PDA

View Full Version : Hồi Kư Đặng Thùy Trâm



NHDT
11-22-2007, 06:25 AM
Nguồn : tvtc



__________________________________




Hồi Kư Đặng Thùy Trâm, khi người chết sống lại trong tuyên truyền

Nguyễn Mạnh Trinh


14. 10. 2007




Nhà xuất bản Random House vừa xuất bản “ Last night I dream of peace: The diary of Đang Thuy Trâm ” do Andrew. X.Pham dịch từ “ Hồi kư Đặng Thùy Trâm “ với lời đề tựa của Frances Fitzgerald. Một cuốn sách được promoted khá kỹ từ nhà xuất bản đến chính quyền Việt Nam hiện tại. Bài đề tựa của một nhà văn thiên tả Frances Fitzgerald, tác giả của “ Fire in the lake ” thời phản đối chiến tranh Việt Nam thập niên 1970, của một nhà xuất bản nổi tiếng là thiên tả Random House cho một cuốn sách tuyên truyền cho một cuộc chiến phi lư của Cộng sản “ Hồi kư Đặng Thùy Trâm ” không làm cho tôi bất ngờ. Mà người dịch là Andrwe.X. Phạm chuyển ngữ một tác phẩm như thế làm tôi ngạc nhiên. Anh ta là tác giả của “ Catfish and Mandala: A two-wheeled voyage through the landscape and memory of Viet Nam ” và có người cha là một người tị nạn Cộng sản và chính người này cũng phụ giúp anh trong công việc chuyển ngữ. Không hiểu anh nghĩ ǵ về một cuộc chiến khi dịch tác phẩm này…

Ngày phát hành sách cũng được chọn là chính ngày 11 tháng 9, ngày mà khủng bố làm sập hai ṭa nhà Trung Tâm Thương Mại Thế Giới ở New York. Tuy nhà xuất bản nói rằng chỉ t́nh cờ chọn đúng ngày chứ không phải là cố ư. Nhưng theo tôi, đó là sự cố t́nh gây ấn tượng. Cũng như ở Việt nam, các hệ thống truyền thông đă khua chiêng gơ mơ về cuốn sách này. Trước đây ít lâu, có một nhà văn người Thái Lan tên là Montira Rato đă dịch Hồi kư Đặng Thùy Trâm ra tiếng Thái và các báo ở trong nước như Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Nhân Dân,.. đă đề cập đến rất nhiều và tuyên truyền như một bằng chứng của tiếng vang dội trên thế giới.

Không ai có thể phủ nhận ḷng yêu nước chịu hy sinh của Đặng Thùy Trâm, hay Nguyễn Văn Thạc, Hoàng Thượng Lân,.. Họ viết trong sự chân thành từ nguyên bản nhưng khi bị “ biên tập “ th́ lại khác. Họ trở thành những người hô hào người khác hy sinh mà cho một mục đích nhiều khi mù mờ của những âm mưu chính trị. Cũng như trong bản dịch của Andrew X. Phạm, những đoạn đề cập đến quân đội Hoa kỳ cũng được “ biên tập “ lại cho phù hợp với đường lối chính trị của chế độ bây giờ. Thêm hay cắt xén đi, nguyên tác đă bị “ biên tập ” từ trước nay lại càng sai biệt.

Nhà văn Tiêu Dao Bảo Cự, một cây bút đang sống ở trong nước, đă nhận xét về Hồi kư Đặng Thùy Trâm và “ Măi măi tuổi hai mươi “ của Nguyễn Văn Thạc như sau:

“ ...Trong cuộc chiến tàn khốc vừa qua dân tộc Việt Nam đă chịu bao nhiêu hy sinh máu xương, đau thương mất mát và cũng đă xuất hiện bao nhiêu người anh hùng, nhất là những người trẻ tuổi, trong đó có Nguyễn Văn Thạc, và Đặng Thùy Trâm. Họ là những người trẻ tuổi vô cùng trong sáng, yêu nước nồng nàn sẵn sàng chấp nhân mọi gian khổ hy sinh v́ lư tưởng độc lập tự do của tổ quốc.

