PDA

View Full Version : Lũ bùn đỏ Hungary – bài học cho Việt Nam



T́nh Quê
10-14-2010, 11:50 AM
Nam Nguyên, phóng viên RFA

Các nhà môi trường tâm huyết với đất nước cảnh báo khả năng tác hại của lũ bùn đỏ do khai thác bauxite ở Việt Nam, tương tự như thảm họa môi trường xảy ra ở Hungary kể từ ngày 4/10.
http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ReviewOnlineDomesticPress/online-domestic-review-hungary-toxic-sludge-disaster-is-a-lesson-for-vietnam-nnguyen%20-10082010212933.html/000_Par3515158-305.jpg
AFP PHOTO / STR
Đoạn đê bị vỡ của một hồ chứa bùn đỏ thuộc nhà máy Ajkai Timfoldgyar, Kolontar, cách thủ đô Budapest của Hungary 160km, ảnh chụp ngày 08/10/2010.

Sóng thần bùn đỏ

Khoảng 1,1 triệu m3 bùn đỏ từ bể chứa chất thải của một nhà máy sản xuất nhôm cách Budapest 160km về phía tây nam đă tràn ra một khu vực rộng 40km vuông. Thứ bùn đỏ mà các dự án khai thác bauxite ở Việt Nam sẽ phải đối phó, đang tạo ra một thảm họa quốc gia cho Hungary. Bị vỡ đập chắn ḍng độc chất được gọi là “sóng thần bùn đỏ” đă cuốn đi 270 ngôi nhà, xe cộ, phá hủy đường xá cầu cống. Ít nhất đă có 4 người chết, 6 người mất tích và 123 người phải đưa vào bệnh viện, đa số chịu đựng những vết bỏng khủng khiếp do hóa chất trong bùn đỏ thấm qua quần áo. Nghiêm trọng hơn nữa, thảm họa sinh thái này có nguy cơ làm ô nhiễm con sông Danube thơ mộng của châu Âu.

Vấn đề khai thác bauxite ở Việt Nam lắng dịu gần nửa năm nay lại nóng trở lại trên báo chí và các trang mạng. Tuổi Trẻ Online là tờ báo đầu tiên ở Việt Nam đưa tin về thảm họa môi trường do sản xuất nhôm từ Bauxite ở Hungary. Bài báo “Lũ bùn đỏ kinh hoàng ở Hungary” làm nhiều người Việt Nam giật ḿnh. Bùn đỏ là chất thải kịch độc của quá tŕnh tinh luyện bauxite thành nhôm, mỗi tấn nhôm được sản xuất ra sẽ tạo ra khoảng 3 tấn bùn đỏ.
Trả lời Nam Nguyên, GSTS Đặng Hùng Vơ nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường từ Hà Nội nhận định:
“Chắc chắn đấy là một cảnh báo tốt để Việt Nam có những cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong việc ǵn giữ tài nguyên khoáng sản. Nên chờ đến lúc công nghệ có những thay đổi, để có thể giảm được các tác động đến môi trường. C̣n nếu với những công nghệ hiện nay, chúng ta phải dùng lượng bùn đỏ quá lớn để tuyển quặng th́ chắc chắn là tác hại môi trường có thể tính đến được những việc rất cụ thể, như hiện nay đang xảy ra ở các nước đặc biệt như t́nh trạng ở Hungary.”
http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ReviewOnlineDomesticPress/online-domestic-review-hungary-toxic-sludge-disaster-is-a-lesson-for-vietnam-nnguyen%20-10082010212933.html/000_Par3515139-250.jpg
Bùn đỏ tràn vào làng Kolontar,
cách thủ đô Budapest - Hungary 160 km,
ảnh chụp ngày 8 tháng 10 năm 2010.
AFP PHOTO / STR.
Tại Việt Nam, có hai dự án khai thác bauxite được triển khai dù các nhà khoa học, đại biểu quốc hội có nhiều ư kiến không đồng thuận. Dự án thứ nhất ở Tân Rai Lâm Đồng đă thực hiện từ tháng 7/2008 và Nhân Cơ ở Đăk Nông khởi công hồi đầu năm 2010. Trong cả hai dự án này điều mà các nhà khoa học Việt Nam lo ngại nhiều nhất là tác hại môi trường lâu dài của chất thải bùn đỏ.
“Bom bẩn” ŕnh rập Tây Nguyên

