PDA

View Full Version : Hồi Kư Trần Quang Cơ



Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:22 PM
(sưu tầm và copy nguyên văn)

Xin giới thiệu với độc giả tài liệu "Hồi Ức và Suy Nghĩ" của ông Trần Quang Cơ, một cán bộ ngoại giao cao cấp của đảng CSVN từ năm 1954 cho đến khi nghỉ hưu năm 1997, và là người được chọn làm bộ trưởng ngoại giao thay thế bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch sau đại hội đảng lần thứ 7 (tháng 6-1991) nhưng không nhận (sau đó ông Nguyễn mạnh Cầm được chọn làm bộ trưởng).
Hồi ức và suy nghĩ này ghi lại những sự việc trong khoảng thời gian từ 1975 đến 1991, là khoảng thời gian ông Trần Quang Cơ cho là quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và 3 nước lớn Trung quốc, Liên bang Xô viết và Hoa Kỳ có nhiều diễn biến cần được học hỏi về sau.
Bài học đầu tiên là Việt Nam đă bỏ lở cơ hội thiết lập bang giao với Hoa Kỳ khoản cuối thập niên 1970 dưới thời tổng thống Carter. Sự việc thứ hai là sự cô lập ngoại giao của Việt Nam sau khi Liên bang Xô viết sụp đổ phải t́m đến Trung quốc. Và thứ ba là Trung quốc đă lợi dụng lúc Việt Nam cô thế để chèn ép về ngoại giao, kinh tế, lănh thổ, và ngay cả dùng ảnh hưởng len vào nội bộ nhân sự cao cấp. Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch bị mất chức cũng v́ ông không để Trung quốc lấn lướt, và rất có thể tướng Vơ Nguyên Giáp mất ghế Ủy viên trung ương đảng trong đại hội 7 cũng v́ ông là người chỉ uy mặt trận biên giới đầu năm 1979 đă gây nhiều thương vong cho quân đội Trung quốc.
Bài học chính mà ông Trần Quang Cơ muốn ghi lại là quan hệ với Trung quốc. Và người đọc có cảm tưởng rằng áp lực của Trung quốc đang đè nặng lên Việt Nam và ông lo sợ Trung quốc là mối đe dọa lớn cho nền an ninh của Việt Nam trong tương lai.
Hồi ức và Suy nghĩ
Trong 44 năm (1954 - 1997) làm ngoại giao, trải qua những giai đoạn khác nhau, bản thân chứng kiến và tham gia nhiều sự kiện ngoại giao đáng ghi nhớ của thời kỳ kháng chiến và của thời kỳ hậu chiến như cuộc đàm phán hoà b́nh với Mỹ ở Paris (1968 - 1973), đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ (1977 ở Paris, 1978 ở Nữu - ước), đấu tranh ngoại giao về vấn đề Campuchia và b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc, sở dĩ tôi chọn quăng thời gian 1975 - 1991 này để viết kư ức này v́ nó chứa đựng nhiều diễn biến khúc mắc tế nhị về đối ngoại, nhất là trong quan hệ của ta với ba nước lớn, dễ bị vô t́nh hay cố ư làm "rơi rụng" để cho lịch sử được "tṛn trĩnh"; khiến cho việc đánh giá và rút bài học bị sai lệch, và đây cũng là giai đoạn mà mối quan hệ của ta với các nước lớn có những điều đáng phải băn khoăn suy nghĩ, không những cho hiện tại mà có thể cả cho tương lai...
Bối cảnh quốc tế lúc này rất phức tạp, chiến tranh lạnh đă đi vào giai đoạn cuối, cả 3 nước lớn Liên Xô, Mỹ, Trung Quốc đều có những chuyển đổi về chiến lược, từ chỗ đối đầu quyết liệt với nhau chuyển sang hoà hoăn tay đôi rồi tay ba. Cục diện chính trị luôn biến đổi ở châu á - Thái B́nh Dương tác động trực tiếp đến tiểu khu vực Đông Nam á và nước Việt Nam ta. Khu vực Đông Nam á lúc này cũng đang trong quá tŕnh chuyển đổi từ quan hệ đối đầu sang quan hệ đối thoại giữa hai nhóm nước Đông Dương và ASEAN. Hoàn cảnh này đúng ra (đ̣i hỏi) Việt Nam phải mạnh dạn sớm đổi mới tư duy về đối ngoại để có được một đường lối phù hợp với thực tiễn khách quan nhằm thoát ra khỏi thế cô lập, hoà nhập được với đà phát triển chung của khu vực và thế giới. Nhưng không! Tư duy chính trị sơ cứng đă giam giữ nước ta trong cảnh khó khăn một thời gian dài. Chính v́ thế, ngoại giao quăng thời gian này đă để lại trong tôi nhiều băn khoăn suy nghĩ về cái đúng, cái sai cái nên làm và cái không nên làm. Tôi nghĩ rằng nếu nghiên cứu một cách trung thực và có trách nhiệm những sự kiện của giai đoạn lịch sử này th́ từ đây có thể rút ra những bài học bổ ích và đích đáng cho ngoại giao ta hiện tại và tương lai với mục đích tối cao là đảm bảo được lợi ích của dân tộc trong mọi trường hợp.
V́ vậy tài liệu này tôi viết làm 2 phần: Hồi ức và Suy nghĩ. Phần Hồi ức cố gắng ghi lại một cách khách quan và trung thực diễn biễn của các sự kiện trong thời gian 1975 - 1991 trên cơ sở những tư liệu và nhật kư công tác c̣n lưu giữ được. C̣n phần Suy nghĩ dành cho những ư nghĩ của riêng tôi, những điều trăn trở của tôi khi nghiền ngẫm lại các sự việc đă trải qua. Những ư nghĩ hoàn toàn theo chủ quan, có thể sai có thể đúng.
23.1.2001
Bản thảo này đă được bổ sung và hoàn chỉnh ngày 22.05.2003
Trần Quang Cơ

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:23 PM
A. Hồi ức....
1. Việt Nam trong thập niên 70 của thế kỷ 20
Nước Việt Nam ta trong những năm 70 của thế kỷ 20 đă trải qua những sự kiện to lớn: Hiệp định Paris 1973 về Việt Nam kết thúc cuộc đàm phán "ma - ra - tông" 1968 - 1973 giữa Việt Nam và Mỹ toàn thắng của chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 đă đưa Việt Nam tới đỉnh cao của giải phóng dân tộc và uy tín quốc tế. Thắng lợi của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ không chỉ là một tác nhân đưa đến những thay đổi rất quan trọng trong chiến lược của các nước lớn mà c̣n làm chuyển đổi cục diện chính trị khu vực Đông Nam á. Nể sợ sức mạnh quân sự và ư chí kiên cường của Việt Nam, mặt khác lo ngại mối đe doạ từ nước Trung Hoa khổng lồ tăng lên một khi Mỹ rút khỏi Đông Nam á, đồng thời lại có yêu cầu phát triển kinh tế, các nước ASEAN sốt sắng b́nh thường hóa cải thiện quan hệ với Việt Nam; tổ chức liên minh quân sự SEATO tan ră; xu hướng hoà b́nh, ổn định ở Đông Nam á phát triển. Sau khi bị "gáo nước lạnh" ở Việt Nam Mỹ lo tháo chạy khỏi Đông Nam á, song lại sợ tạo ra một "khoảng trống" có lợi cho các đối thủ của ḿnh. Một mặt sợ Liên Xô thừa thế mở rộng ảnh hưởng ở Đông Nam á và thế giới, mặt khác lo Trung Quốc phát huy vai tṛ nước lớn Châu á để lấp chỗ "trống" đó nên Mỹ vừa t́m cách khai thác mâu thuẫn Xô - Trung vừa muốn có một nước Việt Nam độc lập cả với Trung Quốc lẫn Liên Xô để duy tŕ thế cân bằng chiến lược giữa ba nước lớn trong khu vực châu á - Thái B́nh Dương.
Trong tập "Tài liệu Lầu Năm Góc" của Mỹ có viết: "Báo cáo của đại sứ Mỹ tại Anh gửi Bộ Ngoại Giao Mỹ ngày 1.3.67 ghi lại một đối thoại ngắn ngoại trưởng Anh Brown và ngoại trưởng Ba Lan Rapacski tại Luân - đôn ngày 22.2.67. Khi Brown hỏi nhận định của Rapacski về mức độ thế lực của Kossyguine (thủ tướng Liên Xô lúc đó) đối với Hà Nội. Rapacski trả lời: " Không kém của ông đối với Hà Nội". Và khi Brown hỏi: "Giữa Trung Quốc và Liên Xô nước nào có nhiều ảnh hưởng hơn đối với Hà Nội?" Rapacski trả lời: "Bắc Việt Nam". Đường lối độc lập tự chủ đó của Việt Nam thể hiện rơ nét trong suốt thời gian đàm phán với Mỹ ở Paris.
Sau cuộc đàm phán với Mỹ ở Paris, năm 1973 tôi được đề bạt làm vụ trưởng vụ Bắc Mỹ nên có đầy đủ điều kiện trực tiếp theo dơi và xử lư mối quan hệ của nước ta với Mỹ sau chiến tranh.
Vào quăng hơn một tháng sau khi giải phóng miền Nam, ta có nhờ Liên Xô chuyển cho Mỹ một thông điệp miệng "Lănh đạo Việt nam Dân chủ Cộng hoà (VNDCCH) tán thành có quan hệ tốt với Mỹ trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau. Trên tinh thần đó, phía Việt Nam đă tự kiềm chế trong khi giải phóng, tạo cơ hội cho người Mỹ không bị cản trở trong việc tiến hành di tản nhân viên của họ. Phía Việt Nam đă cố gắng làm moị sự cần thiết để không làm xấu đi quan hệ với Mỹ trong tương lai. Không có sự thù địch với Mỹ ở Việt Nam và Việt Nam cũng không muốn thấy như vậy ở phía Mỹ".
Ngày 12.6.75, Mỹ gửi đến sứ quán ta ở Paris bức thông điệp đáp lại: "Về nguyên tắc, Mỹ không thù hận ǵ VNDCCH. Đề nghị trên cơ sở đó tiến hành bất cứ quan hệ nào giữa hai bên_. Mỹ sẵn sàng nghe bất cứ gợi ư nào mà phía VNDCCH có thể muốn đưa ra". Thông điệp này do Sứ quán Mỹ ở Paris gửi tới Sứ quán ta, nội dung không nói rơ là của Bộ Ngoại Giao Mỹ hay của cấp nào.
Ngày 11.7.75, ta gửi thông điệp cho Mỹ, chủ yếu nhắc lại đoạn nói về Mỹ Trong báo cáo của Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh đọc trước Quốc hội ngày 4.6.75: "Việc Chính phủ Hoa kỳ tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam, từ bỏ hoàn toàn sự can thiệp vào công việc nội bộ miền Nam Việt Nam, làm nghĩa vụ đóng góp vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh và công cuộc xây dựng lại sau chiến tranh ở cả hai miền Việt Nam, sẽ tạo điều kiện thiết lập quan hệ b́nh thường giữa VNDCCH và Hoa kỳ theo tinh thần Điều 22 Hiệp định Paris về Việt Nam".
Cuộc tiếp xúc đầu tiên sau chiến tranh giữa ta và Mỹ diễn ra tại Paris ngày 10.7 ở cấp bí thư thứ nhất đại sứ quán (Đỗ Thanh - Pratt) chủ yếu bàn về vấn đề MIA, cụ thể phía Mỹ xin được trao trả một số hài cốt phi công Mỹ bị bắn rơi ở miền Bắc. Đến cuộc gặp tiếp theo ngày 5.9.75, cũng vẫn giữa Đỗ Thanh và Pratt, ta đồng ư sẽ giao cho Mỹ 3 bộ hài cốt "giặc lái", song măi tới tháng 12 ta mới cho phép một đoàn 4 hạ nghị sĩ Mỹ do Chủ tịch Uỷ ban POW/MIA_ G.V. Montgomery dẫn đầu vào Hà Nội nhận. Đoàn này đă được Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp.
Sang năm 1976 Mỹ lại thông qua Liên Xô thăm ḍ việc tiếp xúc với ta, song khẳng định sẽ không thực hiện điều 21 của Hiệp định Paris. Công hàm ngày 26.3.76 của Henry Kissinger - lúc này là ngoại trưởng - gửi ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh cảm ơn ta đă đón tiếp đoàn Montgomery và sẵn sàng mở cuộc thảo luận về việc thiết lập mối quan hệ giữa hai nước_. Ngày 30.4 Bộ trưởng ngoại giao ta gửi công hàm trả lời, nêu lại những vấn đề tồn tại giữa hai nước (vấn đề bồi thường chiến tranh và vấn đề người Mỹ mất tích trong chiến tranh), trên cơ sở giải quyết 2 vấn đề đó sẽ b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ theo quy định của điều 22 Hiệp định Paris. Ta sẵn sàng xem xét đề nghị cụ thể của Mỹ về việc mở thương lượng giữa hai bên. Ta sẽ có trả lời không để quá lâu, song sẽ không trước khi Quốc hội Mỹ bàn về việc bỏ cấm vận đối với Việt Nam. Gần như đồng thời với việc G. Ford bác kiến nghị của Quốc hội Mỹ yêu cầu tạm ngưng trong 6 tháng lệnh cấm vận buôn bán với Việt Nam, Bộ Ngoại Giao Mỹ gửi thông điệp khẳng định sẵn sàng sớm có thảo luận với Việt Nam, song nhận xét quan điểm ta đặt thương lượng trên cơ sở "áp dụng một cách có chọn lọc các Hiệp định đă kư_" là không đem lại kết quả xây dựng; vấn đề " kiểm điểm đầy đủ_" về MIA sẽ là một trong những vấn đề hàng đầu của Mỹ, chỉ khi nào vấn đề này được giải quyết "một cách cơ bản_ mới có thể tiến bộ thật sự tới b́nh thường hóa quan hệ giữa hai nước chúng ta. Đề nghị Việt nam xem lại một cuộc họp bàn
về các vấn đề tồn tại là có bổ ích hay không?
T́nh h́nh nhùng nhằng như vậy kéo dài cho tới khi Jimmy Carter trúng cử tổng thống thay Gerald Ford năm 1977. Chính quyền mới của Đảng Dân chủ có quan điểm chiến lược khác và thái độ đối với Việt Nam mềm mỏng hơn. Nguyên nhân quan trọng khiến chính quyền Carter quan tâm ngay từ đầu đến việc thiết lập mối quan hệ mới với Việt Nam là lợi ích chiến lược của Mỹ ở khu vực châu á - Thái B́nh Dương. Đại sứ Mỹ tại LHQ, Andrew Young, đă nói rơ điều đó: "Chúng tôi coi Việt Nam như một Nam Tư ở châu á. Không phải là bộ phận của Trung Quốc hay của Liên Xô, mà là một nước độc lập. Một nước Việt Nam mạnh và độc lập là phù hợp với lợi ích quốc gia của Mỹ" (tháng 1.77).
Ngày 6.1.77, thông qua Liên Xô, Mỹ lại đưa ra một kế hoạch 3 bước về b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam:
1. Việt Nam cho biết tin về những "người Mỹ mất tích trong chiến tranh" (MIA).
2. Mỹ chấp nhận Việt Nam vào LHQ và sẵn sàng lập quan hệ ngoại giao đầy đủ, cũng như bắt đầu buôn bán với Việt Nam.
3. Mỹ có thể đóng góp khôi phục tại Việt Nam bằng cách phát triển buôn bán, cung cấp thiết bị và các h́nh thức hợp tác kinh tế khai thác.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:24 PM
Ngày 3/3/1977 chính quyền Carter quyết định nới lỏng một phần cấm vận đối với ta, cho phép tàu thủy và máy bay nước khác chở hàng sang Việt Nam được ghé các cảng và sân bay của Mỹ để lấy nhiên liệu (nhưng vẫn cấm người Mỹ buôn bán với Việt Nam, cấm tàu Mỹ đến Việt Nam đến cảng và sân bay Mỹ). Ngày 9.3.77, Mỹ cho phép công dân Mỹ được đi thăm Việt Nam, Cu Ba, Bắc Triều Tiên, Campuchia kể từ ngày 18.3.77.
Đến giữa tháng 3 ta nhận tiếp đón Léonard Woodcock, đặc phái viên của tổng thống Mỹ Carter sang Việt Nam. Ngày 17.3.77 Thủ tướng Phạm Văn Đồng đă tiếp L. Woodcock và 4 thành viên trong đó có Thượng nghị sĩ Mansfield - tại Chủ tịch phủ ở Hà Nội. Ngày hôm đó, đoàn Mỹ cũng đă đến chào Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh.