Đặc biệt hai cuốn nhật kư Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm gây xúc động sâu xa v́ được viết với một giọng văn tài hoa trữ t́nh hoặc giản dị nhẹ nhàng nhưng sâu lắng mô tả hiện thực cuộc chiến diễn ra ngay trước mắt từng ngày, đi vào những xúc động nội tâm chân thật, tinh tế đầy chất nhân văn chứ không hề lên gân cường điệu. Người ta vô cùng khâm phục những con người như thế, không cần ǵ phải đợi ai tuyên truyền tung hô. Họ viết nhật kư là viết cho chính họ trong tâm t́nh riêng tư và chính v́ thế sự chân thật càng tăng thêm giá trị.

Tuy nhiên đọc kỹ ta sẽ thấy sự chân thật trong sáng của họ cũng đă bị nhiễm sắc tuyên truyền mà họ không tự biết. Khi họ tự hào về con người xă hội chủ nghĩa, và giác ngộ giai cấp, căm thù đế quốc Mỹ xâm lược hăng hái đi vào chiến trường để giải phóng miền Nam.. có lẽ họ không bao giờ tự hỏi ” V́ sao cuộc chiến ” Câu hỏi đó đă có sẵn câu trả lời qua công tác tuyên truyền cưỡng bức toàn thể xă hội của bộ máy toàn trị độc quyền chân lư. Dĩ nhiên ta không thể trách những người tuổi trẻ bị nhiễm độc tuyên truyền v́ trong hoàn cảnh đó họ không thể ư thức được và cũng không v́ thế mà ḷng yêu nước, sự trong sáng và xả thân hy sinh của họ kém đi giá trị… ”

Chiến tranh Việt Nam đă qua từ hơn 30 năm nay. Nhưng dư âm và hậu quả vẫn c̣n trên mọi phương diện từ chính trị đến văn hóa, từ xă hội đến kinh tế. Một cuộc chiến tranh kéo dài hơn 20 năm và hàng triệu người lính của hai bên tử trận. Nơi đây là chỗ thử sức của vũ khí và chiến lược đôi bên cường quốc trong cuộc chiến tranh lạnh. Có người gọi là cuộc nội chiến, có người gọi là chiến tranh ủy nhiệm. Cũng như có người cho rằng đây là một cuộc chiến của những người chống quân xâm lược ngoại bang trong khi ngược lại có người cho rằng đây là một cuộc chiến tự vệ bảo vệ tự do ngăn chặn làn sóng đỏ….

Thời gian qua, đă có nhiều cố gắng để truy t́m sự thực của lịch sử. Những chứng nhân trong vai tṛ chính khách của ḿnh lột trần từng phần của lịch sử nhưng không đủ để có một kết luận xác đáng. Phần đông là chủ quan, cục bộ trong vị trí của ḿnh và đôi khi là những lời chạy tội đổ thừa trách nhiệm cho người khác. Những cuốn hồi kư, là một chứng cớ. Về chi tiết, có thể có nhiều xác đáng nhưng ở tổng quan vẫn là những thiếu sót cố ư, có thể là che dấu hoặc nh́n ngắm nhận định theo chủ quan riêng ḿnh…

Những cuốn hồi kư ấy, của những chính khách Hoa Kỳ và cả hai bên VNCH và VNCS, đă hé lộ cho chúng ta những bí ẩn đàng sau hậu trường. Từ Nixon tới Kissinger, từ Bùi Diễm tới Nguyễn Tiến Hưng, từ Trần Văn Đôn đến Đỗ Mậu, Từ Hoàng văn Hoan đến Nguyễn Văn Trấn, từ Văn Tiến Dũng đến Trần văn Trà,… Trong rừng sách ấy, những chi tiết của sách này nhiều khi chống chỏi với sách kia dù viết và kể chung một vài diễn tiến lịch sử. Do đó, người đọc mới thấy rơ được cái chủ tâm cũng như vị trí của người viết. Chiến tuyến vẫn c̣n đó, dù đă hơn ba mươi năm viết về lịch sử, nhưng không phải lịch sử từ sự thực. Mà, chỉ là sự nh́n lại từ những góc cạnh khác nhau. …