Trong cuộc phỏng vấn của chúng tôi, ngay sau khi có thông tin về thảm họa lũ bùn đỏ tàn phá một khu dân cư ở Hungary, TS Nguyễn Ngọc Sinh Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên Môi trường Việt Nam từ Hà Nội nhận định:

“Bùn đỏ là một trong những vấn đề môi trường hết sức phức tạp, cũng đă được các nhà khoa học chúng tôi cảnh báo dự đoán những khả năng xấu có thể xảy ra, nếu như có sự cố liên quan tới bùn đỏ. Đây là một ví dụ, một minh chứng để nói rằng là những điều các nhà khoa học chúng tôi nêu lên không chỉ là dự báo mà nó hoàn toàn có khả năng xảy ra. Cho nên đă thận trọng rồi lại càng phải thận trọng hơn nữa khi cho tổ chức khai thác bauxite ở Tây Nguyên.”
Cùng với báo TuổiTrẻ Online, Vietnam Net có bài Bùn đỏ từ khai thác bauxite-“bom bẩn” ŕnh rập. Ngoài việc tŕnh bày vụ vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hungary, khiến nước này phải ban bố t́nh trạng khẩn cấp ở ba vùng thuộc lănh thổ phía Tây, tác giả bài báo đă trích lại bản tin TTXVN ngày 1/12/2009 liên quan tới phương án xử lư bùn đỏ trong dự án Bauxite Nhân Cơ ở Tỉnh Đăk Nông. Theo đó, khi dự án sản xuất alumin Nhân Cơ đạt 650.000 tấn alumin/năm th́ tổng lượng bùn đỏ phát sinh khoảng 1,4 triệu tấn/năm. Nhà máy Nhân Cơ sẽ tiến hành xử lư bùn đỏ bằng phương pháp chôn lấp sau đó tiến hành hoàn thổ phục hồi môi trường. Bùn đỏ trước khi thải ra băi sẽ được rửa ngược ḍng 6 bước nhằm tận thu kiềm và alumin kèm theo bùn đỏ. Địa điểm hồ chứa bùn đỏ rộng hơn 200ha được lựa chọn ở các thung lũng phía Nam khu vực nhà máy alumin. Các đập ngăn sẽ được xây dựng để tạo ra các hồ thải theo các giai đoạn họat động của nhà máy. Tổng thể tích của các hồ theo tính toán đảm bảo được 30 năm vận hành cho nhà máy.
Người dân Tây Nguyên mà chúng tôi tiếp xúc cũng đọc bài báo về lũ bùn đỏ xảy ra ở Hungary và gắn kết nó với các dự án khai thác bauxite ở Lâm Đồng và Đăk Nông:
http://www.rfa.org/vietnamese/programs/ReviewOnlineDomesticPress/online-domestic-review-hungary-toxic-sludge-disaster-is-a-lesson-for-vietnam-nnguyen%20-10082010212933.html/b2579173-250.jpg
Khai thác Bauxite ở Bảo Lộc.
Photo courtesy of haylentieng.org
“Nếu không có cách xử lư th́ chắc chắn chất thải sẽ chảy ra… một khối lượng như thế th́ lớn chuyện chớ đừng có nói chơi! Làm ở ngay cái cao nguyên này nếu nó chảy xuống dưới th́ không biết chuyện ǵ sẽ xảy ra. Hơn nữa nói làm đường sắt đi xuyên ba tỉnh th́ có vẻ không thực tế lắm, nhiều người nói là đường sắt ra đời họ cũng chả dám bước lên, Tây Nguyên núi rừng tàu lửa làm sao được…”
Việt Nam thức tỉnh?

Trước những lo ngại về một thảm họa lũ bùn đỏ trong các dự án Tân Rai, Nhân Cơ tương tự như đă xảy ra ở Hungary, chưa kể những khó khăn đă bộc lộ về vấn đề giao thông vận chuyển alumin từ Tây Nguyên về Cảng Kê Gà B́nh Thuận, GSTS Đặng Hùng Vơ nguyên Thứ trưởng Tài nguyên Môi trường phát biểu:
“Hiện nay về phía nhà nước Việt Nam đă có những quyết định theo cách cho thí điểm tại hai nơi. Trong khi h́nh thành quyết định ấy đă có xem xét tới ư kiến của các nhà khoa học, ư kiến của những người làm quản lư, việc này thể hiện được trách nhiệm là trong hoàn cảnh đấy th́ quyết định như vậy.

