PDA

View Full Version : Chuyện Cà Kê số 6 - Tô Vũ (Paris)



việtdươngnhân
12-18-2007, 01:08 PM
Chuyện Cà Kê số 6
(tháng 10/2007)

http://www.congdongnguoiviet.fr/Images/ChuyenCaKeVit.jpgTô Vũ

Chuyện cà kê số 6 tháng 10/2007 của Tô Vũ gồm có 8 bài :

1) Bài cà kê số 1 : Bài thơ Sonnet d'Arvers (Un secret)

2) Bài cà kê số 2 : Musset và Georges Sand

3) Bài cà kê số 3 : Thơ Một Ḿnh của Trịnh Hưng

4) Bài cà kê số 4 : Bản dịch Bonjour Vietnam của Duy Tường

5) Bài cà kê số 5 : Một chút tâm t́nh gửi những người t́nh Chu Văn An

6) Bài cà kê số 6 : Đừng lo nghĩ nữa hăy vui sống

7) Bài cà kê số 7 : Vài h́nh ảnh tranh đấu của ông Đoàn văn Linh

8) Bài cà kê số 8 : Truyện ngắn Cô Mai
(xin bấm vào hàng chữ xanh trên đây để đọc)

* * * * *

Bài cà kê số 1

Un secret

Hôm nay Tô Vũ xin giới thiệu với quư độc giả một bài thơ lăng mạn nổi tiếng của thi đàn Pháp, nổi tiếng từ thế kỷ 19 cho đến ngày nay mà ai đă dọc qua rồi th́ không thể nào quên được.

Đó là tác phẩm nổi tiếng của nhà thơ Arvers, gọi là

Sonnet d'Arvers hay là Un secret.

Mon âme a son secret, ma vie a son mystère
Un amour éternel en un instant conçu

Le mal est sans espoir, aussi j'ai du le taire

Et celle qui l'a fait n'en a jamais rien su.

Hélas ! j'aurais passé près d'elle inaperçu

Toujours à ses côtés et pourtant solitaire

Et j'aurais jusqu'au bout fait mon temps sur la terre

N'osant rien demander et n'ayant rien reçu.

Pour elle, quoique Dieu l'ait faite douce et tendre

Elle ira son chemin, distraite et sans entendre

Ce murmure d'amour élevé sur ses pas.

A l'austère devoir, pieusement fidèle

Elle dira en lisant ces vers tout remplis d'elle :

'Quelle est donc cette femme ? ' et ne comprendra pas.

Félix Arvers

Bài thơ này đă được nhà văn nổi tiếng Khái Hưng trong Tự lực Văn đoàn dịch ra chữ Việt, bản dịch thật hay.

T́nh tuyệt vọng


Ḷng ta chôn một mối t́nh,

T́nh trong giây phút mà thành thiên thâu!

T́nh tuyệt vọng, nỗi thảm sầu,

Mà người gieo thảm như hầu không hay.

Hỡi ơi ! người đó ta đây,

Sao ta thui thủi đêm ngày chiếc thân !

Dẫu ta đi trọn đường trần,

Chuyện riêng dễ dám một lần hé môi.

Người dù ngọc nói hoa cười,

Nh́n ta như thể nh́n người không quen.

Đường đời lặng lẽ bước tiên

Ngờ đâu chân đạp lên trên khối t́nh

Một niềm tiết liệt đoan trinh,

Xem thơ nào biết có ḿnh ở trong.

Lạnh lùng, ḷng sẽ hỏi ḷng,

Người đâu tá ở mấy ḍng thơ đây ?


Khái Hưng


Bản dịch sau dây của nhà văn Lăng Nhân, cựu học sinh Trường Bưởi.

Nỗi ḷng


Nỗi ḷng kia chẳng ai hay,

Mối duyên ấp ủ từ ngày gặp nhau.

Gặp nhau một khắc tưởng đâu

Khối t́nh như đă kết sâu ngàn đời !

Nghiệp này không thoát được rồi :

Một ḿnh ḿnh biết, ngỏ lời cùng ai ?

Mà ai cũng chằng đoái hoài,

V́ ai, thấu được nỗi ai đau ḷng !

Tưởng rằng gần gũi chốc ṃng

Vẫn trong gang tấc mà ḷng cô liêu.

Không xin cũng chẳng được chiều

Chiếc thân lặng lẽ rơi theo đường đời....

Nàng th́ hiền dịu tính trời

Thờ ơ đâu nghĩ đến lời yêu thương !

Đi về giữ mực đoan trang

Vô t́nh gieo lụy trên trường ái ân,

Thơ này riêng tặng giai nhân.

Mà giai nhân lại mười phân hững hờ.

Hỏi rằng : ' Người đẹp trong thơ,

Là ai thế nhỉ ? ' chẳng ngờ là ai ...


Lăng Nhân dịch



Một chút lịch sử về bài thơ này


Sonnet d'Arvers là bài thơ nổi tiếng ở Paris hồi thế kỷ 19 và tới bây giờ vẫn được nhiều người yêu thích. Mới đầu được truyền tụng là Sonnet d'Arvers, cũng có tựa đề là Un Secret.


Sonnet không phải là tựa đề của bài tho, mà có nghĩa là bài thơ thể sonnet của ông Arvers. Thể sonnet là một thể thơ có 4 đoạn, đoạn 1 có 4 câu, đoạn 2 có 4 câu. Đoạn 3 và đoạn 4 mỗi đoạn có 3 câu. Tất cả bài thơ có 14 câu.


Alex Felix Arvers (1806-1850) là một soạn giả những vở kịch. Ông không nổi tiếng về những vở kịch của ông viết, mà lại nổi tiếng chỉ v́ bài Sonnet này. Bài thơ được truyền tụng khắp Paris để t́m hiểu người đàn bà ông yêu đó là ai.


Giống như bài Hai sắc Hoa ty gôn của TTKH với những câu thơ xót xa cảm động :

Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời

Ái ân lạt lẽo của chồng tôi,

Và từng thu chết, từng thu chết

Vẫn giấu trong tim một bóng người.

Hồi 60 năm trước, ở Hà nội, Huế, Sài g̣n, người ta truyền tụng rộng răi bài thơ này để t́m kiếm tên tuổi của tác giả, để biết TTKH là bút hiệu của nhà thơ nào ...

Bài thơ Sonnet d' Arvers cũng được loan truyền rộng răi giữa thế kỷ 19 tại Paris. Trong bài thơ này, Arvers yêu một người đàn bà có chồng, yêu nhưng không tỏ t́nh, chỉ yêu vụng nhớ thầm, nên không ai biết người đó là ai, ai cũng t́m hiểu xem người đó là ai . Tác giả viết ngay trong bài thơ là khi đưa bài thơ cho người đẹp đọc, bà ta cũng hỏi Arvers: Người đó là ai vậy ?

Măi về sau người viết tiểu sử của Arvers, đă t́m ṭi và đoán người đàn bà đó là bà Marie Nodier, con gái của nhà văn Charles Nodier.

Một hôm Arvers được mời tham dự buổi tŕnh diễn văn nghệ do nhà văn Charles Nodier tổ chức. Ngay trong khi dự buổi đó, Arvers đă sáng tác bài thơ này, ông ta viết bài thơ này vào tập thơ của bà Marie Nodier.

Người viết tiểu sử kết luận rằng bài thơ đó Arvers viết để tặng Marie có chồng là Mennessier.

Khi bài thơ của ông được nổi tiếng và truyền tụng, có nhiều người làm thơ hoạ, hoạ rất đúng vần, đúng vận. Cũng có bài rất hay, có bài rất ngộ nghĩnh.


Bài hoạ 1 - một phụ nữ trả lời :

Ami, pourquoi nous dire, avec tant de mystère,

Que l'amour éternel en votre âme conçu,

Est un mal sans espoir un secret qu'il faut taire,

Et comment supposer qu' Elle n'en ait rien su ?


Non, vous ne pouviez point passer inaperçu,,

Et vous n'auriez pas dû vous croire solitaire.,

Parfois les plus aimés font leur temps sur la terre,

N'osant rien demander et n'ayant rien reçu.


Pourtant Dieu mit en nous un coeur sensible et tendre,

Toutes dans le chemin, nous trouvons doux d'entendre

Un murmure d'amour élevé sur nos pas.


Celle qui veut rester à son devoir fidèle

Est émue en lisant ces vers tout remplis d'elle,

Elle avait bien compris... mais ne le disait pas.


Bài hoạ 2 - Một phụ nữ trả lời sỗ sàng

Mon cher, vous m'amusez quand vous faites mystère

De votre immense amour en un moment conçu.

Vous êtes bien naĩf d'avoir voulu le taire,

Avant qu'il ne fût né je crois que je l'ai sụ


Pouviez-vous, m'adorant, passer inaperçu,

Et, vivant près de moi, vous sentir solitaire ?

De vous il dépendait d'être heureux sur la terre :

Il fallait demander et vous auriez reçu.


Apprenez qu'une femme au coeur épris et tendre

Souffre de suivre ainsi son chemin, sans entendre

L'ami qu'elle espérait trouver à chaque pas.


Forcément au devoir on reste alors fidèle !

J'ai compris, vous voyez, " ces vers tout remplis d'elle. "

C'est vous, mon pauvre ami, qui ne compreniez pas.

Bài hoạ 3 - Một ông trả lời b́nh tĩnh

Je n'aurai pas longtemps laissé dans le mystère

Mon amour insensé subitement conçu.

Plein de désir, d'espoir, je ne pouvais me taire ;

Celle dont je suis fou du premier jour l'a su


Jamais je n'ai passé près d'elle inaperçu.

A ses côtés comment se croire solitaire ?

Pour moi j'aurai goûté le bonheur sur la terre,

Osant tout demander, d'avoir beaucoup reçu.


Dieu ne l'avait pas faite en vain jolie et tendre.

Elle a dans son chemin trouvé très doux d'entendre

Les aveux qu 'un amant murmurait sur ses pas.


A l'austère devoir, j'en conviens, peu fidèle,

Elle saura, lisant ces vers tout remplis d'elle,

Le nom de cette femme ... et ne le dira pas.

Bài hoạ 4, của một người khác phái.

Có lẽ tác giả không phải phái nam cũng không phải phái nữ, nhưng chắc chắn tác giả không mê phái nữ, v́ bài hoạ có tựa đề là Le garçonnet d'Arvers

Tác giả viết :

Le mâle est sans espoir

Và kết luận bài hoạ bằng câu :

Quel est donc cet infâme ? et ne comprendra pas.

* * * * *

Bài Cà kê số 2

Musset và Georges Sand

Mối t́nh ǵữa nhà thơ Alfred de Musset và nữ văn sĩ George Sand đă được chép trong thi văn học sử của hai người.

Bài dịch thơ hẹn ḥ của Musset gửi cho Georges Sand và câu trả lời được Tú Hát cựu học sinh trường Bưởi Chu Văn An dịch như sau


Bài thơ của Musset gửi George Sand

Quand je vous fais hélas ! un éternel hommage

Voulez vous qu'un instant, je change de langage ?

Vous seule possédez mon âme et mon coeur

Que ne puis je avec vous goûter le vrai bonheur,

Je vous aime, ma belle, et ma plume en délire,

Couche sur ce papier ce que je n'ose dire

Avec soin de mes vers lisez les premiers mots

Vous saurez quel remède apporter à mes maux.

Alfred de Musset

Gerges Sand trả lời

Cette grande faveur que votre ardeur réclame

Nuit peut être à l'honneur, mais répond à ma flamme

Georges Sand

Tú Hát (cựu học sinh Trường Bưởi-CVA dịch)

Bao la biển ái ước mơ

Giờ đây cuồn cuộn nguồn thơ dạt dào

Cùng người đẹp khát khao khắng khít

Em của anh, có biết cho chăng ?

Yêu em đắm đuối tần ngần

Đương nhờ bút tả mấy vần c̣n e

T́nh tha thiết đê mê thờ thẫn

Ái ân th́, xin nhận tiếng đầu

Georges Sand trả lời

Đêm ngày những ước cùng mơ

Nay lần mai lữa chẳng qua ngại ngùng.

Tú Hát dich


Tô Vũ xin quư độc giả đọc những chữ đầu của bài thơ của Alfred de Musset và hai câu trả lời của Georges Sand để biết được cuộc hẹn ḥ của hai nhà thơ :

Musset hẹn : Quand voulez vous que je couche avec vous ?

Georges Sand trả lời : cette nuit.


Trong bài dịch ra chữ Việt, Tú Hát cũng đă khéo léo dịch đúng ư muốn của tác giả.

Musset hỏi : Bao giờ cùng em yêu đương t́nh ái ?

Georges Sand trả lời : Đêm nay.

* * * * *

Bài cà kê số 3

Thơ Trịnh Hưng

Xin giớ thiệu với quư đôc giả một bài thơ của nhà soạn nhạc Trịnh Hưng và bài họa của một thi ca sĩ Chim Yến Trắng đă được nhạc sĩ Trịnh Hưng gửi đến Tô Vũ.

Hai bài thơ xướng hoạ này rất hay, rất tài t́nh và cũng rất vui. Bài hoạ đă dùng tất cả những chữ vận trong bài xướng.

Tô Vũ đă được đọc trong một tờ báo xuất bản ở bên Đức, hai bài này, nhưng lại đề tên người hoạ là ông N.T.P.

Nay được nhac sĩ TH cải chánh, xin gửi cả hai bài tới quư độc giả để giới thiệu tài thi văn của nhà soạn nhạc Trịnh Hưng và của ca sĩ Chim Yến Trắng ở Hoa Kỳ, mà ít người được biết đến

Bài của nhạc sĩ Trịnh Hưng :

Một ḿnh

Một ḿnh uống, một ḿnh ăn

Một ḿnh một chiếu, một chăn một giường

Một ḿnh nhớ, một ḿnh thương

Một ḿnh thao thức đêm trường năm canh

Một ḿnh tỉa lá uốn cành

Một ḿnh ḿnh viết, một ḿnh ḿnh xem

Một ḿnh ngồi dưới ánh đèn

Viết đi sửa lại để xem một ḿnh

Một ḿnh ôn chuyện tâm linh

Một ḿnh ca khúc, một ḿnh ḿnh nghe

Một ḿnh oi bức trưa hè

Một ḿnh nghe rơ tiếng ve kêu sầu

Một ḿnh nh́n trước ngó sau

Một ḿnh vô thức giữa lầu lặng yên

Một ḿnh ' thiền ' để dễ quên

Một ḿnh quán tưởng sáng lên diệu kỳ


Một ḿnh lắm lúc ngồi ỳ

Hai ḿnh có phải diệu kỳ hơn không ?


Trịnh Hưng

*

Bài hoạ nguyên vận của Chim Yến Trắng


Thú cô đơn


Một ḿnh thoải mái uống ăn

Rượu nồng nhấp cạn t́m chăn vào giường

Sá chi một mảnh t́nh thương

Mặc ai dong ruổi dặm trường năm canh

Vào thu lá đă ĺa cành

Cảm đề danh hoạ riêng ḿnh ngắm xem

Sắc màu toả dướI ánh đèn

Vui ḿnh khoái cảm thầm khen một ḿnh

Vương chi nửa tiếng ân t́nh

Giọng thanh cứ hát một ḿnh ta nghe

Nắng soi rực cháy ngày hè

Niềm vui rộn ră có nghe chi sầu

Tung hoành dấn bước trước sau

Chẳng ai quấy nhiễu tinh cầu lặng yên

Thú cô đön dễ ǵ quên

Một ḿnh quả thật ấm êm lạ kỳ

Hai ḿnh la lối ầm ỳ

Một ḿnh thanh thản ly kỳ hơn không

Chim Yến Trắng

Hoa Kỳ 11/09/2004 10pm


Chú thích viết tay của Nhạc sĩ Trịnh Hưng :

Chim Yến Trắng là bút hiệu của Ca sĩ Bạch Yến Thương Hà,

Ca sĩ đài Phát Thanh Huế trước 1975

* * * * *

Bài cà kê số 4

Bonjour Vietnam !

lời dịch bài hát Bonjour Vietnam ra tiếng việt của Duy Tường.

Hôm tháng 8 vừa qua, nhân tham dự buổi ca nhạc mùa hè do của anh Michel Tùng tổ chức ỏ Salle Auber, Vitry, Tô Vũ dược nghe anh Duy Tường hát bản Bonjour VietNam bằng tiếng Việt. Nghe thây hát tiếng Việt rất hay, Tô Vũ có yêu cầu anh Duy Tường gửi cho bản tiếng Việt này của anh để giới thiệu trong Mục Cà Kê tháng 10 này.

Và đây bản dịch của anh Duy Tường

Với vài lời phi lộ bằng chử Pháp của anh viết :

Tô Vũ xin trân trọng giới thiệu cùng quư vị độc giả và cảm tạ anh Duy Tường ở Lyon

Avant propos

Un grand merci à Marc LAVOINE, compositeur, à Yves CORIAT, parolier et à Pham Quynh Anh, interprète talentueuse de la chanson " Bonjour Vietnam" qui a suscité l'émotion et fait vibrer les cordes nostalgiques de mes compatriotes .

La tendre pensée vers les jeunes Vietnamiens expatriés de la deuxième génération m'a incité à réaliser la version vietnamienne sans aucun but lucratif dans le seul espoir d'imprimer à l'oeuvre originale si remarquable une âme vietnamienne .

Par conséquent, j'exprime ma volonté d'offrir aux ayant droit de "Bonjour Vietnam", à son auteur et à sa maison de production.