Với những người Cộng sản Việt Nam, tuyên truyền ở một vị trí xung yếu. Tất cả, trên mọi phương diện đều phục vụ cho một mục tiêu: tạo một bánh vẽ tốt đẹp để cưỡng bách bắt mọi người phục vụ theo đường hướng định sẵn. Nhà văn Alekxandr Solzhenitsyn trong diễn văn đọc khi nhận giải Nobel về văn chương đă viết về tính chất của các chế độ độc tài toàn trị như sau:

“ … Ai là người sẽ đặt câu hỏi với chúng ta: văn học sẽ làm được ǵ để chống trả lại sự công hăm khốc liệt của cường quyền công khai? Là : chúng ta phải nhớ măi rằng bạo lực không thể đơn độc một ḿnh và cũng không có khả năng tồn tại duy nhất, nó bắt buộc phải bắt tay với sự dối trá. Giữa bạo lực và dối trá có mối quan hệ sâu sắc ruột thịt tự nhiên : bạo lực được che đậy kín đáo bằng dối trá và dối trá cũng nhờ vào bạo lực để tồn tại. Nếu có một kẻ nào tự nhận bạo lực là phương pháp áp dụng của ḿnh th́ bắt buộc phải chọn dối trá làm chỉ nam hướng dẫn. Khi khởi đầu quyền thế, bạo lực nghiễm nghiên công khai và rất là kiêu hănh. Nhưng khi đă bành trướng, đủ sức mạnh áp chế với vị trí độc tôn của ḿnh, nó lại cảm thấy bất an với dông băo chung quanh và chỉ thấy sẽ tồn tại được nếu cứ tiếp tục dối trá. Và dối trá đă sẵn được ngụy trang bằng nhũng ngôn từ ngọt ngào hoa mỹ. Bạo lực không nhất thiết luôn luôn bóp cổ bẻ họng trực tiếp dân chúng mà phần đông chỉ đ̣i hỏi từ nhân dân của chúng một lời thề từ dối trá, để có mặt trong vai tṛ ấy một cách tự nguyện.

Bước giản dị của một người dũng cảm để chống lại là không tham dự cào tṛ dối trá và không đi theo những việc làm dối trá. Nếu bắt buộc cứ để nó ngự trị và nếu thống trị cả toàn cầu cũng chẳng sao, ta không đứng về phía nó! nhà văn và nghệ sĩ c̣n có thể tích cực hơn nữa : chiến thắng sự dối trá. Trong cuộc chiến sinh tử này, nghệ thuật bao giờ cũng đă và đang chiến thắng. Sự ấy hiển nhiên, không một ai có thể chối căi. Dối trá có thể lừa được rất nhiều thứ trên thế gian này nhưng chỉ bị một khắc tinh : nghệ thuật… “

Trở lại với hiện t́nh Việt nam t́nh trạng tụt hậu hiển nhiên rơ ràng. Từ mọi mặt, là sự sa sút tràn đầy. Xă hội tha hóa, giáo dục xuống cấp, con người chạy theo tiền bạc, luật pháp bất công, kinh tế tŕ trệ, tham nhũng tràn lan, văn chương lạc hướng. Trong khi ấy, có một động lực thúc đẩy xă hội thay đổi con người thay đổi, khuynh hướng đ̣i tự do dân chủ. Chiến tranh mới tiếp diễn, giữa cái thiện và cái ác, giữa độc tài và dân chủ, giữa công bằng và bất công. Và, những người có quyền lực trong tay đă dùng phương cách dối trá tạo một chiêu bài mới dùng ḷng ái quốc và tự ái dân tộc làm sống lại những thần tượng xưa thời chiến tranh. Đây không phải lần đầu tiên mà Đảng cộng sản đă dùng thủ thuật ấy. Thời chiến tranh chống Pháp đă có những anh hùng, “ thật “ có “ ma ” có, nào Lê Văn Tám, nào Phan Đ́nh Giót, Bế Văn Đàn, Nguyễn Văn Cừ…, với những chiến tích như lấy thân ḿnh làm đuốc sống phá kho đạn, lấy thân chèn pháo, khi xung phong tự ḿnh chặt cánh tay bị thương để liều ḿnh lao vào quân thù,…

