PDA

View Full Version : Con chim nào ăn trái nhăn lồng ?



vongcohuong
01-07-2008, 04:56 PM
Con chim nào ăn trái nhăn lồng ?

Câu ca dao:
“Chim quyên/khuyên ăn trái nhăn lồng
Lia thia quen chậu, vợ chồng quen hơi...”

Về câu ca dao này có sách chép là chim quyên, có người cho là chim khuyên. Bản thân tôi xin có vài góp ư như sau:

1/ Chim khuyên
Tên khác: chim vành khuyên
Họ vành khuyên (Zosteropidae): chim cỡ nhỏ, cánh ngắn dưới 60 mm. Lông chủ yếu màu vàng lục. Xung quanh mắt có ṿng trắng. Họ này có 3 loài:
- Vành khuyên (Zosterops japonica simplex Swinhoe, 1863): ṿng quanh mắt màu trắng. Trước mắt và lông dưới mắt đen. Trán và đỉnh đầu vàng. Phần c̣n lại của đầu và mặt lưng, kể cả phần lộ ra ngoài của cánh và đuôi màu vàng lục tươi. Cằm, họng và dưới đuôi vàng nhạt. Ngực và sườn xám nhật. Giữa bụng trắng.
Ở Việt Nam phổ biến ở đồng bằng và rừng núi phía Bắc đến khoảng đèo Hải Vân ở phía Nam. Chim vành khuyên có cả ở các đảo xa bờ như quần đảo Hoàng Sa.
- Vành khuyên sườn hung (Zosterops erythropleura Swinhoe) chỉ có ở Sapa và Hà Nội.
- Cuối cùng là loài chim vành khuyên họng vàng (Zosterops palpebrosa joannae La Touche), đây chính là loài chim vành khuyên có mặt ở miền Nam (1).

Ở nước ta trong số trên 1000 loài chim th́ có tới hơn 700 loài hoàn toàn hoặc chủ yếu ăn sâu bọ. Cùng chim sâu, chim chích th́ chim khuyên thuộc loài chuyên kiếm thức ăn suốt ngày trong bụi rậm, tán cây. Chim khuyên sống theo đàn số lượng nhiều, kiếm ăn suốt ngày.
Thức ăn của chim khuyên là sâu: sâu ăn lá, sâu cuốn lá, trứng sâu... (2), trong thành phần thực phẩm của chim khuyên không thấy có trái cây.
Vậy con chim ăn trái nhăn lồng không phải là chim khuyên.

2/ Chim quyên
Tên khác: chim cuốc, chim quốc, cu vức, tử qui, đỗ vũ, đỗ quyên (3)
Tên tiếng Anh: cuckoo; cuckoo-clock.
Là loài chim nhỏ, gần giống gà, sống ở bờ bụi gần nước, mùa hè kêu “cuốc, cuốc”. Thuộc họ Gà nước (Rallnidae), bộ Sếu (Gruiformes) (4).
Cuốc chân đỏ (Amaurornis akool) có mặt ở vườn c̣ Tiến Nông (Thanh Hoá).
Chim cuốc có mặt ở biển Hồ Tơ Nưng (Kontum) có màu đen hoặc màu lốm đốm hoa mơ .
Chim cuốc ngực trắng (Amaurornis phoenicurus) ở trong các cây bụi, gần vực nước khắp miền Nam. Tại vườn chim Vàm Hồ (Bến Tre), Thanh Hóa cũng có chim cuốc ngực trắng.

Chim cuốc chuyên sống và kiếm thức ăn trên mặt đất, nó không hề đụng đến trái nhăn lồng trên cao. Ở đây cũng cần phân biệt rơ, chim cuốc không phải là chim cút.
3/ Chim cút
Tên khác: chim cun cút
Cun cút: đuôi cụt, chân ngắn, lông màu nâu xám, sống ở đồi cỏ, thường lủi rất nhanh trong bụi cây (5).
Cun cút thuộc họ cun cút (Turnicidae), cũng thuộc bộ Sếu (Gruiformes).