Sau chuyến đi thăm mở đường này, hai bên đă thoả thuận mở cuộc đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ tại Paris. Đoàn ta lúc đó do Thứ trưởng Ngoại giao Phan Hiền dẫn đầu, thành viên có tôi, vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ, anh Vũ Hoàng, vụ trưởng vụ Lănh sự và mấy cán bộ vụ Bắc Mỹ: (các) anh Bùi Xuân Ninh, Cương, Hà Huy Tâm, Lê Mai. Anh Lê Mai khi đó là cán bộ vụ Bắc Mỹ, làm phiên dịch cho trưởng đoàn. Sứ quán ta ở Pháp có anh Đỗ Thanh, bí thư thứ nhất, và anh Nguyễn Thiện Căn, tùy viên báo chí, tham gia đoàn. Phía Mỹ do R. Holbrooke làm trưởng đoàn. Cuộc đàm phán diễn ra khá lâu, phải qua 3 ṿng đàm phán trong tháng 5, tháng 6 và tháng 12 năm 1977. Địa điểm luân phiên ở đại sứ quán ta và đại sứ quán Mỹ tại Pháp. Trong đàm phán ṿng 1 (ngày 3 - 4.5.77), lập trường của Mỹ là hai bên thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ ngay và vô điều kiện, c̣n những vấn đề khác giữa hai bên để lại giải quyết sau; Mỹ sẽ không cản Việt Nam vào LHQ. C̣n về điều 21 (của Hiệp định Paris về VN), Mỹ có khó khăn về pháp luật nên không thực hiện được, hứa sẽ thực hiện khi đă có quan hệ, bỏ cấm vận buôn bán và xét viện trợ nhân đạo. Theo chỉ thị đă nhận trước khi đi, ta kiên quyết đ̣i phải giải quyết "cả gói"_ 3 vấn đề: ta và Mỹ b́nh thường hoá quan hệ (bao gồm cả việc bỏ cấm vận và lập quan hệ ngoại giao đầy đủ), ta giúp Mỹ giải quyết vấn đề MIA và Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đô - la cho Việt Nam như đă hứa hẹn trước đây. Trở ngại lớn nhất cho việc b́nh thường hoá quan hệ là việc ta đ̣i Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đô - la cho ta v́ Quốc hội Mỹ khi đó dứt khoát không chấp nhận viện trợ làm điều kiện cho việc b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam. Ngày 2 - 3.6, đàm phán ṿng 2, Mỹ nêu lại các đề nghị hồi tháng 5. Ngày 19.7.77, tại Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc (LHQ), Mỹ quyết định rút bỏ việc phủ quyết Việt Nam vào LHQ. Sau ṿng 2, anh Phan Hiền đă phải bay về Hà Nội báo cáo và xin chỉ thị, thực chất là đề nghị trên nên có thái độ thực tế và đối sách mềm dẻo hơn, nhưng nghe nói cả 4 vị lănh đạo chủ chốt của ta lúc đó đều nhất trí lập trường trên. Trước đ̣i hỏi kiên quyết của ta, tại ṿng 3 (19 - 20.12.78), Mỹ đề nghị nếu chưa thoả thuận được về việc thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ th́ có thể lập Pḥng Quyền lợi_ ở thủ đô hai nước, nhưng như vậy th́ chưa bỏ cấm vận được. Sau khi có Pḥng quyền lợi th́ sẽ tuỳ t́nh h́nh mà xét bỏ cấm vận, song ta vẫn giữ lập trường cũng nhắc đ̣i giải quyết "cả gói" 3 vấn đề.
Rơ ràng năm 1977 chính quyền Carter thực sự muốn b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam. Ngoại trưởng Mỹ C. Vance, ngày 10.1.77 tuyên bố: " Việc tiến tới b́nh thường hoá quan hệ Mỹ - Việt nam phù hợp với lợi ích của hai nước" Năm 1977 đă có khả năng thực tế để ta b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ nhưng ta đă bỏ qua. Trong khi đó, theo sự xúi dục của Bắc Kinh, chính quyền Polpot bắt đầu chiến tranh biên giới chống ta từ ngày 30.4.77 và đơn phương cắt đứt quan hệ ngoại giao với ta ngày 31.12.77.
Từ đầu năm 1978, quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ - Xô - Trung bắt đầu chuyển từ h́nh thái đối đầu từng đôi một sang h́nh thái Mỹ - Trung cấu kết chống Liên Xô, Liên Xô nhân thế yếu của Mỹ sau thảm bại ở Việt Nam ra sức tăng cường ảnh hưởng ở á - Phi và Mỹ Latinh bằng học thuyết "chủ quyền hạn chế" của Brejnev tại châu á. Liên Xô đưa quân vào Afghanistan (1979), đồng thời thực hiện chính sách bao vây Trung Quốc. Việt Nam cũng bị coi là một mắt xích của ṿng vây đó. Đặng Tiểu B́nh, cuối tháng 2.79, có nói với các nhà báo ở Bắc kinh: "Chúng tôi có thể dung thứ việc Liên Xô có 70% ảnh hưởng ở Việt nam, miễn là 30% c̣n lại dành cho Trung Quốc".
Cũng từ năm 1978, Mỹ đẩy nhanh quá tŕnh b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc (từ tháng 2.73, khi Kissinger đi thăm Bắc Kinh. Trung Quốc và Mỹ đă kư thoả thuận lập Cơ quan liên lạc ở thủ đô 2 nước với quy chế như một sứ quán). Nước cờ "chơi lá bài Trung Quốc để ngăn chặn Liên Xô" của cố vấn an ninh quốc gia Z.Bzrezinski đă dần dần lấn lướt chủ trương của ngoại trưởng Cyrus Vance và R.Holbrooke là "thúc đẩy song song việc cải thiện quan hệ với Việt Nam và Trung Quốc". Ngày 23.8.78, trong lúc Mỹ đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ với ta ở Paris, ngoại trưởng Mỹ C.Vance đă đi thăm Bắc Kinh. Cho đến khi Đặng Tiểu B́nh tuyên bố "Trung Quốc là NATO phương Đông" và "Việt Nam là Cuba phương Đông" (19.5.78) và Bizezinski đi thăm Trung Quốc (20.5.78) th́ chính quyền Carter đă chọn con đường b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc và gác sang bên việc b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam.
Ngày 21.8.78, Quốc hội Mỹ c̣n cử một đoàn 7 hạ nghị sĩ thuộc cả hai đảng Dân chủ và Cộng hoà do hạ nghị sĩ Dân chủ G.V.Montgomery, chủ tịch Uỷ ban POW/MIA, dẫn đầu sang Việt Nam chủ yếu để trao đổi với thứ trưởng Phan Hiền về vấn đề t́m kiếm "người Mỹ mất tích trong chiến tranh" (MIA). Ta đă trao trả cho Mỹ một số bộ hài cốt để tỏ thiện chí hợp tác trong vấn đề MIA. Và theo yêu cầu của họ, tôi đă dẫn đoàn Montgomery đi miền Nam, thăm thánh thất Cao Đài và một trại người Campuchia tị nạn chiến tranh ở biên giới Tây Ninh. Đấy là lần đầu tiên ta cho phép một đoàn Mỹ chính thức thăm thành phố Hồ Chí Minh kể từ khi giải phóng miền Nam.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:27 PM
Sau đó đúng một tháng, tôi sang Nữu - ước để tiếp tục cuộc đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ. Cuộc đàm phán ṿng 4 về b́nh thường hoá quan hệ Việt Nam - Mỹ không kéo dài như năm 1977 ở Paris. Lần này trưởng đoàn đàm phán của ta là thứ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch. C̣n phía Mỹ vẫn là R.Holbrooke. Đến lúc này khi ta quyết định rút bỏ đ̣i hỏi "Mỹ phải bồi thường chiến tranh - viện trợ 3,2 tỷ đô la mới b́nh thường hoá quan hệ" và nhận công thức "b́nh thường hoá quan hệ không điều kiện" của Mỹ th́ đă muộn. Sở dĩ Mỹ tiếp tục đàm phán vấn đề b́nh thường hoá với ta lúc đó là chỉ nhằm làm Việt Nam chập chững trong quan hệ với Liên Xô và trong vấn đề Campuchia, trong khi đó Mỹ đă chuyển hướng sang phía Trung Quốc. R.Holbrooke nói với ta: "Mỹ coi trọng châu á; Mỹ cần b́nh thường hoá quan hệ giữa hai nước. Nhưng Mỹ lo ngại Liên Xô đặt căn cứ ở Cam Ranh."
Trong khi chờ đợi phía Mỹ trả lời dứt khoát về vấn đề b́nh thường hoá quan hệ, khoảng hạ tuần tháng 11, anh Thạch về Hà Nội trước; c̣n tôi vẫn ở lại Nữu - ước để giữ cầu. Ngày 30.11.78, R.Oakley, trợ lư ngoại trưởng Mỹ, trả lời sự thúc dục của tôi, c̣n nói: "Mỹ không thay đổi lập trường b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam, nhưng phải chậm lại v́ cần làm rơ 3 vấn đề Campuchia, Hiệp ước Việt - Xô và vấn đề người di tản Việt Nam". Rồi họ trao cho tôi tấm ảnh toà nhà của sứ quán nguỵ trên đường R. ở Hoa - thịnh - đốn, nói là sẽ trao trả ta toà nhà đó làm trụ sở đại sứ quán, và yêu cầu ta cung cấp sơ đồ ngôi nhà cũ của tổng lănh sự quán Mỹ tại đường Tràng Thi (?) Hà Nội.
Tôi ở lại Nữu - ước măi tới cuối tháng 1.79, sau khi ta đưa quân vào Campuchia giúp bạn đánh đuổi Polpot giải phóng Nông - Pênh. Ngày 9.1.79, ngoại trưởng Mư Cyrus Vance nói: "Các cuộc nói chuyện Mỹ - Việt Nam về b́nh thường hoá đă tan vỡ do cuộc xâm lược Campuchia của Việt Nam". Tôi nghĩ, thực ra Mỹ đă quyết định dứt bỏ quá tŕnh đàm phán b́nh thường hoá quan hệ với ta từ khi tham gia khỏi COMECON và kư Hiệp ước hữu nghị với Liên Xô (3.11.78), để bắt tay với Trung Quốc chống Liên Xô ở châu á - Thái B́nh Dương. Ngày 15.12.78, Mỹ và Trung Quốc đă ra thông cáo chung chính thức công nhận nhau và thiết lập quan hệ ngoại giao từ ngày 1.1.79. Việc Đặng Tiểu B́nh đi thăm Mỹ (29.1 - 4.2.79) đánh dấu việc b́nh thường hoá quan hệ Mỹ - Trung Quốc, cũng là chính thức xếp lại việc b́nh thường hoá quan hệ Việt Nam - Mỹ tới 17 năm sau. Khi ấy tôi c̣n lưu lại ở Nữu - ước nên được chứng kiến cảnh Hoa kiều Nữu - ước đón Đặng: trong khu người Hoa (Chinatown), dọc một đường phố treo toàn cờ đỏ năm sao_, c̣n dọc một đường phố song song treo toàn cờ "thanh thiên bạch nhật"_! Trong khi gặp Carter ở Hoa - thịnh - đốn. Đặng Tiểu B́nh đă tỏ ư sẽ tiến công vào Việt Nam và không gặp phải phản ứng bất lợi nào từ phía Mỹ. Theo Brezinski, trong cuộc hội đàm với Carter hôm 29.1, Đặng yêu cầu có sự cộng tác giữa Mỹ và Trung Quốc để chống Liên Xô. C̣n Carter có phần thận trọng hơn, đồng ư cần có những cuộc tham khảo chặt chẽ giữa hai nước để chặn chủ nghĩa bành trướng của Liên Xô, nhưng thận trọng tránh đề cập tới đề nghị của Đặng. Sau đó, ngày 16.2.79, Carter có nêu 6 nguyên tắc xử sự khi Trung Quốc xâm lăng Việt Nam: Mỹ không can thiệp trực tiếp; khuyến khích các bên tự kiềm chế; Việt Nam rút quân khỏi Campuchia và Trung Quốc rút quân khỏi Việt Nam; cuộc xung đột không đe doạ lợi ích trước mắt của Mỹ; không đặt lại vấn đề b́nh thường hoá với Trung Quốc; quyền lợi đồng minh của Mỹ không bị đe doạ. Cũng từ đó, cuộc xung đột Campuchia và quan hệ với Việt Nam đă được đặt trong khuôn khổ của mối quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ - Xô - Trung. Và cũng từ đó Mỹ gắn vấn đề quan hệ Mỹ - Việt Nam với quá tŕnh giải quyết vấn đề Campuchia.
Là nhân chứng lịch sử và cũng là người trực tiếp tham gia các hoạt động ngoại giao này với tư cách là vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ Bộ Ngoại giao, trực tiếp tham gia đoàn đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ ở Paris năm 1977, rồi ở Nữu - ước năm 1978, tôi thật sự đau xót vị ta đă bỏ lỡ mất cơ hội củng cố thế đứng của Việt Nam trong hoà b́nh để tập trung phát triển đất nước sau bao năm chiến tranh, lỡ cơ hội san bằng khoảng cách với các nước cùng khu vực. Trong tập hồi kư của ḿnh_, Lư Quang Diệu đă nhận xét: "Năm 1975 thành phố Hồ Chí Minh có thể sánh ngang với Bangkok. Nhưng nay (năm 1992) nó tụt lại đằng sau tới hơn 20 năm".
Việc ta từ chối lời đề nghị "b́nh thường hoá quan hệ không điều kiện" của Mỹ, làm cao trước việc ASEAN ngỏ ư muốn Việt Nam tham gia tổ chức khu vực này, theo tôi, đă đưa lại những hệ quả vô cùng tai hại cho nhân dân và đất nước ta. Liệu Trung Quốc có dám tiếp tay cho bọn diệt chủng Polpot khiêu khích ta và có dám đánh ta năm 1979 nếu như Việt Nam sau Chiến thắng 1975 có một chiến lược "thêm bạn bớt thù" thực sự cầu thị hơn? Việc b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ và việc gia nhập khối ASEAN măi ngót 20 năm sau (1995) ta mới thực hiện được một cách khá chật vật.
Theo tôi, tư duy đối ngoại có phần cứng nhắc của ta lúc ấy quả đă không theo kịp bước chuyển biến của chính trị thế giới thể hiện qua sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn sau sự kiện Việt Nam 1975, để dám có những quyết sách linh hoạt kịp thời đem lại lợi ích to lớn lâu dài cho dân tộc ta. Ngược lại, việc ta bỏ lỡ cơ hội b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ lúc này đă khiến Việt Nam gần như đơn độc trước một Trung Quốc đầy tham vọng.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:29 PM
C̣n với Trung Quốc, sau khi có Hiệp định Paris 1973, Trung Quốc có lợi ích duy tŕ nguyên trạng ở Đông Dương, nhất là việc Việt Nam chia cắt thành hai miền dưới hai chế độ chính trị khác nhau là phù hợp với ư đồ lâu dài của họ ở Đông Nam á. Sau khi đi thăm Trung Quốc về, thượng nghị sĩ Mỹ K.Mansfield báo cáo trước Quốc hội Mỹ (1.2.75): "Trung Quốc tán thành để hai nước Việt Nam tiếp tục tồn tại. Trung Quốc cho rằng một nước Campuchia thống nhất, trung lập là điều chủ yếu trong một Đông Dương ổn định."
Từ 1973 đă xảy ra những va chạm ở biên giới Việt - Trung. Năm 1974, Trung Quốc chiếm ngon lành nốt phần c̣n lại ở quần đảo Hoàng Sa của ta. Có người cho rằng chỉ sau khi ta ngă hẳn theo Liên Xô th́ Trung Quốc mới chống ta. Song sự thật là các hoạt động thù địch của Trung Quốc đối với Việt Nam đă xảy ra từ trước khi Việt Nam tham gia khối SEV (tháng 6.78) và kư Hiệp ước hữu nghị với Liên Xô (tháng 11.78). Tháng 12.75, sau khi thăm Trung Quốc qua Paris, H.Kissinger nói: "Mỹ đang tính toán việc sử dụng Trung Quốc để hạn chế ảnh hưởng của Việt Nam ở khu vực."
Nét đặc trưng của giai đoạn 1975 - 1978 là Campuchia trở thành tiêu điểm của sự đối đầu giữa một bên là Trung Quốc và một bên là Việt Nam được Liên Xô ủng hộ. Sự đối đầu ấy trở thành xung đột quân sự ngay từ tháng 5.75 và phát triển lên thành cuộc chiến tranh biên giới Tây - Nam nước ta. Trong khi trả lời phỏng vấn, ngày 8.1.78, Z. Brezinski, cố vấn an ninh của tôngt thống Mỹ, đă nhận định: "Điều lư thú đây là trường hợp đầu tiên của một cuộc chiến tranh qua tay người khác_ giữa Liên Xô và Trung Quốc: xung đột giữa Việt Nam được Liên Xô ủng hộ và Campuchia được Trung Quốc ủng hộ."
Như vậy chỉ hơn 4 năm sau khi giải phóng được đất nước, ta lại bị xô đẩy vào cuộc chiến thảm khốc ở Campuchia, đối đầu ngay với Trung Quốc, kẻ đă từng là đồng minh chiến lược của ta trong 30 năm chiến đấu chống xâm lược phương Tây. Sau hai cuộc kháng chiến gian khổ, dân ta mới chỉ được hưởng mùi vị của chiến thắng và hoà b́nh êm ả chưa đầy 5 năm. Vết thương chiến tranh chưa lành th́ đă lâm vào cảnh nửa hoà b́nh nửa chiến tranh. Chiến tranh chống Mỹ tuy gian khổ khốc liệt song Việt Nam c̣n có được mặt trận nhân dân thế giới rộng lớn ủng hộ, c̣n trong cuộc chiến đấu chống diệt chủng Polpot th́ Việt Nam hầu như hoàn toàn cô lập. Các nước cùng khu vực lo sợ Việt Nam sau khi "hạ xong" Campuchia sẽ phát huy sức mạnh quân sự ra cả Đông Nam á. C̣n Trung Quốc ra sức vu khống "Việt Nam xâm lược Campuchia" và có mưu đồ lập "Liên bang Đông Dương" để làm chủ cả Lào lẫn Campuchia, xoá mờ tính chất "chống diệt chủng" của việc Việt Nam đưa quân vào Campuchia.