BONJOUR VIETNAM

Raconte-moi ce nom étrange et difficile à prononcer

Que je porte depuis que je suis née

Raconte-moi le vieil empire et le trait de mes yeux bridés

Qui disent mieux que moi ce que tu n'oses dire

Je ne sais de toi que des images de la guerre

Un film de Coppola, des hélicoptères en colère


Un jour, j'irai là-bas

Un jour, dire bonjour à ton âme

Un jour, j'irai là-bas

Te dire bonjour, Vietnam


Raconte-moi ma couleur, mes cheveux et mes petits pieds

Qui me portent depuis que je suis née

Raconte-moi ta maison, ta rue, raconte-moi cet inconnu

Les marchés flottants et les sampans de bois

Je ne connais de mon pays que des photos de la guerre

Un film de Coppola, des hélicoptères en colère


Un jour, j'irai là-bas

Un jour, dire bonjour à mon âme

Un jour, j'irai là-bas

Te dire bonjour, Vietnam


Les temples et les Bouddhas de pierre pour mes pères

Les femmes courbées dans les rizières pour mes mères

Dans la prière, dans la lumière, revoir mes frères

Toucher mon arbre, mes racines, ma terre


Un jour, j'irai là-bas

Un jour, dire bonjour à mon âme

Un jour, j'irai là-bas

Te dire bonjour, Vietnam

Te dire bonjour, Vietnam


Lời dịch

CHÀO VIỆT NAM

( nhạc Marc LAVOINE lời Yves CORIAT )

( Lời Việt Duy Tường ( LYON ) BONJOUR VIETNAM

(Musique de Marc LAVOINE parole de Yves CORIAT )

Kể cho con tên quê hương xa /không làm sao phát âm

Mà con cưu mang từ khi con mới sinh

Kể cho con triều vương cố xưa và đôi mắt con một mí đen huyền

C̣n biết bao điều mẹ chưa hề hàn huyên

Và con biết quê hương từ h́nh vọng chiến trường

Một phim Coppola và trực thăng bạo xung

Có hôm về thăm chốn xưa

Hôm nao chào hồn quê dấu yêu

Hôm đó ..... con về quê nhà

Rồi con sẽ nói chào Việt Nam ...

Kể cho con da ngăm tóc đen bàn chân con sao bé xinh

Đà cưu mang con từ khi con mới sinh

Kể cho con đường đi mái tranh cho con ai chưa hề quen

Họp chợ hoa trên sông và thuyền bồng bềnh trôi

Và con biết quê con từ h́nh vọng chiến trường

Một phim Coppola và trực thăng bạo xung

Có hôm về thăm chốn xưa

Hôm nao chào hồn con khắc sâu

Hôm đó .... con đi về quê

Rồi con sẽ nói chào Việt Nam ...

Đây miếu đây Quan Âm thạch sa đây là cha

Đây dáng lom khom trên ruộng xanh là mẹ yêu

Trong ánh sángqua bao trang kinh con mơ anh em

Mơ cây nhân sinh nơi chôn nhau quê con ...

Có hôm về thăm chốn xưa

Hôm nao chào hồn con khắc sâu

Hôm đó .....con đi về quê

Rồi con sẽ nói Chào Việt Nam ...

Rồi con sẽ thưa chào Việt Nam ....

Duy Tường

**

Cảm đề của Duy Tưởng về bài hát


Thân con giọt máu lạc loài,

Mơ về nguồn cội vọng hoài cố hương.

Mẹ ơi trăm nhớ ngàn thương,

Kể cho con nhé quê hương thế nào ?

Qua rồi chiến cuộc binh đao,

Hôm nao đối mặt con chào Việt Nam !

*

Je suis une goutte de sang égarée sur cette terre,

En quête de racines, regard maintes fois tourné vers ce vieux pays.

Vois tu ? Mon coeur meurtri de cent nostalgies et de mille amours,

Mère, raconte moi l' histoire de ce sol natal

Les tempêtes de guerres ont maintenant cessé de déchirer son corps

Un jour en tête à tête, je lui dirai Bonjour Viet Nam !*

Cảm ơn anh Duy Tường

* * * * *

việtdươngnhân
12-18-2007, 01:15 PM
Bài cà kê số 5

Một chút tâm t́nh gửi những nguời t́nh Chu Văn An

Bài của Hoàng Lan Chi (Hoa Kỳ)

Một nguời bạn giới thiệu tôi đến Quán gió. Của những nguời Chu văn An,Trần Lục, Nguyễn Trăi..

V́ sao là Quán Gió nhỉ ? Nhiều gió ? Gió tự muôn phuơng ? Anh hùng bốn bể là nhà ? Gió đồng nội ? Hưong gió quê ?

Tha hồ cho tôi đoán...

Nhưng cảm thấy hay hay. Quán. Tự nó đă cho ta một cái ǵ b́nh dị. Gần gũi biết bao. H́nh dung một nơi chốn thân mật như là nhà.

Tôi là cựu nữ sinh Gia Long. Viết đến chữ nữ sinh, cảm thấy nguợng ngùng..

Đă xa rồi thời ấy..

Nữ sinh ngày nào bây giờ là bà th́ đúng hơn..

Nhưng ở Hội Gia Long tại Vietbao.com, các bạn đă viết: " vào đây là không kể thời gian, không gian..Tuổi tác là vô nghĩa ." Tôi cũng ở bên ấy chạy qua đây chơi..Ừ th́ không kể tuổi tác nữa.. Cứ viết như là ta đang suy nghĩ..

Chu Văn An thuờng là " bồ tèo" của Trưng Vuơng v́ đều là dân di cư với nhau.

Tôi là con gái bắc kỳ 54. Con gái bắc 54 dễ thuơng lắm. Không phải là con gái bắc của truớc 54 mà "lăo" Nguyễn tất Nhiên đă hài tội " em hăy nhớ dịu dàng mà đấu chanh chua.." Nhất là bắc kỳ 54 mà lại học Gia Long th́ lại ..càng dễ thưong hơn ! Lại mèo khen mèo dài đuôi ..

V́ sao tôi học Gia Long? Không biết. Ngày xưa bố bảo thi đâu th́ chui vào đó. Miễn thắc mắc.

Nhưng v́ là con gái bắc kỳ nên tôi thích con trai Chu Văn An. Nói đúng hơn tôi thích con trai bắc di cư như tôi. V́ thế, đây chính là lư do tôi lạc vào Quán Gió..

Ngày xưa kỷ luật của Gia Long rất nghiêm. Cấm anh trai đón em gái (v́ có thể là bồ nhưng giả bộ là anh) Chải đầu cao là bị giám thị bắt gội đầu tại chỗ. Phớt tí phấn là bắt rửa mặt.. Nên những ngày học Gia Long, tôi cũng ngoan vô kỳ..Chỉ lo học, chẳng biết ǵ đến t́nh yêu..Leo xe đưa ruớc, rồi mải mê học. Cha mẹ kiểm soát gắt gao, lấy đâu ra t́nh yêu? Lên đại học mà ba tôi c̣n cấm không cho bạn trai đến nhà đấy. Năm thứ hai, có một tên đến đại và v́ hắn đẹp trai, nói năng lễ phép..ông cụ không la.Thế là các tên "con chai" khác mới dám ṃ đến...

V́ thế tôi chỉ có kỷ niệm với Những nguời t́nh Chu Văn An khi lên đại học..

Xin đừng hiểu tôi có lắm cuộc t́nh. Không đâu, đặt tựa cho kêu ấy mà ! Những nguời t́nh, xin hiểu cho là những nguời CVA mà tôi có cảm t́nh. Vậy nhé?

Tôi quen anh khi ghi danh. Đẹp trai, hát hay, vẽ giỏi, học giỏi nhưng tính nết th́ ngang tàng, buớng bỉnh.Căi nhau với giảng nghiệm viên rồi bỏ thi. Mấy năm chơi với nhau, thú vị là nguời này nói nửa câu và nguời kia đă hiểu ngay. Chị ruột anh sau này bảo tôi, ' T giống hệt tính nết ông anh trong nhà". Phải bao năm sau, tôi mới đọc những bài viết về ông anh ấy của T và tôi ngậm ngùi. Lúc nào tôi cũng trân trọng những người lính ngang tàng khí phách như anh của T, nhà văn Dê Húc Càn!

Anh hay trêu chọc tôi nhẹ nhàng. Ví dụ anh bảo" Sao con gái bây giờ sắc mắc ghê c̣n LC th́ ngây thơ quá đỗi.." Tôi lại mở to mắt " Sao cơ ? "

Anh nói ǵ đó, tôi lại " Ǵ cơ ?"

Anh bịa chuyện, tôi nắc nẻ " xạo ke !_ Anh cuời :" Xạo ke ! LC dùng chữ ngộ quá. Ke !nghe như một tiếng thuỷ tinh vỡ.."

Anh đi theo sau lưng tôi hôm áo vàng :

Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc

Áo nàng xanh anh mến lá sân truờng

Tôi cắc cớ " thế áo nàng đen th́ sao? " " ừ, để tôi đi hỏi Nguyên Sa !"

T của tôi đấy !

V́ sao tôi quen anh nhỉ? Không nhớ lắm,Duờng như anh và một đám bạn hay phụ pḥng học vụ mỗi kỳ ghi danh.Thấy tôi đứng xớ rớ, anh bảo " cô ǵ kia ơi, đưa đây tôi làm cho". Đuợc lời như mở tấm ḷng.Tôi chuồi hồ sơ cho anh v́ nếu chờ đến lượt th́ cũng lâu lắm..

Rồi tôi vào lớp thầy Sơn. Đang học, tôi ngạc nhiên quá khi thấy anh đi ngang lớp. Nh́n nh́n. Nhận ra tôi. Anh đưa xấp hồ sơ ghi danh cho nguời ngồi ngoài b́a và họ chuyển vào. Thủ tục ghi danh đă đuợc anh hoàn tất.. Tôi mỉm cuời nháy mắt cám ơn..

Một lần ở nhà xe. Anh trêu tôi

Trúc xinh trúc mọc bờ mương
Chi xinh Chi đứng trong truờng cũng xinh..

Lũ bạn phá ra cười.Tôi xấu hổ..

Anh mượn tập thơ.Tôi ra điều kiện: phải làm một bài cho tôi. Anh đồng ư và rồi trong tập thơ kỷ niệm của tôi là ḍng chữ trêu chọc của anh :

Năm nay chúc Chi đẹp gấp hai

Vừa đẹp vừa xinh lại vừa tài

Tài cao chí lớn đi ăn cướp

Cướp lấy cử nhân kẻo cũng hoài !

Tức quá, tôi họa lại

Ai khiến anh chúc ǵ kỳ khôi

Nhất định nguời ta phải tài rồi

Tài cao chí lớn làm nữ chúa

Đâu thèm cướp có cử nhân thôi?

P của tôi đấy !

Cũng quen anh v́ anh ở trong đám quậy của truờng. Anh đă lớn.Dường như hơn tôi nhiều tuổi. Chẳng như mấy vị kia.Chỉ hơn một hay hai tuổi. Tại sao anh không bị đi quân dịch nhỉ? Không biết. Chỉ thấy anh tà tà học dù tuổi khá lớn và c̣n ở trong Ban Đại Diện truờng..

C̣n nhớ, một lần tôi thực tập trong pḥng Sinh Hoá. Anh đi ngang.Vô t́nh nh́n qua cửa kính.Thấy tôi, anh đứng lại nheo mắt. Cuời làm quen tỉnh bơ. Đúng là dân Chu Văn An có khác. Thông minh, lém lỉnh, dí dỏm.Đó là những ǵ mà Gia Long tôi muốn tặng cho dân Chu Văn An..

Một lần anh đem xe đến đón tôi đi học về. Rồi em anh phải đem xe máy mà tôi mượn cô bạn trả cho cô ấy.. Có lẽ v́ ngày đó tôi quá ngây thơ, thánh thiện (???) nên anh đă đưa về đàng hoàng, không dụ dỗ? Tôi hơi sợ anh v́ thấy anh lớn, v́ anh ở Ban Đại Diện truờng..Tôi sợ ḿnh bị dụ dỗ.. Dù với tôi, anh luôn dịu dàng, ân cần..

" Học đi em, tương lai Việt Nam ra sao là ở những người như em ". Tôi mở to mắt và tôi thương lắm câu nói ấy của anh.

L của tôi đấy !

Hỡi những nguời t́nh Chu Văn An của tôi..

Xa lắc rồi ư, ngày xưa ấy

Đêm nay chong lửa viết t́nh thơ

Những nguời năm cũ giờ đâu tá?

C̣n chút ǵ không thuở mộng mơ?

Hoàng Lan Chi

* * * * *

Bài cà kê số 6

Đừng lo nghĩ nữa hăy vui sống

Trong hai tháng qua, Tô Vũ bị bịnh, đọc nhiều sách trị bịnh, mách các trị bịnh cho người khác, bỗng nhiên trở thành thầy lang tâm lư

Tô Vũ quen một anh hoạ sĩ điêu khắc, gà sống nuôi con từ mười mấy năm nay, lo lắng cho công việc, lo lắng chăm nuôi hai đứa con học đại học, nên đêm nào anh cũng chỉ ngủ được rất ít giờ, c̣n th́ là thao thức hết đêm rất là khổ sở.

Một người quen khác th́ cũng lo lắng cho công việc nên bao tử bị đau, như có mụn nhọt, mất ăn mất ngủ, bác sĩ bảo anh bị STRESS, nên bắt anh uống đủ các thứ thuốc. Cũng rất là khổ sở.

Tô Vũ dịch cuốn sách How to Stop Worrying and Start Living. của Dale Carnegie, mà hồi trước đă có một nhà văn dịch ra Việt ngữ lấy tưạ đề là Quẳng Gánh Lo Đi.

Tô Vũ đưa bản dịch cho hai người bạn đó xem.

Chỉ một tuần sau, anh bạn trẻ hoạ sĩ, hớn hở điện thoại cho biết là sau khi đọc và thi hành những điều nói trong chương hai sách đó, anh đă ngủ liền 6 giờ trong một đêm không phải uống thuốc men ǵ.

Anh bạn thứ hai nói : 'tôi theo lời khuyên của ông Carrier, tôi bỏ hết các thuốc men, và tôi ăn uống như người thường, và nay tôi đă thấy thoải mái, không c̣n lo sợ như trước.

Môn thuốc thần diệu đó, chắng phải là thuốc tiên, mà chỉ cần thay đổi lối sống ở trong đầu óc suy nghĩ của ḿnh mà thôi.

Xin trích ra đây chương 2 của bản dịch của Tô Vũ để quư độc giả đọc, nếu có vị nào lo nghĩ nhiều quá thành bịnh th́ có thể tự ḿnh chữa hết bịnh mà không phải tốn tiền vô ích.

Truyện thứ nhất : ông Earn Haney

Ông Earn Haney ở Broken Bow, Nebraska bị ung nhọt trong ruột. Ba vị bác-sĩ chuyên môn điều trị cho ông ta đều đồng ư là trường hợp ông ta không thể chữa được. Họ bắt ông ta phải kiêng ăn cái này cái nọ, không được lo nghĩ, sống một cách b́nh tĩnh, và nhất là phải làm tờ di chúc.

Những ung nhọt đó làm ông ta bỏ cả công việc làm ăn tốt đẹp, và cả ngày chẳng làm ǵ hơn là ngồi chờ cái chết đau đớn đến.

Một hôm ông quyết định một cách can đảm rằng : Trong khi ta chờ cái chết th́ ta cố vui hưởng những ngày c̣n lại. Ta đă mơ ước đi du lịch hoàn cầu, lúc này là lúc mà ta thực hiện sự mơ ước đó.

Quyết định rồi, ông tới hăng tàu để mua giấy.

Ba vị bác sĩ điều trị ông được tin đó, lấy làm lo ngại cho ông và họ nói với ông rằng : Chúng tôi có bổn phận phải báo trước cho ông biết rằng nếu ông đi du lịch như vậy, th́ chỉ trong vài ngày là xác ông sẽ được vứt xuống biển.

Ông Haney trả lời rằng : Không đâu. Tôi đă hứa với gia đ́nh tôi là tôi sẽ nằm trong mồ tôi ở Broken Bow là nơi tôi sinh trưởng. Tôi sẽ mang theo một chiếc áo quan (cai ḥm) và điều đ́nh với hăng tầu để trong trường-hợp tôi chết th́ họ cho xác tôi vào pḥng lạnh cho tới khi tầu lại trở về đây.

Rồi ông Haney lên tầu đi du lịch. Trong những bức thư ông gửi về ông kể chuyện rằng : Ở trên tầu, tôi vui hưởng tất cả các thú vui. Tôi uống bừa tất cả các thứ rượu, ăn bừa tất cả những món ăn, ngay cả những món ăn lạ lùng mà đúng lư ra ăn vào th́ bệnh hành cho phải chết ngay. Trong mấy tuần lễ tôi vui chơi hơn tất cả bao nhiêu năm trời nằm trị bệnh. Tàu bị băo, sóng, đáng lẽ làm cho tôi khiếp-đảm đến chết được, thế mà trái lại, lại làm cho tôi mạnh bạo thêm.

Tôi đánh bạc, tôi hát, tôi làm quen với tất cả mọi người trên tàu, và đêm nào tôi cũng thức quá nửa đêm. Sau khi tàu tới Trung-Hoa và Ấn-Độ, tôi thấy rằng những nỗi lo âu về công việc làm ăn khi trước, so với cái nghèo khổ và đói rét của dân chúng ở Á Châu, th́ thật là thiên đàng so với địa ngục. Tôi hết lo nghĩ vẩn vơ nữa và bắt đầu lại thích sống. Mấy tháng sau, khi trở về Mỹ th́ tôi đă mập lại 45 kí-lô đă mất, và quên mất cả bệnh ung nhọt khi trước. Suốt đời tôi, chưa bao giờ tôi khoẻ mạnh như thế. Tôi bán lại cái áo quan (cái ḥm) và từ bấy giờ đến nay, tôi chưa bị bệnh một lần nào.

