PDA

View Full Version : Đời buồn như Bolero của nhạc sĩ Trúc Phương



vdt
12-25-2017, 04:23 PM
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/c/ce/Trucphuong.jpg

Đời buồn như Bolero của nhạc sĩ Trúc Phương
TK tổng hợp

Chẳng quá lời khi gọi Trúc Phương là “Ông hoàng nhạc Bolero”. Với cả gần trăm ca khúc, hầu như bài hát nào của ông cũng có một sức sống bền bỉ măi cho đến ngày hôm nay ở bất cứ nơi nào có người Việt sinh sống. Tài năng của ông th́ ai cũng thấy, nhưng đời ông th́ lại trải qua quá nhiều bất hạnh và đau thương, khốn khổ cho đến tận giờ phút cuối cùng.

Tài hoa, mệnh bạc

Nhạc sĩ Trúc Phương tên thật là Nguyễn Thiện Lộc. Ông sanh năm 1939 tại xă Mỹ Hoà, quận Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh (Vĩnh B́nh) ở vùng hạ lưu sông Cửu Long. Cha ông là một nhà giáo sống thầm lặng và nghiêm khắc. Nhưng tâm hồn của chàng trai Thiện Lộc th́ rất lăng mạn, yêu thích văn nghệ nên đă tự học nhạc, và bắt đầu sáng tác những bài hát đầu tiên lúc vừa 15 tuổi. Xung quanh nhà ông có trồng rất nhiều tre trúc, nên từ nhỏ ông đă yêu mến những âm thanh kẽo kẹt của tiếng tre va chạm với nhau và sau này đă chọn tên là Trúc Phương để nhớ về thời thơ ấu của ông với những cây tre trúc. Cuối thập niên 1950, ông sinh hoạt văn nghệ với các nghệ sĩ ở ty Thông Tin tỉnh Vĩnh B́nh một thời gian ngắn, rồi lên Sài G̣n dạy nhạc và bắt đầu viết nhạc nhiều hơn. Bài hát “Chiều Làng Quê” được ông sáng tác vào thời gian này để nhớ về khung cảnh thanh b́nh ở làng xóm của ông, một bài khác cũng rất nổi tiếng với giai điệu trong sáng, vui tươi là “T́nh Thắm Duyên Quê”.

Không tiền bạc và không một ai thân quen ở đô thành Sài G̣n, ban đầu Trúc Phương ở trọ trong nhà một gia đ́nh giàu có bên Gia Định và dạy nhạc cho cô con gái của chủ nhà. Không bao lâu sau th́ cô gái này yêu chàng nhạc sĩ nghèo tạm trú trong nhà. Biết được chuyện này, cha mẹ cô bèn đuổi Trúc Phương đi nơi khác. Sau chuyện t́nh ngang trái này, Trúc Phương càng tự học thêm về âm nhạc và càng sáng tác hăng hơn. Những bài hát sau này của ông nghiêng về chủ đề t́nh yêu với những nghịch cảnh chia ĺa.

Trúc Phương sáng tác rất dễ dàng, nhưng với bản tính trầm lặng, bi quan và khép kín sau những cuộc t́nh dang dở, sáng tác của ông thường mang âm điệu u buồn, thê lương như phảng phất nỗi sầu của cổ nhạc miền Nam. Nổi tiếng nhất là “Nửa Đêm Ngoài Phố” với tiếng hát liêu trai Thanh Thúy. Sau đó là “Buồn Trong Kỷ Niệm” với những câu hát đớn đau, buốt nhói tim gan người nghe như “Đường vào t́nh yêu có trăm lần vui, có vạn lần buồn. Đôi khi nhầm lẫn đánh mất ân t́nh cũ, có đau chỉ thế, tiếc thương chỉ thế. Khi hai mơ ước không chung lối về…”. Có người cho là bài hát này ông đă viết ra sau khi bị thất t́nh một cô ca sĩ lừng danh thời đó.

Nhạc của Trúc Phương có một giai điệu rất đặc biệt của riêng ông, mà khó lầm lẫn với người khác được. Nó trầm buồn, ray rứt, ưu tư và buồn phiền v́ những mối t́nh dang dở, trái ngang. Nên khi soạn ḥa âm cho những bài hát của Trúc Phương, nhạc sĩ ḥa âm phải sử dụng ít nhất là một trong vài loại nhạc khí cổ nhạc như đàn bầu, đàn tranh, hay đàn c̣ (hoặc violon) th́ mới có thể diễn tả hết cái hay của ḍng nhạc Trúc Phương và người nghe lại càng thấm thía với nỗi muộn phiền, nhức nhối tim gan của ông.