Cùng thời gian này, do những khó khăn kinh tế - xă hội chồng chất của thời kỳ chiến tranh chưa được tháo gỡ, lại bị bao vây cấm vận bên ngoài nên trong nước đă nảy sinh ra t́nh trạng "vượt biên" trốn ra nước ngoài của một bộ phận dân chúng ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, tạo thêm gánh nặng về đối ngoại cho ta, bôi đen thêm h́nh ảnh Việt Nam trên quốc tế. Vấn đề Campuchia và vấn đề "thuyền nhân"_ lúc đó quả là gánh nặng trên mặt trận đối ngoại của ta trong thập niên 80 của thế kỷ 20.
Nửa cuối của thập kỷ 70 này là thời gian ta chồng chất nhiều sai lầm về đối ngoại nhất trong suốt lịch sử dựng nước sau cách mạng (từ 1945 đến nay):
• Ta không khôn ngoan duy tŕ quan hệ cân bằng với Trung Quốc và Liên Xô, nhân tố cực kỳ quan trọng đảm bảo thắng lợi của ta trong kháng chiến chống Mỹ.
• Bỏ lỡ cơ hội b́nh thường hoá quan hệ với Mỹ, năm 1977, khi chính quyền Carter đă chủ động đề nghị hai bên b́nh thường hoá quan hệ không điều kiện.
• Đánh giá sai và không gia nhập khối ASEAN ngay từ 1976 khi cả 6 nước này đều mong muốn ta tham gia v́ lợi ích của mỗi một quốc gia và của chung khu vực.
• Dính líu quá sâu và quá lâu vào vấn đề Campuchia.
Những sai lầm này có hệ quả liên quan chặt chẽ với nhau, gây thiệt hại lớn cho ta về đối ngoại về an ninh - quốc pḥng, về phát triển kinh tế trong một thời gian dài.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:30 PM
1. một nhiệm kỳ đại sứ không tẻ nhạt
Tháng 10.82, tôi được bổ nhiệm đi làm đại sứ tại Vương quốc Thái Lan - một điểm tiền tiêu của mặt trận đối ngoại thời kỳ ấy v́ chính quyền Thái Lan lúc đó gắn bó rất chặt với Trung Quốc trong việc nuôi dưỡng bè lũ diệt chủng Polpot chống Việt Nam. Không thể nói nhiệm kỳ đại sứ của tôi ở Thái Lan khi đó là b́nh lặng hay tẻ nhạt. Hầu như không có tháng nào là không có những đám đông biểu t́nh trước sứ quán ḥ hét phản đối Việt Nam "xâm lược" Campuchia, xâm phạm lănh thổ Thái. Thông thường những hoạt động này trở nên náo nhiệt vào đầu mùa khô hàng năm, cùng lúc với các hoạt động quân sự bắt đầu trên biên giới Campuchia - Thái. Đám "biểu t́nh" - có khi là dân "xám - lô"_, có khi là tổ chức dân vệ Thái, có khi là đám người Việt phản động ở mấy tỉnh Đông Bắc - thường tụ tập trong Công viên Lum - pi - ni ở gần đại sứ quán ta trên đường Oai - rơ - lét_, để nhận tiền "biểu t́nh phí".
Báo chí Thái Lan hồi đó h́nh như rất khoái theo dơi phản ánh các hoạt động của đại sứ Việt Nam, đặc biệt là những khi có cuộc gặp gỡ không lấy ǵ làm vui vẻ giữa Bộ Ngoại giao Thái Lan và đại sứ Việt Nam. Phải nói rằng nhiệt độ không khí "chuyện tṛ" giữa tôi với các vị quan chức ngoại giao Thái phản ánh khá trung thành cường độ chiến sự ở vùng biên giới Campuchia Thái Lan. Tôi không thể nào quên lời phát biểu đầy phẫn nộ của ngài Tư lệnh lục quân đầy quyền uy Ac - thit Kham - lang - ec với báo chí: "Chẳng cần có đại sứ Việt Nam ở Thái Lan nữa", sau khi tôi đă lịch sự nhưng kiên quyết từ chối nhận hai bức công hàm phản đối của ngoại trưởng Thái. Bức công hàm ngày 17.4.83 của Thái phản đối quân đội Việt Nam đă bắn rơi chiếc máy bay trinh sát L19 làm chết viên phi công lái máy bay đó, và sau đó lại bắn hỏng một chiếc trực thăng của quân đội Thái. C̣n công hàm ngày 1.5.84 phản đối quân đội Việt Nam "pháo kích vào lănh thổ Thái" thuộc tỉnh Surin làm chết và bị thương một số dân làng. Tuyên bố giận dữ của tướng Ac - thit đă được phụ hoạ bởi một số báo Thái, trong đó tờ nhật báo tiếng Anh "Daily News"_ có xă luận viết: "Chính phủ (Thái Lan) cần yêu cầu Việt Nam thay ngay đại sứ của họ ở Bangkok để phản đối việc ông này đă từ chối nhận công hàm phản kháng của Thái". Sự việc đó xảy ra vào thời gian đầu mùa khô 1984 - 1985, lúc quân t́nh nguyện Việt Nam mở chiến dịch đánh thẳng vào vùng "đất thánh" và xoá sạch các căn cứ của 3 phái Khmer phản động nằm trên đường biên giới Campuchia - Thái Lan và cắm sâu vào đất Thái Lan. Cũng thời gian đó đă xảy ra những vụ tập kích và pháo kích của quân Trung Quốc vào mấy tỉnh biên giới phía Bắc nước ta để phối hợp cứu nguy cho bọn diệt chủng Polpot ở mặt trận phía Tây nước ta.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:32 PM
Thông qua báo chí Thái, tôi cũng đă có dịp làm cho nhân dân Thái Lan rơ sự thật về vấn đề Campuchia trong khi trả lời phỏng vấn của tờ Kledlap_ ngày 15.4.84:
Hỏi: Ngài có tán thành ư kiến cho rằng chiến tranh Campuchia là cuộc xung đột giữa Liên Xô - Việt Nam một bên với Trung Quốc - Khmer Đỏ một bên, c̣n ASEAN và các bên khác chỉ đóng vai tṛ phụ? Nếu đúng như vậy, Ngài có ư kiến thế nào về sáng kiến của ông Adam Malik về đàm phán Liên Xô - Việt Nam - Trung Quốc để giải quyết vấn đề Campuchia?
Trả lời: Thực chất của cái gọi là vấn đề Campuchia hiện nay là việc Trung Quốc sử dụng một trong những công cụ đắc lực nhất và cũng là thô bạo nhất của họ để can thiệp và đe doạ an ninh của các nước Đông Dương, trước hết là Campuchia. Nếu cho rằng đây là xung đột giữa Liên Xô - Việt Nam với Trung Quốc - Khmer Đỏ th́ là mắc bẫy Trung Quốc cả, đều là sai lầm nguy hiểm. V́ như thế sẽ không thấy được mối đe doạ lớn đối với an ninh của tất cả các nước khu vực này là chủ nghĩa bành trướng và bá quyền Trung Quốc, Liên Xô từ trước đến nay chỉ giúp nhân dân ba nước Đông Dương bảo vệ độc lập và xây dựng hoà b́nh đất nước ḿnh, không đe doạ ai cả. V́ vậy, xin miễn phát biểu về ư kiến của ông Adam Malik ở đây.
Hỏi: Chiến tranh ở Campuchia kéo dài sẽ ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam và ASEAN, không rơ ai sẽ chịu đựng được lâu hơn ai?
Trả lời: Tôi nghĩ rằng không nên đặt vấn đề như vậy, v́ sẽ trúng hiểm kế của Bắc Kinh. Thủ đoạn lớn của họ trong chính trị quốc tế xưa nay vẫn là "ngồi trên núi xem hổ đánh nhau"_. Nước chúng ta không lớn như họ, v́ vậy ta cần phải thông minh hơn họ, ít nhất cũng không mắc mưu họ. Lợi ích của nhân dân các nước Đông Nam á không cho phép chúng ta kéo dài t́nh h́nh đối đầu hiện nay để cho các nước khác đứng ngoài hưởng lợi.
Trong chuyến đi Inđônêxia tháng 3 vừa qua của Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch, Việt Nam và Inđônêxia đă nhất trí nhận định là để t́nh h́nh tiếp tục như hiện nay là có hại cho các nước trong khu vực trong cố gắng xây dựng nền kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân ḿnh. Hai bên đă thừa nhận là giải quyết được t́nh h́nh này sẽ có lợi cho tất cả các nước Đông Nam á. Nếu không sẽ chỉ có lợi cho các bên thứ ba.
Hỏi: Không rơ Ngài có thể khẳng định được hay không rằng trong t́nh h́nh hiện nay quân Việt Nam sẽ không tràn qua biên giới Thái Lan.
Trả lời: Về điều này chúng tôi có thể đảm bảo chắc chắn rằng chúng tôi không xâm phạm lănh thổ của Thái Lan.
Hỏi: Nhưng chính quyền và quân đội Thái Lan đă vạch rơ điều đă xảy ra. Một số phóng viên nước ngoài cũng đưa tin này.
Trả lời: Xin khẳng định lại rằng trong đợt tấn công bọn Khmer Đỏ vừa qua, bọn này đă chạm vào lănh thổ Thái Lan. Lực lượng của chúng tôi đă dừng lại ở biên giới chứ không xâm phạm lănh thổ Thái Lan, mặc dù phía Thái Lan đă tạo điều kiện cho bọn này chạy sang. Về tin nói rằng bắt được tù binh Việt Nam, có xác binh sĩ và xe tăng Việt Nam trong đất Thái Lan là hoàn toàn bịa đặt.
Hỏi: Ngài Tư lệnh tối cao kiêm Tư lệnh Lục quân (Ac - thit Khăm - lang - ẹc) đă đưa ra tin này.
Trả lời: Chính Ngài Tư lệnh tối cao quân đội khẳng định tin nói rằng quân đội Thái Lan đă sử dụng máy bay A.37 ném bom phá huỷ kho vũ khí của Khmer Đỏ, cũng chưa rơ kho này nằm trên đất Thái Lan hay trên đất Campuchia. Trong khi chiến sự đang xảy ra ở biên giới, quân đội Thái Lan đă không tạo điều kiện cho phóng viên nước ngoài vào làm tin ở khu vực đó. Nhiều phóng viên nước ngoài rất bất b́nh về việc này và nói rằng quân đội Thái Lan đưa tin rất lộn xộn, hôm nay nói thế này, ngày mai lại nói thế kia, không thống nhất. Ví dụ như lúc đầu nói bắt được 40 tù binh Việt Nam, sau đó nói là bắt được 41 người, tiếp đó nói chỉ bắt được 6 người, c̣n là người Khmer.
Hỏi: Không rơ Việt Nam sẽ có biện pháp sớm chấm dứt chiến sự như thế nào?
Trả lời: Theo ư kiến riêng tôi, nếu chiến sự lần này chấm dứt càng sớm sẽ càng có lợi cho các bên. Trước hết chúng tôi muốn giữ ǵn mối quan hệ, muốn làm cho biên giới Thái Lan - Campuchia có hoà b́nh ổn định và muốn cho Việt Nam và Thái Lan sớm có quan hệ hữu nghị. Chúng tôi không muốn chiến tranh kéo dài, nhưng cũng không sợ chiến tranh kéo dài.
Hỏi: Vấn đề không an toàn hiện nay là quân đội Việt Nam đă áp sát biên giới Thái Lan. Nếu ở vào cương vị Thái Lan th́ Việt Nam cũng sẽ cảm thấy ḿnh không an toàn nếu như có lực lượng nước ngoài xâm phạm như vậy. Đây là điều suy nghĩ hiện nay của Thái Lan.
Trả lời: Nếu như các ông theo dơi kỹ vấn đề th́ các ông sẽ thấy không phải là vấn đề ǵ mới mẻ cả. Chúng tôi đă nhiều lần đưa ra nhiều sáng kiến: từ năm 1980 chúng tôi đă đề nghị xây dựng khu an toàn dọc biên giới Thái Lan - Campuchia nhằm bảo đảm an ninh ở khu vực này, để làm cho phía Thái Lan khỏi lo ngại việc quân đội Việt Nam có mặt ở Campuchia. Nhiệm vụ của quân đội Việt Nam ở Campuchia chỉ nhằm tiêu diệt lực lượng Polpot. Chúng tôi đă nhiều lần tuyên bố quân đội Việt Nam sẽ rút ngay khi nguy cơ đe doạ từ Trung Quốc đă chấm dứt.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Khi cho in bài phỏng vấn này, Ban biên tập đă tự ư cắt bỏ không đăng trả lời của tôi nói về bằng chứng là quân đội Thái đă giúp quân Polpot và đă xâm phạm lănh thổ Campuchia.
Trong khi Việt Nam đă tiếp tục sa lầy vào Campuchia th́ ba nước lớn trong tam giác chiến lược Mỹ - Xô - Trung lại có sự điều chỉnh chiến lược để tập trung vào phát triển kinh tế, đi vào xu thế hoà hoăn nhằm vừa tranh thủ vừa đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau. Vấn đề Campuchia bắt đầu được đưa vào chương tŕnh nghị sự của các cuộc đàm phán từng cặp một giữa ba nước lớn. Ngay từ khi Trung - Xô khởi đầu quá tŕnh đàm phán b́nh thường hoá quan hệ giữa hai bên, tháng 10.82 ở Bắc Kinh, Trung Quốc đă nêu "trở ngại" cho việc b́nh thường hoá quan hệ Trung - Xô là xung đột biên giới Trung - Xô, vấn đề Campuchia, vấn đề Afghanistan, và trao bản yêu sách 5 điểm về vấn đề Campuchia cho Liên Xô.
1. Liên Xô chấm dứt ủng hộ Việt Nam xâm lược Campuchia.
2. Việt Nam tuyên bố rút hết quân khỏi Campuchia. Đàm phán b́nh thường hoá quan hệ Trung - Việt sẽ bắt đầu sau khi những đơn vị quân Việt Nam đầu tiên rút.
3. Trung Quốc có những biện phạm cải thiện quan hệ với Liên Xô.
4. Lập chính phủ liên hiệp Campuchia đại diện cho tất cả các phe phái ở Campuchia (điều này có nghĩa là hợp pháp hoá phái Polpot diệt chủng).
5. Bảo đảm quốc tế cho một nước Campuchia độc lập và không liên kết.
Đến ngày 1.3.83, Trung Quốc đưa ra công khai 5 điểm trên. Thực ra lúc đó Trung Quốc đưa ra lập trường 5 điểm giải quyết vấn đề Campuchia chủ yếu để làm con bài mặc cả với Liên Xô, và gây sức ép với Mỹ và ASEAN chứ chưa định giải quyết v́ Trung Quốc cho rằng gh́m chân Việt Nam ở Campuchia càng lâu càng có lợi cho họ. Thời gian tôi làm đại sứ Việt Nam ở Thái Lan th́ đại sứ Trung Quốc ở Thái Lan là Trương Đức Duy, với Trương Thanh là tham tán. Những nhân vật này tôi lại gặp lại sau này khi đàm phán với Trung Quốc về b́nh thường hoá quan hệ giữa hai nước. Thời gian làm đại sứ ở Bangkok cũng đă giúp tôi t́m hiểu được thêm về ư đồ lâu dài của Trung Quốc ở Đông Nam á và trong vấn đề Campuchia.
Vấn đề Hoa kiều cũng là một đặc điểm mà Trung Quốc muốn khai thác để ḥng giành thêm lợi thế chính trị và kinh tế ở Đông Nam á. Số lượng người Hoa ở Thái Lan cũng như các nước Đông Nam á khác đều khá lớn và nắm vai tṛ quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Nhưng ở các nơi khác cộng đồng người Hoa thường tách biệt ra, c̣n ở Thái họ hầu như đă đồng hoá với dân địa phương. Rất khó phân biệt người Thái gốc Hoa với người bản địa, nhất là trong tầng lớp trung lưu trở lên, kể cả trong hoàng tộc.