Ông Earl Haney tiếp rằng : Trong thời gian tôi du lịch th́ tôi không biết đến công thức Carrier. Nhưng bây giờ th́ tôi biết là tôi đă áp dụng một cách vô t́nh nguyên tắc đó. Tôi đă chấp nhận cái tai họa lớn lao nhất xẩy đến cho tôi, tức là cái chết. Rồi tôi cố ráng làm giảm bớt những hậu quả tai hại của t́nh trạng đó, bằng cách cố vui hưởng tất cả các thú vui trong thời gian ngắn ngủi c̣n lại. Nếu sau khi lên tầu, tôi vẫn c̣n bị nỗi lo âu giày ṿ th́ chắc là tôi đă trở về nhà nằm trong cái áo quan. Nhưng tôi đă thành công trong việc làm tan sự căng thẳng thần kinh đến nỗi quên cả bệnh tật. Và cũng nhờ sự b́nh thản đă lấy lại được, mà tôi lại có nghị lực trở lại, nhờ vậy mà đời tôi đă được cứu sống.

Hiện Earl Haney vẫn c̣n sống và ở tỉnh Winchester, tiểu bang Massachusetts.

Truyện thứ hai : ông Edward Eavans

Ông Edward Eavans, ở Detroit, nhà nghèo, thuở nhỏ đi bán báo, rồi làm công tại một tiệm tạp hóa. Sau nhờ có nghị lực, ông lăn vào nghề thương mại với một số vốn 55 đô la, dần dần xí-nghiệp ông mang lại cho ông một số lợi tức là 20 ngàn đô la một năm. Rồi ông tự nhiên bị phá sản v́ khách hàng thiếu nợ ông không trả được cho ông, nhà băng ông gửi tiền bị vỡ nợ, không những ông hết cả tiền mà c̣n mang nợ nữa. Ông lo quá đến nỗi không ăn, không ngủ được nữa.

Tôi mắc phải một cái bệnh kỳ dị do những nỗi lo âu ám ảnh phát sinh ra. Một hôm tôi đang đi ở ngoài phố, tôi bị ngất đi và ngă xuống đường. Từ bấy giờ trở đi th́ tôi không đi lại được nữa. Lúc nào tôi cũng phải nằm ở trên giường, và tất cả người tôi nổi lên đầy mụn nhọt đến nỗi nằm thế nào cũng đau đớn. Mỗi ngày tôi yếu dần đi, và cuối cùng bác sĩ bảo cho tôi biết là tôi chỉ c̣n sống hai tuần lễ nữa. Thật là một tin sét đánh. Sau khi làm tờ di chúc, tôi nằm lăn xuống giường, nằm để đợi chết. Đối với tôi, lúc bấy giờ, thật là hết hy vọng và cũng chẳng c̣n lư do ǵ để lo âu nữa. Tôi đầu hàng số mệnh, tôi nằm yên nghỉ và ngủ được. Từ bao nhiêu tuần lễ nay tôi không bao giờ ngủ được quá hai giờ đồng hồ luôn, nhưng bây giờ tôi yên trí rằng sắp thoát khỏi những khổ cực ở cơi đời này làm cho tôi ngủ được một giấc ngủ dài, ngon lành như giấc ngủ của một đứa trẻ. Và một phép lạ đă xảy ra. Dần dần tôi thấy bớt mệt, đă từ lâu tôi không thiết ăn uống ǵ, nay lại thấy ngon miệng, rồi tôi lên cân. Vài tuần sau tôi chống nạng đi lại được. Hai tháng sau, tôi lại trở lại làm việc. Trước kia tôi kiếm được 20 ngàn đô la một năm, bây giờ th́ tôi lấy làm sung sướng t́m được một việc làm mỗi tuần 30 đô la. Tôi đi bán những miếng gỗ căn những bánh xe hơi gửi tầu thủy để cho xe khỏi bị xê dịch khi tầu bị đảo. Nhưng bài học quư của thời gian bị bệnh đă làm cho tôi không c̣n lo âu nữa, tôi chẳng tiếc ǵ những cái đă xảy trong quá khứ cũng như chẳng lo ǵ những cái sẽ xảy ra trong tương lai. Tôi để hết nghị lực, thời giờ và sự vui thích hăng hái trong việc bán những miếng gỗ căn bánh xe đó.

Vài năm sau, Edwards Eavans được cử làm giám đốc của công ty ấy. Công ty của ông, Công ty những sản phẩm Eavans được thị-trường chứng khoán Nữu Ước công nhận. Khi ông ta mất năm 1945, ông ta được coi như là một trong những nhà kinh doanh gan dạ nhất Hiệp chủng quốc. Một phi trường ở Groenland dă mang tên ông : đó là phi trường Eavans Field.

* * * * *

Một công thức thần hiệu để đánh tan mối lo âu.

Phương châm nên ghi nhớ để giải quyết những vấn đề khó khăn là công thức thần hiệu của Willis Carrier như sau :

1- B́nh tĩnh mà tiên đoán những hậu quả tai hại nhất có thể xảy đến cho ta.

2- Chấp nhận những hậu quả đó nếu không thể tránh được.

3- T́m cách giảm bớt những sự tai hại của những hậu quả đó.

Công thức thần hiệu này do kỹ sư Willis Carrier, người đă phát minh ra máy điều ḥa không khí và hiện làm giám đốc xưởng máy Carrier ở Syracuse Nữu Ước. Công thức này rất dản dị và bất cứ ai cũng có thể áp dụng được. Công thức chia ra làm ba giai đoạn :

1) Phân tách một cách thành thực và can đảm t́nh trạng của sự việc mà ḿnh lo âu, tiên đoán những hậu quả tai hại nhất một khi mà sự việc đó bị thất bại khi thực hành.

2) Chấp-thuận những hậu quả tai hại đó nếu cần phải thực hành sự việc đó.

3) B́nh tĩnh để hết tâm trí, thời giờ và nghị lực t́m cách giảm bớt các tai hại của những hậu quả mà ḿnh đă bằng ḷng chấp nhận.

Ông Carrier đă áp dụng lần đầu tiên công thức này khi ông được hăng ông làm giao cho ông công việc đặt một cái máy lọc chất hơi cho một xưởng máy lớn. Chất hơi đó cần phải lọc sạch để dùng làm nhiên liệu chạy máy. Những máy móc ông đặt để lọc đă không đưa lại những kết quả tốt đẹp, chẳng những thế số vốn bỏ ra đă rất nhiều. Ông rất lo âu v́ sự thất bại đó đến nỗi ông đau đớn cả trong bô phận tiêu hoá và mất ngủ. Sau cùng ông áp dụng công thức trên, lấy lại được sự b́nh tĩnh, tiếp tục công cuộc nghiên cứu và đă thành công, mang lại cho hăng ông làm một mối lợi rất lớn. Từ đó trở đi, mỗi khi gặp mối lo âu, ông đều mang công thức đó ra áp dụng và đời ông đă không bị giày ṿ bởi những mối lo âu.

Công thức Carrier có hiệu quả là v́ khi áp dụng công thức đó, ta chấp nhận cái tai-họa lớn lao nhất có thể xẩy đến cho ta. Sự chấp nhận đó mang lại cho ta sự b́nh tĩnh, v́ thần kinh ta không bị căng thẳng nữa do sự lô âu không c̣n nữa. Bấy giờ ta có thể suy nghĩ sáng suốt lại, có thể tập trung tư tưởng lại được, v́ suốt trong thời gian ta lo âu th́ tư tưởng ta nhẩy lộn xộn từ suy nghĩ này đến suy nghĩ khác làm cho ta không thể định đoạt ǵ được.

Hơn nữa khi ta chấp nhận cái tai họa lớn lao nhất, nghĩa là ở bước đường cùng (tức là cái chết), th́ ta c̣n sợ mất thêm cái ǵ nữa, mà ta càng tránh được cái ǵ ta càng được lợi thêm cái đó.

Thật là giản dị, có phải không ? Thế mà hàng bao nhiêu triệu con người đă làm phung-phí sức khỏe của ḿnh trong những cơn lo âu sợ hăi, bởi v́ họ đă không biết chấp nhận cái tai-họa có thể xảy đến cho họ, họ đă không t́m cách làm giảm bớt những hậu quả của cái tai họa đă xảy đến với họ, họ chỉ biết đứng nh́n con thuyền của họ từ từ ch́m đắm xuống gịng nước mà không t́m cách cố cứu văn những cái ǵ c̣n có thể cứu được. Rồi đáng lẽ làm lại cuộc đời của họ, họ chỉ ngồi than tiếc oán hận số mạng của họ, mang vào người cơn bệnh âu sầu oán-hận. ( Hết )

Kỳ sau sẽ tiếp


* * * * *

Bài Cà Kê số 7

Vài H́nh Ảnh Tranh Đấu của ông Đoàn Văn Linh


http://www.congdongnguoiviet.fr/ChuyenCaKeToVu/0710CCK61.jpg
1) H́nh 1 - Ông Đoàn văn Linh trả lời các kư giả ngoại quôc,
trong cuộc Biểu t́nh ngày 30/04/1979 tại Champ de Mars (Tour Eiffel) Paris.

Báo Le Figaro nói 10 ngàn người từ khắp nơi ở Pháp và Âu châu về tham dư.
Báo Aurore nói nhiều ngàn người tham dư.


http://www.congdongnguoiviet.fr/ChuyenCaKeToVu/0710CCK62.jpg
2) H́nh 2 - Photocopie bài báo ngày 30/04/1979 của Le Figaro


http://www.congdongnguoiviet.fr/ChuyenCaKeToVu/0710CCK63.jpg
3) H́nh 3

Gia đ́nh Ông Linh, bà Linh và 2 con, và mấy thân hữu ngổi tại cửa Métro Maubert Mutualité để tranh đău cho chính nghĩa quốc gia. Ông Linh thổi sáo.

http://www.congdongnguoiviet.fr/ChuyenCaKeToVu/0710CCK64.jpg
4) H́nh 4

Ông Đoàn văn Linh thổi sáo trước nhà thờ Notre Dame de Paris. Trước mặt ông có cái bảng đề bằng nhiều ngoại ngữ : Musique plaintive du Peuple Virtnamien. Pas votre argent. Votre support moral- Plaintive music of Vietnamese People - No your money. Your moral support - Nhạc nguyện cầu dân tộc Việt nam- Xin t́nh thương dân tộc thế giới.

http://www.congdongnguoiviet.fr/ChuyenCaKeToVu/0710CCK65.jpg
5) H́nh 5

Thủ bút của ông Đoàn Văn Linh thân tặng ông Pham Ngọc Huyền

Bổn phận người quốc gia là phải dấn thân để gây sự tin tưởng cho đồng bào. Mọi hoạt động của người Việt cũng như quốc tế chúng ta xin (?) có (?) chen chân (?) để nói lên tiếng nói của đồng bào và lập trường quốc gia của chúng ta.

Lyon ngày 27/11/1977

Đoàn văn Linh


* * * * *

Bài Cà Kê số 8 :

Truyện ngắn Cô Mai (Hai mùa Xuân xưa) Tác giả Trọng Kính
(xin bấm vào hàng chữ xanh trên đây để đọc)

việtdươngnhân
12-18-2007, 01:24 PM
Truyện ngắn Cô Mai (Hai mùa Xuân xưa)
Tác giả Trọng Kính, 12/1992

Đ Ầ U N Ă M 1 9 6 7

Chỉ c̣n một tuần lễ nữa là Tết Đinh Mùi. Hà-nội năm đó lạnh lắm. Bến Phà-đen lại càng lạnh v́ gió từ mặt sông Hồng đưa lên. Trong mặc áo bông trấn thủ, ngoài mặc áo bông xanh cổ lông mà tôi vẫn thấy người run bần bật. Bến tàu thủy đi Thái B́nh đây rồi, nhưng sao tối thui và im lặng thế. Đường lầy lội, tôi vừa dựng xe đạp th́ có bóng đèn pin loáng trên mặt tôi và tiếng cười vui của giám đốc công ty vận tải đường sông Hà-nội :

- Chào anh Trọng Kính. Anh ra sớm thế. Nửa tiếng nữa mới nhổ neo.

Tôi chào lại và nh́n xuống bến. Chiếc tàu Giải Phóng nằm im ĺm. Một thuyền viên nhắc giùm tôi xe đạp lên boong tàu. Thấy tôi chẳng nói ǵ, ông giám đốc gặng hỏi :

- Anh có nhận xét ǵ không ?

- Được lắm. Ngoại trừ một ánh đèn pin vừa xong của anh c̣n th́ tối đen như mực.

Giám đốc cười hỉ hả :

- Này, xin báo cáo với anh là hành khách đă xuống hết rồi đấy, thế mà không một ánh lửa, không một tiếng ho. Chúng tôi đă chấp hành triệt để lệnh trên về pḥng không nhân dân. Máy bay Mỹ có đến lúc này th́ cũng mù tịt chẳng thấy ǵ hết. Anh nhớ nhấn mạnh điểm này trong bài viết của anh nhé.

Tôi ph́ cười :

- Các anh yên tâm. Chúng tôi có nhiệm vụ viết để động viên chứ có bao giờ phê b́nh đâu. Lănh đạo bộ giao thông, lănh đạo sở giao thông thành phố và cả bộ biên tập báo bên tôi cũng đă căn dặn rồi. Khác tí chút là khỏi có in, anh đừng lo.

Ùm... ùm...

C̣i tàu thủy vang trên mặt sông, trầm trầm, loăng dần vào sương mù. Thuyền trưởng Bách từ dưới bến đi lên chào tôi :

- Báo cáo anh, được sự chỉ đạo của đảng ủy và ban giám đốc công ty, được học tập về điều lệnh pḥng không nhân dân, tàu Giải Phóng II chúng tôi đă có quyết tâm thư gửi lên Hồ Chủ Tịch, lên trung ương đảng, lên chính phủ, lên quốc hội, lên đảng đoàn và đồng chí bộ trưởng giao thông vận tải, lên tổng công đoàn, lên đoàn thanh niên lao động, lên thành ủy và ủy ban thành phố, lên đảng ủy và ban giám đốc sở giao thông vận tải thành phố, lên hội đồng pḥng không thành phố, lên liên hiệp công đoàn Hà-nội... kiên quyết không để xảy ra thiệt hại về tài sản và... và... về người nếu giặc Mỹ dám đánh vào bầu trời Hà-nội. Tất cả thuyền viên đều có quyết tâm thư hy sinh thân ḿnh cứu tàu, cứu máy nếu t́nh huống xấu nhất xảy ra.

Tôi không dám cười v́ lời chào tràng giang đại hải thế. Đă quen rồi vơí lối ăn nói ' mới ' từ sau 1954 đến nay, dù là ở cấp bộ hay cấp tổ; dù là ở cơ quan văn hóa hay đội vệ sinh, th́ đều nói, nghĩ và viết theo cái mẫu có sẵn như vậy. Tôi cũng chẳng giận v́ cứ phải rét muốn chết mà cũng chưa được xuống tàu tránh gió, tránh lạnh. Cũng như bạn đọc báo, họ cũng phải đọc cái lối viết theo mẫu của chúng tôi, y như ta điền mẫu đơn vậy. Những chỗ chấm chấm th́ tên người, ngày, tháng, năm sinh; tên cha, tên mẹ và v.v..., chỉ khác nhau ở chỗ đó. Nếu tiêu đề các đơn từ có phần mở đầu là 'Việt Nam dân chủ cộng ḥa, độc lập, tự do, hạnh phúc' : th́ mở đầu bài báo cũng có cái khuôn chung như vậy: 'dưới sự lănh đạo sáng suốt của đảng và Hồ chủ tịch '.

Thuyền trưởng Bách bố trí cho giám đốc công ty vận tải đường sông Hà-nội - thủ trưởng của anh ta - và tôi ở pḥng của thuyền trưởng. Vừa lên boong tàu chưa được vài phút th́ tàu rời bến sau một hồi dài ùm... ùm... ùm. Tiếng c̣i tàu thủy nghe lúc nào cũng có cái vẻ chia ly, buồn bă. Tôi vào pḥng lái xem thuyền trưởng Bách lái tàu đi trong sương mù. Sương bao bọc làm cho sông chẳng có bến, có bờ, có đầu có cuối. Mùa này nứơc sông cạn. Tàu chạy chầm chậm, tiếng máy run nhè nhẹ. Tôi nh́n trong đêm cái dáng cao lớn của thuyền trưởng và tưởng như con sông in trong đầu anh. Chợt có tiếng gơ vào kính, ông giám đốc làm hiệu gọi tôi ra. Chẳng cần nghe ông ta nói, tôi cũng hiểu đây là cái khoản ' ấm bụng ', nghĩa là tư rượu Ềquốc lủiỂ bên Từ-sơn và... món nhậu th́ thật là tươm tất, phong phú.

Ca-bin của thuyền trưởng rộng hơn chiếc giường cá nhân tư chút, mấy ô kính có rèm vải che kín. Khi cửa mở, ánh đèn vàng yếu ớt hắt ra. Mâm rượu đầy ắp, nào thịt chó luộc, dồi chó, cả một con ngỗng quay đă chặt, xếp đến tận miệng chiếc nồi nhôm, rồi lạc rang và các thứ rau với bánh đa nướng.

Ông giám đốc xoa tay cười khó khăn (chắc là nứơc miếng đang tứa ra) :

- Ta chiến đấu đi anh. Thằng Bách c̣n phải lái tàu.

- Lính vận tải của các anh, cả bộ cả thủy, đều hào phóng thật.