Bây giờ, những mẫu nhân vật như thế lại có một phong trào để làm sống lại. Những cuốn nhật kư được giở ra với mục đích : làm sống lại những người đă chết…

Khi lời nói của những người sống, qua những trang hồi kư mất đi giá trị. Khi lư tưởng hư vô, hưởng thụ, trọng tiền bạc, bất kể và không nghĩ tới ngày mai chỉ biết hôm nay thành suy nghĩ của phần đông mọi người. Khi c̣n chiến tranh thuở ấy, thành chiến sĩ là một con đường độc đạo phải qua cho tất cả thế hệ thanh niên. Khi sự hô hào chiến đấu chống xâm lăng thành khẩu hiệu bắt mọi người đi theo. Lúc ấy, có những mẫu người đă chết trỗi dậy. …

Những người ấy là ai? Là người viết “ Hồi kư Đặng Thùy Trâm”, là Nguyễn văn Thạc của “ Măi măi tuổi hai mươi”, là Hoàng Thượng Lân của “ Nhật kư tài hoa ra trận ”… Những người ấy, xương thịt đă mủn nát theo tháng ngày, bây giờ xuất hiện lại, sống lại, trong cái ồn ào cố ư. Cả một nước, bị tham dự vào một tṛ chơi dối trá…

Không phải t́nh cờ, mà tất cả những lănh tụ đồng thanh tán thưởng những tác phẩm văn nghệ như thế. Thủ tướng Phan Văn Khải, Cựu Tổng Bí Thư Đảng Lê Khả Phiêu nói về những cuốn nhật kư th́ ít mà nhấn mạnh về sự thúc đẩy hy sinh th́ nhiều.

Trong lá thư gửi báo Tuổi Trẻ, Phan Văn Khải viết: “ tôi nhớ lại điều đă nêu thành chủ đề của bài phát biểu nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. “ Đưa đất nước tiến kịp thời đại với ư chí mănh liệt như ư chí giành độc lập thống nhất ” Tấm gương của Thùy Trâm và Thạc làm cho khát vọng đổi mới và phát triển đất nước càng thấm sâu trong mọi người Việt Nam ở trong nước cũng như nước ngoài, tạo khí thế mới trong lao động học tập và rèn luyên v́ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc… ”

Lê Khả Phiêu th́ kêu gọi hơn : ” Lớp tuổi 20 hiện nay hăy thể hiện ḷng biết ơn sự ngưỡng mộ của ḿnh với những người đi trước những anh hùng liệt sĩ bằng hành động và trái tim của tuổi trẻ… Đó là sự cống hiến sức lực trí tuệ tài năng của ḿnh cùng cả dân tộc đưa Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới, đưa vinh quang hạnh phúc cho mọi người, của mọi người. Nối tiếp truyền thống anh hùng của cha anh góp phần vào thắng lợi của công cuộc đổi mới xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc làm cho dân tộc ta bước lên đài hạnh phúc. Đó chính là giá trị đích thực của lẽ sống tuổi trẻ Việt Nam trong thế kỷ mới… ”

Nguyên Ngọc, nhà văn thuộc khuynh hướng đ̣i đổi mới, người đă viết về một mẫu chân dung anh hùng người thiểu số tên Núp trong truyện kư “ Đất nước Đứng lên ”, cũng tán tụng: ” những ngày này, chúng ta cứ như đang được sống trong một chuyện cổ tích thần kỳ, một cổ tích hiện đại một cô gái tuổi 20 mất cách đây đă 35 năm bỗng như sống dậy sinh động lạ thường và đánh thức trong mỗi chúng ta và trong toàn xă hội không chỉ những cảm xúc nồng cháy mà cả những nghiệm suy sâu xa về lẽ sống, cách sống ở đời buộc mỗi chúng ta bỗng phải giật ḿnh tự nh́n lại, tự soát lại ḿnh rành mạch hơn, thẳng thắn hơn nghiêm khắc hơn, tự hỏi ḿnh đang sống như thế nào đây, ḿnh sống hôm nay có thật sự xứng đáng không hay đă để phôi pha mất những ǵ tốt đẹp nhất mà chính chúng ta, xă hội chúng ta đă tạo nên được một thời… ”