Theo quan điểm cá nhân, tôi cho rằng Việt Nam cần phải cảnh giác đối với những quyết định về khai thác khoáng sản. Bởi v́ chúng ta cần đặt trong mô h́nh là nếu sự việc đó không thực sự cần thiết quá mức, không có tác động làm tăng một cách đáng kể GDP, th́ cũng phải tính tới những thời gian phù hợp, công nghệ phù hợp trong tương lai… vấn đề sẽ được giải quyết tốt hơn. Hơn nữa đây là lượng dự trữ cho con cháu, chúng ta cần phải tính đến thời điểm nào là phù hợp.”
Trong những tháng gần đây, báo chí im ắng không có thông tin ǵ về việc triển khai 2 dự án bauxite thí điểm ở Lâm Đồng và Đăk Nông. Trước đó hồi cuối tháng 4, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải và một số giới chức chuyên gia đă có chuyến đi thị sát tại chỗ hai dự án Tân Rai và Nhân Cơ. Phái đoàn cũng xuống tận cảng Kê Gà ở B́nh Thuận, là nơi sản phẩm alumin từ các nhà máy ở Tây Nguyên sau này được chuyển về trước khi xuống tàu xuất ra nước ngoài. Sau chuyến đi, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu Bộ Công Thương cùng Tập đoàn Than-Khoáng sản điều chỉnh tiến độ thực hiện dự án để bảo đảm đồng bộ, sớm đưa dự án đi vào hoạt động. Ư kiến chỉ đạo của ông Hoàng Trung Hải liên quan tới các công tŕnh như hồ chứa bùn đỏ, dự án tuyển quặng bauxite, dự án đường giao thông vận chuyển và cảng biển. Các thông tin trên mạng mà chúng tôi xem được cho thấy các dự án khai thác bauxite từng gây tranh luận sôi nổi ở Việt Nam với nhiều ư kiến không đồng thuận, đang gặp nhiều khó khăn trên thực tế.
Nhiều chuyên gia hy vọng, thảm họa bùn đỏ ở Hungary thực sự thức tỉnh những giới chức có thẩm quyền của Việt Nam, về chiến lược khai thác tài nguyên khoáng sản đặc biệt là vấn đề bauxite ở Tây Nguyên.

T́nh Quê
10-14-2010, 11:54 AM
Bài học cho Việt Nam từ lũ bùn đỏ Hungary (phần 2)
Mặc Lâm, phóng viên RFA

Việc 12 nhà trí thức của viện IDS kư kiến nghị yêu cầu nhà nước ngưng ngay việc khai thác bauxite Tây nguyên sau khi biến cố bùn dỏ Hungary xảy ra một lần nữa mở ra nhiều câu hỏi.
http://www.rfa.org/vietnamese/vietnam/xa-hoi/Who-is-behind-the-bauxite-Vietnam-project-Part%202-ML-10132010103230.html/000_Hkg2293952-305.jpg
AFP photo
Công nhân làm việc tại các mỏ Bauxite tại Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng vào ngày 13 tháng 4 năm 2009.

Câu hỏi lớn nhất đối với kiến nghị này là liệu lần này có như lần trước, khi hàng ngàn chữ kư của trí thức đă bị nhà nước bỏ qua hay không và nhà nước có chịu lắng nghe hay không?
Và kể cả khi họ chịu lắng nghe th́ liệu các thế lực phía sau có chịu buông tha cho Việt Nam để cho phép nhà nước ngưng việc khai thác bauxite Tây nguyên lại là một câu hỏi khác.
Ai đứng sau dự án bauxite VN?