Trong khi đó, người Việt ở Thái Lan lại chịu một số phận hẩm hiu hơn nhiều. Ta quen gọi là Việt kiều Thái Lan, nhưng chính quyền Thái Lan chỉ coi họ là những người "tị nạn bất hợp pháp" của nước Việt Nam cộng sản, không coi là ngoại kiều (không được cấp "tàng - đạo" - giấy chứng nhận là ngoại kiều) cũng không được nhập quốc tịch Thái. V́ vậy nên hàng chục vạn người Việt mặc dù đă làm an sinh sống trên đất Thái hàng chục năm vẫn bị "quản thúc" ở mấy tỉnh miền Đông Bắc Thái Lan. Phải xin giấy phép của chính quyền Thái nếu muốn ra khỏi nơi ḿnh cư trú cũng như nếu muốn đến sứ quán ở Bangkok những dịp Tết Nguyên đán hay ngày Quốc khánh. Ngược lại đại sứ ta cũng không thể tới những tỉnh có đông người Việt ở Đông Bắc để thăm hỏi bà con kiều bào ḿnh. Người tiền nhiệm tôi, anh Hoàng Bảo Sơn, trước khi kết thúc nhiệm kỳ đại sứ đă đặt vấn đề với Bộ Ngoại Giao Thái Lan xin được đi Đông Bắc thăm và chào từ biệt kiều bào và đă nhận được câu trả lời rất chi là "ngoại giao": không đảm bảo an toàn trên đường đi. Để vượt qua sự ngăn cản đó đến với kiều bào, vào trung tuần tháng 6 năm 1985, không báo trước cho Bộ Ngoại giao Thái nhưng có thông báo với ban đại diện Việt kiều tỉnh, tôi cùng mấy anh em trong bộ phận lănh sự đáp máy bay nội địa đi thẳng đến Ubon Thani, tỉnh có đông Việt Kiều nhất vùng Đông Bắc. Đến nơi bà con Việt kiều ở Ubon và các tỉnh lân cận tổ chức đón tiếp cực kỳ nhiệt t́nh, bộc lộ t́nh cảm khát khao với quê hương đất nước. Nhưng đồng thời, chính quyền và công an tỉnh cũng không kém phần quan tâm đến chúng tôi. Họ chất vấn tôi ngay khi vào pḥng khách sạn: "V́ sao ngài đại sứ đi không báo cho Bộ Ngoại Giao? Ngài đến Ubon có việc ǵ?" Đă dự kiến trước t́nh huống này, tôi thản nhiên đáp: "Tôi nhận được thiếp báo cưới con cháu gái hơi chậm nên vội đi. Hơn nữa đây là chuyện riêng tư gia đ́nh nên không muốn các ngài bận tâm đến." Đại khái câu chuyện trao đi đổi lại lúc đầu có vẻ căng thẳng nhưng đă kết thúc khá êm thấm. Cuối cùng họ chỉ yêu cầu mỗi khi đại sứ đi đâu xin cho hai xe mô tô đi trước và một xe ô tô công an đi sau hộ tống. Và buổi lễ cưới hôm sau được biến thành một cuộc mít - tinh lớn tổ chức ở ngoài trời chiếm cả một đường phố lớn để đông đảo Việt kiều được tham dự. Sự kiện này là một kỷ niệm khó quên của tôi ở Thái Lan.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:33 PM
Tháng 10 năm 1986, vừa tṛn 4 năm ở Thái, tôi kết thúc nhiệm kỳ đại sứ, rời Bangkok về Hà Nội. Ngay sau khi về nước, tôi được giao nhiệm vụ nghiên cứu giúp bạn Lào trong cuộc đàm phán với Trung Quốc vào cuối năm 1986 theo yêu cầu của Bộ Ngoại Giao Lào. Tôi đă sang Vientiane 3 lần trong mấy tháng 10, 11 và 12.86 để trao đổi ư kiến với bạn trong việc chuẩn bị nội dung chính trị và kế hoạch tiến hành cuộc đàm phán. Việc Trung Quốc đáp ứng khá nhanh lời tuyên bố của ngoại trưởng Lào - trong bản tuyên bố của Hội nghị bộ trưởng ngoại giao 3 nước Đông Dương lần thứ 13 (tháng 8.86) - trong khi họ vẫn từ chối đàm phán b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam, nhằm chia rẽ ba nước Đông Dương, âm mưu b́nh thường hoá quan hệ riêng rẽ với Lào, cải thiện quan hệ với Liên Xô và Đông Âu để gây sức ép với ta trong vấn đề Campuchia. V́ vậy, trong đàm phán, Trung Quốc muốn kéo Lào đi vào bàn các vấn đề cụ thể thuộc quan hệ song phương hai nước. Cụ thể Trung Quốc nêu 4 vấn đề: lập lại quan hệ ngoại giao cấp đại sứ, quan hệ mậu dịch, thoả thuận những điểm tồn tại về biên giới, nhân dân vùng biên hai bên qua lại tự do. C̣n phía Lào nêu lại 3 vấn đề: t́nh h́nh căng thẳng ở biên giới Lào - Trung Quốc, Trung Quốc nuôi dưỡng bọn Lào lưu vong, giải quyết với cả 3 nước Đông Dương. Theo chủ trương đă nhất trí với ta là "không giải quyết ǵ, chủ yếu để thăm ḍ đối phương và giữ cầu để tiếp tục đàm phán", Lào kéo Trung Quốc phải đi vào bàn những vấn đề có tính chất nguyên tắc và phải đề cập đến những vấn đề mà Bắc Kinh muốn lẩn tránh như vấn đề Campuchia, vấn đề quan hệ Trung Quốc - Việt Nam. Qua đàm phán chính thức cũng như qua những cuộc trao đổi riêng, ta đă hiểu rơ thêm được về ư đồ của Trung Quốc đối với khu vực này. Lúc này Trung Quốc tuy chưa thay đổi chính sách đối với Đông Dương - Đông Nam á, song có khó khăn thúc bách về thời gian. Trước mắt họ c̣n muốn nắn gân cốt ta, muốn thăm ḍ mức độ đoàn kết nhất trí giữa Việt Nam - Lào - Campuchia, nhất là về vấn đề Campuchia. Thứ trưởng ngoại giao Lưu Thuật Khanh, trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc, coi vấn đề Campuchia không liên quan ǵ tới Lào cũng như tới quan hệ Trung Quốc - Lào, nhưng đồng thời lại có ư qua Lào thăm ḍ ư đồ của ta trong vấn đề Campuchia.
Cuộc đàm phán không đem lại kết quả. Lưu mời Lào sang Bắc Kinh bàn tiếp. Đối với tôi, đây cũng là một dịp bản thân tôi được bổ sung thêm hiểu biết về chính sách của Trung Quốc đối với Đông Dương và dụng ư sâu sa của họ khi tiếp tục tung ra luận điệu "Việt Nam mưu đồ thiết lập Liên bang Đông Dương".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:35 PM
1. đại hội "đổi mới"
Đại hội VI, mệnh danh là Đại hội "đổi mới" của Việt Nam, thực chất bắt đầu từ đổi mới tư duy kinh tế mà đi tới đối mới tư duy đối ngoại. Đại hội diễn ra trong bối cảnh xu hướng hoà b́nh ổn định trên thế giới đang phát triển, các nước lớn đi sâu vào quan hệ hoà hoăn từng cặp Mỹ - Xô, Mỹ - Trung và Xô - Trung. Tác động mạnh nhất và trực tiếp nhất tới vấn đề Campuchia và Việt Nam là hoà hoăn Xô - Trung. Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết 32/BCT_ ngày 9.7.86 quy định cần đặt giải pháp chính trị vấn đề Campuchia và đi vào b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc ("giải pháp vấn đề Campuchia phải giữ vững thành quả cách mạng Campuchia, giữ vững đoàn kết 3 nước Đông Dương") lại ra đời ít ngày trước bài diễn văn của Gorbachov ở Vladivodstock (28.7.86) trong đó Gorbachov công bố những nét lớn trong chính sách đối ngoại mới của Liên Xô đối với châu á - Thái B́nh Dương: xích gần lại với Trung Quốc, giải quyết "3 trở ngại" mà Trung Quốc nêu ra (rút quân khỏi Afghanistan, chấm dứt xung đột biên giới Trung - Xô, giải quyết vấn đề Campuchia). Gorbachov tuyên bố: "Vấn đề Campuchia không thể giải quyết ở các thủ đô xa xôi, kể cả ở Liệp Hiệp Quốc, phải giải quyết giữa Việt Nam và Trung Quốc là hai nước XHCN láng giềng".
Cũng trong những năm 1986 - 1988, cuộc khủng hoảng kinh tế - xă hội ở nước ta lên tới đỉnh cao. Trước thúc bách của hoàn cảnh thế giới và trong nước như vậy, về đối ngoại, Đảng đă quyết định chuyển sang một giai đoạn đấu tranh mới trong cùng tồn tại hoà b́nh với Trung Quốc, ASEAN, Mỹ để nhanh chóng phục hồi kinh tế, phát triển trong hoà b́nh. Giai đoạn đấu tranh nhằm giành thắng lợi hoàn toàn cho cách mạng CPC với ảo tưởng "t́nh h́nh không thể đảo ngược"_ đă kết thúc, và ta phải chấp nhận thực tế đấu tranh từng bước để đạt một giải pháp chính trị cho vấn đề Campuchia.
Sau khi được đặc cử_ đi dự Đại hội VI (tháng 12.86), tôi được bầu vào Trung ương khoá 6. Rồi đến tháng 1.87, nhận chức thứ trưởng Bộ Ngoại Giao, chuyên trách vấn đề giải pháp
Campuchia.
Ngày 7.3.87, Bộ Chính trị (BCT)_ họp xem xét đề án đấu tranh ngoại giao, nhận định Trung Quốc có hai mặt: vừa tồn tại nhân tố XHCN, vừa có chính sách bá quyền. Đánh giá về chiến lược của Trung Quốc đối với Đông dương, BCT nêu ba khả năng:
1. Tiếp tục đối đầu.
2. Cùng tồn tại hoà b́nh.
3. Hợp tác hữu nghị.
Trên tinh thần đó ta chủ trương tấn công ngoại giao trên hai mũi: một mặt đề nghị Việt Nam - Trung Quốc đàm phán bí mật tạo khuôn khổ cho giải pháp Campuchia; mặt khác Campuchia ra tuyên bố về chính sách hoà hợp dân tộc. Ta chủ trương làm với trung Quốc là chính, đồng thời thúc đẩy các diễn đàn khác.
Ngày 9.4.87, để giúp BCT xúc tiến việc thực hiện Nghị quyết 32/BCT và Nghị quyết về đối ngoại của Đại hội VI, Bộ Ngoại Giao đă ra quyết định thành lập Tổ nghiên cứu nội bộ lấy kư hiệu là CP87 với nhiệm vụ:
- Nghiên cứu chủ trương giải quyết các vấn đề b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc, vấn đề Campuchia và hoà b́nh ở Đông Nam á; chuẩn bị các phương án đấu tranh trước, trong và sau khi có giải pháp;
- Nghiên cứu các diễn đàn có thể tác động tích cực tới phương hướng đó;
- Nghiên cứu nội dung phối hợp hoạt động với Liên Xô, Lào, Campuchia theo phương hướng đó.
Bộ phận thường trực CP87 gồm có: Trần Quang Cơ, Đặng Nghiêm Hoành (Vụ trưởng vụ Tổng hợp đối ngoại), tổ phó; Nguyễn Phượng Vũ (Vụ trưởng vụ Trung Quốc); Trần Xuân Mận (Vụ trưởng vụ á châu II). Các thành viên không thường trực của CP87 có: anh Đặng Nghiêm Bái (Vụ trưởng vụ Bắc Mỹ), anh Tạ Hữu Canh (Vụ trưởng vụ Liên Xô), anh Nguyễn Can (Vụ trưởng vụ á châu III), anh Trịnh Xuân Lăng (Vụ trưởng Vụ Báo chí)... Là thứ trưởng chuyên trách vấn đề Campuchia, tôi có nhiệm vụ trực tiếp chỉ đạo CP87.
Bộ Ngoại Giao CHND Campuchia cũng thành lập bộ phận B1 có thứ trưởng Ngoại giao Dith Munty, Sok An, Chom Prasit... làm đối tác của CP 87.

1. CP 87 và ba tầng quan hệ của vấn đề Campuchia.
Trước t́nh h́nh quốc tế và khu vực ngày càng rối rắm phức tạp, vấn đề Campuchia đă được quốc tế hoá cao, chúng tôi không thể không cùng nhau rà lại những nhân tố cơ bản trước khi đưa ra những phương án giải quyết. Qua phân tích t́nh h́nh, chúng tôi thấy việc giải quyết vấn đề Campuchia nay đă quốc tế hoá cao nằm trong lợi ích không những phe phái Campuchia mà c̣n đụng đến lợi ích của các nước trong khu vực và chịu ảnh hưởng tính toán chiến lược của các nước lớn trên thế giới nữa. Cho nên những lực lượng trực tiếp can dự vào việc giải quyết vấn đề Campuchia có thể phân thành ba tầng:
Tầng 1 gồm 5 nước thường trực Hội Đồng Bảo An (P5), chủ yếu là 3 nước lớn: Trung Quốc, Liên Xô và Mỹ.
Tầng 2 gồm các nước Đông Nam á, chủ yếu là Việt Nam và Thái Lan.
Tầng 3 là các bên Campuchia gồm Nhà nước Campuchia (SOC) và 3 phái trong cái gọi là "Campuchia Dân chủ".
Thoạt nh́n tưởng chừng như các phe phái Campuchia và những nước kế cận phải giữ vai tṛ quyết định vấn đề Campuchia v́ có lợi ích "sát sườn". Nhưng nếu suy xét thật thấu đáo th́ mới thấy giữ vai tṛ quyết định lại là các nước lớn. Việc nghiên cứu giải pháp của chúng tôi tất nhiên phải tập trung vào theo dơi sát những nhân tố trực tiếp trong tầng thứ ba, nhưng không thể bỏ sót những động thái trong mối quan hệ giữa các nước thuộc tầng thứ nhất, chiến lược của các nước lớn Mỹ, Liên Xô và nhất là Trung Quốc.
Chúng tôi thấy: khác với Liên Xô và Mỹ, chiến lược của Trung Quốc luôn luôn thay đổi. Năm 1978 đánh dấu bước ngoặt trong chiến lược đối ngoại của Trung Quốc, chuyển từ chiến lược ủng hộ cách mạng thế giới chống đế quốc Mỹ sang chiến lược câu kết với Mỹ và các lực lượng phản động khác chống cách mạng thế giới. Để tranh thủ Mỹ, với yêu cầu có vốn và kỹ thuật phương Tây để thực hiện 4 hiện đại, Trung Quốc đă có những bước đi rất quyết liệt về mặt đối ngoại như năm 1978 cắt viện trợ cho Việt Nam, Anbani - hai nước chống đế quốc mạnh nhất, đưa ra khẩu hiệu chống:đại bá Lên Xô", "tiểu bá Việt Nam", tự xưng là NATO phương Đông và coi Việt Nam là "Cuba phương Đông", công nhận chế độ độc tài Pinoche vừa lật đổ Allende ở Chile, ủng hộ bọn phản động châu Phi chống Angola, ủng hộ Thoả thuận trại Đa - vít giữa Mỹ - Israel và Ai - cập chống lại lợi ích của nhân dân ả - rập và Palestine._ C̣n ở Đông Nam á, Trung Quốc dùng vấn đề Campuchia để h́nh thành sự liên kết với Mỹ, Nhật, ASEAN và các nước phương Tây bao vây, cô lập Việt Nam. Trung Quốc sử dụng vấn đề Campuchia và việc đánh Việt Nam làm công cụ chính trong việc thay đổi chiến lược toàn cầu của họ, thay đổi bạn và thù nhằm phục vụ mục tiêu "4 hiện đại". Từ năm 1981, cả ba nước Mỹ, Xô, Trung bắt đầu điều chỉnh chiến lược, cải thiện quan hệ từng đôi một. Từ tháng 10.82, Trung Quốc nối lại đàm phán Trung - Xô. Đồng thời Trung Quốc chuyển từ chỗ "chống bá quyền Liên Xô" sang chống cả "hai siêu", Mỹ và Liên Xô. Từ giữa năm 1984, Liên Xô bắt đầu điều chỉnh chính sách về vấn đề Campuchia, thúc đẩy ta và Campuchia đi vào giả pháp chính trị vấn đề Campuchia; gợi ư ta tiếp xúc với Sihanouk và bắt đầu thảo luận với Mỹ và Trung Quốc về vấn đề Campuchia

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:37 PM
Trung Quốc không có lợi ích chung với Việt Nam hay bất cứ nước XHCN nào khác trong sự nghiệp bảo vệ chủ nghĩa xă hội chống đế quốc. Trung Quốc tuyên bố bảo vệ chủ nghĩa xă hội nhưng Trung Quốc không hề tuyên bố bảo vệ chủ nghĩa xă hội ở các nước trên thế giới. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc chỉ bảo vệ chủ nghĩa xă hội và chủ nghĩa bá quyền của Trung Quốc.
Để có được phương hướng hành động giữa lúc nhiều nhận thức về đối ngoại của ta khi đó c̣n trong t́nh trạng tranh tối tranh sáng, chúng tôi đă tổ chức những buổi thảo luận trong nội bộ CP 87 với tinh thần tự do tư tưởng để cố nh́n thấu được thực chất của sự việc. Trong lúc nhận thức con người về thế giới bên ngoài c̣n bị chi phối bởi cảm tính mạnh hơn lư trí, người ta để xem nhẹ thực chất vấn đề mà hướng theo những hiện tượng nhất thời. Sau sự kiện Trường Sa 1988 mà hải quân Trung Quốc đă gây tổn thất khá nặng cho hải quân ta và việc Trung Quốc tiếp tục gây căng thẳng trong quan hệ với ta, bác bỏ các đề nghị của ta cải thiện quan hệ giữa hai nước, trong nội bộ ta đă xuất hiện những ư kiến khác nhau. Không khí chung lúc đầu là không thuận lợi cho việc b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc theo tinh thần Nghị quyết 13 của BCT. Ta nh́n mặt bành trướng bá quyền của Trung Quốc đậm nét hơn mặt XHCN. Nhiều ư kiến cho rằng trong khi Trung Quốc đang chống ta trong vấn đề Campuchia và t́m cách lấn chiếm biên giới hải đảo của ta, việc ta quyết định rút quân khỏi Campuchia, sửa Lời nói đầu của Điều lệ Đảng là hữu khuynh trong quan hệ với Trung Quốc. Chủ trương của Bộ Chính trị về giảm tuyên truyền chống đối Trung Quốc cũng không được thực hiện đầy đủ. Ngày 20.5.87, với tinh thần thực sự cầu thị. Bộ Ngoại giao làm tờ tŕnh lên BCT kiến nghị sửa Lời nói đầu của Hiến pháp, bỏ chỗ nói Trung Quốc là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm nhất như đă sửa Điều lệ Đảng, măi tới 26.8.88 Quốc hội mới có nghị quyết thông qua việc sửa này. Có người c̣n nói mỉa: có phải Ngoại giao định quỳ gối trước Trung Quốc không?".