Ông ta ừ à, c̣n măi vắt chanh vào chén mắm tôm, rồi chế thêm một th́a rượu. Cái món nước chấm này bốc lên ngan ngát làm dạ dày cồn cào. Rượu uống bằng chén ăn cơm. Nó tê tê, êm êm, nóng ran trong miệng, ấm áp lan xuống họng, xuống bụng: mùa đông đang bị đẩy ra.

Tôi cắn một miếng giềng, cay cay đầu lưỡi. Cắn thêm một miếng ớt, cả miệng nóng lên. Miếng thịt chó luộc, phần má của con chó, ṛn mà không quá mỡ; vài cánh rau húng, vài hạt lạc và mẫu bánh đa lớp rớp trong miệng... làm thần kinh lưỡi đê mê, làm đầu dịu lại. Chợt ngửng mặt lên, phía đầu giường của thuyền trưởng, ngay sát trên đầu ông giám đốc ảnh của ông Hồ Chí Minh lồng khung kính đặt trên bàn thờ tổ quốc, mặt đỏ au, gần bằng màu cánh hoa hồng cắm trong lọ cạnh đấy. Chỗ nào ông ấy cũng trườn mặt ra, tài thật ! Tôi e hèm :

- Này ông giám đốc, ai ở sau lưng anh ḱa ?

Không cần nh́n lại, mồm lúng búng miếng dồi chó :

- 'Cu ' chứ ai. 'Cụ' cũng cảm thông cho lính tráng gian khổ quá nhiều phải Ềcải thiệnỂ mới có sức phục vụ 'Cụ' và cách mạng chứ.

Tôi vờ làm giọng nghiêm :

- Các anh mua rượu ở đâu ? Tiền đâu mà các anh ăn tiêu như thế này ?

Vẫn cái giọng lúng búng đầy mồm thịt :

- Tất cả đều là 'lộc' của 'Cụ ' cả. Ai bảo 'Cụ' cho phép mấy thằng tỉnh ủy Hà-Bắc được nấu rượu lậu để nộp cho Ban bảo vệ sức khỏe của trung ương làm rượu thuốc. Ai bảo ban chủ nhiệm các hợp tác xă cho vợ con và tay chân đi buôn chuyến. Và... và... ỀCụỂ lại cho con quản lư đội tàu này...

Ông ta cười ha hả, hẳn lư thú v́ câu nói có duyên của ḿnh, bắn cả thức ăn trong miệng ra. Một mẩu thịt dính vào mặt tôi. Thế là cái 'hứng' nhậu của tôi lắng xuống. Hết cơn cười, ông ta lại nói :

- Cánh nhà báo các anh lạ tỏng ǵ nữa mà giả vờ. Lương thằng Bách mà có bảy chục một tháng th́ ăn ǵ, chưa nói đến thuyền viên, làm sao mà thi đua cho nổi, làm sao động viên chúng nó được. Cho nên tôi lờ đi, một thứ giao kèo ngầm mà, cho chúng nó chở ít hàng lậu, khách lậu, bán trộm ít dầu, nhớt để cải thiện. Miễn là chúng nó phải hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch là được. Anh xem, từ ngày tôi về làm giám đốc ở đây, ba năm liền là đơn vị Ềlao động xă hội chủ nghĩaỂ rồi đấy, năm rồi được nhận lẳng hoa của Hồ chủ tịch.

Đúng là tôi biết, c̣n nhiều hơn nữa, cả cái khoản tàu, các xà-lan tự hành phải Ềnộp cốngỂ cho ông; rồi ông lại 'nộp cốn g'lên ban giám đốc và đảng ủy của sở và sở lại Ềnộp cốngỂ lên thành và bộ. Chỗ nào cũng thế cả. Có khác là từ tháng 8-1965, Mỹ ném bom ra miền Bắc, th́ cánh vận tải cả ô-tô, tàu thủy, xà-lan và tàu hỏa - là vớ bẫm nhất. Bọn họ giàu nhanh như thổi và dễ... lấy vợ. Giáo sư, bác sỹ và... nhà báo th́ vẫn cứ nghèo mạt rệp.

Tôi tụt khỏi giường, quờ chân t́m đôi dép lốp. Ông giám đốc hỏi :

- Đi đái hả ? Lạnh lắm, hé cửa, ghếch ṇng súng đái mẹ nó ra ngoài boong ấy. Tôi vẫn làm thế đấy, không th́ cụt hứng v́ đi với lại.

- Anh ngồi lai rai đi, tôi tạt xuống xem hành khách sinh hoạt ra sao mới biết đường mà viết chứ.

Cánh cửa ca-bin đă khép lại mà tôi c̣n nghe tiếng cười ỀnịnhỂ của ông giám đốc đuổi theo. Báo chí tuy nghèo nhưng lúc này lại có sức mạnh, nhất là từ khi ông Hồ Chí Minh đề ra việc biểu dương 'người tốt việc tốt', 'người thật việc thật', coi đây là một trong các biện pháp xây dựng 'con người mới xă hội chủ nghĩa'. Những người được báo chí biểu dương dễ được nhận huy hiệu của 'Hồ chủ tịch', đấy là sự thoát ra ẩn số khỏi cái đám quần chúng, để đứng ở ngơ vào 'đại lộ quan lại'. Những đơn vị được biểu dương sẽ đạt thành tích thi đua, toàn đơn vị được nâng quỹ tiền khen thưởng, nâng quỹ phúc lợi và bộ tứ lănh đạo - đảng, chuyên môn, công đoàn, thanh niên - sẽ được nâng lương, đề bạt ở chức cao hơn hoặc cho phép đơn vị ph́nh to ra. Cho nên các tỉnh, các ngành đua nhau họp báo, chiều chuộng cánh báo chí. Họ tưởng mấy thằng cha viết báo quyền hành lắm đấy. Sự thật th́ họ có tiếp đăi nồng hậu hay không cũng chẳng sao.. C̣n nhà báo chỉ ngồi nhà cũng viết được. V́ tất cả là dựa vào các loại báo cáo của các ngành - do tuyên huấn đảng ủy cơ sở soạn thảo - đă được đảng ủy các cấp thông qua, từ số liệu mọi loại chỉ tiêu, từ các cá nhân tích cực với bản tự khai và sở yếu lư lịch, hàng chục con dấu đỏ ḷe loẹt. ỀThực tếỂ đấy, cứ dựa vào đó mà viết. Đại loại là lúc đầu có khó khăn - hậu quả của xă hội cũ - nhưng rồi có sự lănh đạo của đảng uỷ, mọi người nhớ đến ỀBácỂ, không muốn cho ỀBácỂ buồn, thế là dựa vào các nghị quyết của trung ương, các văn kiện đại hội đảng, ḷng căm thù ỀMỹ - NguỵỂ mà vươn lên. Kể cả khi viết về các ca mổ gan khô của bác sỹ Ty, đỡ những ca đẻ khó của bác sỹ Th́n ở bệnh viện C, cũng vẫn theo cái công thức chung như thế. Cho nên việc nhà báo đi cơ sở cũng giống như mấy diễn viên hôn gió khán giả, chỉ là tăng thêm phần thân mật mà thôi.

Tổ trưởng thuyền viên Tâm, có biệt danh Châu Xương v́ có hàm râu quai nón loại chổi xể, từ hầm hành khách bấm đèn pin cho tôi xuống thang. Đứng sát Tâm, tôi bảo anh cứ để tôi tự nhiên như một khách đi tàu.

Tối quá. Lối đi toàn chân người ch́a ra. Tôi đi về mạn đuôi, xin lỗi được t́m một chỗ ngồi. Giọng một bà cụ :

- Chú ngồi đây. C̣n rộng chán. Càng đông càng ấm chứ sao.

Tôi ngồi xuống cạnh bà cụ. Bàn tay bà cụ nắm vào tay tôi, lạnh, xương xẩu, sần sùi, hơi run run. Tôi khẽ hỏi cho có lệ :

- Mẹ đi đâu đấy ?

- Tôi đi gần đây thôi - Hưng Yên ấy mà. Thế chú đi đâu ?

- Con đi Thái B́nh.

Bà cụ thở dài :

- Nghe nói bên đó mất mùa. Lại đói nữa thôi. Chẳng biết đến bao giờ mới được bữa ăn no. Cũng tại thằng Mỹ cả thôi. Đến cụ Hồ mà cũng bữa cơm chỉ có vài quả cà xứ Nghệ. Thật, nghĩ đến cụ mà chỉ muốn khóc.

Tôi miễn cưỡng ỀvângỂ mà ḷng ngao ngán tự hỏi :Ềăn cơm với vài quả cà mà ngày càng béo múp đầu múp đuôi. Sao dân chúng c̣n khờ quá vậyỂ. Chợt nghĩ ḿnh cũng đang trong bộ máy tuyên truyền xuyên tạc của ông ta, tôi thấy ḿnh quả có tội với những người dân chân thật này. Rồi trong tôi lại nổi lên Ềthằng bào chữa cá nhânỂ rằng ḿnh đi nhiều nhưng chỉ viết những thứ vô thưởng vô phạt. Cho dù vậy, tôi vẫn tự véo đùi ḿnh để tự trừng phạt. Bỗng tay tôi chạm phải một cái đùi nóng hôi hổi qua lớp vải mỏng. Chẳng cần quay lại nh́n người ngồi bên, tôi cũng biết đây là một cô gái. Tôi vội rụt tay lại. Và, lúc này thoang thoảng qua mũi tôi một mùi lá bưởi, bồ kếp có chút mùi lá sả. Tôi cúi xuống ngửi áo của ḿnh. Mùi nước đái con nít nhưng vẫn khai. Vợ chồng tôi vẫn phải lấy chiếc áo bông này đắp cho đứa nhỏ, mà con bé hay đái dầm quá thể mà áo th́ cứ để qua mùa đông mới giặt được. Nhà có mỗi cái chăn bông đắp hai vợ chồng và đứa con lớn. Tôi đi vắng th́ ba mẹ con được nằm chung. Nghĩ đến ḿnh hôi hám, tự nhiên ngượng với con người sạch sẽ ngồi bên.

Có tiếng chuông lanh canh, tàu như dừng lại. Hành khách lao xao đứng lên gọi nhau ư ới. Cửa bên hông tàu mở ra, gió lạnh thổi vào cùng với tiếng mời mua quà bánh. Đây là băi tự nhiên (thuộc Hưng Yên), tàu không vào bến trong mùa nước xuống nên khách phải đi đ̣ ra và vào bến. Các thuyền con của nhà hàng vây quanh tàu như một cuộc họp chợ. Tất cả đều làm ăn, trả tiền, th́ thào trong bóng tối, không một ánh đèn hay lửa.

Bà cụ ngồi bên tôi lên bến này. Tôi d́u bà cụ dậy, nắm chặt tay bà cụ trong tay tôi, cảm thấy một nỗi tê tái dâng lên. Bàn tay mẹ tôi bây giờ cũng gầy, xương xẩu và sần sùi như vậy, ấy thế mà có thời là hoa khôi kia đấy. Sự khốn cùng và thời gian đă tàn phá hết cả.

Cuộc mua bán, ăn uống, đưa hàng lên tàu, chuyển hàng xuống thuyền, những câu th́ thầm, những cái đập tay và tiếng cười cấu tài... phải gần nửa tiếng đồng hồ sau mới xong. Con tàu lại rồ máy nhè nhẹ. Chỗ bà cụ lên bến ngồi có hai thanh niên nồng nặc mùi rượu. Một anh chàng hơi thở như mùi lạc thối phả ngang mũi tôi :

- Bác ngồi xích vào chút nữa đi.

Tôi chưa kịp xích th́ anh thanh niên thứ hai đă nói :

- 'Tàu là nhà, hành khách là chủ ', khẩu hiệu này dán từ ở pḥng bán vé cho xuống đến tàu, anh không thuộc hay sao mà cứ đ̣i ngồi thoải mái !!!

Cô gái cạnh tôi dịch một chút và khe khẽ với tôi :

- Anh dịch vào đây cho các anh ấy ngồi. Mỗi người chịu đựng một chút vậy.

Tiếng nói này đúng là 'dân Hà-nội' chính gốc. Nhẹ nhàng như tiếng gió, trong như tiếng hạc. Giọng cô ta nghe sao sang trọng và dơng dạc lạ thường.

Anh chàng ngồi cách tôi một người lè nhè giọng rượu :

- Chà chà, có 'phúnỂ'(tiếng lóng là phụ nữ) là vui rồi. Cô em giọng ngọt ngào như thế chắc là hát hay lắm. Đề nghị phục vụ bà con một bài đi.

Cô gái ngồi im, chợt cái đùi hơi cựa cậy. Tội cảm thấy sức nóng từ đùi con gái trinh nguyên truyền qua tôi, tuy đă hai lần quần vải gai. Tiếng anh chàng hôi mùi lạc thối ồm ồm :

- Hát đi cô em. Thanh niên 'ba sẵn sàng', phụ nữ 'ba đảm đang' mà nhát bỏ mẹ ! Thế th́ đánh Mỹ sao nổi ?

Tay bạn hùa theo :

- Các anh là giặc lái đây (tức lái xe ô-tô). Mới từ khu bốn lửa đạn về thăm gia đ́nh. Hát đi rồi về quê anh chơi, anh chi hết tiền tàu xe đi xe về lại c̣n quà cáp nữa, ừ đi!

Cả tàu im lặng, chỉ có tiếng máy rù rù và sóng nước ́ oạp đánh vào mạn tàu. Anh chàng hôi mùi lạc thối đập tay vào đùi tôi :

- Ông anh làm ơn đổi chỗ cho đàn em đi. Xin ỀcácỂ ông anh hai gói Điện biên giấy bạc hút cho vui. Được không ?

- Cầm tay anh ta, tôi đặt về đùi anh ta, nhưng cố t́nh bóp tay anh ta thật mạnh - thị uy sức lực mà- :

- Tôi cũng sắp tới bến rồi. Hai anh hát trước đi.

Hẳn là hiểu sự cảnh cáo 'ḥa b́nh' của tôi, anh ta cười cười :

- Ông anh 'tập tạ'hay sao mà khỏe thế. Bóp găy mẹ nó bàn tay câu cơm của đàn em rồi. Ừ, hát th́ hát.

Rồi quay sang bạn :

- Này Thọ sùi, tao với mày đồng ca bài 'Mười yêu' đi.

Và, hai thanh niên mới - sản phẩm của ông Hồ Chí Minh - cùng hát, đúng ra là gào lên :

Một yêu anh có peugeot (1)

Hai yêu anh có seiko (2) đàng hoàng

Ba yêu anh có bộ đồ sang

Bốn yêu hộ khẩu rơ ràng thủ đô

Năm yêu không có bà bô (3)

Sáu yêu Văn-điển ông bô sắp về (4)

Bảy yêu lái xe là nghề

Tám yêu phe phẩy, lè phè, nhởn nhơ

Chín yêu bạc lắm, tiền dư

Mười yêu dù lớn, dù vừa che thân (5)

Với em, tiêu chuẩn phu quân

Rơ ràng cho xứng mười phân vẹn mười

Bà con ơi, xin chớ có cười !

Tiếng hát vừa dứt, hai anh chàng tự vỗ tay tán thưởng trước. Một số khách đi tàu cũng vỗ tay theo. Anh chàng 'lạc thối' lớn tiếng :

- Ngồi đây hát mơí biết là c̣n sống về lễ ông bà, ông vải ngày Tết bà con ạ. Thuốc lá Điện Biên bao bạc đây, xin mời bà con hút một điếu đoàn kết cho vui.

Cả tàu bỗng nhao lên gọi phần thuốc được mời. Anh chàng lễ phép mời tôi và cô gái bên cạnh. Có tiếng Tâm 'Châu xương' sang sảng :

- Lệnh pḥng không, cấm lửa bà con ơi. Đề nghị triệt để chấp hành điều lệnh pḥng không nhân dân khi đi tàu.

Bạn anh 'lạc thối', có tên Thọ sùi, nổi giận :

- Đéo cho hút th́ thôi, bà con giữ làm kỷ niệm năm hết Tết đến vậy.

Tiếng Tâm nạt lại :

- Đề nghị đồng chí ăn nói đàng hoàng, đừng văng tiếng Đức như thế !

- Nói tiếng Cu-ba, Cu-mẹ được không ?

Mấy người già giàn ḥa, Tâm bỏ đi, c̣n hai anh chàng 'giặc lái' vẫn ấm ức văng tục một lúc nữa.

Tôi chợt nhớ đến tiếng 'đồng chí', giờ đây nó được dùng vào lúc người ta định đối phó với nhau, định chụp cho nhau các kiểu mũ. Lại cũng một sản phẩm ngôn từ nhăn hiệu Hồ Chí Minh.

Cô gái khẽ nói với tôi :

- Anh làm ơn cho em lách ra, sắp tới bến em phải lên rồi.

Tôi như hụt hẫng :

- Vậy hả... Chúc cô năm mới mọi điều may mắn tốt lành nhất.

- Em cám ơn anh. Xin được kính chúc anh và gia đ́nh sức khỏe, công tác tốt.

Cô gái cúi người nhặt chiếc túi xách dưới gầm ghế, mớ tóc lao xao và hương lá bưởi, bồ kếp lại bay lên. Tôi khẽ hít đầy lồng ngực.

Tôi lên boong tàu. Nghe tiếng chèo thuyền lơm bơm mà chẳng thấy thuyền. Cái lạnh ngấm nghía. Cái lạnh tái tê. Khi tàu chuyển động, tôi đi về pḥng thuyền trưởng. Mâm nhậu chỉ có ḿnh ông giám đốc, tay c̣n cầm cái chân chó, bát nước sáo trong mâm, ghếch đầu dưới bàn thờ ông Hồ Chí Minh, đang ngáy như Trương Phi.

