PDA

View Full Version : Sưu Tập Văn Học Dân Gian



hoangthymaithao
08-05-2010, 01:53 AM
LTS: Đây không phải là “mục vui cười” kể chuyện hài hước, cợt nhả (joke) mà là mục sưu tập những chuyện đă được quần chúng truyền tụng rộng răi suốt Bắc Trung Nam, có tính cách phê phán, châm biếm, mỉa mai (critic, satiric, ironic) chế độ cộng sản thống trị.
Hai điều này khác nhau, một đàng vụ mua vui, một đàng mang tính chất đấu tranh. Mở mục này, Người Dân nhằm ba mục đích: để khỏi thất truyền, để cộng sản biết tâm t́nh dân chúng, và để một số đồng bào Miền Nam thấy rằng không phải cứ là dân Miền Bắc th́ là cộng sản hoặc không chống cộng.

Người Dân hy vọng mục này khiến thân hữu/bạn đọc sẽ cầm bút để bắt đầu tham gia vào hàng ngũ “biện sĩ” trong một lănh vực của mặt trận đấu tranh tư tưởng, văn hóa.

Người Dân cũng muốn nhấn mạnh thêm rằng, v́ tính chất “dân gian”, nên ngôn ngữ trong một số câu chuyện có thể bị coi là không thích hợp với các em bé. Xin quí vị lớn tuổi trong gia đ́nh đọc, kiểm duyệt trước, để chuẩn bị giải thích, nếu muốn các em hiểu biết về lối châm biếm, mỉa mai của “dân gian” ngoài đời như thế nào.

THỂ LOẠI VĂN HỌC DÂN GIAN

Để tiếp nối chương tŕnh Văn Học Dân Gian của NgD trong việc duy tŕ một bộ môn văn hóa dân tộc, nên “hay hèn cũng thể nối điêu”, người viết chỉ xin phụ thêm một số đề tài, ngoài những đề tài mà các bạn đă viết trên những số trước. Điều đáng chú ư là bộ môn văn hóa này quá phong phú dưới thời nước nhà rên siết dưới gông cùm cộng sản, mà những sự hà khắc làm đề tài cho nền văn học dân gian có thể lấy thúng mà đong không xuể, nếu chịu khó sưu tầm th́ viết được cả một tập sách dày.

Bị đè nén, áp bức, bóc lột nhưng hễ công khai phản kháng, chống đối, phê b́nh bất cứ dưới h́nh thức nào, th́ cũng lập tức bị khủng bố, tù đày; điển h́nh như trường hợp các nhân sĩ trong phong trào Nhân Văn/Giai Phẩm trước đây và mới rồi vụ Đoàn Viết Hoạt, Nguyễn Đan Quế, Trần Mạnh Quỳnh, vv… Cho nên văn học dân gian nảy nở, do tiếng nói của các chiến sĩ vô danh phát huy tinh thần phê phán qua những vần thơ, câu vè, câu hát phản ảnh một chân lư nhuộm đầy màu sắc thực tế phũ phàng để loan truyền trong dân gian, nhạo báng bạo quyền. Tinh thần phê phán này ví như liều thuốc an thần cho người dân thấp cổ bé miệng, giải tỏa những ẩn ức trong ḷng, pha loăng những ưu tư phiền muộn miên man, mua lấy nụ cười sảng khoái cho ḿnh và cho cả những người đồng hội đồng thuyền. Do tiếp cận với thực tế, bộ môn văn học này rất giản dị; tác giả lại vận dụng tài t́nh tư tưởng một cách nhẹ nhàng, nên rất dễ truyền cảm. Bởi vậy nó trở thành một thứ vũ khí khá nặng kư của người bị trị giáng lên đầu quân thống trị, v́ nó được loan truyền trong quảng đại quần chúng, làm suy giảm uy thế của kẻ cầm quyền, lại c̣n gây mầm mống những chống đối nguy hiểm cho chế độ. Cũng cần nói thêm rằng loại hài hước này c̣n là thước đo những bất măn, bất công, điều xấu của chế độ bị dùng làm đề tài sáng tác. Và thước đo này càng dài càng thể hiện rơ ràng mức độ oán hờn của nhân dân đối với bọn thống trị phi nhân. Sau đây người viết sao chép ra một số ít đề tài về từng loại thể văn để độc giả cười vui trong chốc lát:

THƠ

Sau khi Hồ Chí Minh kư Hiệp Định 6-3-46 nhượng thực dân Pháp chủ quyền về thuộc địa Nam Kỳ, có bài thơ Khóc Ông Hồ họa nguyên vận bài Khóc Ông Phủ Vĩnh Tường của bà Hồ Xuân Hương:

Trăm năm ông lăo cáo già ơi!
Cái đất miền Nam mất thật rồi.
Chôn chặt vàng quyên ba tấc đất, [1]
Tung hê độc lập bốn phương trời.
Cán cân Bắc bộ rơi đâu mất,
Miệng túi miền Nam thắt chặt rồi.
Hiệp định năm năm là mấy chốc,
Trăm năm ông lăo cáo già ơi!