Đối với nhiều người th́ gói thầu EPC Nhà máy Alumina được giao cho nhà thầu Chalieco Trung Quốc thực hiện là yếu tố chính để bauxite Tây nguyên trở thành quốc nạn chứ không phải lư do kinh tế hay môi trường. Nhiều nhà quân sự Việt Nam mà đứng đầu là đại tướng Vơ Nguyên Giáp đă nhiều lần lên tiếng cảnh báo việc cho Trung Quốc nhúng tay vào Tây nguyên sẽ khiến mái nhà Đông dương bị họ thao túng.
Các tướng lănh khác như Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh hay Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên cũng đă nhiều lần cảnh báo chính phủ Việt nam nên rút lại quyết định, nhưng tất cả nỗ lực của họ đều như muối bỏ bể khiến nhiều người thấy cần phải chú ư hơn những diễn tiến trước đây để t́m câu trả lời thỏa đáng.
Khi được hỏi lư do ǵ đă khiến cho chính phủ Việt Nam tỏ ra quá quyết tâm theo đuổi cho bằng được dự án bauxite Tây nguyên mặc dù có rất nhiều chống đối từ nhiều phía, TS. Lê Đăng Doanh, một trong 12 vị kư tên vào kiến nghị chia sẻ :
"Như tôi được biết, việc cam kết hợp tác với Trung Quốc để khai thác bauxite đă được tổng bí thư Nông Đức Mạnh cam kết với Tổng bí thư chủ tịch Giang Trạch Dân vào những chuyến thăm từ năm 2005 và cam kết đó được thực hiện một cách vội vă, tức thời và trước khi đi chưa có sự thảo luận một cách chi tiết về phương án này.
C̣n Trung Quốc muốn khai thác và có mặt ở Tây nguyên có thể có nhiều lư do chiến lược chứ không phải chủ yếu là lư do kinh tế. Sự có mặt đông đảo người Trung Quốc th́ không rơ rằng những người Trung Quốc này bao nhiêu phần trăm là công nhân c̣n bao nhiêu phần trăm là hoạt động khác.
Đây là một trong các mối lo ngại hàng đầu của các tướng lĩnh của quân đội Việt Nam mà tôi hoàn toàn chia sẻ. Tôi nhớ rất rơ thời kỳ mà Trung Quốc giúp chúng ta xây đường và có mặt tại Việt Nam trong thời kỳ năm 1966-1967"
Người dân Việt Nam có theo dơi câu chuyện bauxite Tây nguyên vẫn âm thầm hy vọng nhà nước có sự suy xét cẩn thận hơn trước một dự án quá nguy hiểm cho đời sống người dân.
Theo luật sư Trần Đ́nh Triển th́ nhà nước đă chuẩn bị rất kỹ để dự án này có thể khởi động. Quyết định 97 ra đời nhằm ngăn chặn trước những tiếng nói phản biện từ giới trí thức. Hiệu quả đầu tiên là luật này đă vô hiệu hóa tất cả các hoạt động của nhóm IDS, một nhóm trí thức nghiên cứu độc lập đầu tiên được xem là think tank của Việt nam.
Bước thứ hai, nhà nước giải tán hai cơ quan quan trọng có tiếng nói phản biện trọng lượng nhất trong nội bộ chính phủ là ban Nội chính Trung ương và Ban kinh tế Trung ương của đảng Cộng sản Việt Nam. Nhận định về việc này, LS Trần Đ́nh Triển cho biết:
"Hai tổ chức rất quan trọng là Ban kinh tế Trung Ương và Ban Nội chính Trung ương của đảng Cộng sản Việt Nam. Không thể giải thể Ban Kinh tế Trung Ương. Tôi cho rằng nếu như vừa qua nếu Ban Kinh tế c̣n tồn tại th́ việc Thủ tướng chính phủ hoặc một Bộ nào đó tŕnh lên cho lĩnh vực đầu tư th́ chắc chắn sẽ bị yêu cầu ngừng ngay. Chắc chắn Ban Kinh Tế Trung Ương với tư cách là tổ chức của Đảng phải xem xét việc đầu tư đó là không chuẩn xác th́ sẽ yêu cầu thủ tướng chính phủ phải dừng".

Im lặng là quốc sách?