Thế th́ con chim ăn trái nhăn lồng là con chim nào đây ? Tôi nghiêng về thuyết có một loài chim dân gian gọi là chim quyên, loài chim này ăn trái nhăn lồng. Ngày trước tôi có đọc qua một quyển sách đề cập đến loài chim quyên ăn nhăn lồng, đó là tác phẩm Chim quyên xuống đất của nhà văn Sơn Nam - một nhà khảo cứu có uy tín, do nhà xuất bản Phù Sa ấn hành năm 1963. Quyển này dày hơn 200 trang, cỡ khổ 19 cm, sau này chẳng thấy in lại. Nhằm tránh t́nh trạng khẩu thuyết vô bằng, tôi có đến Thư viện Quốc gia Sài G̣n t́m đọc, song ở đây cũng không có để tra cứu.
Tôi cũng tin rằng ca dao Việt Nam đôi khi rất vu vơ, song không hay vu khoát.

Rất mong quư hữu trên diễn đàn, ai biết vui ḷng chỉ giáo cho.

Để tạm kết thúc lời góp ư này, tôi xin chép lại một bài thơ liên quan đến lư chim Quyên:

ĐAU XÓT LƯ CHIM QUYÊN
Tác giả: Vũ Đức Sao Biển

Ngày xưa khi chưa lớn khôn đà nghe câu hát lư chim quyên
Chim quyên ăn trái nhăn lồng,

Ngày nay khi ta lớn khôn (qua sông Cửu Long) lại nghe câu hát lư chim quyên ...
Chim quyên ăn trái nhăn lồng .
Chim quyên chim ăn trái nhăn lồng
Lia thia quen chậu vợ chồng quen hơi .

Mà đôi ta không là t́nh nhân, không phải vợ chồng
Chưa hề bén tiếng chưa hề quen hơi
Như chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Như lia thia chưa quen với chậu vàng .
Nên dầu biệt ly cũng chẳng đau ḷng chi
Chẳng ngậm ngùi đâu dù phải nghe câu hát lư chim quyên .

Vàng rơi mênh mông sóng xô thoảng nghe trong gió thoáng hương cau
Hương cau vui nhớ múi trầu
Chiều nay qua sông Cửu Long lại nghe câu hát lư thương nhau
Thương nhau sao lỡ nhịp cầu ?.
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Qua chưa thương bậu, bậu đừng thương qua .
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Qua chưa thương bậu, bậu đừng thương qua .

Chú thích:
(1) Chim Việt Nam – H́nh thái và phân loại, tr. 351 – 352. Vơ Quư biên soạn, tập 2. Nxbản Khoa học và Kỹ thuật, H. 1981.
(2) Động vật rừng, tr. 131. Phạm Nhật – Đỗ Quang Huy biên soạn. Nxbản Nông nghiệp, H. 1998.
(3) Chim đỗ quyên liên quan đến câu chuyện về Vọng đế : đế hiệu của vua Đỗ Vũ nước Thục cuối đời Chu (nên c̣n gọi là Thục đế). Tương truyền Vọng đế ra lệnh bộ hạ là Miết Linh đi cứu lũ ở xa nhằm thừa dịp tư t́nh với vợ của Miết Linh. Sau đó Vọng đế tự hổ thẹn về hành vi bất chính của ḿnh, từ ngôi rồi mai danh ẩn tích. Mỗi năm cứ vào tháng hai âm lịch (Vọng đế rời đất Thục cũng vào tháng này), đêm đêm chim đỗ quyên lại cất tiếng sầu thảm. Bởi vậy, người nước Thục mỗi lần nghe tiếng chim đỗ quyên lại nhớ đến Vọng đế.
Và cái vía của chim đỗ quyên gọi là Đỗ phách.
(4) Đại từ điển tiếng Việt, tr. 363, 486-487, 1383. Nguyễn Như Ư chủ biên. Nxbản Văn hóa-Thông tin – 1998.
Từ điển Từ và Ngữ Việt Nam, tr. 451, 1507. Nxbản TP. **** – 2000.
Từ điển Hán-Việt của Đào Duy Anh biên soạn, Phan Bội Châu hiệu đính, tr. 169, 292. Nxbản TP. **** – 1996.
Từ điển Việt – Anh do Bùi Phụng biên soạn, tr. 662. Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội – 1986.
(5) Đại từ điển tiếng Việt, tr. 483. Nguyễn Như Ư chủ biên. Nxbản Văn hóa-Thông tin – 1998.