Tên tuổi và tài năng sáng chói, nổi bật, nhưng t́nh duyên của nhạc sĩ Trúc Phương th́ vô cùng lận đận. Khoảng năm 1970, Trúc Phương được một thiếu nữ vô cùng xinh đẹp, cao sang đài các đem ḷng yêu thương ông, do rung cảm từ tài năng và những tác phẩm tuyệt vời của ông. Cả hai đă nên duyên chồng vợ. Tuy sống trong cảnh nghèo nàn, đó là những năm tháng hạnh phúc nhất trong cuộc đời của Trúc Phương và ông sáng tác sung măn hơn bao giờ hết với hàng chục bài hát ra đời mỗi năm. Nhưng niềm vui của đôi uyên ương này không kéo dài được lâu. Sau một thời gian chung sống với nhau, những t́nh cảm ban đầu trở nên phai lạt dần theo năm tháng và hai người đă lặng lẽ chia tay nhau. Câu hát ngày nào lại rơi đúng vào trường hợp này “khi hai mơ ước đă không cùng chung hướng về” và “đường vào t́nh yêu có trăm lần vui, nhưng có vạn lần buồn”? Nhạc sĩ Trúc Phương âm thầm đau khổ trong cô đơn và lại vùi đầu vào men rượu để sáng tác thêm nhiều bài hát trong nỗi đau thương cùng cực, pha chút chán chường cho nhân t́nh thế thái.

Bạn bè thường gặp ông ngồi yên lặng bên những ly rượu nơi một quán nhỏ ở đường Tô Hiến Thành, quận 10, gần nhà của ông. Có lẽ đó là một cách làm cho nhạc sĩ tạm quên đi những cay đắng của t́nh đời. Đó cũng chính là lúc bài hát “Thói Đời” được sáng tác với những câu như “Bạn quên ta, t́nh cũng quên ta, nên chung thân ta giận cuộc đời, soi bóng ḿnh bằng gương vỡ nát, nghe xót xa ngùi lên tṛng mắt”… và “Người yêu ta rồi cũng xa ta … “Cỏ ưu tư” buồn phiền lên xám môi …”. Thực ra phải nói là “cỏ tương tư” tức “tương tư thảo” là tên gọi văn hoa của thuốc lá. Những giọt rượu nồng của cơi “trần ai” này lại càng gợi thêm “niềm cay đắng” để cho nỗi ưu tư “in đậm đường trần”.

“Thói Đời” lại như là một lời tiên tri thật chính xác cho quăng đời c̣n lại của ông suốt gần 25 năm sau đó (1971-1995).

Sau năm 1975 th́ sự nghiệp sáng tác nhạc của ông dừng lại, tất cả những ca khúc của ông đều bị cấm phổ biến và tŕnh diễn. Ông vượt biên không thành nên mất căn nhà trên đường Nguyễn Văn Thoại. Không nghề nghiệp, không nhà, ông làm đủ mọi việc để sinh sống. Với hai bàn tay trắng, ông trở về quê cũ sống nhờ vả bạn bè, mỗi nơi một thời gian ngắn. Có người hỏi sao ông không về quê ở hẳn với thân nhân, Trúc Phương đă trả lời “Má của tôi th́ già yếu đang ở dưới quê Cầu Ngang (Trà Vinh), nhưng bà nghèo quá, lại phải nuôi đám cháu nheo nhóc, không đủ ăn … nên tôi không thể về đó để làm khổ cho bà thêm nữa.”

Ở dưới tỉnh nhà Trà Vinh với bạn bè xưa cũ một thời gian, Trúc Phương lại t́m đường về Sài G̣n. Ban ngày ông làm thuê, làm mướn đủ mọi thứ nghề và lang thang khắp nơi. Bạn ông kể có một dạo bạn bè cho tá túc, ông sống trong một cái chuồng heo được sửa sang chút đỉnh, mà cũng chẳng được bao lâu…