Trước kiến nghị của 12 trí thức về việc chấm dứt khai thác bauxite Tây nguyên sau sự cố lũ bùn đỏ tại Hungary, rất nhiều nguồn dư luận cho rằng rồi đâu cũng vào đấy, nhà nước sẽ tận dụng sự im lặng như một vũ khí khó đối phó như họ từng sử dụng bấy lâu nay để cho sự việc ch́m dần vào quên lăng.
http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Who-is-behind-the-bauxite-Vietnam-project-Part%202-ML-10132010103230.html/bundoando-redmud.org-250.jpg
Một hồ chứa bùn đỏ
từ khai thác bauxite ở Ấn Độ.
Photo courtesy of redmud.org
Trước ư tưởng bi quan này, một câu hỏi khác lại được đặt ra: Liệu một nhóm gồm nhiều nhà khoa học, trí thức có thể hợp nhau lại khởi kiện Bộ Công Thương, thậm chí cả Thủ tướng chính phủ v́ sự cố ư đưa một dự án có thể nguy hại cho dân tộc vào tay một nhóm người nước ngoài khai thác hay không? và liệu đơn kiện này có phù hợp với hiến pháp và pháp luật Việt Nam?
Luật sư Trần Đ́nh Triển, một người được biết luôn luôn tỏ ra thẳng thắng trước nhiều vụ mà ông nhận bào chữa, trong đó có cả vụ ông đứng ra tố cáo những nhân vật cao cấp trong chính quyền đă ăn hối lộ hay bao che thuộc hạ làm điều phi pháp, với tư cách tiến sĩ luật, luật sư Trần Đ́nh Triển đă đưa ra nhận xét về những khía cạnh pháp lư trong câu hỏi này như sau:
"Ở Việt Nam, hệ thống pháp luật chưa phải là một nhà nước pháp quyền trong xă hội công dân. Nhiều yếu tố về mặt pháp lư, quyền uy đang nằm trong tay một nhóm họăc vài ba cá nhân mà đảng và nhà nước giao cho họ, chứ không phải là ở pháp chế.
Tôi lấy ví dụ, ṭa án hiến pháp chưa có th́ việc anh Cù Huy Hà Vũ kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hay kiện một tổ chức nào đó làm sai, vi hiến th́ cũng chưa có ai xử cả. Do đó phải thông cảm cho ṭa án Hà Nội khi ṭa này buộc phải trả đơn cho Cù Huy Hà Vũ. Tôi cho rằng đấy không phải là bao che, đấy là ṭa đă làm đúng. Bởi v́ thể chế về mặt xử lư lĩnh vực đó chưa được thể chế hóa bằng luật pháp.
Cái thứ hai, trong luật khiếu tố khiếu nại của Việt Nam th́ bản thân người ta lâu nay người ta rất sợ khiếu nại tập thể, do đó trong quy định của đảng cộng sản Việt Nam cấm đảng viên không được làm đơn khiếu tố khiếu nại tập thể. Vừa qua họ đă thể chế hóa khiếu tố hay khiếu nại sử dụng quyền công dân không được đứng đơn tập thể."
Tất cả những góc cạnh pháp lư đều bị bao phủ bởi một hệ thống chặt chẽ như vậy th́ liệu bauxite Việt Nam có thoát được ṿng kim cô của Bắc phương hay không?
Dư luận vẫn trăn trở trước sự thật luật pháp vẫn nằm dưới cơ chế kiểm soát của Đảng th́ tiếng nói trí thức dù có thuyết phục cách mấy cũng khó ḷng thoát ra được cái hố cách biệt giữa Đảng quyền và Pháp quyền.
TS. Mai Thanh Truyết, người nhiều năm theo dơi diễn biến của bauxite Tây nguyên đă không ngần ngại khi đưa nhận xét trước câu hỏi liệu chính phủ Việt Nam có nghe theo những lời kiến nghị này hay không, ông nói:
"Câu kết luận của tôi rất rơ ràng là đảng cộng sản Việt Nam cấu kết chứ không phải v́ sức ép của Trung Quốc để thực hiện ư đồ chiếm toàn vùng Đông Nam Á theo tinh thần cộng sản quốc tế, do đó dù chúng ta có kư một ngàn chữ kư, có nêu lên một ngàn bài tham luận th́ chắc chắn Việt Nam cũng không thay đổi ư định."
C̣n LS Trần Đ́nh Triển th́ tỏ ra bi quan hơn, ông chỉ đưa ra nhận xét:
"Phải để cho lịch sử con cháu mai sau người ta có thể viết bằng những trang sách để những ư kiến soi xét lại quá khứ, đánh giá việc làm của những người lănh đạo đương thời đúng hay sai, c̣n bây giờ th́ ư kiến cũng chỉ là ư kiến, khó ḷng thay đổi được những ǵ mà bản thân họ đă quyết định."
Bi quan hay không th́ sự việc bauxite cùng những hệ lụy của nó phải được giải quyết. Lịch sử từng nhiều lần cho thấy, khi một vấn nạn quốc gia đạt đến đỉnh điểm th́ chừng như lần nào cũng vậy đều xuất hiện những nhà yêu nước kiệt xuất. Liệu lần này lịch sử có lập lại?