Vừa kịp ngồi lên giường th́ một thuyền viên mở cửa bê cho tôi tô sáo chó nóng hôi hổi. Tôi húp một miếng mà chẳng cảm thấy mùi vị ǵ. Thoang thoảng bên mũi tôi như vẫn c̣n mùi lá bưởi, mùi bồ kếp và lá sả. Tôi đưa điếu thuốc lá cho anh thuyền viên. Anh ta đưa lên mũi hít hít và cười thú vị :

- Điện biên giấy bạc đây. Tiêu chuẩn Vân Hồ (6) đấy. Em xin anh.

Tôi thấy ḿnh như đang đi trong sương mù, không đầu, không đuôi, không bến, không bờ : người đày tớ vĩ đại nhất của nhân dân đang trên bàn thờ ỀTổ quốcỂ; người đày tớ trung thành của nhân dân đang nằm ngáy o o, tay c̣n cầm chiếc chân chó nấu sáo. Những người chủ của đất nước đang chen nhau dưới hầm tàu hôi hám. Và tôi, người có lư lịch là thành phần 'bóc lột' đang được giai cấp công nhân phục dịch, vâng dạ.

MÙA XUÂN NĂM 1971

Bộ nông nghiệp tổ chức họp báo giới thiệu những đơn vị và cá nhân có thành tích chăn nuôi lợn. Sau hội nghị, tôi được phó giám đốc kỹ thuật của 'trại lợn giống' ở tỉnh Thanh Hóa mời về thăm trại. Chúng tôi đi tàu hỏa đến ga Phủ Lư rồi từ đó đi bằng xe đạp.

Phó giám đốc Tân tốt nghiệp khóa I trường trung cấp nông lâm. Quê anh là Đồng Kỵ (Hà Bắc), nơi làm pháo nổi tiếng cả nứơc. Ai chưa được dự ngày 'Hội pháo' của Đồng Kỵ th́ quả là một thiếu xót lớn. Dân Đồng Kỵ chịu chơi lắm và rất hiếu khách.

Chiếc xe đạp của tôi được sản xuất tại quê hương của Lénine và Staline, nặng như cái cùm, lại cao lêu nghêu. Xe của Tân làm tại Việt Nam, nhưng vật liệu do hăng Mercier của Pháp để lại. Tôi cứ phải tưởng tượng rằng ḿnh đang tập thể thao mới đủ hào hứng đạp Ềcái cùmỂ này hơn một trăm ki-lô-mét đường đất lầy lội. Tân đề nghị đèo giúp tôi cái ba-lô. Đi đường xa, chúng tôi đều có kinh nghiệm là bỏ bớt được cái tăm cũng nên bỏ cho nó nhẹ. Cánh làm báo thuộc thành phần Ềhạ phongỂ như bọn tôi đi vào tận Vĩnh Linh cũng đạp xe từ Hà-nội.. Làm ǵ có xe con đưa đón như Xuân Diệu hay Chế Lan Viên, nằm giuờng trải nệm trắng, tiêu chuẩn của chuyên gia Nga-xô, để viết bài ca ngợi ỀQuê hương Vơ đại tướngỂ! Hai nhạc công ỀtrompetteỂ này thuộc loại thượng thừa trong môn phái Tố Hữu.

Khởi hành từ năm giờ sáng, đến giờ gà lên chuồng buổi chiều, bọn tôi đă ngồi trong văn pḥng của trại, uống ly trà xanh vơí th́a đường Cu-ba màu cánh gián. Ở đây, Hồ Chí Minh cũng chễm chệ ngồi trên bàn thờ 'Tổ-quốc '; cũng có ba nén nhang và ngọn đèn dầu lửa, chiếc băng tang viền xanh khung ảnh. Xung quanh tường là Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Lương Bằng, Hoàng quốc Việt.

Mặt trời đă khuất, mà tiếng b́m bịp vẫn nỉ non vọng vào. Trại chỉ có ba đàn ông, c̣n toàn đàn bà, con gái. Ba đàn ông là Tân, phó giám đốc; Cam lái xe và Tôn làm tiếp liệu. Bí thư đảng là Cú, nghe nói là cốt cán của địa phương hồi cải cách ruộng đất, có chồng là chánh văn pḥng tỉnh ủy Thanh Hóa. Anh này là dân tạch tạch sè - tiểu tư sản -, nhờ lấy vợ cốt cán nên được đề bạt vào chức vụ quan trọng như vậy - Dọc đường đi, khi nghe phó giám đốc Tân nói cái tên Cú, tôi đạp 'cái cùm' đang muốn găy gị mà phải ph́ cười :

- Này Tân, tên là Cú mà người có cú không ?

- Kinh khủng anh ạ. Như con mụ phù thủy. Mụ ta cũng ém em dữ lắm nên đến nay em vẫn ở ngoài đảng, mặc dù mọi sự điều hành do em cả.

- Thế sao cậu được đề bạt phó giám đốc ?

- Trại này em đến từ lúc có ba con lợn nái và một con lợn nọc. Một tay em gầy dựng nên, đồng chí trưởng ty của tỉnh về thăm chịu em lắm, mà ông ấy là thường vụ tỉnh ủy nên ông ấy kư lệnh đề bạt em. C̣n vấn đề đảng th́ ông ấy đành chịu v́ phải dựa vào cơ sở.

- à ra thế.

Dụ dự một hồi, Tân hỏi :

- Anh chắc... đảng thâm niên lắm nhỉ ?

Tôi ph́ cười :

- Bạch vệ như cậu thôi.

- Em tưởng phóng viên báo các anh là đảng viên hết.

- Không là đảng viên hết nhưng tất cả đều do đảng trả lương và sử dụng, như cậu vậy.

Tôi th́ mệt, c̣n Tân có vẻ suy nghĩ lung lắm. Từ lúc ấy cả hai chỉ lo mải mê đạp cho chóng đến trại c̣n được nghỉ ngơi.

Đến bữa ăn tối, tôi mới được gặp bí thư đảng Cú và giám đốc Tơ. Trại này đă quen tiếp khách thập phương đến tham quan nên ra vẻ lắm. Bí thư Cú qua nghi lễ giới thiệu của Tân dùng cả hai tay lắc mạnh tay tôi, cười nhe bộ lợi màu bùn than và hàm răng nhuôm nhuôm :

- Chào đồng chí nhà báo. Thay mặt lănh đạo đảng, chuyên môn, công đoàn và thanh niên trại lợn của tỉnh Thanh Hóa, tôi nhiệt liệt hoan nghênh sự có mặt của đồng chí. Đây là sự khích lệ to lớn cho chúng tôi phấn đấu hoàn thành vượt mức kế hoạch cả năm. Chúc đồng chí sức khỏe, lăn ḿnh vào thực tế của trại để giới thiệu kinh nghiệm của trại chúng tôi cho cả nước cùng nhau thi đua 'chắc tay cày tay súng' (7) v́ công ơn và sự nghiệp của Hồ chủ tịch vô vàn yêu quư và vĩ đại.

Dứt lời, bí thư Cú rút hai tay lại và theo thói quen vỗ vào nhau đôm đốp như trước cuộc mít tinh vậy. Giám đốc Tơ vỗ theo, rồi đến Tân và tôi cũng phải vỗ tay đáp lễ.

Bốn người vào tiệc. Nếu bí thư Cú vừa béo vừa lùn bao nhiêu, hai con mắt lươn ti hư, cái mồm trư bát giới th́ giám đốc Tơ lại cao và gầy bấy nhiêu, hai con mắt ốc nhồi và cái mồm rộng ngoác. C̣n Tân khá điển trai với nước da bánh mật, hai con mắt sáng, thông minh, đầu cắt theo kiểu Tố Hữu - ḷa x̣a trước trán. Bữa cơm đầy vẻ khách khí. Bí thư Cú ra công tiếp thức ăn cho tôi, c̣n giám đốc Tơ im lặng, thỉnh thoảng chạy ra chạy vào - theo lệnh bí thư Cú - lúc thêm trái ớt, đĩa ḷng gà sào dứa, lúc bát canh gà nấu bí đao. Tân và tôi cũng mệt và đói nên đánh chén rất thực ḷng. Đă lâu lắm tôi mới cảm thấy bữa cơm ngon như thế, y như mẹ tôi hoặc chị tôi nấu ở nhà những ngày có giỗ.

Sau bữa ăn, bí thư Cú muốn tôi về pḥng khách của trại ngủ, nhưng Tân rủ tôi về chỗ ở của Tân, lấy cớ là trao đổi vơí tôi một số vấn đề về chuyên môn.

Căn pḥng ngủ của Tân liền ngay pḥng làm việc. Văn pḥng trại sơ tán theo lệnh pḥng không của tỉnh. Giường ngủ cũng như chỗ bàn làm việc có hào ra khỏi nhà vào ngay hầm trú ẩn chữ A. Khá an toàn về máy bay nhưng hào và hầm lại có sức lôi cuốn rắn các loại.

Tôi cứ tưởng ngủ ngay được, nhưng khi Tân ghé tai tôi nói :

- Thức ăn chiều nay anh có thấy cái vị Hà-nội không ?

Tôi chợt nhận ra điều đó và gật đầu. Tân th́ thào :

- Một đồng hương của anh đang ở đây và nấu cho anh ăn đấy. Em định kéo cô ấy ra cho anh cám ơn 'chị nuôi' (8) nhưng cô ấy nhất định không chịu ra, chỉ nh́n qua khe vách. Mọi khách khứa khác cô ấy không bao giờ rụt rè như thế đâu. Cùng người Hà-nội với nhau, hay là cô ấy biết anh?

Tôi bật cười :

- Làm ǵ có chuyện đó. Cậu này nhiều chuyện thật.

Tâm không nói ǵ, yên lặng hít vài hơi thuốc lá đen, mùi thật nặng của thuốc Cẩm thùy (một huyện của Thanh hóa). Đột ngột Tân kéo ghế lại sát giường tôi :

- Em có chuyện này muốn kể với anh, nhưng anh phải thề không cho ai biết kia đấy:

- Nếu quá bí mật th́ thôi đừng kể. Ḿnh hay trống miệng lắm. Giấu cái ǵ trong bụng là y như người muốn đẻ vậy.

Vẻ quan trọng, Tân cầu khẩn :

- Anh là nhà báo, có học, đọc nhiều, tâm lư, lại là người Hà-nội, anh nghe em kể đi, chuyện của riêng em chứ đâu có là bí mật quốc gia. Em muốn được anh chỉ bảo cho. Các anh ở báo Nhân dân, Cứu quốc, Tiền phong... hôm họp ở bộ nông nghiệp nói với em rằng anh là 'chính ủy' của họ. Hễ ai có ǵ buồn hay khó khăn, nghe anh phân tích là yêu đời lại ngay. Anh giúp em đi.

Nh́n đôi mắt van lơn của Tân, tôi ph́ cười :

- Th́ ra vậy mà cậu nằn ń bằng được Ban thi đua của Bộ để mời tôi về đây.

Tân cười như xin lỗi :

- Công tư lưỡng lợi anh ạ. Nhiều lúc em muốn điên cái đầu lên, anh biết không ? Có lúc em nghĩ đến cả giết người hay tự tử nữa kia đấy.

- Chà, chà. Lâm ly, bi đát nhỉ, Cứ như là Othenlo lên cơn ghen ấy Có cà phê không?

Tân nhỏm người :

- Có chứ. Arabica của nông trường Đồng giao đấy. Thằng bạn cùng khóa với em làm kỹ thuật ở đó. Anh muốn cả tạ cũng được. Xă hội nào th́ cũng Ềthợ may ăn bớt vải, thợ mả ăn bớt hồỂ.

Tôi cười :

- Các cụ ḿnh giỏi thật. Nói câu nào trúng phóc câu ấy. Có lẽ v́ thế mà các cụ bị 'cách mạng'.

Trong khi Tân pha cà phê, tôi hỏi :

- Nói thật nhé, mơí liếc qua cả tổ chức lẫn lều trại, ḿnh thấy trại này của cậu hoang sơ quá thế mà sao lại được chọn là điển h́nh hả ?

Tân thích trí cười sằng sặc :

- Anh tinh thật. Các anh bạn anh bảo anh giả ngây giả ngọng vậy thôi chứ con ruồi bay qua cũng biết đực cái.

- Nghe cánh nhà báo th́ bán thóc giống và... lợn giống đi mà ăn. Có đàn ḅ đi qua th́ ḿnh biết con nào đực, con nào cái. Thôi, thành thật khai đi, không phải để viết báo đâu, ḿnh ṭ ṃ thôi, có thế mới mách nước chuyện riêng của cậu.

- Vâng. Bọn em một mặt làm báo cáo cho kêu, một mặt Ềcung cấp lợn giốngỂ theo giá Ềlợn chếtỂ cho các vị có quyền từ tỉnh đến bộ.

- Giá ' lợn chết ' là thế nào ?

- Thí dụ con lợn giống 5 ki-lô bán cung cấp là mười lăm đồng. Nhưng bán cho vợ con các cụ ấy - về nuôi hoặc bán lại lấy lời - th́ hạ từ 5 ki-lô thành 3 ki-lô và coi như vận chuyển bị chết hoặc chuồng chật mà chết, thế là c̣n bán có năm hào một con thôi. Như vậy tránh tiếng là tham ô, hối lộ.

- Thế c̣n các vị ở bộ họ cũng nuôi à ?

- Số nuôi lợn cũng có, nhưng ít lắm. Họ bán lại cho mấy người Trung quốc ở phố hàng buồm, nên mới có lợn quay 'bán chui' chứ ! Những 3 đồng rưỡi một ki-lô móc hàm.

Tôi ngồi im, nh́n những giọt cà phê sánh lại chảy giọt từ cái phin nhôm xuống chiếc ly thủy tinh. Một nỗi căm phẫn bùng lên. Tôi muốn chửi thật to cái lũ nhà báo, giáo sư, trí thức nước ngoài đă ca ngợi, vẽ vời cho Hồ Chí Minh và đảng của ông ta. Họ chẳng biết một tư ǵ cái 'thực' của miền Bắc Việt Nam trong tay ông Hồ Chí Minh. Tôi nhớ đến một anh bạn thân, từng được cử đi làm chuyên gia ở châu Phi trở về, đă tâm sự Ềchế độ Hồ Chí Minh sẽ đổ v́ nền kinh tế không tưởng của nó . 'Câu an ủi' đó làm tôi dịu lại. Chợt nhớ đến câu chuyện lạ kỳ nhất thế giới về kinh tế, đă xảy ra ở miền Bắc Việt Nam, vừa mới năm ngoái thôi. Đó là nông trường trà ở Sa-pa (Hoàng-liên-sơn), với hơn hai trăm cán bộ, công nhân viên, với hàng trăm mẫu tây diện tích, đă được nhận lẳng hoa của chủ tịch Tôn Đức Thắng về thành tích sản xuất. Thực tế, cả năm họ chỉ làm ra có NĂM KI-LÔ TRà và đă dùng để biếu : Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng và Hoàng Quốc Việt, mỗi người vừa đúng MộT KI-LÔ. Chuyện này phải ỉm đi. Thật là như đùa.

Cà-phê thơm thật là thơm nhưng uống với đường màu cánh gián Cu-ba th́ thật là phí, nó chua ngoét. Tôi nhớ cà phê của bà Sính ở đường Cột-cờ và cà-phê Hói ở đầu Bà Triệu (Hà-nội).

Tôi nh́n Tân, động viên :

- Nào, kể chuyện riêng của cậu đi.

Tân e hèm hai ba lần, cứ như con cắc kè trước lúc tắc lưỡi, mới nói được :

- Em kể chẳng đầu chẳng đũa lại tóm tắt cho anh c̣n đi ngủ, anh bỏ lỗi cho em nhé.

Tôi cười :

- Không sao. Cứ nói theo ư nghĩ của cậu. Nói đến sáng cũng được.

Muỗi nhiều quá, tôi mắc màn, và hai chúng tôi ngồi trong màn nói chuyện.