Ông có tâm sự lại vài lời xót xa, nghẹn ngào, xúc động trên một đoạn video clip ngắn ngủi về đời sống của chính bản thân ông lúc đó như sau: “Sau cái biến cố cuộc đời, tôi sống cái kiểu rày đây mai đó, “bèo dạt hoa trôi”…Nếu mà nói đói th́ cũng không đói ngày nào, nhưng mà no th́ chẳng có ngày nào gọi là no…Tôi không có cái mái nhà, vợ con th́ cũng tan nát rồi, tôi sống nhà bạn bè, nhưng mà khổ nổi hoàn cảnh họ cũng bi đát, cũng khổ, chứ không ai đùm bọc ai được…đến nữa lúc đó th́ vấn đề an ninh có khe khắt, lúc đó th́ bạn bè tôi không ai dám “chứa” tôi trong nhà cả, v́ tôi không có giấy tờ tùy thân, cũng chẳng có thứ ǵ trong người cả. Tôi nghĩ ra được một cách…là t́m nơi nào mà có khách văng lai rồi ḿnh chui vào đó ngủ với họ để tránh bị kiểm tra giấy tờ…Ban ngày th́ lê la thành phố, đêm th́ phải ra xa cảng thuê một chiếc chiếu, một chiếc chiếu lúc bấy giờ là một đồng…thế rồi ngủ cho tới sáng rồi xếp chiếc chiếu trả người ta…thế là ḿnh lấy một đồng về….như là tiền thế chân…Một năm như vậy, tôi ngủ ở xa cảng hết 9 tháng…Mà nói anh thương…khổ lắm…Hôm nào mà có tiền để đi xe lam mà ra sớm khoảng chừng năm giờ có mặt ngoài đó thế rồi thuê được chiếc chiếu trải được cái chỗ lịch sự chút tương đối vệ sinh một tí mà hôm nào ra trễ th́ họ chiếm hết rồi, những chỗ sạch vệ sinh họ chiếm hết rồi ,tôi đành phải trải chiếu gần chỗ “thằng cha đi tiểu vỉa hè”, thế rồi cũng phải nằm thôi. Tôi sống có thể nói là những ngày bi đát…mà lẽ ra tôi nên buồn cho cái hoàn cảnh như thế nhưng tôi không bao giờ buồn…Tôi nghĩ mà thôi, c̣n sống cho tới bây giờ và đó cũng là một cái chất liệu để tôi viết bài sau này…

Và ông âm thầm từ giă cơi đời trong cảnh nghèo nàn, bi đát và cô đơn trong căn pḥng trọ tồi tàn, nhỏ hẹp ở quận 11, Sài G̣n vào ngày 18 tháng 9 năm 1995, tài sản của ông có được lúc đó chỉ là một đôi dép…

Trúc Phương ghi lại biết bao cuộc t́nh lăng mạn ướt át nồng nàn. “Nửa đêm ngoài phố” lang thang, t́nh cờ làm quen một người con gái lạ, rồi để ḷng vương vấn măi: “Buồn vào hồn không tên, thức giấc nửa đêm nhớ chuyện xưa vào đời. Đường phố vắng đêm nao quen một người..” hoặc “Trở lại chuyện hai chúng ḿnh. Khi em với anh…” làm quen, hẹn ḥ cùng nhau đi tới ṃn lối, khiến nó trở thành “Con đường mang tên em”. Cũng có những lúc cô đơn, rút về nhốt ḿnh nơi nhà trọ, nhưng Đêm gác trọ chỉ nói lên nỗi buồn bâng quơ có vương chút phấn chấn nhờ thể điệu Tango, mà Trúc Phương ít khi dùng trong hầu hết các nhạc phẩm của ḿnh. Rồi có lúc người yêu xưa t́m đến, cùng nhau ôn chuyện cũ, nhắc lại Chuyện ngày xưa, được ghi lại: “Hôm nào em đến thăm, mà quên mang tiếng cười, lặng yên không nói. Hai mươi tuổi đời qua mất rồi… Thôi em nhé, xin trả về niềm cô đơn trước, cho anh bước xuôi ngược, khi hai chúng ḿnh, ṿng tay trót buông xuôi, dù gặp nhau ta cúi mặt bước mà đi ”

Tiếng hát khói sương và nhạc sĩ Trúc Phương

Nhắc đến Tiếng Hát Liêu Trai, Tiếng ca U Hoài, Tiếng Hát Khói Sương Thanh Thúy phải nhắc đến Trúc Phương. H́nh ảnh Thanh Thúy là nguồn cảm hứng cho ông sáng tác nhiều tuyệt phẩm mà giọng hát Thanh Thúy đă làm cho đi vào tâm khảm bao người: Chuyện Chúng Ḿnh, Hai Lối Mộng, Ai Cho Tôi T́nh Yêu, Chiều Cuối tuần, Buồn Trong Kỷ Niệm, Bóng Nhỏ Đường Chiều, Tàu Đêm Năm Cũ, …

Trúc Phương đă viết tặng riêng Thanh Thúy một số ca khúc: H́nh bóng cũ, Lời ca ca nữ, Mắt em buồn, T́nh yêu trong mắt một người, Mắt chân dung để lại.