Thế mà, Vương Trí Nhàn, người “ biên tập ” “ Nhật Kư Đặng Thùy Trâm ” lại viết rằng việc giới thiệu tác phẩm này không phải là đưa ra một tấm gương ngơ hầu mang đến những lời giáo huấn cho thế hệ trẻ ngày nay. Quyển này là quyển sách dành cho nhiều thế hệ, mỗi một người đọc quyển nhật kư này sẽ t́m được cho ḿnh một ư nghĩa riêng, một lẽ sống lẽ yêu, chí ít là hiểu lại được thời gian khổ, hy sinh. Ăn cây nào, rào cây nấy, Vương Trí Nhàn làm công việc “ biên tập “ này, một dịp bằng vàng đầy đủ danh và lợi th́ tán tụng cũng là chuyện dĩ nhiên.

Có người thắc mắc về danh từ “ Biên Tập ”. Thế nào là biên tập, có giữ được trung thực cho những ḍng chữ của người đă viết ra nhật kư không ? Hay là, thêm vào những đoạn “ tuyên truyền “ và cắt bớt những đoạn không thích hợp. Chắc không ai có thể trả lời chính xác bằng những người trong cuộc ! thế mà, có một ông “ đại trí thức “ ở đâu bên Pháp trong nhóm Diễn Đàn trước đây thuộc thành phần Việt kiều yêu nước nhưng có lúc bị cấm về tự nhiên không ai bảo lại khệng khạng bênh vực : “ Đối sánh bản in của công ty Nhă Nam và Nhà xuất bản Văn Học với di cảo Đặng thùy Trâm, ta có thể kết luận rằng nó không hàm chứa một ư đồ “ bất trung “ nào. Những khác biệt một phần do chủ trương biên tập, một phần do cách làm việc thiếu cẩn trọng “ (Nguyễn Ngọc Giao –Nhật kư Đặng Thùy Trâm : so sánh nguyên bản và ấn bản). Riêng tôi, không biết trường hợp tỉ dụ như cắt bớt những đoạn phê phán chế độ Cộng Sản của hồi kư Nguyễn Hiến Lê của nhà xuất bản có mang một ư đồ “ bất trung “ nào không? !!!

Thêm một chi tiết về một nhà biên tập khác, bút danh Đặng Vương Hưng, phó tổng biên tập báo Công An Nhân Dân, người đă “ biên tập “ hai cuốn nhật kư “ Măi măi tuổi hai mươi ” của Nguyễn Văn Thạc và “ Nhật kư tài hoa ra trận ” của Hoàng Thượng Lân. Theo bài viết “ Vụ Scandal giữa ḷng Hà Nội” của Vũ Quế Dương đăng trên web-site Talawas th́ ông nhà thơ này có đời tư khá bẩn và không đáng tin tưởng khi nói lên những lời rao truyền rất đạo đức và đầy lư tưởng. Ông này khi in cuốn “ Măi măi tuổi hai mươi ” đă lời đến một món tiền khổng lồ là 1 tỷ 300 triệu đồng Việt Nam nhưng khi chi trả tiền chút đ́nh cho cha của tác giả Nguyễn Văn Thạc th́ chi ly từng đồng và tỏ ra rất hỗn hào khinh người. Tệ hại hơn, ông biên tập này c̣n dâm ô hoa thơm đánh cả cụm đến nỗi bị hai chị em cô phóng viên thuộc quyền gài bẫy tống tiền khiến bị thân bại danh liệt và cách chức phó tổng biên tập báo Công An Nhân Dân. Thế mà, ông này vẫn vác mặt dầy đi cổ động cho những tác phẩm như “ Măi măi tuổi hai mươi ” và ” Nhật kư tài hoa ra trận ”. Thử hỏi, những lời nói và bài viết giới thiệu của mẫu người như thế có đáng tin cậy không ? Ông Đặng Vương Hưng chắc hiểu được chính sách mà cả Đảng và bộ máy tuyên truyền thực hiện ? Tôi chợt nghĩ đến ngôn từ “ dối trá “ của văn hào Solzhenitsyn!!!