Đẳng thị hữu gia qui vị đắc
Đỗ quyên hưu hướng nhĩ biên đề...

Thương ai quê cũ chưa về được
Cuốc thôi đừng hót nữa bên tai.

Sưu Tầm

CindyNg
10-16-2008, 08:08 PM
“Chim quyên ăn trái nhăn lồng
Lia thia quen chậu, vợ chồng quen hơi...”


2/ Chim quyên
Tên khác: chim cuốc, chim quốc, cu vức, tử qui, đỗ vũ, đỗ quyên (3)


Chim cuốc chuyên sống và kiếm thức ăn trên mặt đất, nó không hề đụng đến trái nhăn lồng trên cao.

Tôi cũng tin rằng ca dao Việt Nam đôi khi rất vu vơ, song không hay vu khoát.


Rất mong quư hữu trên diễn đàn, ai biết vui ḷng chỉ giáo cho.


Để tạm kết thúc lời góp ư này, tôi xin chép lại một bài thơ liên quan đến lư chim Quyên:


ĐAU XÓT LƯ CHIM QUYÊN
Tác giả: Vũ Đức Sao Biển


Ngày xưa khi chưa lớn khôn đà nghe câu hát lư chim quyên
Chim quyên ăn trái nhăn lồng,


Ngày nay khi ta lớn khôn (qua sông Cửu Long) lại nghe câu hát lư chim quyên ...
Chim quyên ăn trái nhăn lồng .
Chim quyên chim ăn trái nhăn lồng
Lia thia quen chậu vợ chồng quen hơi .


Mà đôi ta không là t́nh nhân, không phải vợ chồng
Chưa hề bén tiếng chưa hề quen hơi
Như chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Như lia thia chưa quen với chậu vàng .
Nên dầu biệt ly cũng chẳng đau ḷng chi
Chẳng ngậm ngùi đâu dù phải nghe câu hát lư chim quyên .


Vàng rơi mênh mông sóng xô thoảng nghe trong gió thoáng hương cau
Hương cau vui nhớ múi trầu
Chiều nay qua sông Cửu Long lại nghe câu hát lư thương nhau
Thương nhau sao lỡ nhịp cầu ?.
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Qua chưa thương bậu, bậu đừng thương qua .
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Chim quyên chưa ăn trái nhăn lồng
Qua chưa thương bậu, bậu đừng thương qua .

Sưu Tầm

Trái nhăn ḷng không hẵn là ở trên cao.

Nhăn ḷng là một loại thực vật thân dây có thể ḅ trên mặt đất, và ḅ lên các bụi rậm.

Người Miền Nam c̣n gọi nhăn ḷng là chùm bao. Có người khó ngủ lấy lá, phơi khô, nấu nước uống hàng ngày.

Mấy năm gần đây, người dân cao nguyên, c̣n bắt chước các công ty Đài, làm dàn, thả trồng một loại chùm bao có gốc ở Brasil. Loại chùm bao này trái to hơn, vị chua nhẹ và thanh, được người ta gọi là trái chanh dây.

Chim quyên , đỗ quyên ăn trái nhăn ḷng.