh "D́ Tư bán kẹo" tại Kuala Lumpur, Mă Lai ngày 10 tháng 4 năm 2010.

Chúng tôi có phóng sự trực tiếp từ Malaysia về hoàn cảnh của một số chị em phụ nữ bị bỏ rơi tại đây trong những t́nh cảnh hết sức bi đát, với những mảnh đời gian nan vất vả.
Tha phương cầu thực

Trên đường phố Kuala Lumpur, chúng tôi đă gặp một phụ nữ VN mà gương mặt đă già hơn số tuổi chị có rất nhiều. Trong chiếc rổ con lèo tèo vài thỏi kẹo và vài mẫu khăn giấy mà chị bán với giá 1 RM. Chị bảo chúng tôi gọi chị là “D́ Tư bán kẹo”.

D́ Tư cho biết đă theo xe hàng đến Mă Lai để ăn xin, nhưng sau một thời gian, d́ bị cảnh sát Mă lai bắt giữ và phạt 1000 RM. D́ nói trong nước mắt: “Bây giờ Vú không dám ăn xin nữa mà Vú bán kẹo để trả nợ.”

Những người Việt Nam mà đa số là từ miền quê, phải tha phương cầu thực để hy vọng có một đời sống khá giả hơn. Một số ít cũng thực hiện được phần nào giấc mơ của ḿnh, nhưng đa số th́ rơi vào những hoàn cảnh đáng thương. Nhiều công nhân lao động xuất cảng qua đến Malaysia th́ bị công ty môi giới bỏ rơi.

Phần lớn công nhân phải làm việc trong những điều kiện không an toàn, nơi ăn ở thiếu tiện nghi, mất vệ sinh. Có nơi, không có cả nhà cửa đàng hoàng cho công nhân, họ phải ở trong những thùng gỗ gọi là container vừa chật hẹp, vừa thiếu an toàn.

Trả lời chúng tôi, anh Kiên - một công nhân Việt Nam có thâm niên ở Mă Lai cho biết:“Cái nhà đó là cái container, tức là bằng ván cả, container người ta để 1 dăy như thế này, cứ tầm mười mấy cái ǵ đấy, chồng lên trên nữa, con cao như thế này là ngồi đụng đầu, cúi cúi ngồi như thế này th́ được.”

Khi được hỏi, trước khi đi mỗi người phải đóng cho công ty môi giới bao nhiêu, rồi khi đến Mă Lai th́ họ giúp ǵ cho các em? Kiên cho biết: “Trước khi đi th́ cũng có truyền thanh loa đài là sang Mă Lai làm việc, chúng con cũng không biết lương bổng như thế nào. Cứ mỗi người đi là tầm 20 triệu. Từ ngày sang đây tới giờ cũng không biết môi giới là ai nữa cơ. Bước chân ra khỏi ngoài sân bay là chủ giữ hộ chiếu luôn.”

Hăng gỗ nơi 1 công nhân tên Trường - em trai Kiên - làm việc đă bị cháy nhiều lần, và lần cuối cùng vào đêm giao thừa năm Canh Dần vừa qua. Em Trường bị cháy hơn 80%, khi chúng tôi tiếp xúc th́ Trường vẫn c̣n phỏng nặng, không nói chuyện được.

Kiên kể cho chúng tôi về câu chuyện của đưa em kém may mắn: “Hôm đấy đúng hôm mùng 1 tết. Giao thừa xong tầm 2-3 giờ sáng ǵ đó th́ nó cháy. Container bằng ván cô ạ. Thường ván ép nó có dầu nên bốc rất nhanh, thế em con mới mở cửa ra, lửa ập vào mắt vào mặt, nó cũng mất b́nh tĩnh nên lại chạy vào trong, nó cũng không có lối ra nên lại chạy ra ngoài. Lúc đó là cháy tóc, cháy đằng sau lưng này, quần áo là cháy hết. Tay chân các thứ đều bị cháy hết.”

http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Vietnamese-laborers-in-malaysia-part%202-TA-05102010144553.html/anhKien-200.jpg
Anh Nguyễn Đăng Trường chụp tại Melacca, Mă Lai khoảng tháng 1 năm 2010 (vài ngày sau khi bị cháy). H́nh do thính giả gửi RFA
Ở một hăng khác, do điều kiện lao động không an toàn, cũng thường xảy ra tai nạn chết người, một công nhân khác tên Minh cho biết: “Hăng của công ty từ xưa đến giờ rất nhiều tai nạn, lúc th́ cháy ḷ đốt, lúc th́ cháy xưởng, đủ thứ… Tới đợt của con qua, thằng Lại bạn của con lái xe nâng gỗ, quá cũ kỹ rồi, lái xuống dốc bị dứt phanh, rẽ phải tránh. Kêu 3,4 anh em trong xe nhảy đi không th́ chết đó. Vừa mới kêu xong 3 anh em nhảy xuống th́ bộ khung của xe nó đập vào đầu, chết tại chỗ luôn.”
Kêu cứu nên có cải thiện

Tức nước vỡ bờ, một vài công nhân tổ chức đ́nh công tự pháp, nhưng trước áp lực của các chủ nhân, cuộc đ́nh công bị dập tắt nhanh chóng. Minh tâm sự: “Tụi con thấy làm 1 tháng mà lương nó không trả đủ, tụi con bắt đầu đ́nh công, sau nó phạt, thằng nào nghỉ cứ 1 ngày là phạt 200, th́ tụi con không biết phải làm như thế nào, không biết nói với ai, mà tiếng th́ không biết.”

Được hỏi về sự giúp đỡ của lănh sự quán CSVN tại Mă Lai, các công nhân cho biết:

Kiên: Những cái đấy th́… !!! Người VN ḿnh th́ chỉ có hội Thánh tới thăm thôi chứ cũng không có ai.