Nhưng rồi sang năm 1989, khi bắt đầu cuộc khủng hoảng trong phe XHCN, một số ngành trong Trung ương và ngay trong Bộ Chính trị lại xuất hiện những ư kiến khác nhau về đánh giá sự kiện Thiên An Môn cũng như đánh giá t́nh h́nh Liên Xô - Đông Âu. Lúc này luận điểm được ưa dùng lại là "dù bành trướng thế nào Trung Quốc vẫn là một nước XHCN".
Tôi và anh em trong bộ phận thường trực CP 87 đă mất khá nhiều thời giờ tranh luận về thực chất Trung Quốc là XHCN hay bành trướng bá quyền? Mặt nào là chính trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc? "chủ nghĩa xă hội mang màu sắc Trung Quốc" cụ thể là ǵ? Trung Quốc muốn ǵ trong vấn đề Campuchia? Muốn ǵ khi nuôi dưỡng bè lũ Khmer Đỏ chống Việt Nam? ư đồ của Trung Quốc đối với Việt Nam?
Chúng tôi thấy rằng: Trung Quốc ngày nay có hai mặt, mặt XHCN mặt bành trướng bá quyền. Tính chất XHCN thể hiện tương đối rơ nét hơn về chính sách đối nội, ở cơ cấu xă hội, cơ cấu kinh tế của họ. C̣n đường lối đối ngoại của Trung Quốc lại mang tính chất cổ truyền của họ là bành trướng bá quyền. Cái bất biến của Trung Quốc là tham vọng bá quyền. Nhưng những cái mà Trung Quốc sử dụng làm công cụ để thực hiện chính sách đó lại là "vạn biến". Tuỳ theo lợi ích của họ trong từng lúc mà một nước nào đó có thể được Trung Quốc coi là bạn hay là thù. Tại Đông Nam á, khi Trung Quốc muốn chống hay gây sức ép với chính quyền tư sản các nước này th́ họ lập ra hoặc giúp đỡ lập ra các đảng cộng sản Mao - ít ở Thái Lan, Miến Điện, Mă - lai,... khi Trung Quốc thấy cần tranh thủ các chính quyền tư sản khu vực này th́ ta đă thấy các đảng cộng sản đó lần lượt tiêu tan để phục vụ cho mục đích của Trung Quốc. Rồi sau sự kiện Thiên An Môn để xoa dịu phản ứng của Mỹ và phương Tây, Trung Quốc hy sinh nốt Đảng Cộng sản Mă - lai. Theo kênh của Bắc Kinh, TBT đảng này là Trần B́nh, gốc Trung Quốc, đă ra kư kết đầu hàng chính quyền Ma-lay-xi-a và giải tán đảng Cộng sản.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:38 PM
Trường hợp Khmer đỏ sau này cũng vậy, theo tờ "ư thức Khmer" ngày 17.10.00 dưới đầu đề "Trung Quốc giết Polpot để đe doạ những chỉ huy Khmer đỏ c̣n lại buộc trở về với Hun - xen" viết: "Sau khi đi gặp Sứ quán Trung Quốc tại Bangkok, Polpot chết không phải do bệnh tật cũng không phải do Hun - xen mà chết do thuốc độc của Trung Quốc (?). Bởi v́ Trung Quốc vận động các chỉ huy Khmer đỏ trở về với chế độ của Thủ tướng Hun - xen không được nên đă giết Polpot để đe doạ những chỉ huy Khmer đỏ khác... Sở dĩ Trung Quốc muốn các chỉ huy Khmer đỏ trở về với Hun - xen v́ Trung Quốc đă chọn Hun - xen làm con bài có lợi về chính trị cho họ sau khi Polpot không c̣n ư nghĩa đối với họ nữa".
Trong lịch sử 50 năm của nước CHND Trung Hoa th́ có hơn 30 năm Trung Quốc hết chống Liên Xô lại chống Việt Nam. Trên cơ sở đó, tôi hoài nghi là liệu có thể đứng trên lư tưởng chung XHCN để tranh thủ Trung Quốc được chăng?
Trong khi nghiên cứu ư đồ Trung Quốc đối với Việt Nam và trong vấn đề Campuchia, chúng tôi đă thử liệt kê những thay đổi trong lập trường của Trung Quốc về việc nối lại đàm phán b́nh thường hoá quan hệ với ta trong thời gian 1980 - 1988. Kết quả cho thấy là từ khi Trung Quốc đơn phương chấm dứt ṿng 2 đàm phán Việt - Trung về b́nh thường hoá quan hệ hai nước vào ngày 8.3.80, Trung Quốc đă luôn luôn nâng cao điều kiện nối lại đàm phán với Việt Nam:
a. (80 - 9.85) Trung Quốc đ̣i ta rút hết quân khỏi Campuchia th́ sẵn sàng nối lại đàm phán:
- Tháng 10.82, tại ṿng 1 đàm phán Xô - Trung, Trung Quốc trao cho Liên Xô bản đề nghị 5 điểm về vấn đề Campuchia trong đó điểm 2 nói: Việt Nam tuyên bố rút hoàn toàn th́ Trung Quốc sẽ tiến hành tham khảo với Việt Nam về b́nh thường hoá quan hệ hai nước ngay sau khi Việt Nam rút những đơn vị đầu tiên. Tháng 3.83, Trung Quốc đưa ra công khai đề nghị này.
- Sau chiến dịch pháo kích và tập kích quy mô lớn trên toàn tuyến biên giới miền Bắc nước ta kéo dài 3 tháng (tháng 4 - 6.84), Trung Quốc tuyên bố: chỉ cần Việt Nam hứa rút quân khỏi Campuchia th́ hai bên sẽ mở đàm phán.
- Ngày 21.1.85, trả lời thư 8.1.85 của ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch đề nghị hai bên nối đàm phán, ngoại trưởng Trung Quốc Ngô Học Khiêm viết: "Quan hệ Trung - Việt xấu đi, vấn đề cốt lơi là quân đội Việt Nam xâm chiếm Campuchia... Sau khi Việt Nam công khai cam kết và thực hiện rút quân khỏi Campuchia th́ đàm phán mới có ư nghĩa thực tế".
b. Từ tháng 9.85 đến cuối năm 1985 khi ta đă tuyên bố sẽ rút hết quân khỏi Campuchia trong năm 1990, Trung Quốc lại không nói "sẵn sàng đàm phán"với ta nữa, mà chỉ nói sẽ nói chuyện với đại sứ hai bên.
- Ngày 6.9.85, đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội gửi công hàm trả lời công hàm ngày 21.8.85 của Bộ Ngoại Giao ta trong đó nói: "Việt Nam tuyên bố thời gian rút quân kéo dài đến 1990 và đặt điều kiện vô lư cho việc rút quân, như vậy là chưa có thiện chí. Đàm phán giữa hai nước với bất cứ h́nh thức nào cũng khó đạt kết quả. Nếu Việt Nam có vấn đề ǵ cần nói th́ cứ chuyển qua đại sứ hai bên".
c. Từ cuối 1985 đến tháng 3.86, Trung Quốc một mặt vẫn đ̣i ta cam kết rút quân nhưng đưa ra điều kiện là nếu Việt Nam không loại trừ lực lượng Polpot th́ Trung Quốc sẽ đàm phán ngay với Việt Nam.
- Ngày 18.12.85, lănh tụ Rumani Ceaucescu sau khi thăm Trung Quốc thông báo với anh Hoàng Tùng để chuyển TBT Lê Duẩn: "Trung Quốc sẽ đàm phán ngay với Việt Nam, nếu Việt Nam đồng ư không loại trừ lực lượng Polpot. Đàm phán sẽ bắt đầu trong khi Việt Nam chưa rút quân khỏi Campuchia, song cần cam kết rút hết".
d. Từ tháng 3.86 (khi 3 phái Khmer phản động đưa đề nghị 8 điểm) đến nay (6.87), Trung Quốc đ̣i Việt Nam rút hết quân nhưng đ̣i Việt Nam nói chuyện với "Chính phủ liên hiệp Campuchia dân chủ" và với Sihanouk c̣n Trung Quốc chỉ đàm phán trực tiếp với Việt Nam sau khi vấn đề Campuchia được giải quyết theo cách của Trung Quốc.
- Ngày 25.8.86, thứ trưởng ngoại giao Trung Quốc Lưu Thuật Khanh nói với Vũ Thuần, Vụ phó vụ Trung Quốc Bộ Ngoại giao ta: Trung Quốc không thể thay mặt Campuchia để bàn với Việt Nam vấn đề Campuchia được, Việt Nam phải bàn với "Campuchia Dân chủ."
- Tháng 10.86, TBT Hồ Diệu Bang nói với Honecker, TBT Đảng Cộng sản Đức_ đang thăm Trung Quốc "Lúc đầu Trung Quốc nghĩ có thể đàm phán (với Việt Nam) trước, rút quân sau. Nhưng sau tính lại nhiều lần, Trung Quốc quyết định Việt Nam phải rút quân trước, sau đó mới đàm phán. Đây là phương án tốt nhất, nếu không sẽ tác động không tốt tới ASEAN và 3 phái (Sihanouk, Son San và Khmer đỏ)".
- Ngày 14.5.87, Đặng Tiểu B́nh tiếp Tổng thư kư LHQ De Cuellar và nhờ ông ta chuyển cho ta một "thông điệp miệng"_: "Chỉ khi nào vấn đề Campuchia được giải quyết theo cách này (Việt Nam rút quân khỏi Campuchia, lập chính phủ liên hiệp 4 bên gồm Sihanouk, Son San, Khieu Samphon, Heng Xamrin; do Sihanouk đứng đầu) th́ Trung Quốc mới đàm phán trực tiếp với Việt Nam. Đàm phán như vậy sẽ bao gồm cả vấn đề b́nh thường hoá quan hệ giữa Trung Quốc và Việt Nam. C̣n trước đó th́ mọi cuộc đàm phán trực tiếp đều không thể có được."
- Ngày 26.7.87, anh Thạch gặp Đại sứ Trung Quốc chuyển "thông điệp miệng" của Thủ tướng Phạm văn Đồng đề nghị hai nước đàm phán bí mật. Đến ngày 28.7.87, Ngoại trưởng Ngô Học Khiêm nói chưa trả lời thông điệp đó v́ Trung Quốc không muốn chấp nhận "sự đă rồi" ở Campuchia.
Như vậy là từ sau khi đơn phương cắt đứt cuộc đàm phán (sau khi Trung Quốc gây chiến tranh xâm lược Việt Nam tháng 2.79, ta đă có 2 ṿng đàm phán với Trung Quốc: ṿng 1 từ 18.4 đến 18.5.79 tại Hà Nội; ṿng 2 từ 28.6.79 đến 6.3.80 tại Bắc Kinh) từ năm 1980 đến cuối năm 1988 đă ngót hai chục lần Việt Nam gửi thư hoặc công hàm cho Trung Quốc đề nghị nối lại đàm phán nhưng đều bị Trung Quốc bác với lư do này hoặc lư do khác. Và Trung Quốc nâng cao dần điều kiện lên (về quân sự đ̣i Việt Nam rút quân, về chính trị đ̣i Việt Nam chấp nhận sẽ lập chính phủ liên hiệp ở Campuchia, bao gồm cả Khmer đỏ). Trong khi thoái thác đàm phán, Trung Quốc xúc tiến đàm phán b́nh thường hoá quan hệ với Liên Xô (từ tháng 10.82) và Lào (từ cuối 1986) để cô lập và ép Việt Nam. Đặc biệt là thông qua đàm phán với Liên Xô. Sau khi Gorbachov lên làm TBT Đảng Cộng sản Liên Xô (11.3.85), Xô - Trung bắt đầu bàn đến vấn đề Campuchia trong ṿng đàm phán thứ 7 ở Bắc Kinh (4 - 20.10.85), Trung Quốc thể hiện ngay thái độ làm cao, không nói đến đàm phán với Việt Nam nữa để gia tăng sức ép đối với Việt Nam về vấn đề Campuchia. Trong ṿng 10 đàm phán Xô - Trung ở Mạc - tư - khoa (7.2.87), Trung Quốc nêu lại "3 trở ngại" trong việc b́nh thường hoá quan hệ với Liên Xô mà trở ngại lớn nhất là việc Việt Nam xâm lược Campuchia. Và cũng từ đó, các lần gặp gỡ Xô - Trung đều tập trung bàn vấn đề Campuchia và công khai hoá điều đó.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:40 PM
2. Từ chống diệt chủng đến "giải pháp đỏ"!
Rơ ràng Trung Quốc mưu dùng vấn đề Campuchia để cải thiện thế đứng trong quan hệ với các nước lớn, trước hết là trong quan hệ Trung - Xô và quan hệ Trung - Mỹ. C̣n Gorbachov cũng sẵn sàng dùng món quà Campuchia để sớm gặp được Đặng, cải thiện quan hệ với Trung Quốc nhằm tác động đến quan hệ Mỹ - Xô. Chính trong bối cảnh đó, đă ra đời cái gọi là "giải pháp đỏ", xuất phát từ ư tưởng của Gorbachov muốn vấn đề Campuchia được giải quyết giữa hai nước XHCN, Việt Nam và Trung Quốc, cho nên định gán ghép hai lực lượng cộng sản Khmer thù địch, Khmer đỏ của Polpot - Ieng Sary thân Bắc Kinh và Nhà nước Campuchia thân Hà Nội, bắt tay nhau dưới cái mũ "hoà hợp dân tộc".
Đầu tháng 3/1987, ngoại trưởng Liên Xô Shevardnadzé đến PhnomPenh trong chuyến đi thăm 3 nước Đông Dương. Sau cuộc gặp Shevardnadzé, Hunxen nói với anh Đỗ Chính, trưởng đoàn chuyên gia Việt Nam ở Campuchia là: "Liên Xô có vẻ muốn thúc dục giải quyết nhanh vấn đề Campuchia cũng như vấn đề Afghanistan, Liên Xô chắc đă chuẩn bị một công thức giải pháp chính trị ở Campuchia, nhưng gạn hỏi không nói, chắc Liên Xô sẽ nêu trong cuộc gặp Gorbachov - Nguyễn Văn Linh ở Mạc - tư - khoa (tháng 5.87). Shevardnadzé nói đến hoà hợp dân tộc Campuchia và hỏi ai trong Khmer đỏ c̣n có thể dùng được?" Hunxen liên hệ chuyện này với phát biểu của Gorbachov ở Vladivodstock (28.7.86) và cho rằng có thể Liên Xô nghĩ đến chuyện khuyến khích hai phái cộng sản Campuchia dàn xếp với nhau. Khi thuật lại lời Schevardnadzé khuyên Campuchia thúc đẩy mạnh hoà hợp dân tộc, Hunxen nói: "Chúng nó mà về th́ chúng sẽ làm thịt những người tích cực, trước hết là bọn chúng tôi".
Sau cuộc họp BCT 7.3.87, Lê Đức Thọ sang trao đổi với BCT Lào, rồi đến cuối tháng 4.87, Lê Đức Thọ lại cùng Lê Đức Anh bay sang Campuchia họp với những người lănh đạo PhnomPenh bàn việc thúc đẩy giải pháp chính trị Campuchia và quan hệ với Trung Quốc, trong đoàn có tôi và anh Trần Xuân Mận của CP 87. Anh Lê Đức Thọ khi đó đă đưa ra gợi ư "giải pháp Đỏ". Bản thân tôi lần đầu mới được biết tường tận về cái gọi là "giải pháp Đỏ". Nói gọn lại, "giải pháp đỏ" là một sản phẩm của mộng tưởng giải quyết cuộc xung đột Campuchia bằng cách hoà giải PhnomPenh với bọn diệt chủng Polpot và lập nên một nước Campuchia XHCN vừa làm vừa ḷng Trung Quốc vừa hợp ư của lănh đạo ta. Trong thâm tâm chúng tôi - những anh em CP 87 - đều thấy không thể chấp nhận được cái "sáng kiến" kỳ quái này. Phần v́ quá ghê tởm với tội ác của bọn Khmer đỏ đối với nhân dân Campuchia cũng như đối với nhân dân ta để có thể nghĩ đến chuyện hợp tác với chúng; phần v́ nghĩ rằng khó có khả năng thực hiện được tṛ chơi nguy hiểm này. Quả nhiên lănh đạo PhnomPenh đă đón nhận những gợi ư này với một thái độ lạnh nhạt. Họ chủ trương "ăn cả" bằng một giải pháp quân sự, coi Khmer Đỏ lẫn Sihanouk và Son San đều là đối thủ phải loại trừ. Nhưng dưới sức ép của hai đồng minh chính - Liên Xô và Việt Nam - trong cuộc họp giữa các bên Campuchia ở Jakarta, Hunxen đă thử tiếp xúc với Khiêu Samphon song tên đẩu sỏ Khmer Đỏ này chỉ đáp lại bằng một thái độ khinh miệt.