Tôi đă đọc “ nhật kư Đặng Thùy Trâm “, và “ Măi măi tuổi hai mươi ”. Thú thực, tôi rất phục và thương những mẫu người mà tôi nghĩ có h́nh tượng của những anh hùng vô danh đă bị thời gian vùi lấp nhưng nay th́ v́ nhu cầu nên được lôi ra đánh bóng lại. Trong lời văn, trong suy tư, có chất sống thực và lôi kéo được sự theo dơi của độc giả. Sự hy sinh của họ không phải là không có ư nghĩa nhưng tiếc thay lại bị lợi dụng. Cái lư tưởng kháng chiến chống xâm lăng chỉ là chiêu bài thúc giục hy sinh trong một cuộc chiến ủy nhiệm.

Đọc những ghi chép lại những sinh hoạt đời thường, những suy nghĩ rất gần cận cuộc sống, tôi nghĩ những điều ấy có thể là chung mang cho những người lính của hai bên. Họ bị đẩy vào cuộc chiến và không có một chọn lưa nào khác. Số phận bị định đoạt bởi những khắt khe của cuộc chiến. Một điều, họ có tâm hồn trong veo của những người rất ngây thơ nh́n đời sống qua những hỏa mù ảo ảnh tạo ra từ chế độ.

Một sự kiện khác chung quanh tập hồi kư là bài viết của một cô phóng viên báo Tuổi Trẻ cất công đi sang tận Hoa Kỳ để t́m tông tích một anh trung sỹ thông dịch viên Nguyễn Trung Hiếu đă dịch và khuyên anh Frederic Whitehurst, sĩ quan quân báo giữ lại tập nhật kư để ba mươi năm sau trao lại cho gia đ́nh người tử trận. Cô phóng viên Uyên Ly này viết rất “ nghệ thuật coi chuyến đi này như một “ mission imposible “, một cuộc nhảy toán vào vùng địch đầy nguy hiểm. Người ở trong nước có thể tin vào những điều cô viết nhưng người ở hải ngoại, nhất là ở California, th́ nực cười và coi là chuyện đi xa về rồi khoác lác lập công. Ở một xứ sở như Hoa Kỳ, dù có ai quá khích đến đâu cũng không thể làm những việc theo dơi hăm dọa người khác!!!

Một tác phẩm được in tới cả trăm ngàn ấn bản, được giới lănh đạo tuyên dương, được các nhà văn biên tập “ tốt ”, được hệ thống truyền thông nhắc nhở nhiều, được nhiều nhà phê b́nh của chế độ tán tụng… tất cả những điều ấy có thể làm cho người đă chết ngậm cười nơi chín suối không ? Hay, chỉ làm đau xót thêm như khi cha ruột của người chiến sĩ đă hy sinh Nguyễn văn Thạc tác giả của “ Măi măi tuổi hai mươi ” bị cư xử tệ bạc vô nhân ? Và, có bao giờ suy nghĩ về sự bị mê hoặc của ḿnh khi quyết định liều ḿnh cho lư tưởng thời thanh xuân?…

Một cây bút trong nước, nhà văn Tam Nguyên, trong cuộc phỏng vấn của đài Á Châu Tự Do RFA đă nhận xét về cuốn Hồi Kư Đặng Thùy Trâm như sau:

Văn học Việt Nam xă hội chủ nghĩa vẫn mắc một cái tật vinh danh những tác phẩm mà chất văn học đích thực non yếu nhưng nội dung lại nặng tính chính trị. Ví dụ như “ Nhật Kư Đặng Thùy Trâm ”. Trong tiểu thuyết người ta cũng dùng dạng nhật kư ở một số văn cảnh nếu thấy cần thiết.