Rồi đến khi ông về chầu Các Mác, c̣n dối lại cho đàn em xuất công quỹ hàng tỉ bạc ra để ướp xác, bèn có bài thơ họa nguyên vận bài Lỡm Ông Cuội có đền thờ ở làng Ngang thuộc tỉnh Hà Nam của cụ Tam Nguyên Yên Đổ như sau:

Qua đường Ngọc Hà có chỗ lội,
Có lăng ông Hồ cao ṿi vọi.
Đàn bà đến đấy vén quần lên,
Chỗ th́ đến háng, chỗ đến gối.
Ông Hồ ngồi trên mỉm miệng cười
Cái ǵ trăng trắng như con cúi?
Đàn bà khép nép đứng lên thưa:
Con trót hớ hênh ông xá tội.
Không! Không! Con có tội chi mà,
Lại đây ông cho giống ông nội.
Từ đấy Việt cộng đẻ ra cuội
Đẻ ra toàn một phường nói dối.

THỂ DÂN CA

Chế độ quản lư dạ dày con người qua h́nh thức hộ khẩu là một chế độ thâm độc có một không hai của cộng sản. Không phục tùng là không có gạo, uy lực “bà cả đọi” luôn luôn đe dọa con người, nên mới có lời than:

Ngày xưa roi điện th́ om,
Ngày nay roi gạo hao ṃn thịt xương.
Ngày xưa nô lệ có cơm,
Ngày nay độc lập xương sườn ḷi ra.

Nhân phẩm con người xuống cấp cũng chỉ v́ miếng ăn:

Ngày xưa roi điện th́ om,
Ngày nay roi gạo hao ṃn thịt xương.
Ngày xưa nô lệ có cơm,
Ngày nay độc lập xương sườn ḷi ra.

C̣n về vụ đấu tranh giai cấp, th́ cộng sản chủ trương san bằng “trí phú địa hào phải đào cho tận gốc trốc cho tận rễ”, giết, giết hết, để chỉ c̣n có một giai cấp “đại đồng” thôi. Nhưng trên thực tế th́ chúng lại phân chia quyền lợi rơ ràng, như phân phối lương thực th́ có chợ vua quan, chợ trung gian nịnh thần, chợ thương nhân, chợ vỉa hè. Và lương bổng th́:

Hai trăm ngồi phán [2]
Trăm tám ngồi nghe
Tranh nhà tranh xe
Là anh trăm rưởi
Tất ta tất tưởi
Là chị chín mươi
Dở khóc dở cười
Là anh sáu chục
Cửa nhà lục đục
Là chị bốn lăm
Khoai sắn quanh năm
Là anh băm chín
Bữa ăn bữa nhịn
Là chị băm hai
Có làm không nhai
Là em nông nghiệp.

Sau này th́ Việt cộng cũng diễn tṛ đổi mới nhưng cái tṛ đổi mới nửa chừng xuân chỉ là âm mưu củng cố địa vị để vơ vét cho đầy túi tham trước khi sụp đổ theo vết xe của quan thày Liên Xô và các “đồng choé” Đông Âu. Và văn học dân gian cũng sẽ đổi mới dài dài.

*****

Lối tuyên truyền phỉnh nịnh mê hoặc quần chúng của cộng sản có thể xếp vào hạng bịp bợm siêu nhiên.

Chúng oang oang trên loa phóng thanh ngày đêm ca tụng đủ mọi thứ tốt đẹp của chế độ “xuống hàng chó ngựa” (xă hội chủ nghĩa). Thí dụ như về vấn đề công bằng xă hội, chúng bảo chủ trương là san bằng giai cấp. Có nghĩa là không có kẻ giầu người nghèo, kẻ sang người hèn, tất cả đều “mắm sốt” như nhau. Dựa vào đó, chúng bày tṛ giết chóc “địa chủ, phú nông, cường hào gian ác” hàng mấy trăm ngàn người trong phong trào “cải cách ruộng đất”.

Nhưng hỏi rằng thực tế ra sao, th́ dân gian bèn ca rằng:

Nhà ai giầu bằng nhà cán bộ
Hộ nào sang bằng hộ đảng viên?
Dân t́nh thất đảo bát điên
Công an mặc sức vung tiền vui chơi.

Sự tốt đẹp của chế độ như thế nên dân gian bèn dùng những mẫu tự đầu của nhóm chữ “Xă Hội Chủ Nghĩa” biến thành những nhóm chữ sau đây:

Xạo hết chỗ nói, xóa hết chữ nghĩa, xuống hàng chó ngựa, xếp hàng cho ngay, xếp hàng cả ngày, xếp hàng cả năm, siết họng công nhân, xuống hàng chó ngựa, xuống hố cả nút để nói lên kết quả của nền cai trị vô luân.