Ngày 22.12.87, cũng theo gợi ư của Liên Xô, ta và bạn Campuchia tán thành Liên Xô gửi "Message Oral" cho ngoại trưởng Trung Quốc đề nghị Liên Xô và Trung Quốc góp phần dàn xếp một cuộc gặp gỡ giữa CHND Campuchia và Khmer Đỏ. Nếu Trung Quốc đồng ư, Liên Xô sẵn sàng tiếp xúc với Trung Quốc ở cấp ngoại trưởng. Trung Quốc đă không đáp ứng đề nghị đó. Trung Quốc chưa muốn giải quyết vấn đề Campuchia, c̣n muốn dùng vấn đề này để mặc cả với Liên Xô và Mỹ, dủng "3 trở ngại" để hăm phanh quan hệ với Liên Xô.
Ngày 30.7.88, trong buổi thông báo kết quả cuộc Họp không chính thức ở Jakarta lần 1 (Jakarta Informal Meeting - JIM 1) cho đại sứ, đại biện các nước XHCN ở Phnôm Pênh, khi đại sứ CHDC Đức hỏi về khả năng lôi kéo Khiêu Samphon và những nhân vật ôn hoà của Khmer Đỏ, Hunxen nói: "Bọn này là thú chứ không phải là người. Cứ để chúng trong rừng, không có chúng, ta cũng giải quyết được. Chúng không thay đổi, nhân dân Campuchia không chấp nhận chúng. Chúng tôi rất hiểu Khmer Đỏ. Mong các đồng chí hiểu cho, bọn này không chơi được. Nếu chỉ riêng Campuchia thôi th́ Campuchia không cần Khmer Đỏ. Nhưng Campuchia liên quan đến các nước xung quanh mà Việt Nam lại cần b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc nên chúng tôi chấp nhận chúng về chính trị... Tôi cho rằng cứ để chúng ở ngoài rừng, không sao cả! Thái Lan đă trung lập th́ Campuchia tranh thủ Sihanouk, Son San để đánh Khmer Đỏ.
Ngày 12.10.89, tâm sự với đại sứ Ngô Điền, sau khi phê phán Liên Xô nhượng bộ Trung Quốc, ép Campuchia thoả hiệp với Trung Quốc và Khmer Đỏ, đánh đồng "tội phạm với phạm nhân", không tôn trọng các nước bạn, Hunxen nói: "Việt Nam cũng có đồng chí nói phải nhượng bộ cái ǵ để giữ thể diện cho Bắc Kinh. Năm 1987 tôi cũng đă tính đến giải pháp đó. Bọn Khmer Đỏ, trừ số đầu sỏ, có thể tham gia, chúng phải xin lỗi nhân dân rồi hoà hợp dân tộc. Nay tôi đă suy nghĩ nhiều, tiếp xúc với dân ở nhiều nơi, trực tiếp gặp bọn Khiêu Samphon, tôi nhận thức rơ là dứt khoát không chơi với bọn này được, giải tán lực lượng của chúng".
Tháng giêng 1989, Hunxen xuất bản cuốn sách "Campuchia - con đường 10 năm", có dành một đoạn dài nói về "giải pháp Đỏ", cho chủ trương đó là "sai lầm và nguy hiểm", là "điều phi lư và trái đạo đức khi đánh đồng bọn tội phạm Polpot với nạn nhân của chúng", rồi kết luận "giải pháp Đỏ là con đường nguy hiểm rất lớn cho nhân dân Campuchia. Nó không thể nào h́nh thành được, bởi v́ chúng tôi không "Đỏ" như người ta hiểu là có thể hoà đồng vào cái "Đỏ" của bọn Polpot được".
Ngày 1.6.90, khi gặp anh Thạch ở sân bay Nội Bài trên đường đi Tokyo găpk Sihanouk, Hunxen nói: " BCT Campuchia thấy giải pháp như đă thoả thuận giữa 3 đồng chí TBT_ cũng có nhiều khó khăn v́ 3 nhân tố:
a. Bọn Polpot là bọn rất cực đoan về chủ nghĩa dân tộc.
b. Sau hơn 10 năm đánh nhau, việc hợp tác giữa hai quân đội không thể dễ dàng được.
c. Bọn Polpot sẽ cố gắng đưa một số đảng viên lớn hơn số đảng viên đảng Nhân dân Cách mạng Campuchia để giành đa số trong một đảng hợp nhất."
Chiều 22.6.90, anh Phun Sipasot, ngoại trưởng Lào, nói với đại sứ ta Nguyễn Xuân: "Giải pháp Đỏ là không nên và không thể thực hiện, bất lợi cho ta. Trung Quốc đang bị cô lập v́ là nước duy nhất ủng hộ diệt chủng. Chắc Trung Quốc không muốn Giải pháp Đỏ mà muốn giải pháp thực chất gồm 4 bên để duy tŕ vai tṛ và vị trí của Khmer Đỏ mà không mang tiếng là ủng hộ diệt chủng."
Ngay chính phía Trung Quốc cũng đă nhiều lần nhận xét thẳng với ta về sáng kiến "giải pháp Đỏ". Ngày 17.7.90, Lưu Thuật Khanh nói với Đại sứ Đặng Nghiêm Hoành: " Việt Nam vẫn chưa có quyết tâm, chưa dứt khoát trong việc giải quyết vấn đề Campuchia. Chủ trương của Hunxen giải quyết với Sihanouk là không thực tế. Chủ trương của Việt Nam hợp tác hai phái công sản Khmer cũng không thực tế. Cần có cơ chế liên hiệp 4 bên do Sihanouk đứng đầu mới được quốc tế công nhận". Ngày 27.7.90, trong một cuộc chiêu đăi của sứ quán Ai - cập tại Hà Nội, Đại sứ Trung Quốc Trương Đức Duy nói rơ với Vụ phó vụ Trung Quốc Vũ Thuần: "Giải pháp Đỏ là không thực tế v́ làm như vậy chẳng khác ǵ hút tất cả các mũi tên về ḿnh, tự cô lập ḿnh. Hiện nay Trung Quốc chủ trương bảo vệ CNXH ở trong nước chứ không chủ trương giương cao ngon cờ CNXH về mặt đối ngoại".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:41 PM
[Vậy ai đă có sáng kiến nghĩ ra cái quái thai này? Gorbachev chính là cha đẻ của nó. C̣n Hunxen không phải là không tính tới chuyện này. ngày 17.6.87, khi đi thăm Lào, Hunxen có nói với Ngoại trưởng Lào Phun Sipasot: "Muốn liên hiệp với phái Polpot không có Polpot hơn là với Sihanouk v́ bọn Polpot có lực lượng nhưng không có thế chính trị, c̣n Sihanouk ngược lại, không có lực lượng nhưng có thế chính trị". Song người "bảo dưỡng" Giải pháp Đỏ chu đáo nhất lại là lănh đạo Việt Nam. Trong lănh đạo Việt Nam suốt thời kỳ 1987 - 1991, có người vẫn coi Giải pháp Đỏ là nước bài hay]_, cho rằng giải quyết vấn đề Campuchia theo cách đó sẽ làm hài ḷng Trung Quốc. Nhưng thực ra cái sáng kiến này chẳng hợp với đường lối "tranh thủ phương Tây v́ mục tiêu 4 hiện đại" của Đặng Tiểu B́nh chút nào mà lại gây thêm sự nghi ngại của Nhà nước Campuchia đối với ta, mà chính Trung Quốc đă đem chuyện này nói với Mỹ và các nước phương Tây để chứng tỏ rằng Việt Nam luôn có thủ đoạn lắt léo, là một đối tượng đàm phán không đáng tin cậy, bên ngoài th́ hô to "chống diệt chủng" bên trong th́ ép PhnomPenh thoả hiệp với bọn Polpot.
Thật đáng tiếc, ảo tưởng về "giải pháp Đỏ" này vẫn c̣n đeo đuổi khá lâu trong các tính toán của ta về vấn đề Campuchia, thậm chí cả sau khi Trung Quốc đă nói thẳng với ta trong cuộc gặp cấp cao ở Thành Đô là họ không thể nuốt nổi "món quà" đó!

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:45 PM
1. Một bước tự cởi trói: đa dạng hoá đa phương hoá quan hệ
Trong khi họp CP 87 sáng 14.5.87, chúng tôi thảo luận sôi nổi làm sao giành lại thế chủ động trong việc giải quyết vấn đề Campuchia. Anh Thạch có ư kiến: "Không nhất thiết ta chỉ làm với Trung Quốc. Phải thấy là ba nước lớn Mỹ - Xô - Trung đang chụm lại với nhau trao đổi về cái khung giải pháp. Cần nhớ kinh nghiệm những năm 1954, 1973, Trung Quốc vẫn phải tiếp tục lợi dụng mâu thuẫn Mỹ - Xô, Trung - Xô không thể giải quyết với nhau qua đầu Mỹ, phải thoả thuận cả với Mỹ. Cho nên ta chỉ húc đầu vào một con đường nói chuyện với Trung Quốc là không đúng". Bản thân tôi rất tâm đắc suy nghĩ đó. Lâu nay tôi thường cảm thấy ta chịu lệ thuộc hơi nhiều vào anh cả Liên Xô, anh hai Trung Quốc trong tư duy và hành động nên đă tự hạn chế ḿnh trong hoạt động đối ngoại trên thế giới và ở khu vực Đông Nam á. Muốn Trung Quốc mềm đi, phải cho thấy ta ngày càng nhiều bạn. Ngược lại, nếu ta chỉ thấy có Trung Quốc thôi và nếu Trung Quốc thấy ta yếu và đơn độc th́ họ sẽ rất cứng rắn với ta. Chính v́ vậy mà Trung Quốc đă buộc ta phải có hết nhượng bộ nọ đến nhượng bộ kia. Mặt khác, Gorbachov v́ lợi ích nước lớn, không rơ vô t́nh hay hữu ư, đă làm Việt Nam vào cái khung "phải giải quyết vấn đề Campuchia với Trung Quốc".
Phải nói rằng với nếp suy nghĩ quá thiên lệch, quá cứng nhắc về "hai phe" lúc đó, chỉ riêng nghĩ đến chuyện quan hệ với các nước phương Tây đă gần như một điều huư kỵ, nên việc Ngoại giao đề cập đến mở rộng tiếp xúc hợp tác ra ngoài thế giới XHCN gần như là chuyện động trời. Người ta chấp nhận nó không phải dễ dàng. Tư tưởng đa phương hoá, đa dạng hoá trong quan hệ đối ngoại đă đến với ta hơi chậm nhưng chưa muộn.
Theo hướng đó, ta đă nghiên cứu và mở đợt tấn công ngoại giao tháng 6 - 8.87 với đặc điểm:
- Không tấn công về nội dung giải pháp như mọi khi, mà tấn công về cơ chế giải quyết vấn đề;
- Thăm ḍ tất cả các diễn đàn có thể đưa đến giải pháp, tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp tất cả các đối phương (Trung Quốc, ASEAN, Mỹ);
- Phối hợp tốt với việc Campuchia ra "tuyên bố về chính sách hoà hợp dân tộc".
Đợt tấn công đă đem lại những kết quả mong muốn, làm bộc lộ hai xu hướng đi ngược chiều nhau trong hàng ngũ đối phương, những mâu thuẫn trong hàng ngũ đối phương đă nổ ra một cách công khai gay gắt (giữa Trung Quốc với ASEAN, Mỹ, Sihanouk; trong nội bộ ASEAN, trong nội bộ 3 phái "Campuchia Dân chủ").
Trong xu thế đối thoại đang được đẩy mạnh giữa Xô - Mỹ, thông cáo 29.7.87 của cuộc gặp giữa Việt Nam (Nguyễn Cơ Thạch) và Inđônêxia (Mochtar), đại diện cho hai nhóm nước Đông Dương và ASEAN, thoả thuận dùng h́nh thức tổ chức "cocktail party" để họp với các bên Campuchia bàn vấn đề Campuchia gắn với vấn đề Đông Nam á, việc Việt Nam công bố đợt rút quân 1987 có mời quan sát viên nước ngoài đă làm chuyển động t́nh h́nh. Mỹ cử đặc phái viên của tổng thống đến Việt Nam, Sihanouk tuyên bố tạm thôi chức chủ tịch Campuchia Dân chủ và sẵn sàng gặp Hunxen.
Ngày 20.5.88, BCT ra nghị quyết 13 chủ trương giải quyết vấn đề Campuchia trước năm 1990 và phấn đấu b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc. nghị quyết nói rơ: "Phấn đấu b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc là một quá tŕnh gay go, phức tạp, đ̣i hỏi có thời gian. Sau khi b́nh thường hoá, quan hệ hai nước khó trở lại ngay như những năm 50, 60. Cuộc đấu tranh tiếp tục dưới nhiều h́nh thức khác, không như t́nh trạng đối đầu như hiện nayẨ chúng ta phải luôn cảnh giác, chuẩn bị tốt về mọi mặt khi bước vào cuộc đấu tranh mới, làm thất bại mọi âm mưu và thủ đoạn xấu ḥng làm suy yếu ta, "diễn biến hoàn b́nh", chia rẽ, phá hoại nội bộ, chia rẽ 3 nước Việt nam, Lào, CampuchiaẨ Cần pḥng ngừa, khắc phục những tư tưởng lệch lạc, chỉ thấy giới hạn Trung Quốc là bá quyền, không thấy Trung Quốc là XHCN; hoặc chỉ thấy Trung Quốc là XHCN mà không thấy bá quyền, bành trướng." Đối với Lào và Campuchia, nghị quyết nêu rơ: "Việc Lào và Campuchia sẽ đi lên XHCN hay phát triển theo con đường dân tộc, dân chủ nhân dân là do Đảng và nhân dân hai nước đó quyết định, phù hợp với điều kiện thực tế và nguyện vọng của nhân dân nước đó"Ẩ
Tất cả những động thái đó đă tạo ra khả năng thực tế phá vỡ bế tắc về vấn đề Campuchia đă kéo dài hơn 8 năm qua. Trung Quốc buộc phải tính toán lại, họ không c̣n khả năng khống chế ASEAN cũng như Sihanouk nữa. Về phía các nước ASEAN, điều khiến họ lo ngại Việt Nam nhất trong vấn đề Campuchia là việc Việt Nam đưa quân sang Campuchia nay đang được dỡ bỏ với việc Việt Nam tuyên bố rút quân khỏi Campuchia. Các diễn đàn mới về vấn đề Campuchia được mở ra khiến cho sức ép của Trung Quốc đối với v bị hạn chế lại.
Trong hoà hoăn giữa ba nước lớn, vai tṛ Trung Quốc lúc này vẫn lép nhất, hoà hoăn Xô - Mỹ phát triển mạnh nhất. Xô - Mỹ đă thoả thuận giải quyết vấn đề Afghanistan là một vấn đề châu á mà không có vai tṛ của Trung Quốc. Trung Quốc lo ngại với cái đà đó, Xô - Mỹ rồi sẽ giải quyết các vấn đề châu á khác như vấn đề Campuchia mà cũng không có vai tṛ Trung Quốc. Trung Quốc muốn giữ vai tṛ một trong ba nước lớn giải quyết vấn đề Campuchia. Như thế sẽ lợi cho Trung Quốc hơn là để vấn đề Campuchia được giải quyết giữa người Campuchia với nhau, giữa ASEAN - Đông Dương, hay giữa Trung Quốc - Việt Nam. V́ vậy Trung Quốc chống lại thoả thuận Việt Nam - Inđônêxia 29.7.87 ở thành phố Hồ Chí Minh, ra sức phá diễn đàn Hunxen - Sihanouk, đ̣i Việt Nam đàm phán với Sihanouk, hỗ trợ Thái Lan gây xung đột biên giới Thái - Lào, gây ra xung đột với hải quân ta ở Trường Sa (3 - 4.88). Trong t́nh h́nh đó, Việt Nam và CHND Campuchia đă công bố đợt rút quân t́nh nguyện Việt Nam lần thứ 7 khỏi Campuchia trong năm 1988. Đây là đợt rút quân lớn nhất từ khi ta bắt đầu rút quân năm 1982. Việc này đă làm tăng thêm khó khăn lúng túng cho Trung Quốc v́ dư luận quốc tế lại bắt đầu tập trung hướng về vấn đề xử lư bọn diệt chủng Polpot, đồng thời làm tăng sự thúc bách sớm có một giải pháp chính trị cho vấn đề Campuchia trước khi Việt Nam rút hết quân vào năm 1990 như đă tuyên bố.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:47 PM
2. Trung Quốc uốn ḿnh để thích nghi với thế cục
Ngày 6.12.88, sau chuyến đi Liên Xô của ngoại trưởng Trung Quốc Tiền Kỳ Tham, Liên Xô đă thông báo lại cho ta là "các phát biểu của Tiền về vấn đề Campuchia đă có thay đổi chừng nào, chứng tỏ Bắc Kinh đang dần dần nhận thức thấy việc đặt giải pháp cho vấn đề Campuchia theo kịch bản của Trung Quốc là không thực tế và Trung Quốc đang từ bỏ đường lối kéo dài cuộc xung đột". Về giải pháp, Trung Quốc đồng ư với Liên Xô là việc rút quân Việt Nam là một bộ phận trong giải pháp; về các vấn đề nội bộ của Campuchia, Trung Quốc cho rằng "phải được giải quyết bởi bản thân nhân dân Campuchia trên cơ sở hoà hợp dân tộc, không có sự can thiệp từ bên ngoài". Song Trung Quốc vẫn nhắc lại lập trường cũ về việc lập chính phủ liên hiệp lâm thời 4 bên do Sihanouk đứng đầu, giảm dần đi đến giải tán quân đội của cả 4 bên Campuchia; thực chất là xoá nguyên trạng ở Campuchia.