Nhưng bản thân dạng này không được xếp vào một trong các thể loại văn học như tiểu thuyết, truyện ngắn,.. Bởi là nhật kư tức ghi lại các sự việc xảy ra hàng ngày, nếu không cho phép người viết hư cấu và không thể miêu tả tâm lư các nhân vật khác mà người viết đề cập fến. Nhất là người viết không có đất để khái quát những vấn đề xă hội.

“ Nhật Kư Đặng Thùy Trâm ” được đích thân nhà xuất bản Hội Nhà Văn xuất bản, có vẻ người ta coi nó là một tác phẩm văn học đích thực và như vậy là có ư đề cao nó. Nếu chỉ thấy một cái tên tác giả ở b́a th́ có lẽ chẳng có sự đón đọc mặn mà như đă thấy…

Bởi Đặng Thùy Trâm chỉ là một nữ bác sĩ và trước đó chưa ai thấy tên chị xuất hiện như một bút danh văn học. Và sự thật nó đă được thổi lên nhờ gắn với hai sự kiện. Một là bác sĩ Trâm phơi phới tuổi xuân cùng với đội ngũ đồng nghiệp “ hân hoan ” đón nhận sự phân công của tổ chức lên đường vượt cả ngàn cây số vào miền Nam đánh Mỹ, không may bị thiệt phận do bom đạn.

Hai là ( đây mới là lư do chính ) Tập nhật kư viết tay do một người lính Mỹ cất giữ đă ngoài ba chục năm. Anh xuất hiện trên TV với vẻ mặt ân hận và những câu trả lời đượm buồn. Anh c̣n tới bàn thờ bác sĩ Trâm thắp nhang kèm với vẻ mặt đau khổ.

Người Việt Nam không thể tự đặt câu hỏi : Tập nhật kư rất có thể ẩn chứa những điều bất thường, những chuyện lạ, thậm chí những bí ẩn của một cuộc đời, một cuộc chiến? Người lính Mỹ gỉa dụ biết đọc chữ Việt cũng không thể đọc nó ở hoàn cảnh tàn phá và chết chóc ngổn ngang.

Như thế anh mang theo có lẽ chỉ do một sự ngẫu nhiên. Các báo tryền h́nh từ trung ương đến địa phương không ngớt quảng bá và tuyên truyền cho quyển sách như thế các sự kiện nội hàm trong quyển sách đă khiến người lính Mỹ phải kính phục người viết ra nó…

Và nhà văn Tam Nguyên đă nói về mục đích của truyền thông Việt Nam ở trong nước khi quảng bá rông răi vá làm ầm lên quanh cuốn sách như một tác phẩm vĩ đại về chiến tranh:

“ Cái mục đích của họ theo tôi nghĩ là hơi kỳ cục. Thế hệ thanh niên Việt Nam ngày nay thực sự đang mải mê kiếm tiền mà không thích nghe nào là “ lư tưởng cao quư ” nào là “ sự hy sinh xương máu ” mà thế hệ cha anh họ đă từng ngộ nhận hoặc phải chấp nhận bởi nhiều lư do khác nhau.

Các vị lănh đạo Đảng cũng như Đoàn cảm thấy hiện trạng ấy nói lên tinh thần cách mạng của thanh niên đă và đang xuống cấp trầm trọng - hiển nhiên nó đi ngược lại đ̣i hỏi của các vị nên cố công vinh danh cuốn sách hy vọng nó có thể lên giây cót cho phẩm chất, lập trường tư tưởng của thanh niên.

Và như đă thấy, hầu hết độc giả đọc sách ấy chỉ để thỏa măn những ṭ ṃ, tương tự như dân Mỹ đọc My life để biết trong đời tổng thống, ông c̣n làm những ǵ nữa mà trong kỳ hành chức ông chưa tiện hoặc chưa thể nói ra. Để rồi gấp sách lại người ta chỉ thấy thương cho một thiếu nữ bị bỏ ḿnh cho những tham vọng tồn tại bên ngoài tâm thức của cô, điều cô không hề mơ ước.

Và những người cùng thời với cô đều có chung một nhận định. Thời ấy khó ai né được “ ḍng thác cách mạng “ nên sự thiệt phận của cô cũng là nỗi đau chung của cả miền Bắc Việt Nam...