Tân bắt đầu :

- Cái cô nấu cơm cho anh ăn chiều nay tên là Mai, Lưu Nghiêm Hoàng Mai. Cô ấy là người Hà-nội đấy. Xưa kia gia đ́nh có cửa hàng đại lư bán và sửa chữa radio ở gần Chợ Mơ. Năm 1960 bị qui là tư sản mại bản, bị tịch thu nhà cửa. Ban cải tạo cho hai điều kiện, hoặc ông bố cô ấy phải đi cải tạo tập trung hoặc cả gia đ́nh phải đi kinh tế mới ở miền núi. Và gia đ́nh cô Mai đă chọn điều kiện thứ hai : Cả nhà vào lập nghiệp ở huyện Thạch Thành (Thanh Hóa) này. Cả cơ nghiệp chỉ có ít áo quần, chăn màn, nồi niêu với hai trăm đồng vốn sau khi đổi tiền. Số tiền dư thừa bị ngân hàng quản lư không được phép chi tiêu, và sau khi trừ nợ thuế - tính từ 1945 - th́ chẳng những không c̣n đồng nào ở ngân hàng mà c̣n nợ nhà nước hàng ngàn đồng tiền thuế. May làm sao, gia đ́nh khi về Thạch Thành đem theo được một chục trứng gà Rhodes Island và một chục trứng gà Sussex. Cụ Phác, bố cô Mai là một người đa tài và cần cù. Ông tự làm lấy lều để ở rồi khai hoang, chăn nuôi. Cô Mai lúc ấy mới lên mười tuổi đầu cũng phải cuốc đất với bố. Cả cô chị, hơn cô Mai hai tuổi, cũng thế; cũng tên là Mai nhưng là Bạch Mai. C̣n bà mẹ cô Mai khi đó đang có mang đứa út. Bà bị xẩy thai v́ buồn và vất vả, rồi ốm quặt quẹo luôn luôn. Và, cứ trông hai đứa em trai, một lên bốn, một lên ba cũng đủ mệt rồi. Cô Bạch Mai đến năm 1964, theo người ta lên rừng cắt lá bán dịp Tết bị hổ vồ chết. Cụ Phác th́ lao lực, lại bị sốt rét ác tính nên chết từ năm 1963. Trước khi chết cụ chỉ căn dặn phải cố gắng cải tạo để được thay đổi thành phần và hai cô chị phải thề sẽ hy sinh cho hai đứa em trai, sau khi được thoát khỏi thành phần tư sản mại bản, th́ được ăn học đến nơi đến chốn. Năm sau nữa, cô Bạch Mai bị hổ vồ chết, thành ra cả gia đ́nh bốn miệng ăn chỉ nhờ vào cô Hoàng Mai là lao động chính mới tṛn 15 tuổi. Thành phần như vậy, lại neo đơn về lao động nên gia đ́nh cô Mai không được vào hợp tác xă nông nghiệp của địa phương, vẫn làm ăn cá thể và ở tận rẻo đất xa làng mạc. Cũng may gây được hai loại gà giống Rhodes Island và Sussex do mẹ và hai em trai nhỏ chăm sóc nên đỡ phần nào. Cô Mai tuy học dở dang cấp hai phổ thông, nhưng được cụ Phác kèm cặp thêm, và với địa phương là loại khá về văn hóa nên cô ấy tích cực tham gia dạy học ban đêm cho người lớn, phải đi đêm hôm hàng cây số đường rừng để vào làng dạy học. Trời phù hộ hay sao mà cô ấy chẳng bệnh tật đau yếu ǵ, thật là khỏe như lực điền, gánh gần 60 ki-lô thóc đi đường xa cứ phăm phăm. Đảng ủy và ủy ban xă dần dần hay họp hành chè chén cả khi đón cấp trên cũng như khi hiếu hỷ và mẹ con cô Mai được gọi làm đầu bếp v́ là người Hà-nội. Thế rồi lănh đạo huyện về đây ăn ngon miệng nên tuyển cô ấy về cho vào làm hợp đồng của trại lợn giống này, khi ấy c̣n do huyện quản lư. Đây là tổ nặng nhọc nhất v́ phải nấu và cả kiếm thức ăn cho cả đàn lợn hàng trăm con, chưa kể c̣n phải nấu nướng cỗ bàn mỗi khi đảng ủy hoặc ủy ban huyện có khách, đă thế lương lại thấp hơn hồi lao động cá thể. Nhưng cô Mai chấp nhận, hy vọng nếu vào được biên chế tức là thành phần công nhân th́ có thể thay đổi thành phần giai cấp xă hội, nhờ đó hai em trai khỏi bị xếp là công dân loại 13, là loại lư lịch đen. Em và cô ấy rất quen nhau ở đây. Tuy bận đầu tắt măêt tối, nhưng cô ấy rất hiếu học. Em đă kèm cho cô ấy học và đă đậu hết phổ thông cấp hai của chương tŕnh bổ túc văn hóa. Và, cũng do sự động viên của cô ấy mà em học thi xong cấp 3 phổ thông, học hàm thụ đại học nông lâm. Em yêu cô ấy thực ḷng và em thấy cô ấy cũng có nhiều cảm t́nh với em, tuy không có ǵ biểu lộ rơ ràng. Cô ấy kín đáo, hầu như chẳng thấy đùa vui bao giờ. Em báo cáo với tổ chức việc t́m hiểu th́ bị mụ Cú, lúc ấy vừa là bí thư chi bộ đảng, vừa là trại trưởng ngăn cản. Mụ ta nêu lư do là tất cả thanh niên trong thời chiến đă làm đơn Ề3Ể khoan (tức là chưa yêu th́ khoan yêu; yêu rồi th́ khoan cưới, cưới rồi th́ khoan sinh con) th́ phải chấp hành, không những em là cán bộ, là cảm t́nh đảng đă đành, mà ngay cô Mai cũng vậy. Mụ c̣n bảo cho dù không có chính sách '3 khoan' của đảng th́ đường lối giai cấp cũng không cho phép mụ ấy để em lấy cô Mai, v́ cô ấy là thành phần xă hội xấu, c̣n đang phải cải tạo trong lao động. Em nói rằng cô ấy đă lao động từ 12 tuổi đến nay, vả chăng cô ấy c̣n là Ềcông nhânỂ hợp đồng của trại. Mụ đập bàn quát :ỀCông nhân ǵ nó, cho dù có lao động đến hết đời nó đến đời con nó, nếu như có đứa đàn ông nào ngu xuẩn đâm đầu vào lấy nó làm vợ.Ể

Nghe đến đó, tôi không nén được :

- Mụ ấy nói như vậy sao ?

Tân run giọng v́ phẩn uất :

- Em thề là nhớ không sai đến một chữ. Mụ c̣n hăm dọa là nếu em c̣n nuôi ư nghĩ lấy cô Mai làm vợ th́ mụ sẽ đề nghị tổ chức cho em chuyển công tác đi nơi khác hoặc sẽ cho cô Mai vào thanh niên xung phong đi đắp đường ởTrường-sơn.

Xa xa, chợt có tiếng cú vọng vào. Tôi tưởng như hồn của mụ Cú, bí thư đảng, đêm nhập vào thân chim để kêu tiếng kêu ma quái của mụ. Cũng có thể mụ đang kêu gọi hồn ông Hồ Chí Minh về soi sáng mụ hơn nữa về đường lối đấu tranh giai cấp.

Tân ngừng một lúc rồi trầm giọng :

- Em không sợ cho em v́ dù sao bố em cũng là thương binh chống Pháp. Em lo cho số phận của Mai. Mụ Cú sẽ trút mọi sự tàn nhẫn lên đầu Mai, mà như thế có nghĩa là cả lên mẹ và hai em nhỏ của cô ấy. Em đành nuốt hận và c̣n phải theo lệnh của mụ ta viết bản tự kiểm thảo với lời hứa trên giấy trắng mực đen là không bao giờ được có quan hệ Ềluyến ái vô tổ chứcỂ với cô Mai.

Tôi cắt ngang :

- Cô Mai có biết chuyện này không ?

Tân do dự :

- Cũng có thể. Như em đă nói, cô ấy là loại sống nội tâm và vị tha. Cô ấy rất ít nói lúc nào cũng khép kín ḿnh. Nhưng vẫn giữ quan hệ b́nh thường với em, tuy có lúc em cảm thấy như cô ấy muốn tránh mặt.

- Thí dụ ?

- Chẳng hạn cô ấy mượn các sách giáo khoa cấp ba của em để tự học mà không chịu cho em kèm học như trước. Có một điều...

- Một điều làm sao ?

- Em thấy mụ Cú căm thù lắm.

- Quan điểm giai cấp cực đoan chăng ?

- Không phải. Mụ Cú th́ biết ǵ về giai cấp và đấu tranh giai cấp. Mụ ấy là người dốt nhất thế giới, đó là con vẹt anh ạ. Chính chồng mụ, trứơc khi lấy mụ ấy, là thành phần tiểu tư sản : một giáo viên chuyển sang làm công tác thông tin của huyện. Mụ căm thù cô Mai v́ đố kỵ nhỏ nhen, v́ cô Mai trẻ, đẹp, giỏi và nết na hơn mụ. Đây là cốt lơi của vấn đề. Anh không biết chứ, mụ ta là một dâm phụ, đại dâm phụ.

Tôi ph́ cười :

- Mụ ấy phải ḷng cậu rồi chứ ǵ ?

Tân bật cười theo :

- Mụ không thích mẫu người như em mà thích thằng Cam lái xe và thằng Tôn làm tiếp liệu.

Hai nhân vật đó chợt hiện lên trứơc mắt tôi. Cam to cao, da mai mái, tóc rễ tre, có cặp môi dày như hai múi bưởi gắn vào mồm, lúc nào cũng ươn ướt, hao hao giống môi ông Phạm Văn Đồng. C̣n Tôn, nếu đeo cặp kính trắng và cái đầu lúc lắc, tóc dài chút nữa và rũ rượi ra th́ đúng là Xuân Diệu. Tôi nh́n Tân hỏi lại :

- Có thật thế không ?

Tân tṛn mắt như ngạc nhiên :

- Chính em thấy tận mắt bọn chúng bậy bạ với nhau tay ba ! Lúc đầu em không tin là sự thật mà tưởng như nằm mơ. Phải đến lúc bọn chúng đập nhau đôm đốp và cười cùng cực em mơí tin là sự thật.

- Ngoài ra cậu liệu có ai biết chuyện này không ?

- Em không biết. Ngay như em, biết cũng chẳng dám nói. Anh là người thứ hai được em kể lại. Người thứ nhất là bố em. Em kể cho ông nghe, ông vơ ống điếu đập vào đầu em và nói :'Mày mê một tư sản mại bản mà vu cáo bí thư đảng. Tội mày đáng bắn vỡ đầu, đáng thắt cổ trôi sông. Mày mà không đoạn tuyệt với những ư nghĩ phản động ấy th́ tao sẽ đích tay bắn chết mày để khỏi mang tội với đảng và Hồ chủ tịch. Đảng bao giờ cũng đúng và đảng viên là tinh hoa của giai cấp công nhân. Mày nhớ cho đến chết, nghe chưa !'

Rồi Tân buồn rầu :

- Và, bố em đă chết v́ đứng tim khi nghe chuyện bộ trưởng phủ thủ tướng Nguyễn Khang, ủy viên trung ương đảng, làm hại đời con gái của bạn

Càng về khuya, trời càng lạnh. Con cú tai quái vẫn rúc liên hồi đâu đó. Tôi phủ cái chăn chiên của nhà máy dệt Nam Định lên người mà vẫn run. Tân hỏi tôi :

- Có mứt gừng ăn Tết đấy, anh ăn cho nóng người nhé.

Tôi gật đầu. Tân lục cục một lúc rồi cầm cả lọ mứt vào. Tôi nhấm một miếng, vị cay, ngọt, âm ấm. Miếng mứt khô và cứng vừa đủ. Tôi hỏi :

- Mứt thương nghiệp tỉnh đây hay ở quê cậu mà khá thế. Y như mứt ở Hà-nội trước 1954.

Tân nhấm nháp, gật gù có vẻ tự hào :

- Bà mẹ cô Mai nấu lấy đấy. Th́ đă bảo dân Hà-nội chính hiệu mà anh. Đủ cả Ềcông, dung, ngôn, hạnhỂ. Như anh ở tuổi đó chắc chị ấy cũng khéo, chứ em xem bây giờ con gái cỡ bọn em toàn Ề3 đoảng 'chứ chẳng 3 đảm 'chút nào (tức là đảm đang việc nhà; đảm đang việc nước; đảm đang việc xă hội). Kén vợ khó lắm anh ạ.

- Cũng chẳng trách họ được, v́ những thứ ' công, dung, ngôn, hạnh 'bị coi là tính cách của giai cấp bóc lột, của khuôn mẫu cho người phụ nữ trong xă hội coi 'đàn bà là đồ chơi, tôi mọi ' nên bị đả phá.

Tân cười hiền lành :

- Thú thật với anh, em nghĩ 'công, dung, ngôn, hạnh' của người phụ nữ chính là vật liệu dựng nên lầu đài hạnh phúc gia đ́nh đấy anh ạ. Đàn bà kiểu mụ Cú hay mụ Tơ th́ có chết hết đàn bà em cũng không chàng màng tới họ, thà lấy con ḅ cái làm vợ c̣n hơn.

Tôi bật cười :

- May mà ông cụ nhà cậu chết rồi, chứ c̣n sống chắc ông ấy thắt cổ cậu đem trôi sông rồi đấy.

- Tội nghiệp bố em, ông ấy cuồng tín đến mù ḷa.

Tôi gạt đi :

- Thôi, kể tiếp chuyện cô Mai đi. Đừng nói đến người đă khuất nữa mà mang tội.

Tân e hèm :

- Chắc anh cũng mệt v́ đạp chiếc xe Liên-xô cả ngày rồi. Ngủ đi cho khỏe. Mai em đưa anh đến chỗ cô Mai để thấy 'người thật việc thật', anh sẽ sửng sốt, không khéo chết đứng như Từ Hải của cụ Nguyễn Du.

Tôi chập chờn đi vào giấc ngủ với một linh cảm rằng cái cô Hoàng Mai này có liên quan ǵ đó đến cô gái mà tôi gặp trên chuyến tàu thủy đi Thái B́nh vào dịp Tết mấy năm về trứơc. Tôi mơ thấy một gương mặt buồn, nặng nề chịu đựng; thấy tiếng gà cục tác, thấy hoa bưởi rơi trắng sân, mùi thơm ngan ngát; mùi sắn nứơng thơm làm sao, bùi bùi, nóng nóng và một vị ngọt thoang thoảng trên đầu lưỡi. Tất cả đều hư ảo, không rơ ràng, chẳng hiện hẳn ra mà cũng chẳng chịu biến đi. Thế rồi tôi tỉnh dậy. Nhiều năm bị cải tạo đă thành phản xạ có định h́nh. Tôi vừa mở mắt th́ cái loa công cộng của trại lợn giống cũng ồm ồm bài nhạc tập thể dục buổi sáng. Trời lạnh buốt nhưng tôi cũng nhảy ra khỏi giường làm vài động tác thể dục. Tân vừa đi đâu về, nhấm nháy bảo tôi mặc quần áo đi ngay.

Qua một nương sắn, trứơc mắt tôi là căn nhà lá xinh xắn. Chưa tới gần đă nghe một giọng đàn ông khàn khàn chửi :

- Tiên sư cha thằng Hồ Chí Minh, mày đánh lừa tao ! Tiên sư thằng bác sỹ cưa hết cả chân, tay của tao ! Tao sống th́ ngày ngày chửi mày, tao chết th́ kiện mày tận ba ṭa diêm vương

Tôi chưa hết ngạc nhiên tột độ th́ Tân khẽ nói :

- Chồng cô Mai đấy. Ngày nào cũng chửi như thế đủ cả ba buổi : sáng, chiều và tối.

Đi gần tới cửa, Tân lên tiếng :

- Anh Th́n ơi, có khách ở Hà-nội vào chơi này. Chị Mai có nhà không ?

Một giọng tỉnh táo :

- Tân đấy hả ? Mày về hồi nào, vào đây, mời cả khách vào đây. Cô Mai ra chuồng rồi, nghe nói đêm qua có sương muối, lợn bị chết đấy.

Tôi theo Tân vào nhà. Trên chiếc giường đôi, nằm sát phía ngoài, một người đàn ông có bộ mặt xanh xao nhưng ưa nh́n đang nằm đắp chăn đến tận vai. Dưới gậm giường một cái chậu sành than hồng tỏa ấm cả căn pḥng. Mùi vỏ bưởi cháy thơm thơm bốc lên. Tân giới thiệu :

- Đây là anh Th́n, thương binh loại...

- Loại... 3 không : không tay, không chân, không trợ cấp thương tật.

- C̣n đây là nhà báo đi thực tế về trại ta, lại thăm anh chị...

Mới nghe đến thế, anh thương binh Th́n nhăn mặt mũi như vừa ngửi phải cái ǵ hôi thối lắm :

- Nhà báo hả ? Tiên sư cái thằng Tân này, mày dẫn nó đến đây làm ǵ ? Để 'thực tế' cái què, cụt tàn phế của tao hả ? Để mô tả cái con c... tao hả ? Để phịa chuyện mà đánh lừa các thanh niên chết hoặc tật nguyền cho chúng nó phè phỡn hả !!!

Cái chăn động đậy, một cánh tay khẳng khiu tḥ ra khỏi chăn, chỉ ra phía cửa :

- Cút, cút ngay cái thằng làm báo thối tha kia. Thằng bồi bút. Thằng tô hồng chế độ! Thằng bôi đen sự thật ! Thằng con hoang của chế độ Hồ Chí Minh !

Tôi đứng im chịu trận mắng như trút nứơc, không tự ái mà chỉ xót xa hổ thẹn. Tân ngồi xuống mép giường, giọng vỗ về :

- Khoan nào anh Th́n, nghe em nói đi. Anh ấy không phải loại làm báo cơ hội bẩn thỉu như anh vẫn kể cho em nghe đâu. Anh ấy cũng như người anh tinh thần của em ấy mà. Cho nên em mới dám đưa lại thăm anh, nói chuyện cho anh đỡ buồn.

Nét mặt nhợt nhạt, hai cánh mũi phập phồng v́ mệt, Th́n nằm im, một lúc sau, giọng b́nh tĩnh hơn :

- Anh ngồi đi.

Ghế là một khúc gỗ cong queo với cái nệm là lá ngô bện đan thành các h́nh kỷ hà học. Tôi ngồi xuống liếc nh́n căn pḥng. Ngăn nắp và toát lên một vẻ diêm dúa trong tay một người con gái kỹ tính. Một ống tre làm lọ hoa, chồi lên một gị phong lan 'hài vệ nữ '; mấy gốc sắn đă chặt củ làm thành h́nh các con thú được quang dầu bóng nhoáng để trên chiếc tủ con; ba chậu hoa ' pensée ' làm bằng mo cau ở kế cửa sổ; có rèm làm bằng giấy màu lấy từ họa báo của trung cộng, se lại như chiếc điếu thuốc lá nhỏ và luồn giây dù để nối lại nhau. Nh́n vào đâu cũng có dấu tích bàn tay khéo léo và con mắt thích cái đẹp của con gái Hà-nội.

Thấy tôi quan sát tỉ mỉ, anh Th́n lên tiếng :

- Tác phẩm của cô Mai đấy, Anh thấy thế nào ?