Ngày 24.12.88, trả lời thư ngày 15.12 của Bộ trưởng ngoại giao ta, phía Trung Quốc mời một thứ trưởng ngoại giao Việt Nam tới Bắc Kinh để trao đổi ư kiến giữa thứ trưởng ngoại giao hai nước chuẩn bị cho cuộc gặp cấp ngoại trưởng Trung - Việt. Sau 10 năm đối đầu gay gắt và sau 8 năm một mực từ chối đàm phán với ta, đây là lần đầu Trung Quốc nhận đàm phán với Việt Nam về vấn đề Campuchia và về b́nh thường hoá quan hệ hai nước, thực hiện bước chuyển sách lược ở Đông Nam á phục vụ cho việc chuyển chiến lược chung của Trung Quốc trên thế giới và trong quan hệ với Xô, Mỹ. Sự điều chỉnh chiến lược này đă được xác định tại Hội nghị Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Bắc Đới Hà tháng 9 năm 1988, và được công khai hoá tại Quốc hội Trung Quốc tháng 3.89. Sự điều chỉnh chiến lược lần này diễn ra trong t́nh h́nh thế giới cũng như t́nh h́nh Đông Nam á và Campuchia đă có nhưng thay đổi to lớn, đặc biệt từ năm 1987. Quan hệ Xô - Mỹ từ năm 1987 đă được cải thiện nhiều, h́nh thành thế hai cực giải quyết công việc thế giới và cả châu á. Trung Quốc không c̣n lợi dụng được mâu thuẫn Xô - Mỹ như trước; đồng thời quan hệ Trung - Xô cải thiện chậm so với quan hệ Mỹ - Xô, làm cho vị trí của Trung Quốc bị yếu trong quan hệ giữa ba nước lớn. Mặt khác việc Xô - Mỹ giảm cam kết quân sự ở bên ngoài đă thúc đẩy xu thế độc lập của các nước khác, làm tăng xu hướng hợp tác khu vực để giải quyết các vấn đề khu vực. Quan hệ giữa các nước Đông Nam á từ 1987 đă từ t́nh trạng đối đầu chuyển từng bước sang vừa hợp tác vừa đấu tranh trong cùng tồn tại hoà b́nh. Các cuộc họp JIM 1 và JIM 2 đă giải quyết được mặt quốc tế của vấn đề Campuchia và tạo khuôn khổ hợp tác giữa hai nhóm nước ở Đông Nam á để giải quyết các vấn đề khu vực. Đặc biệt chính quyền Chatichai ở Thái Lan lúc này quyết tâm tách khỏi chính sách đối đầu của Trung Quốc ở Đông Nam á, thực hiện chính sách "biến Đông Dương từ chiến trường thành thị trường". Trong t́nh h́nh đó, việc Trung Quốc tiếp tục chính sách gây căng thẳng trên bộ và trên biển ở khu vực này chỉ làm tăng mối lo ngại đối với nguy cơ bá quyền của Trung Quốc. Với việc quân Việt Nam đă rút ba phần tư và sẽ rút hết vào tháng 9.89, cốt lơi của vấn đề Campuchia không c̣n là vấn đề rút quân Việt Nam nữa mà trở thành vấn đề làm sao loại trừ chế độ diệt chủng Polpot. Những biến đổi to lớn này buộc Trung Quốc phải chuyển từ chỗ kéo dài đàm phán về b́nh thường hoá quan hệ với Liên Xô để lợi dụng mâu thuẫn Xô - Mỹ và tranh thủ vốn và kỹ thuật của Mỹ sang xúc tiến b́nh thường hoá toàn diện quan hệ với Liên Xô, giữ cân bằng giữa quan hệ của họ với Xô và với Mỹ, đồng thời từng bước cải thiện quan hệ với các nước láng giềng để tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho việc cải thiện thế của Trung Quốc trên thế giới và châu á.
Tháng 1.89, ta nối lại đàm phán với Trung Quốc để cố gắng b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc đồng thời khẳng định thái độ ủng hộ Nhà nước Campuchia giữ vững thành quả cách mạng.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:49 PM
Ngày 5.1.89, TBT Nguyễn Văn Linh dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam sang PhnomPenh dự lễ kỷ niệm 10 năm thành lập Cộng hoà Nhân dân Campuchia. Ngay chiều hôm đó (16 giờ) TBT Nguyễn Văn Linh đă có cuộc hội đàm với Heng Somrin tại Hoàng Cung. Heng Somrin thông báo: "Bộ Chính trị (Campuchia) đă nhất trí sẽ tiếp tục tấn công ngoại giao trên cơ sở rút quân Việt Nam đồng thời với việc ngăn chặn viện trợ quân sự nước ngoài giúp bọn Khmer đối địch, chấm dứt mọi sự can thiệp vào cách mạng Campuchia... tạo điều kiện thuận lợi cho hoà đàm Việt Nam - Trung Quốc, Liên Xô - Trung Quốc, đẩy mạnh thương thuyết Campuchia - Thái Lan. Chúng ta phải có một lịch rút quân mới, trong đó nếu có một giải pháp chính trị, ta sẽ tuyên bố rút hết quân Việt Nam không chậm quá tháng 9.89. Nếu Việt Nam đồng ư, sẽ tuyên bố trong diễn văn của tôi và của đồng chí ngày mai". Nguyễn Văn Linh tán thành và đề nghị thông báo lại cho Liên Xô và Lào biết. Ngay chiều tối hôm đó anh Linh đă bảo tôi sửa lại bài diễn văn của anh theo như hai bên đă thoả thuận.
Sáng 6.1.89, trong buổi mít tinh long trọng, TBT Heng Somrin tuyên bố: "Campuchia và Việt Nam đă thoả thuận là nếu có giải pháp chính trị th́ quân Việt Nam sẽ rút hết, chậm nhất là vào tháng 9.90". TBT Nguyễn Văn Linh cũng tuyên bố: "Việt Nam hoàn toàn nhất trí với Campuchia sẽ rút toàn bộ quân Việt Nam c̣n lại vào cuối tháng 9.90. Việc rút hết quân phải song song với việc chấm dứt viện trợ của nước ngoài, chấm dứt việc sử dụng lănh thổ nước ngoài chống Campuchia, tiến hành dưới sự kiểm soát quốc tế."
Qua những cuộc trao đổi giữa ta với bạn, là một thành viên trong đoàn Việt Nam, tôi đă dự cảm chừng nào những khó khăn khi đi sâu vào giải pháp. Lănh đạo Campuchia có phần quá tự tin, muốn ta hoàn toàn ủng hộ bạn ăn cả; c̣n ta lại thiên về giải quyết vấn đề Campuchia một cách thuận lợi cho cải thiện quan hệ Việt - Trung.
Trong nửa đầu năm 1989, đă có hai ṿng đàm phán cấp thứ trưởng ngoại giao giữa ta với Trung Quốc (Đinh Nho Liêm và Lưu Thuật Khanh) tại Bắc Kinh. Ṿng đầu (16 - 19.1.89). Trung Quốc chỉ trao đổi lướt qua về quan hệ hai nước rồi tập trung đàm phán vấn đề Campuchia. Hai bên thoả thuận tương đối nhanh mấy vấn đề về mặt quốc tế của giải pháp Campuchia (rút quân Việt Nam, giám sát quốc tế, chấm dứt viện trợ quân sự, tổng tuyển cử). Hai bên đồng ư thúc đẩy các bên Campuchia thương lượng để sớm đạt giải pháp về Campuchia, Trung Quốc cho là mặt quốc tế cơ bản đă xong, muốn ta thoả thuận hướng giải quyết mặt nội bộ của giải pháp Campuchia, chủ yếu là vấn đề chính quyền và vấn đề quân đội của các bên Campuchia trong thời kỳ quá độ (thời gian ngừng bắn cho đến tổng tuyển cử), cho rằng có thoả thuận và đạt kết quả về 2 vấn đề này th́ mới có giải pháp, nếu không th́ mặt quốc tế có thoả thuận cũng không giải quyết được, và khó bàn quan hệ hai nước. Lập trường của ta là các vấn đề nội bộ Campuchia phải do các bên Campuchia giải quyết. Đáng chú ư là Tiên Kỳ Tham khi tiếp Đinh Nho Liêm có nói: "4 nước Trung Quốc, Liên Xô, Việt Nam, Thái Lan là những nước có liên quan trực tiếp, có trách nhiệm về vấn đề Campuchia, cần thoả thuận với nhau về chính quyền lâm thời 4 bên Campuchia trong thời kỳ quá độ th́ mới giải quyết được vấn đề Campuchia". Họ nói đă bàn với Liên Xô và Liên Xô đă nhất trí nguyên tắc này.
Ngày 11.2.89, BCT họp bàn đề án đấu tranh về vấn đề Campuchia theo hướng:
• Tách và giải quyết từng bước mặt quốc tế và mặt nội bộ của vấn đề Campuchia;
• gắn việc giải quyết vấn đề Campuchia với yêu cầu kiến lập hoà b́nh ở Đông Nam á;
• triển khai các diễn đàn: Việt - Trung (ṿng 2), JIM 2, 4 bên Campuchia, Thái - SOC, Việt - Thái, Việt - Mỹ.
Trên tinh thần đó, ngày 15.2.89, tôi cùng mấy cán bộ CP87 bay đi Jakarta họp Nhóm làm việc_ để chuẩn bị cho cuộc họp JIM 2 (19 - 21.2.89) với thành phần cũng như JIM 1 (các bên Campuchia, Việt Nam, Lào và 6 nước ASEAN). Hội nghị khẳng định lại kết quả đạt được năm trước ở JIM 1 (25 - 28.7.88) và nhất trí là vấn đề Campuchia phải được giải quyết bằng một giải pháp chính trị, góp phần vào việc thiết lập khu vực hoà b́nh ổn định Đông Nam á. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nước Campuchia độc lập, có chủ quyền, hoà b́nh, trung lập và không liên kết trên cơ sở quyền tự quyết và hoà hợp dân tộc. Hội nghị nhất trí cần triệu tập Hội nghị quốc tế về Campuchia để bàn và đi đến một giải pháp chính trị toàn diện, công bằng và hợp lư cho vấn đề Campuchia.
Ngày 14.3.89 BCT họp quyết định rút hết quân khỏi Campuchia vào cuối tháng 9.89 và thúc đẩy diễn đàn Hunxen - Sihanouk.
Sang ṿng 2 đàm phán Việt - Trung (8 - 10.5.89) vẫn tại Bắc Kinh, cuộc đàm phán vấp ngay vào hai tảng đá lớn: vấn đề diệt chủng và việc xử lư các vấn đề nội bộ Campuchia (lập chính phủ liên hiệp lâm thời 4 bên do Sihanouk đứng đầu, đông kết và giảm quân đội của 4 bên Campuchia). Đàm phán kết thúc mà không đi đến kết quả ǵ. Phía Trung Quốc đề nghị tạm thời chưa tính đến đàm phán ṿng 3. Tiền Kỳ Tham nói với Đinh Nho Liêm rồi sau đó công bố: "b́nh thường hoá quan hệ hai nước chỉ có thể thực hiện sau khi vấn đề Campuchia đă được giải quyết, không phải là trước đó". Sau này Trung Quốc đă nói toạc ra rằng: "Việt Nam không những phải rút hết quân ra khỏi Campuchia mà c̣n có trách nhiệm giải quyết những hậu quả của việc Việt Nam đưa quân vào Campuchia, cụ thể là xoá chính quyền và quân đội CHND Campuchia đă được h́nh thành sau khi quân Việt Nam vào PhnomPenh đánh đuổi bọn Polpot".
Việc Trung Quốc nối lại đàm phán với Việt Nam lúc này, mà phía Trung Quốc gọi là "gặp gỡ nội bộ", theo tôi, mục đích chính là để biểu diễn cho thế giới thấy là Trung Quốc đă nắm con chủ bài giải quyết vấn đề Campuchia.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:51 PM
1. Hiệp một của hội nghị quốc tế Paris về Campuchia
Hai tháng sau, Hội nghị quốc tế Paris về Campuchia (30.7 - 30.8.89) được triệu tập. Hội nghị tuy chưa giải quyết được vấn đề Campuchia nhưng có thể nói đă mở ra giai đoạn kết thúc. Sau JIM, đây là đỉnh cao của các diễn đàn và là cuộc hội nghị quốc tế đầu tiên bàn về vấn đề Campuchia. Hội nghị tiến hành ngoài khuôn khổ của LHQ tuy có mặt De Guellar, Tổng thư kư LHQ, và bộ trưởng ngoại giao 5 nước thành viên Hội Đồng Bảo An. Tổng Thư kư LHQ dự hội nghị chỉ với tư cách một thành viên của hội nghị. Trong hội nghị này, lần đầu các bên Campuchia đối địch ngồi sát cạnh nhau, dưới một cái biển ghi tên chung là Campuchia. Ngoài đại diện của 4 phái Campuchia: Hunxen (CHND Campuchia), Khiêu Samphon (Khmer Đỏ), Ranarit (phái Sihanouk), Son Soubert (con Son San), có các đoàn đại biểu của 17 nước do bộ trưởng ngoại giao dẫn đầu: Liên Xô, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp, Nhật, úc, ấn Độ, Canada, Việt Nam, Lào, Thái Lan, Inđônêxia, Singapore, Malaysia, Philippin, Brunei. Phong trào Không Liên Kết do ngoại trưởng Zimbawe đại diện. Ngoại trưởng Pháp Roland Dumas và ngoại trưởng Inđônêxia Ali Alatas là đồng chủ tịch hội nghị.
Sáng 28.7.89, tôi cùng đại bộ phận đoàn ta tới Paris. Đoàn có các anh Lê Mai, Đặng Nghiêm Hoành, Ngô Điền, Hà Văn Lâu, Trần Huy Chương, Lê Công Phụng, Huỳnh Anh Dũng, chị Tôn Nữ thị Ninh. Thiếu tướng Phi Long được Bộ Quốc Pḥng cử đi tham gia đoàn. Ngày 29.7 anh Nguyễn Cơ Thạch đến nơi. Hội nghị khai mạc chiều 30.7. Thành phần hội nghị tuy xem như không có lợi cho ta, song ta đến hội nghị với thế mạnh của Tuyên bố rút hết quân vào cuối tháng 9.89 mà CHND Campuchia vẫn tỏ ra vững vàng tự tin.
Ngay từ đầu Hội nghị đă vạch ra chương tŕnh phải họp cả tháng - từ 30.7 đến 30.8.89 - v́ vấn đề rất phức tạp mà lập trường giải pháp của các bên lại c̣n khá xa nhau. Suốt thời gian hội nghị nổi cộm lên hai vấn đề lớn:
1. Loại trừ hay chấp nhận bọn diệt chủng Polpot;
2. Duy tŕ hay xoá bỏ nguyên trạng chính trị và quân sự ở Campuchia.
Cuộc đấu tranh diễn ra gay gắt trong suốt quá tŕnh hội nghị. Đối phương dùng áp lực của 5 nước lớn và đa số trong hội nghị đ̣i áp đặt việc lập Chính phủ liên hiệp lâm thời 4 bên do Sihanouk đứng đầu và đ̣i lập bộ máy kiểm soát quốc tế của LHQ. C̣n phía ta đ̣i loại trừ bọn diệt chủng Polpot, đ̣i tôn trọng nguyên tắc nước ngoài không được can thiệp vào công việc nội bộ Campuchia, tôn trọng nguyên trạng ở Campuchia có hai chính quyền, tôn trọng quyền của nhân dân Campuchia tự quyết định chế độ chính trị của ḿnh và lập chính phủ của ḿnh thông qua tổng tuyển cử tự do. Phía ta chấp nhận vai tṛ của LHQ nếu LHQ chấm dứt những nghị quyết thiên vị, ủng hộ một bên chống một bên.
Phát biểu của ta tại phiên họp toàn thể tập trung lên án diệt chủng Polpot, khẳng định kết luận của JIM về hai vấn đề then chốt (rút quân Việt Nam và lên án diệt chủng) và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ Campuchia, đề cao vị trí của Nhà nước Campuchia. Các ngoại trưởng chỉ dự các phiên họp toàn thể hội nghị trong 3 ngày đầu và 2 ngày cuối của hội nghị, c̣n phần lớn thời gian dành cho các buổi họp các uỷ ban: ủy ban 1 (về kiểm soát ), uỷ ban 2 (về bảo đảm quy chế), uỷ ban 3 (về người tị nạn và vấn đề tái thiết Campuchia), uỷ ban ad hoc (gồm các bên Campuchia để bàn các vấn đề thuộc nội bộ Campuchia) và uỷ ban Phối hợp, có nhiệm vụ thảo luận thực chất nội dung của giải pháp.