Minh: Đại sứ quán VN quan tâm ǵ tới, có khi biết được cũng bỏ lơ luôn. Có Ủy Ban Bảo Vệ Người Lao Động VN và Hội Thánh Tin Lành VN ở Mă Lai giúp đỡ, giúp đỡ rất là nhiều.

Một tổ chức được thành lập cách đây hơn 6 năm là Ủy ban Bảo vệ Người lao động Việt Nam đă thực hiện nhiều công tác giúp đỡ cho công nhân VN tại Mă Lai, mục đích đ̣i hỏi quyền lợi cho công nhân, khuyến khích công nhân đoàn kết lại để tự đấu tranh cho quyền lợi của chính ḿnh, nâng cao nhân phẩm của người lao động.

Một công tác gần đây nhất đạt được thành quả khả quan là Ủy ban đă thuyết phục được sự cộng tác của đài truyền h́nh số 7, một cơ quan truyền thông lớn ở Úc Châu đến quay phim 1 hăng sản xuất hàng cho Nike tại Kepong, ngoại ô Kuala Lumpur.

Họ đột nhập vào hăng này và dùng máy quay phim giấu trong túi xách để quay h́nh ảnh môi trường sống và làm việc tồi tệ của công nhân tại đây, phỏng vấn 1 số công nhân. Khi phim được phổ biến rộng răi trên truyền h́nh và trên hệ thống you tube, rất nhiều phản ứng của cá nhân và có những công ty đă ngưng đặt hàng của Nike.

Cuối cùng, họ đă thoả thuận một số điều kiện do UB BV đưa ra như: thay đổi chổ ở của công nhân, trả lại tiền mà công nhân đă đóng cho môi giới…v.v…

Anh Nguyễn Đ́nh Hùng, một thành viên ban chấp hành của Ủy ban Bảo vệ Người lao động Việt Nam cho biết:“Vào đầu năm 2008, UBBVNLDVN nhận được lời kêu cứu của công nhân đi lao động ở Mă lai. Chúng tôi đă qua Malaysia để t́m hiểu t́nh h́nh đời sống và điều kiện làm việc của hằng trăm ngàn công nhân VN tại đó.

Chúng tôi đă chứng kiến tận mắt và nghe kể lại hoàn cảnh của công nhân đă bị lừa gạt trên danh nghĩa là đi lao động nước ngoài theo chương tŕnh xóa đói giảm nghèo, với hy vọng sau 3 năm lao động cực khổ sẽ được khá hơn để giúp gia đ́nh. Nhưng thực tế hoàn toàn khác biệt.
Fact box
Theo Bộ LĐ-TB-XH:
Từ cuối tháng 3/2010, tất cả người giúp việc nước ngoài và chủ thuê người Malaysia sẽ buộc phải cùng đi học vào cuối tuần để hai bên hiểu nhau nhằm hạn chế t́nh trạng người giúp việc bỏ trốn.

Trước khi đi lao động phải vay nợ để trả 2000 đôla cho nhà nước qua h́nh thức môi giới. Sau 3 năm trở về, may mắn th́ chỉ trả được nợ và c̣n được chút đỉnh để mua qùa cho gia đ́nh mà thôi. Nhiều hoàn cảnh chịu không nổi sự lường gạt và áp bức của chủ nhân, môi giới, nhiều công nhân phải về nước với hai bàn tay trắng và tiếp tục trả nợ đă vay để đi lao động.

Chúng tôi đến một công ty sản xuất hàng cho Nike. Công nhân tại đây đa số là người VN, họ phải ăn ở trong những điều kiện thật tồi tệ. Hơn 400 công nhân ở trong một nhà kho chật hẹp, nhà vệ sinh, nhà tắm, nhà bếp, giường ngủ, đều chung một chỗ.

Chúng tôi đă báo động bằng cách viết thư đến công ty Nike bên Mỹ, nhưng không đuợc sự quan tâm của họ. Sau đó, chúng tôi đă thuyết phục đài truyền h́nh số 7 của Úc cùng đi với chúng qua Mă Lai để thực hiện đoạn phim về đời sống công nhân tại đây.

Sau khi đoạn phim được phổ biến trên đài truyền h́nh số 7, th́ công ty Nike đă phản ứng ngay tức khắc. Kết quả là Nike đă đồng ư:

- Chuyển công nhân đến nơi ở khác, an toàn và vệ sinh hơn.

- Trả lại hộ chiếu cho công nhân .

- Trả lại cho 20.000 công nhân, mỗi công nhân 2000 đô la Mỹ tiền lệ phí mà họ đă đóng cho môi giới.

Sau khi đến tại chỗ để kiểm tra sự thực hiện lời hứa của Nike. Chúng tôi nhận thấy đa số công nhân đă có một cuộc sống khá tiện nghi hơn và có những nụ cười hơn là những giọt nước mắt trước kia.”

Chị Chanh, d́ Tư ở Mă Lai hay chị Lang mà anh Nguyễn Khanh t́nh cờ gặp trong một chuyến đi Bắc Kinh chỉ là một trong những những “cành lan” mong manh trước những khắc nghiệt của đời sống. C̣n nhiều những nàng Kiều và những mảnh đời bất hạnh khác đang lưu lạc ở Đài Loan, Nam Hàn, Nhật bản, Kam-pu-chia để hy vọng có một đời sống khá hơn hầu giúp đỡ cho gia đ́nh. Tôi chia sẻ với anh Nguyễn Khanh cái tâm trạng « của một kẻ vừa đi xa về, vứt túi xách vào 1 góc pḥng và ước ǵ đừng có chuyến đi »
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Vietnamese-laborers-in-malaysia-part%202-TA-05102010144553.html/05102010-malai-TuongAn.mp3