Tôi mỉm cười :

- Khéo lắm, chắc cũng có ư kiến đóng góp của anh chứ ?

Th́n cười buồn :

- Tôi ấy à ? Tôi là thằng khốn nạn, làm được cái quái ǵ khi cụt cả hai chân và một tay. C̣n lại một tay th́ là tay trái. C̣n đầu óc, ngu như là ḅ đực, anh biết không ? Tội chỉ nằm đây cho cô ấy hầu, cho cô ấy nuôi như nuôi... lợn con, để rồi lúc đầu óc đau buốt th́ chửi. Tôi chửi thằng Hồ Chí Minh lường gạt nhân dân, cả Việt Nam, cả thế giới. Tôi chửi nhân dân Việt Nam ngu dốt, thích làm nô lệ, hết cho Tây lại cho Nga, cho Tàu, cho Hồ Chí Minh. Tôi chửi tôi ngu đă nghe lời Hồ Chí Minh nên mới ra nông nỗi này. Tôi chửi bố cô Mai ngu, không di cư vào Nam mà ở lại để bản thân chết như con chó ghẻ, c̣n làm khổ vợ, khổ con. Tôi chửi cô Mai ngu, đă nghe lời Hồ Chí Minh và con Cú để cơng tôi từ trại thương binh về làm chồng, lại c̣n làm đơn t́nh nguyện hiến hết mọi trợ cấp thương binh của tôi để ủng hộ miền Nam đánh Mỹ nguỵ. Tôi chửi mẹ cô Mai đă đẻ ra hai thằng em trai của cô ấy để bây giờ cô ấy hy sinh cho chúng nó được đổi thành phần giai cấp xă hội bằng cách lấy tôi, lợi dụng cái tàn tật của tôi, giả vờ làm vợ của tôi, giả vờ tiến bộ. Tôi ngu nhưng tôi c̣n hơn bọn các anh v́ tôi dám chửi thằng Hồ Chí Minh. Anh có dám nghe tôi chửi không ? Này th́ tổ sư cha thằng Hồ Chí Minh, thằng Lê Duẩn, thằng Trường Chinh, thằng đại sứ Nga, thằng đại sứ Trung cộng !!!

Nghe Th́n nói, tôi thấy ḷng sôi sục phẫn nộ :

- Anh Th́n, nghe tôi nói này. Anh nói đúng, anh là thằng khốn nạn, là đồ ngu như ḅ. V́ thế mới có cái hiện tại của anh. Tất nhiên không phải hoàn toàn ở anh, c̣n có nguyên nhân khác nữa. Đừng nằm đó mà làm anh hùng với cô Mai, ân nhân của anh. Anh càng chửi, người ta càng cho anh là thằng điên, chẳng ai thèm nghe mà cũng chẳng ai thèm để ư đến cái thứ như anh đâu. Anh làm khổ anh chưa đủ hay sao mà c̣n làm khổ, sỉ nhục người con gái yếu đuối như cô Mai.

Tân đứng dậy can :

- Đừng anh, đừng...

Giọng Th́n tỉnh hẳn lại :

- Để yên anh ấy chửi tao, Tân. Anh ấy nói nghe được đấy. Anh ấy bênh vực cô Mai tuy chưa quen biết, được đấy. Tao tin anh ấy.

Rồi nh́n tôi, Th́n tiếp :

- Từ ngày tôi về đây chưa đứa nào dám chửi tôi, cũng như chưa đứa nào dám bênh cô Mai trước mặt tôi. Anh chưa mất chất người như bọn chúng nó. Tôi nằm nhiều năm mới có cái cách nh́n người như thế đấy.

Tự nhiên tôi thấy hụt hẫng, thấy hối hận trứơc thái độ của Th́n. Tôi lại sát giường, cầm bàn tay xương xẩu, giá lạnh của Th́n. Chúng tôi nh́n nhau và tự nhiên có cái đồng cảm như người cùng trong cuộc. Đôi mắt Th́n tối sầm, những giọt nước mắt ràn rụa, Th́n khóc thút thít như con nít. Tôi vốn khó chịu khi nghe ai khóc, có lẽ v́ cứ hay bị nghe vợ khóc khi hết tiền mua gạo, hết tiền mua các thứ tem phiếu tiêu chuẩn làm quá hạn phải hủy đi hoặc nghe con bé lớn cứ i ỉ khóc lúc nửa đêm, lúc mà bụng đă ngót, trời th́ nóng hầm hập, muỗi như trấu mà vẫn phải ngồi dịch sách kiếm thêm bằng tay trái vẫn chẳng đủ tiêu. Nó đ̣i quạt cho mát v́ rôm xẩy đầy người. Thế mà giờ đây nh́n nước mắt của một người đàn ông khóc v́ bất lực, tôi thấy xúc động, thấy muốn gào thật to cho hả. Khi cơn xúc động đă qua, cả ba chúng tôi kẻ nằm, người ngồi đều yên lặng như tượng gỗ. Tôi chợt thấy một mùi khăn khẳn, h́nh như từ chỗ nằm của Th́n. Chắc là máu mủ từ những chỗ loét nơi thương tật. Th́ ra vậy nên cô Mai mới bày cách đốt cùi vỏ bưởi cho át mùi hôi đó. Tân là người phá bầu không khí đầu tiên :

- Chị Mai làm mứt Tết ngon lắm, anh ăn thử mấy thứ mứt xem nhé, phải không anh Th́n ?

Th́n ừ hử, chỉ tay ra chiếc tủ con :

- Mày giúp tao lấy mứt và có trà tươi nóng đấy mời khách hộ tao.

Mứt chanh, mứt đu đủ, mứt na, mứt gừng, mứt khoai, mứt đậu nành, tôi nếm mỗi thứ một miếng, không ngờ ở só rừng này lại có đủ thứ mứt ngon như vậy. Ly chè xanh khói lên mờ mờ, uống chiêu mứt sao mà hợp khẩu thế. Đúng ra căn nhà lá ngăn nắp này phủ lên sự thể hiện của Ềtúp lều tranh, hai trái tim vàngỂ, ấy thế mà lại chỉ là máu mủ, nước mắt, những câu chửi ngày đêm, những thổn thức như tiếng thạch thùng tắc lưỡi, và đêm đêm phải nghe tiếng cú vọng vào !

Chợt một đứa bé chạy tới đứng ở bậu cửa :

- Chú tâm ơi, mẹ cháu bảo chú phải ra ngay chuồng lợn giống.

Tâm vội đứng dậy, th́ thầm với tôi :

- Thằng con mụ Cú đấy, giọng ông tướng không ! Anh ngồi đây nói chuyện với anh Th́n nhé, em đi một lát vậy.

C̣n lại tôi và Th́n, chúng tôi nh́n nhau. Th́n dùng một tay c̣n lại t́m miếng vỏ bưởi. Tôi hiểu ư vội làm hộ, vứt miếng vỏ bưởi xuống chậu than, Mùi vỏ bưởi cháy vừa thơm, vừa làm căn nhà như ấm lại. Hai mắt Th́n lúc này dịu lại, hiền lành như mắt gà con mới nở, Th́n nh́n tôi :

- Em xin lỗi anh. Em điên đấy. Tại em yêu và thương cô Mai cũng như em thương thằng Tân và cái si t́nh của nó với Mai. Phần lớn trong ngày em nằm để đau đớn cho số phận, buốt nhói từ các vết thương chẳng bao giờ lành, cho nên em hay suy diễn. Bố mẹ đẻ em là dân Nam Định, đều là liệt sỹ chống Pháp. Em c̣n ông chú và thằng em, nhưng họ đă quên em rồi v́ sợ phải cáng đáng cái thân phận tàn tật này. Điều họ cần họ đă có rồi, đó là ghi em trong lư lịch của họ : thương binh loại đặc biệt trong đánh Mỹ.

Th́n nhăn nhó cười mỉa. Tôi nâng đầu Th́n lên cho uống hớp chè tươi. Lúc trước hẳn Th́n cũng khá đẹp trai, mũi thẳng, môi dưới tề tề đa cảm và hàm răng nhỏ, đều. Th́n nh́n tôi cám ơn và nói tiếp :

- Em bị thương từ 1964, ở bến phà Linh Cảm, v́ xe ô-tô chở súng đạn vào chiến trường miền Nam bị nổ. Họ đưa em ra Hà Tĩnh, ở đấy mấy thằng bác sỹ chó chết đă cưa hai chân và một tay em. Một trung úy, đại đội trưởng đại đội vận tải mà bây giờ như thế này đấy anh ạ.

Đôi mắt Th́n nh́n vào khoảng không như đang sống lại trong quá khứ :

- Những ngày ở bệnh viện mê man kề bên cái chết, em luôn nằm mơ thấy một người con gái đẹp - em biết là đẹp - nhưng không sao nh́n rơ mặt. Cứ hễ lần nào em cầm tay cô ta, ở ngón út bên phải có một cái bớt xanh nhỏ bằng hạt đậu th́ tự nhiên cô ấy biến mất và em tỉnh lại. Sau năm 1965, để động viên thanh niên đi bộ đội vào Nam đánh nhau, mà cũng là để giải phóng cho các bệnh viện, trại thương binh tiếp nhận bệnh nhân mới từ các chiến truờng đưa ra - là sau này em mới hiểu điều đó - và cũng đă bớt gánh nặng cả tiền lẫn người cho chính phủ, ông Hồ Chí Minh chỉ thị cho đảng và đoàn thanh niên tổ chức cho các nữ đoàn viên thanh niên, kể cả ngoài đoàn, ở các địa phương hẻo lánh, t́nh nguyện lấy thương binh làm chồng và làm đơn t́nh nguyện trả lại mọi trợ cấp thương tật cho nhà nước, tự ḿnh nuôi chồng. Ai chấp nhận như vậy sẽ có một số ưu đăi. Cuối năm 1966, không kể các nơi khác, ở Thanh Hóa này có hơn ba chục cô ra bệnh viện Hà Tĩnh làm đám cưới tập thể với thương binh, trong đó có cặp Mai và em.

Th́n im lặng một lúc rồi tiếp :

- Khi nghe phổ biến chủ trương trên, em chẳng vui cũng chẳng buồn. Biết ḿnh thành quái vật em đă khóc nhiều đêm và sự đau đớn quá độ làm chai lỳ, mất hết mọi xúc động và cảm giác. Hôm đám cưới, bên nhà gái có mụ Cú vào chọn chàng rể, mũ đi khắp lượt và đă chọn em, làm xong thủ tục nhận về địa phương, mụ giắt Mai vào. Vừa thấy Mai, tự nhiên em như thấy ḿnh sống lại, như có một sinh khí mới ập vào lồng ngực em. Tóc của Mai dài, đáng lẽ dùng cặp tóc th́ Mai dùng chiếc khăn tay nhỏ buộc lại. Hai con mắt to màu hạt dẻ nh́n em rụt rè, sợ hăi. Mặt tái mét, một lúc sau mới run giọng nói :

- Chào anh. Em là Mai, v́ lư tưởng xă hội chủ nghĩa cao đẹp, v́ t́nh quân dân cá nước thiêng liêng, từ nay em là vợ của anh. Chúng ta kết đôi để làm thành một gia đ́nh kiểu mới, trong đó vợ chồng c̣n là t́nh đồng chí, giúp nhau tiến bộ để thực hiện tốt đẹp sự nghiệp vĩ đại của đảng và bác Hồ vô vàn kính yêu của chúng ta.

Em tṛn mắt thấy những câu rất 'chính trị' ở mồm một cô gái mặt non choẹt và ngây thơ như Mai, nhưng chợt nghe từ xung quanh, các cô khác cũng nói đúng câu nói như vậy với các ông chồng vừa biết mặt. Thú thật với anh, nh́n Mai em xúc động và thấy yêu cô ấy ngay từ lúc gặp mặt lần đầu ấy. Yêu điên cuồng anh ạ. Giá em đủ cả hai chân, hai tay, em sẽ chạy lại ôm cô ấy vào ḿnh, che chở cho cô ấy. Đứng cạnh mụ Cú, Mai như nàng tiên trong chuyện cổ tích bên cạnh ác qủy. Và, em chợt tự hỏi không biết nên cám ơn mụ Cú đă mang Mai đến cho em, v́ em là thương binh tàn tật nhất mà Mai lại là cô gái trẻ và đẹp nhất, không thể có ai so sánh được chứ nói ǵ với hàng trăm cô gái Thanh Hóa và Nghệ An hôm ấy; hay nên căm thù mụ ấy đă đẩy em vào sự thách đố của hạnh phúc.

Th́n ngừng lại như mệt mà cũng như nén tiếng thổn thức :

- Hôm về đến nhà, chính căn nhà này anh ạ. Khi đă khuya, chỉ c̣n hai người, em nằm ở đây và Mai ngồi ở chỗ của anh bây giờ, nét mặt vừa hốt hoảng, vưa chịu đựng. Em ngắm Mai, ḷng thắt lại và chợt hỏi :'' Ngón tay út bên phải của Mai có cái bớt xanh bằng hạt đậu phải không ? ' Vừa nghe thế, Mai giật thót người, nh́n em mồm há hốc, rồi đột nhiên chạy ra ngoài. Em sững lại, đau đớn hiểu rằng Mai nghĩ em là ma quái hiện h́nh. Rồi em phẫn nộ hắt chiếc khăn khỏi người cho cái lạnh của tháng chạp làm dịu lại. Thấy thế, Mai vội chạy vào, nhặt chăn lên đắp lại cho em, giọng nước mắt : ' Em lạy anh, tha lỗi cho em, đừng làm thế, cả hai vợ chồng ḿnh sẽ khổ '. Rồi cô ấy úp hai bàn tay vào mặt nức nở. Tự nhiên em tỉnh táo khác thường, b́nh tĩnh khác thường. Em nh́n cô ấy và... anh có thể tưởng tượng được không, ngón tay út bên phải của Mai đúng là có cái bớt màu xanh bằng hạt đậu. Em an ủi Mai. Cô ấy nín rất nhanh và lấy khăn nước nóng lau mặt cho em, nứơc lá bưởi thơm một cách sảng khoái. Em chợt hiểu 'hạnh phúc là ǵ ?' Em ước ao được hôn lên hai bàn tay mà các ngón khô lại, ḷng bàn tay có những cục chai của lao động nặng nhọc nhiều năm, nhưng không dám. Rồi, có vẻ như một thế lực vô h́nh nào thúc đẩy, cô ấy nhẹ nhàng lên giường nằm cạnh em.

Nói đến đây Th́n nấc lên :

- Em khổ quá anh ạ. Có ai ngờ một thằng như em, cao một mét bảy mươi tư, nặng bảy mươi kư, có thể lùa một lúc hết tám bát cơm lèn, đang học hàm thụ cơ khí năm thứ ba, được một học viên loại xuất sắc ở lớp múa Ba-lê mê như điếu đổ, đột nhiên trở thành quái vật như thế này. Lúc đầu em chửi cho số phận, nhưng rồi em hiểu ra là tại em, tội ác của em bị quả báo anh ạ. Em, đă nghe Hồ Chí Minh, chuyên chở biết bao vũ khí vào Nam, làm chết và tàn tật biết bao đồng bào trong đó, có thể cũng có nhiều người như em bây giờ. Tại sao không dùng tiền của mua vũ khí, sức lực chém giết để xây dựng cái miền Bắc này ? Tại sao phải giải phóng miền Nam ? Nếu cần đến sự giải phóng của Hồ Chí Minh th́ người ta đă chẳng bồng bế nhau di cư vào Nam và dân miền Nam đă ra tập kết hết ở ngoài Bắc này, phải không anh ? Chẳng qua là v́ quyền lợi của lũ thực dân mới Liên-sô và Trung-cộng và cái chức chủ tịch cả nước Việt Nam, oai gấp hai lần làm chủ tịch nửa nước. Chỉ có vậy thôi. Cái chân lư ấy chỉ cho đến lúc thành quái vật em mới thúc tỉnh, chịu một sự mặc khải sau khi nhiều lần hồn đă tới cơi chết trở về. Khi hồn ĺa xác phàm th́ người ta nhận thức được chân lư, nhưng quá muộn; cũng như người ta làm cho linh giác chứng nghiệm được cái sắp tới, đó là việc em mơ thấy ngón út bên phải có vết chàm của người con gái chịu nghiệp nợ em.

Giờ tôi chẳng ngạc nhiên ǵ v́ biết Th́n có tŕnh độ ở bậc đại học. Biết bao con người ưu tú như vậy ở cả hai miền Nam - Bắc đă trở thành nạn nhân thảm thương và măi măi của tham vọng cá nhân tàn bạo của Hồ Chí Minh, tôi tự hỏi và thấy tái tê trong ḷng. Chợt nghĩ đến những Jean Chesnaux, Burchett, Madeleine Riffaud, Jane Fonda... chẳng biết nên khinh v́ họ cơ hội hay nên thương v́ họ mù ḷa trí tuệ, rồi cả cái tṛ hề ṭa án Bertrand Russel !

Tôi vứt một miếng vỏ bưởi và mẫu bồ kếp vào chậu than. Cho thêm vài mẫu than mới rồi đỡ cho Th́n uống nước. Tôi hỏi :

- Ngày thường Th́n cũng nằm một ḿnh như thế này cả ngày sao ? Ăn uống, đái ỉa như thế nào ?