Hăy nghe Thanh Thúy- người hát nhạc ông thành công nhất, nói về ông trong một số báo tưởng niệm ở hải ngoại sau khi ông mất:

“Anh và tôi không hẹn, nhưng đă gặp nhau trên con đường sống cho kiếp tằm. Anh trút tâm sự qua cung đàn, c̣n tôi qua tiếng hát. Trong khoảng thập niên 60, tên tuổi Anh và tôi như đă gắn liền với nhau: nhạc Trúc Phương, tiếng hát Thanh Thúy.

Như một định mệnh, tôi vào đời ca hát đúng vào thời điểm Anh say mê sáng tác, và t́nh cờ trở thành vị sứ giả đem tâm sự Anh đến mọi người, những người không nhiều th́ ít cùng mang một tâm sự với Anh. Tâm sự về tuổi thơ mộng, về t́nh yêu dịu dàng của đôi lứa (dù trong bối cảnh đau thương của đất nước), về chuyện t́nh dở dang, về cuộc đời…

Đến khi nhạc phẩm “Nửa Đêm Ngoài Phố” ra đời, tên tuổi Anh đă vang dậy khắp nơi. Với thể điệu Rumba quen thuộc, diễn tả tâm trạng đau buồn của một người khi người yêu không đến nữa, “Nửa Đêm Ngoài Phố” đă ăn sâu vào ḷng tất cả mọi người, từ những người lớn tuổi, cho đến lớp người trẻ lúc bấy giờ. Bất cứ buổi tŕnh diễn nào, tôi cũng được yêu cầu tŕnh bày “Nửa Đêm Ngoài Phố”, từ các sân khấu pḥng trà, khiêu vũ trường cho đến Đại Nhạc Hội, từ các thôn làng nhỏ bé cho đến các tiền đồn hẻo lánh xa xôi. Ngoài ra, trong những chương tŕnh phát thanh của đài Sài G̣n và đài tiếng nói Quân Đội, vào bất cứ chương tŕnh nhạc nào cũng có bài này…

Cũng như “Nửa Đêm Ngoài Phố”, nhiều nhạc phẩm của Anh đă trở thành gần gũi với mọi người và đă giúp tôi leo cao hơn trên nấc thang sự nghiệp. Các bài này gồm có: Nửa Đêm Ngoài Phố, Buồn Trong Kỷ Niệm, Hai Lối Mộng, Chiều Cuối Tuần, Mưa Nửa Đêm, Tàu Đêm Năm Cũ, Hai Chuyến Tàu Đêm, Chuyện Chúng Ḿnh, Đêm Tâm Sự, H́nh Bóng Cũ, Đ̣ Chiều, Chiều Làng Em…

Thế rồi, theo như Anh hơn một lần tâm sự, đường đời đă chia đôi chúng tôi ra hai ngă, hai hướng đi. Tôi đă giă từ sân khấu, giă từ lời ca tiếng nhạc, giă từ tất cả, theo chồng đi đến những phương trời xa. C̣n Anh vào quân ngũ, và vẫn tiếp tục hăng say sáng tác, hầu hết những nhạc phẫm đều nói về đời người lính phong sương, xa nhà, xa thành phố, xa người em nhỏ hậu phương… (24 Giờ Phép, Bông Cỏ May, Kẻ Ở Miền Xa, Trên 4 Vùng Chiến Thuật…)

Vào thời điểm này, anh Duy Khánh, anh Chế Linh và Hoàng Oanh có lẽ là những ca sĩ đă hát nhạc của Anh rất nhiều.

Kiếp tằm chưa dứt, tôi đă trở lại với sân khấu, với ánh đèn màu. Trở lại với “Nửa Đêm Ngoài Phố”, với “Buồn Trong Kỷ Niệm”…

Rồi lại thêm một lần cuộc đời lại chia đôi chúng tôi ra hai ngă: Anh kẹt lại quê nhà, tôi sống đời lưu vong. Tôi đă t́m đủ mọi cách để liên lạc hầu mong gởi về những gói quà biếu Anh. Sự liên lạc trong những năm đầu thật khó khăn, cho măi tới sau này, qua một số bạn bè và qua Trần Quốc Bảo, tôi mới có thể liên lạc thường hơn với Anh. Tuy nhiên, tôi rất lo lắng về bịnh t́nh Anh do Trần Quốc Bảo kể lại. Nh́n những tấm ảnh Anh gởi qua đăng trên Thế Giới Nghệ Sĩ, trông Anh gầy g̣, đau yếu, tôi đă không sao cầm được nước mắt. Tôi đă bàn với Trần Quốc Bảo thực hiện một cuốn băng với toàn nhạc của Anh, hầu có thể giúp Anh phần nào trên phương diện vật chất lẫn tinh thần. Chợt nghe tin Anh đau nặng… Chợt nghe tin Anh qua đời…”

TK tổng hợp