*****

Dân tộc Việt rất sính thơ văn, nên trong mọi tầng lớp nhân dân, từ thành thị đến thôn quê, đâu đâu cũng truyền khẩu những tiếng hát, câu ḥ, câu ca, câu ví đượm màu sắc văn học dân gian, để diễn tả tâm t́nh trong từng trường hợp, từng hoàn cảnh, từng đối tượng, từng môi sinh.

Đây là một nét đẹp, nét hay, nét đặc thù của dân tộc gắn liền với đời sống hàng ngày của cộng đồng, từ đời này qua đời khác, thể hiện bằng những vần điệu thơ mộng, huê t́nh, lằng lơ bay bướm, hồn nhiên sảng khoái, ai oán tiếc thương, cũng có khi lại mỉa mai giễu cợt, châm biếm khôi hài. Tóm lại là một nền văn học thực tại trên đủ mọi khía cạnh của cuộc sống thường ngày.

Dài ḍng văn tự, có vẻ hơi quá lư thuyết, thiếu cụ thể. Chi bằng xin viện dẫn ra đây vài mẫu hiện thực của nền văn học dân gian thời trước và thời nay, để độc giả thưởng lăm, với một nụ cười đồng thuận đồng t́nh.

Trước đây, dù dưới sự đô hộ của bọn thực dân hà khắc, nhưng đời sống nhân dân c̣n có phần nào tự do, nên đó đây c̣n vẳng lên những vần ngây thơ lăng mạn, như:

Ai đi đâu đấy hỡi ai
Hay là trúc đă nhớ mai đi t́m?
Hỡi ai đi đường cái quan
Dừng chân đứng lại em than đôi lời!
Qua đ́nh ghé nón trông đ́nh
Đ́nh bao nhiêu ngói thương ḿnh bấy nhiêu.
Qua cầu ghé nón trông cầu
Cầu bao nhiêu nhịp dạ sầu bấy nhiêu.
Chim khôn đậu nóc nhà quan
Trai khôn t́m vợ, gái ngoan t́m chồng.
Cành tre câu bóng trăng vàng
Con c̣ trắng đỗ, nhịp nhàng gió đưa.
Lưng trời tiếng sáo vi vu
Cá buồn đớp bóng trăng thu tan tành.
Hôm qua tát nước đầu đ́nh
Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen
Bắt được th́ cho anh xin
Hay là em để làm tin trong nhà?

Nhịp điệu như trên cứ thế dài dài. Nhưng rồi… cách mạng thành công! Cộng sản ngự trị trên khắp dải non sông đất nước. Xă hội lâm cảnh gian nan cơ cực. Dân t́nh mang kiếp sống khổ ải điêu linh. Th́ những vần thơ xưa mất đi âm hưởng để nhường chỗ cho những điệu ai oán than van, mỉa mai châm biếm, đôi khi hết sức cay độc sỗ sàng:

Tự do chết đói với nhau
Độc lập đứng dậy làm trâu kéo cày
Ba bảy hai mươi mốt ngày
Hạnh phúc tràn đầy là đạp xích lô.
*
Cướp đường, cướp chợ, cướp sông
Cướp sâu, cướp cạn, cướp trong, cướp ngoài
Cướp đông, cướp xuống thôn đoài
Dân ta căm giận hoài hoài không quên.
*
Gia đ́nh giờ chẳng có tiền
Ốm đau lại viếng, tật nguyền lại mang
Ruộng đồng, cây trái bỏ hoang
Không người săn sóc, hoang tàn rất mau.
*
Ai về qua tỉnh Nam Hà
Hăy xem lũ khỉ xây nhà bê tông.
Khỉ ơi! Mày có biết không?
Chúng ông làm chủ mà không bằng mày? [3]
*
Ai về Nam Định, Hải Pḥng
Cho ta nhắn tụi thằng Đồng một câu:
Liệu mà tụt xuống cho mau
Kẻo rồi bị chém beng đầu đến nơi.
*
Trường Chinh, Lê Duẩn, Văn Đồng
Ba thằng cùng béo, vặt lông thằng nào?
Vặt lông cả đám cho tao!
*
Đảng là mẹ, Bác là cha
Từ khi Bác chết, Đảng ta góa chồng
Sinh ra rặt rắn vắng rồng
Thạch Sanh không thấy, Lư Thông quá nhiều.
________________________________________________________

Chú thích của Người Dân:

1. Vàng quyên trong Tuần Lễ Vàng, nói là để mua khí giới đánh Pháp.
2. Tiền hồi 1965: lương tháng 200$ hàng bộ trưởng; 180$ thứ trưởng; 150$ giám đốc, quận trưởng; 90$ chánh sự vụ, phường trưởng; 60$ chủ sự; 45$, 39$, 32$ nhân viên.
3. “Chính quyền” Nam Định xuất công quỹ lớn lao ra xây cất nhưng phần v́ dốt nát, phần v́ bớt xén vật liệu, xây xong, công tŕnh sụp đổ ngay lập tức.

Trích: Nguoi Dan