- Vâng, em nằm một ḿnh. Mai chuẩn bị cho em đầy đủ và cho em ăn trước khi đi làm. Cô ấy phải làm gấp hai, ba người ta để nuôi em và giúp đỡ thêm cho mẹ cô ấy và hai thằng em nhỏ. Toàn là sáng kiến của cô ấy cả đấy : dưới đất em có một cái rổ để tro được che bằng cái mo cau, hễ đái, iả em chỉ cần dùng tay c̣n lại kéo dịch cái mo cau sang bên. Xong việc lại kéo vào như cũ. Cô ấy về nấu ăn, rửa ráy cho em. Cô ấy tận t́nh và thực ḷng xót thương em. Nhưng em nh́n ở mắt cô ấy th́ em biết không có t́nh yêu, cái t́nh yêu trai gái ấy mà.

- Sao cậu biết được ?

- Khổ lắm, không thể cắt nghĩa và chứng minh được mà chỉ tự cảm nhận được thôi. Cô ấy chỉ tận tâm như bà phước với bệnh nhân cùi, chứ không phải 'yêu' như em yêu cô ấy.

- Thế th́ cô ấy yêu ai ?

- Cô ấy không yêu ai, anh biết không, kể cả thằng Tân dù nó yêu cô ấy từ lúc chưa có em len vào, từ lúc cô ấy mới đến cái trại này.

- Thế sao cậu lại chửi và sỉ nhục cô ấy ?

Th́n khóc thút thít :

- Tại em yêu cô ấy. Em muốn cô ấy bỏ em, chán em đi rồi đi lấy thằng Tân. Chỉ có vậy cô ấy mới ngóc đầu lên được, mơí có hạnh phúc anh ạ. Em muốn hy sinh để trả cái ơn cô ấy đă lấy em. đă săn sóc, thương xót em thật sự. Nhưng... đồng thời em lại sợ mất cô ấy. Anh có thấy cái hố bên kia nương sắn không ? Dấu vết bom lạc của Mỹ đấy. Lần ấy cô ấy đă ôm em lăn xuống hào, dùng cả người che chở cho em. Đó là lần đầu em sợ chết, bởi v́, lần đầu em ngửi thấy da thịt của cô ấy, thấy cái nóng của sức sống của cô ấy bọc lấy cơ thể em. C̣n ngày thường, chúng em nằm cùng giường, nhưng em để cái quạt nan ở giữa hai người, như lưỡi gươm của Tiểu Nhiên khi phải nằm cùng Mỵ Cơ. Anh có biết chuyện đó không.

- Có, đó là tên dịch từ câu chuyện t́nh bất hủ giữa Tristan và Yseult. Cậu đọc sách nhiều nhỉ ?

- Trước kia anh ạ. C̣n bây giờ em thích nghĩ nhiều hơn, và thích sống tưởng tượng. Em luôn thấy ḿnh đủ cả chân tay, em lái xe chở cả Mai, mẹ cô ấy và hai thằng em rồi vào giới tuyến để vượt vào Nam, đi thật xa cái nơi này, chỉ như thế mới có hạnh phúc. Chúng em sẽ lập nghiệp ở Đà-lạt. Anh thấy có được không ? Ở đó khí hậu tốt cho phụ nữ. Đẹp như Mai lại càng đẹp ra. Em dự định chỉ ba đứa con thôi, hai đứa đầu là trai, c̣n đứa con út phải là gái. Về già, em và Mai sẽ sống với con gái, chàng rể. Con gái hiếu với cha mẹ hơn, c̣n đàn ông th́ xề x̣a ít để ư như con dâu. Chẳng cần giàu có xa hoa, chỉ cần đủ ăn thôi. Bọn em làm nghề trồng hoa, làm đẹp cho đời mà. Anh đọc ' Gánh hàng hoa 'chưa ?

Tôi gật đầu không ngăn được nước mắt, phải vờ đi ra ngoài, sợ Th́n trông thấy. Mọi người chẳng ao ước cao sang, người ta chỉ muốn sống yên b́nh. Nhưng, buồn thay lũ ma quái như Hồ Chí Minh lại chỉ muốn ngai vàng, muốn đi vào lịch sử, muốn làm 'Bác', làm 'cha già' của cả dân tộc Việt Nam. Có ai thống kê được bao nhiêu hạnh phúc bị Hồ Chí Minh làm tan nát, bao nhiêu cuộc t́nh chôn vùi trong máu và nước mắt ? Tôi không muốn một VI_T NAM ANH HÙNG, tôi chỉ muốn một Việt Nam H̉A B̀NH và HạNH PHÚC.

Tân trở lại và mời tôi lên văn pḥng đảng ủy. Tôi vào chào Th́n. Nắm tay tôi, Th́n lưu luyến :

- Thế nào anh cũng phải quay lại với em, cả thằng Tân nữa, để ăn một bữa cơm trước Tết.

Tôi hưá hễ rảnh tư chút sẽ trở lại nói ' tâm sự ' với Th́n.

Tuy nhà ngói một tầng, nhưng văn pḥng đảng ủy trông đẹp. Rơ ràng đây là bộ mặt để tiếp khách đến 'tham quan' trại. Mụ Cú ra tận cửa đón tôi. Ngồi chưa yên chỗ th́ thấy một người đàn bà đứng tuổi - trạc mụ Cú - bê cái khay có hai đĩa sôi nếp thơm phức hành phi mỡ và một đĩa thịt kho tàu. à th́ ra ăn sáng. Đưa sôi và tiếp thịt cho tôi, mụ Cú miệng nói :

- Mời đồng chí dùng sáng, cây nhà lá vườn đấy. Nếp là tăng gia tự túc của trại, thịt lợn của trại luôn.

Tôi nói đùa :

- C̣n củi, lửa và nước ?

- Dạ, tất cả là của Đảng, của Bác cả ạ.

Rồi mụ thành kính ngước lên trần nhà, tôi nh́n theo. Th́ ra, bàn thờ ỀTổ quốcỂ trên cao chót vót, hương nến nghi ngút, cũng đĩa sôi trắng và đĩa thịt kho tàu; cùng hoa tươi cắm lọ. Tôi cũng chẳng lạ lắm, v́ đây là 'lệ mới' bất thành văn, ở đâu cũng thế, cho dù chưa chắc họ đă tin yêu ǵ Hồ. Hệt như mấy anh sư hổ mang, thầy chùa 'quốc doanh', nhang khói trên bàn thờ Phật nhưng chúng vẫn làm chuyện bậy bạ ngay trong điện thờ. Trung ương đảng đang xây lăng cho Hồ kia mà.

Mụ quay bảo Tân và người đàn bà kia :

- Thằng Tân qua bên anh Cam xem cho xe đi sửa chữa ra sao để c̣n dùng đi chúc Tết chứ. C̣n Lài, mày xem lại báo cáo tổng kết để Tết ra tao cho mở 'đại hội công nhân viên chức' của trại.

Phó giám đốc Tân bỏ đi. Về sau, tôi được biết Lài là thư kư công đoàn. Đó là thực tế 'Đảng lănh đạo toàn diện' đấy ! Kiểu 'lănh đạo' của chủ với đày tớ. Tôi nhớ lại những lần họp 'quốc hội' mới, ông Hồ Chí Minh cười hề hề với các đại biểu :

- Bác giới thiệu chú Đồng làm thủ tướng, các cô, các chú đồng ư th́ cho tràng pháo tay.

Tất nhiên, cả hội trường đứng dậy thi đua vỗ tay xem của ai kêu to hơn, trong cái không khí đó, tiếng của chủ tịch Hà-nội Trần Duy Hưng, gào như muốn bể phổi :'Hồ chủ tịch muôn năm! ' y hệt Heil Hitler!'.

Ăn sáng xong, mụ Cú đích thân đưa tôi đi tham quan trại, cho đến bữa cơm trưa, rồi lại đi cho đến bữa cơm chiều. Hai bữa ăn vẫn là món ăn do bàn tay Hà-nội nấu. Tôi no mà vẫn cứ muốn ăn, để được có thêm cái hơi 'Hà-nội'.

Tối đến, Tân đi họp. Tôi vội sang bên nhà Th́n, thực ḷng vừa thăm Th́n nhưng có lẽ lư do chính yếu là muốn biết mặt Hoàng Mai.

Tôi đẩy cửa vào, chỉ có tiếng ngáy của Th́n. Chẳng có ai. Con mèo tam thể ở đâu chạy lại, cong đuôi dụi đầu vào chân tôi, ṛ ṛ vẻ hài ḷng. Có tiếng động phía sau, tôi quay lại. Tôi biết ngay đó là Hoàng Mai. Chiếc khăn màu cỏ úa buộc trên đầu vẫn để lọt những sợi tóc mai mượt mà, làm nổi bật khuôn mặt bầu bầu, trắng hồng, lại càng hồng thêm có thể v́ cái lạnh của tháng chạp mà vũng có thể v́ thẹn. Môi đẹp như tranh tố nữ của bạn tôi, họa sỹ Trần Đông Lương - vua tranh lụa. Cái áo cánh màu vỏ sim kín cổ làm cho cổ thêm cao và trắng. Tôi chợt tự hỏi :'Phải chăng đây là giáng kiều, của Tú Uyên, xuống trần lại'.

Mai khẽ chào :

- Em chào anh. Mời anh ngồi ạ.

Giọng nói vừa cất lên, tôi đă như thấy trước mắt cái ngày giáp Tết Đinh Mùi. Sông Hồng hôm đó trắng nơn sương mù, không có bến, có bờ, có đầu, có cuối.

Mai pha trà, lấy mứt, và ngồi vào mép giường của Th́n. Đôi tay nhẹ nhàng kéo lại chăn và khẽ sờ lên trán Th́n :

- Cả trưa, chiều nay anh ấy gào khóc. Y tá phải tiêm thuốc và cho anh ấy uống thuốc ngủ ạ. Em đang bận dọn dẹp không biết anh tới chơi, thất lễ quá.

Nghe Mai nói, tôi thấy thú vị v́ nghĩ chính sách của ông Hồ Chí Minh không thể 'cải tạo' được cái chất Hà-nội, đó là truyền thống mà.

Tôi nh́n Mai :

- Chúng ta đă cùng đi một chuyến tàu thủy dịp gần Tết năm 1967, có đúng không cô Mai ?

Mai gật đầu, rồi để giấu vẻ lúng túng, chế thêm trà cho tôi :

- Hôm tôi tới đây chắc cô nhận ra phải không ? C̣n tôi chỉ nhận ra cô ở giọng nói.

Im một lúc, Mai nói :

- Dạo ấy hai chúng em vừa cưới xong. Anh Th́n em không thể đi được, nên em về quê anh ấy lễ mộ ba, mẹ chồng em, nhưng... nhưng... bị đưa đi đâu hết cả rồi anh ạ. Nghĩa trang bị phá bỏ làm công trường. Em đành đứng ở đó mà khẩn vọng vậy.

Rồi ngập ngừng, Mai tiếp :

- Trước lúc anh xuống, hành khách biết cả v́ ở trên tàu người ta phổ biến là có nhà báo đi thực tế, mọi người cố giữ ǵn rồi sau th́ lại cứ việc thoải mái.

- Thế sao cô nhận ra tôi ?

- Cái anh thuyền viên râu quai nón ấy báo động cho khách rồi bấm đèn pin nên mọi người biết mặt anh hết.

Tôi ph́ cười :

- Đâu cũng thế cô Mai ạ. Họ toàn bịp bợm, như trại này chẳng hạn, thế này mà cũng điển h́nh và xuất sắc.

Mai sợ hăi :

- Đừng anh ạ. Tai vách mạch rừng, có thế nào th́ chỉ khổ em Tôi xin lỗi rồi dần dần lái vào chuyện của Mai. Có điều lạ là Mai có vẻ tin tôi ngay:

- ... Vâng, em biết anh Th́n đau khổ, nhưng em chẳng biết phải như thế nào. Em dần dần thương anh ấy thực ḷng, và thấy anh ấy chửi em cũng đúng. Bà Cú bảo em muốn thay đổi thành phần th́ phải 'đầu hàng giai cấp công nhân cả hành động và tư tưởng ', phải v́ sự nghiệp của Đảng và Bác Hồ mà phấn đấu không do dự. Đảng và Bác Hồ muốn em đền ơn đáp nghĩa những người đă cống hiến xương máu cho sự nghiệp của Đảng và Bác. Và, em vâng lời, hoàn toàn tự nguyện.

Tôi bực ḿnh :

- Có thật ' tự nguyện ' không ? Và, tôi kể câu chuyện vui của Bernard Shaw về tự nguyện và biện pháp.

Mai tṛn hai mắt nghe tôi kể. Tội nghiệp, trong Mai háo hức được học hành hiểu biết.

Tôi thấy một sự đồng cảm giữa chúng tôi, những người Hà-nội với nhau. Mai do dự, rồi nhắc lại thời thơ ấu trứơc 1954. Cả hai, Bạch Mai và Hoàng Mai đều học ở Rosaire, trường của các Mẹ áo trắng. Tôi nói cho Mai biết, nay trường đó - ở phố Hàng Chuối, Hà-nội - bị lấy làm văn pḥng bộ tài chính. Rồi Mai lại kể là hai chị em cũng có ư nghĩ sau này sẽ đi tu như các Mẹ - mặc dù gia đ́nh Mai theo đạo Phật. Mai hào hứng kể về Mẹ bề trên, đẹp, hiền dịu và thông thái, h́nh như thuộc gia đ́nh quí tộc ở Pháp. Và, Mai thích thú :

- Từ đó cho đến nay, lúc nào em cũng cầu Trời, Phật phù hộ cho gia đ́nh em, bây giờ th́ thêm cả anh Th́n. Rồi em lại cầu xin đức Mẹ Maria cho gia đ́nh em sự an lành. Em vẫn kín đáo đọc kinh, nhất là khi đi thăm mộ ba em và chị Bạch Mai em. Xưa đi học bao giờ em cũng được điểm cao về catéchisme.

Khi lái sang chuyện của Tân, tôi khéo thăm ḍ quan hệ của Mai - Tân ra sao, Mai nói :

- Em rất kính trọng anh Tân, nhưng chưa bao giờ em yêu anh ấy. Em nghĩ bọn em không thể hợp nhau.

- Thế c̣n Th́n ?

- Chúng em là vợ chồng mà, và sẽ gắn bó với nhau trong tay Chúa.

Tôi thán phục :

- Mai sống rất nghị lực bởi Mai có đức tin.

Mai nh́n tôi :

- Anh có đức tin không ?

Tôi gật đầu. Mai thoáng ửng hồng hai má :

- Ngay lần đầu nh́n thấy anh, hôm đó là ngày cúng ông Táo về Trời, em nghĩ ngay anh là người tốt, kính trọng anh và em linh cảm sẽ có ngày gặp lại anh. Em kể cho chị Bạch Mai nghe, chị ấy đang ở trên kia, trong nước Chúa. Em luôn tâm sự với chị ấy.

Tôi cảm thấy một nỗi buồn man mác, tái tê .

Không tiện ngồi lâu v́ Th́n ngủ, tôi ra về nằm chờ Tân rồi ngủ lúc nào không biết. Tôi mơ thấy đi trong mây trắng nơn nà. Tôi thấy ḿnh bay bay. Khi tỉnh giậy, tôi sờ lên cổ, c̣n thấy cây thánh giá làm bằng tre, đă lên nước, nhỏ tư xíu, có sợi giây dù để đeo. Đúng là sự thật như đêm qua tôi đă nghe Mai nói :

- Từ nay, đêm đêm em sẽ cầu xin Đức Mẹ ban ơn lành cho anh... đó là... là phần cầu xin cho t́nh bằng hữu. Em biếu anh cây thánh giá này, của em đấy, em sẽ đeo cây của chị Bạch Mai em để lại, nhưng phải lúc đêm khuya, c̣n sáng ra phải đem giấu thật kín. C̣n đang bâng khuâng với mộng và thực th́ tôi thấy Mụ Cú tới và một người đàn ông lạ mặt. Mụ ta nghiêm chỉnh :

- Báo cáo đồng chí nhà báo, có điện từ Hà-nội vào, đồng chí phải ra ngay với đoàn xe vận tải số 2 ngoài Nghệ An. Đây là đồng chí ở đoàn 2, từ Hà-nội vào đón đồng chí.

Tôi sửng người và càng buồn khi biết Mai phải vào rừng, c̣n Tân ra tỉnh về chuyện chiếc ô-tô con. Tôi chạy sang chào Th́n. Bàn tay xương xẩu của Th́n nắm chặt tay tôi :

- Anh ráng cẩn thận, đừng ngu như em.

Tôi gật đầu vội quay đi dấu sự xúc động.

Tôi và xe đạp 'nằm' ở thùng chiếc xe tải. Đường xóc như rang cà phê.

Từ đó chẳng bao giờ tôi có dịp gặp lại Mai, Th́n và Tân. Nhiều lần cầm bút viết thư rồi lại xé đi.

Cho đến nay, hơn hai chục mùa xuân qua đi, chẳng biết những người đó c̣n sống hay chết. Nếu c̣n sống nhất định Mai vẫn cầu xin Mẹ Maria cho tôi trong phần bằng hữu cũng như tôi cầu xin cho Mai và gia đ́nh và dân tộc Việt Nam chúng ḿnh. Không c̣n gặp lại nhau nữa, nhưng tôi hiểu rằng cả Mai, cả Th́n, cả Tân và ngày càng nhiều người thức tỉnh được rằng Hồ Chí Minh và các đệ tử chưa bao giờ là những người Việt Nam yêu nước !

12/1992

Chú thích :

1) Xe đạp của Pháp, nhăn hiệu peugeot.

2) Seiko : đồng hồ của Nhật.

3) Bà bô : mẹ đẻ.

4) Ư nói bố sắp chết. Văn điển là nghĩa địa.

5) Ư nói có cấp trên nâng đỡ, bao che.

6) Cửa hàng cung cấp riêng cho loại cán bộ trung cao.

7) Khẩu hiệu thời chiến tranh với Mỹ ở phía Bắc.

8) Tức người nấu bếp.