Cũng trong thời gian này, ta tranh thủ tiếp xúc riêng các đoàn. Ngày 3.8, thứ trưởng ngoại giao Liên Xô Rogatchev cho biết: phó đoàn Trung Quốc Lưu Thuật Khanh nói do không có thời gian nên Tiền Kỳ Tham không gặp được đồng chí Nguyễn Cơ Thạch; nhưng Tiền lại nói nếu đồng chí Trần Quang Cơ yêu cầu th́ có thể gặp (?). Hôm sau Lưu Thuật Khanh lại nhắn qua Rogatchev: Chưa thấy đồng chí Cơ yêu cầu gặp, nếu yêu cầu th́ sẽ nhận lời. Đến sáng 7.8.89, ta đặt vấn đề với phía Trung Quốc: Nguyễn Cơ Thạch và Trần Quang Cơ đề nghị gặp quyền trưởng đoàn Trung Quốc Lưu Thuật Khanh (Tiền Kỳ Tham đă về nước) để trao đổi ư kiến. Lưu Thuật Khanh nhận lời ngay. Cuộc gặp diễn ra tại sứ quán Trung Quốc ở Paris ngay 4 giờ chiều ngày hôm đó. Thái độ của Lưu tỏ ra nhă nhặn tuy lập trường Trung Quốc chưa có ǵ khác. Lưu nói nếu Việt Nam đồng ư có chính phủ lâm thời 4 bên Campuchia (tức là có cả Khmer đỏ như một thành viên ngang với 3 bên kia) th́ vấn đề Campuchia coi như giải quyết, và thanh minh là Trung Quốc không muốn phía 3 phái chiếm 3/4 chiếc bánh, chỉ cần có sự tham gia của cả 4 bên Campuchia, c̣n chia phần như thế nào là tuỳ họ. Nếu chỉ 2 bên, 3 bên th́ không thực tế và không chấp nhận được. Lưu đề nghị ta không dùng từ "diệt chủng"; vấn đề diệt chủng là việc nội bộ Campuchia, do họ tự giải quyết.
Sở dĩ Trung Quốc đến Hội nghị Paris trong khi chưa sẵn sàng giải quyết vấn đề Campuchia là v́ họ đang cố gắng gỡ thế cô lập sau sự kiện Thiên An Môn và trong lúc nội bộ họ vẫn đấu tranh gay gắt về các vấn đề đối nội và đối ngoại. Trung Quốc bất chấp t́nh h́nh thực tế, đưa ra đ̣i hỏi rất cao là xoá nguyên trạng ở Campuchia trước tổng tuyển cử, chia sẻ quyền lực cho 4 phái, làm suy yếu cách mạng Campuchia, chia rẽ 3 nước Đông Dương. Mỹ, phương Tây, ASEAN mâu thuẫn với Trung Quốc về vấn đề Khmer Đỏ, nhưng thống nhất với Trung Quốc trong việc không chấp nhận nguyên trạng ở Campuchia, và có lợi ích không làm xấu thêm quan hệ với Trung Quốc.
Chiều 10.8, trợ lư ngoại trưởng Mỹ Lambertson cùng 4 người trong đoàn Mỹ tới pḥng làm việc của đoàn ta ở Trung tâm hội nghị Kléber, yêu cầu gặp tôi để trao đổi về vấn đề Campuchia. Tôi cùng anh Lê Mai đă tiếp họ trong 1 tiếng. Họ tŕnh bày quan điểm của Mỹ về vấn đề Campuchia: cần có giải pháp toàn bộ, không nhận giải pháp bộ phận; có sự chia sẻ quyền lực thật sự cho các phái Khmer không cộng sản và trao thực quyền cho Sihanouk, chứ không phải tượng trưng, mong Việt Nam tác động để Hunxen mềm dẻo hơn. Về vấn đề diệt chủng và Khmer Đỏ, họ vẫn giữ lối nói nước đôi. Họ nói đến triển vọng quan hệ tốt giữa Mỹ và Việt Nam, nhưng không quên vấn đề MIA. Ngày 11.8.89 anh Thạch về nước, đến 25.8 mới trở lại. C̣n cả đoàn ở lại, chia nhau đi họp các uỷ ban
Tuy ta cố tránh tranh căi với đoàn Trung Quốc trong các buổi họp chung như đă thoả thuận với Lưu Thuật Khanh, nhưng trong buổi họp uỷ ban 1 (Uỷ ban về kiểm soát quốc tế) ngày 16.8 bàn vấn đề diệt chủng, sau khi tôi phát biểu lên án Khmer Đỏ, vạch tội ác diệt chủng, đại biểu Trung Quốc đă phản bác: Việt Nam đ̣i kết tội diệt chủng là để che dấu hành động xâm lược, thoái thác trách nhiệm, viện cớ chống diệt chủng để đưa quân trở lại Campuchia; kết tội diệt chủng th́ Khmer Đỏ sẽ không được tham gia chính quyền, sẽ vào rừng tiếp tục đánh nhau, do đó sẽ không có hoà b́nh ở Campuchia; và đổ tội cho Việt Nam sẽ phải chịu trách nhiệm về thành công hay thất bại của hội nghị. Tôi không thể không phát biểu đập lại các luận điệu đó, khẳng định phải giải quyết vấn đề ngăn chặn diệt chủng mới giải quyết được các vấn đề khác. Tôi vạch rơ sự thật lịch sử là những năm 1975 - 1978 là thời gian chế độ diệt chủng Polpot hoành hành th́ Việt Nam không có mặt ở Campuchia, lúc đó chỉ có cố vấn Trung Quốc mà thôi.
Sau phát biểu của ta về vấn đề diệt chủng, trừ Trung Quốc và Singapore, không c̣n ai nói cắt bỏ từ "genocide" (diệt chủng). Sihanouk tuyên bố không cho Khmer Đỏ đại diện cho 3 phái, các uỷ ban đều phải ghi nhận và bàn vấn đề diệt chủng, những kẻ đ̣i không dùng từ "diệt chủng" cũng phải thừa nhận sự tàn bạo của Khmer Đỏ.
Ngày 29.8.89, theo chương tŕnh đă định, các ngoại trưởng, trừ ngoại trưởng Mỹ và ngoại trưởng Trung Quốc, trở lại Paris để họp phiên kết thúc hội nghị. Ngày 30.8, sau khi trao đổi với hai đồng chủ tịch hội nghị về dự thảo tuyên bố của hội nghị quốc tế, anh Thạch chờ ở pḥng họp đến 12 giờ trưa, v́ t́nh h́nh sức khoẻ phải trở về sứ quán để nghỉ. Ta báo Ban Thư kư hội nghị là thứ trưởng Trần Quang Cơ sẽ là quyền trưởng đoàn Việt Nam dự phiên họp cấp bộ trưởng bế mạc hội nghị.
Cuộc họp hẹp không chính thức ở cấp bộ trưởng bắt đầu từ khoảng 14 giờ kéo dài gần 5 tiếng. V́ là họp hẹp, mỗi đoàn chỉ có 2 người dự, nên chỉ có tôi và anh Lê Mai trong pḥng họp. Cuộc họp này chủ yếu tranh căi về điều bổ sung vào dự thảo Tuyên bố hội nghị của trưởng đoàn Canada dựa theo ư của Trung Quốc, mang hàm ư phủ nhận kết luận của JIM về 2 vấn đề then chốt của giải pháp. Do chưa hiểu hết ư đồ của đối phương, anh Hunxen đă phát biểu chấp thuận bổ sung này. Để tránh chỗ sơ hở này và không để đối phương có thể khai thác sự khác nhau giữa ta và Campuchia, tôi đă yêu cầu chủ tịch cuộc họp ngừng cuộc họp ít phút để trao đổi riêng giữa 3 đoàn Việt Nam, Campuchia và Lào. Sau khi phân tích để bạn thấy được ư định nguy hiểm của đối phương trong điểm bổ sung này, tôi đề nghị cả 3 đoàn gặp 2 đồng chủ tịch yêu cầu sửa lại bổ sung này, không để cho đối phương có thể lợi dụng câu chữ mập mờ để nói là Hội nghị Quốc tế Paris đă phủ nhận kết luận của JIM về chống diệt chủng.
Sau khi dự thảo Tuyên bố của Hội nghị được thông qua, mới đi vào phiên họp chính thức để bế mạc Hội nghị sau một tháng làm việc liên tục. Tuyên bố chung ngắn gọn của Hội nghị Quốc tế Paris về Campuchia ghi nhận Hội nghị này là một bước tiến có ư nghĩa. Hội nghị tạm ngừng, kêu gọi các bên Campuchia và các nước có liên quan tiếp tục cố gắng để đi tới một giải pháp toàn bộ.
Kết quả rất hạn chế của Hội nghị phản ánh tính chất vô cùng phức tạp của vấn đề Campuchia. Việc Việt Nam rút hết quân vào tháng 9.89 và triển vọng Nhà nước Campuchia vẫn đứng vững đă thúc ép đối phương phải có hội nghị này, song chưa tới mức họ phải chấp nhận nguyên trạng chính trị quân sự ở Campuchia. [Hội nghị không thành công do nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân chính là Trung Quốc và đối phương muốn giải quyết trên cơ sở xoá bỏ Nhà nước Campuchia, Mặt khác Trung Quốc c̣n hy vọng làm thay đổi được t́nh h́nh sau khi Việt Nam rút quân. Về phía Nhà nước Campuchia, sau chuyến đi Thái Lan ngày 25.1.89 của Hunxen theo lời mời của Thủ tướng Chatichai và sau những lần tiếp xúc với nhóm Chaovalit từ tháng 6.88, Bạn Campuchia có phần ảo tưởng ở Thái Lan và đánh giá không đúng lực lượng của bản thân ḿnh nên tại Hội nghị TƯ lần thứ 9 tháng 7.89 ngay trước Hội nghị Paris, đă quyết tâm "ăn cả" bằng một giải pháp quân sự. Lúc này t́nh h́nh Đông Âu có những diễn biến phức tạp bắt đầu từ việc Công đoàn Đoàn kết lên cầm quyền ở Ba Lan.]_

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:52 PM
Ngày 5.10.89, trong khi đă trả lời phỏng vấn báo chí, tôi đă nói về nguyên nhân khiến hội nghị quốc tế Paris chưa thành công:
"Ngay từ những ngày đầu, dư luận trong và ngoài Hội nghị đều đă thấy vật cản chính và duy nhất cho khả năng tiến triển cuả Hội nghị là nhóm đại diện của Polpot được sự khuyến khích và phụ hoạ chủ yếu của một số nước v́ lợi ích riêng tư của họ. Càng về cuối Hội nghị, điều này càng thành sự thực hiển nhiên.
Để lấp liếm trách nhiệm, họ đă vu khống Việt Nam và Nhà nước Campuchia quá cứng rắn khiến Hội nghị bế tắc.
Làm sao chúng ta có thể đi đến thoả thuận được trong khi đối phương ngoan cố tới mức tự mâu thuẫn một cách trắng trợn trong lập trường cũng như các lập luận của họ? Họ nói tôn trọng nguyên tắc chủ quyền của nhân dân Campuchia nhưng họ lại đ̣i phải để các nước ngoài tham gia giải quyết các vấn đề nội bộ Campuchia, lại áp đặt cho nhân dân Campuchia phải chấp nhận một chính phủ theo h́nh thức họ định ra trước; họ nói họ vô cùng phản đối tội ác giết người của bọn Polpot nhưng họ lại đ̣i hợp pháp hoá tổ chức diệt chủng và đ̣i cho chúng được chia quyền cai trị đất nước Campuchia.
Cộng đồng quốc tế có trách nhiệm loại trừ hiểm hoạ diệt chủng này. Đặc biệt là những nước xưa nay lớn tiếng doạ Việt Nam rút quân trong khi đó lại lẩn tránh lên án diệt chủng, th́ nay đến lượt họ phải có trách nhiệm ngăn diệt chủng gây nội chiến ở Campuchia.
Về triển vọng quan hệ giữa các nước khu vực với đà tiến triển của vấn đề Campuchia c̣n tuỳ thuộc các nhân tố chủ quan cũng như khách quan, trong đó có khả năng của ta chuyển hoá các nhân tố khách quan có lợi hơn cho việc thực hiện mục tiêu của ta. Chẳng hạn như khả năng thực hiện phương châm "thêm bạn bớt thù" trong đối ngoại đ̣i hỏi có được một ư niệm rộng răi hơn về bạn. Tất nhiên mở rộng việc kết bạn không có nghĩa là thủ tiêu đấu tranh và phải trên cơ sở bảo vệ tốt lợi ích an ninh quốc gia của ta".
Cũng nên biết đối với vấn đề diệt chủng ở Campuchia, Liên Xô v́ lợi ích chiến lược của ḿnh, nên chủ trương hầu như không khác ǵ Trung Quốc. Trong cuộc gặp anh Nguyễn Văn Linh ở Hà Nội tối 5.9.89, Heng Somrin cho biết anh vừa đi nghỉ ở Liên Xô về và kể rằng:
"Trước khi đi, tôi nêu yêu cầu được gặp Gorbachov để thông báo t́nh h́nh Campuchia và trao đổi một số vấn đề, Liên Xô đồng ư. Nhưng khi đến Liên Xô, đồng chí Gorbachov không gặp tôi mà để đồng chí uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị, phó chủ tịch Xô Viết tối cao gặp. Tôi hiểu rằng v́ hội nghị quốc tế ở Paris chưa có kết quả ǵ nên Gorbachov không gặp tôi. Trong khi gặp tôi, phía Liên Xô nói thẳng là chúng tôi phải chấp nhận lập chính phủ liên hiệp 4 bên, cho cả Khmer Đỏ vào và để Sihanouk làm chủ tịch. Chính phủ đó và Sihanouk có thực quyền. Liên Xô giải thích là trong Khmer Đỏ chỉ có Polpot và vài người theo Polpot là xấu thôi, c̣n lại th́ PhnomPenh nên chấp nhận cho họ tham gia chính phủ. Lập trường này của Liên Xô, chúng tôi không đồng ư".
Vậy là đến lúc này cả Liên Xô lẫn Trung Quốc v́ lợi ích của ḿnh cùng nhất trí trong hành động dùng sức ép nước lớn can thiệp vào công việc nội bộ, xâm phạm chủ quyền của Campuchia.

9. đặng tiểu b́nh tiếp kaysone phomvihan để nói với Việt Nam
Những biến động lớn trong t́nh h́nh thế giới bên ngoài lúc này đă tác động mạnh mẽ tới suy nghĩ của lănh đạo ta về phương hướng chiến lược đối ngoại. Cuộc khủng hoảng chính trị tại nhiều nước theo chế độ XHCN đă bùng nổ từ năm 1989 và đang có chiều hướng lan rộng ra. Tháng 6.89 xảy ra vụ Thiên An Môn ở Trung Quốc. Cũng trong năm 1989, chế độ XHCN ở các nước Đông Âu như CHDC Đức, Ba Lan, Rumani, Hung, Tiệp, Ba Lan đều đă sụp đổ. Đầu tháng 10.89, TBT Nguyễn Văn Linh đi dự kỷ niệm 40 năm Quốc khánh CHDC Đức, khi về đến Hà Nội th́ bức tường Berlin đổ, Honecker bị lật. Lănh tụ Rumani Ceaucescu, người mà khi ở Berlin anh Linh xem ra tâm đầu ư hợp trong việc bàn chuyện tâm huyết cữu văn sự nghiệp XHCN thế giới đang lâm nguy, vừa chân ướt chân ráo về đến Bucarest th́ bị truy bắt. Với "tư duy mới" của Gorbachov, t́nh h́nh Liên Xô ngày càng trở nên lộn xộn.
Trước t́nh h́nh ấy, trong nội bộ lănh đạo ta đă nảy sinh những ư kiến khác biệt trong nhận định về sự kiện Thiên An Môn cũng như về những biến đổi dồn dập tại các nước XHCN Đông Âu và Liên Xô. Nổi lên là ư kiến nhấn mạnh mặt XHCN của Trung Quốc, phải bằng mọi giá bắt tay ngay với Trung Quốc để bảo vệ chủ nghĩa xă hội, để chống Mỹ và các thế lực đế quốc khác. Chính điều đó đă tạo nên bước ngoặt khá đột ngột trong thái độ của ta đối với Trung Quốc. Suy nghĩ đơn giản của ta là không có lư ǵ Việt Nam lại ngủng ngỉnh với Trung Quốc trong khi Liên Xô đă b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc từ tháng 5.89. Lào cũng đă thoả thuận trao đổi đại sứ trở lại với Trung Quốc và b́nh thường hoá quan hệ giữa hai nước, đánh dấu bằng cuộc đi thăm chính thức Trung Quốc của Kayson Phomvihan, TBT Đảng NDCM Lào, tháng 10.89.
Chính là thông qua cuộc nói chuyện với Kayson ngày 7.10.89 ở Bắc Kinh mà Đặng Tiểu B́nh đă bộc lộ rơ phần nào những tính toán sâu xa của ḿnh đối với Việt Nam: phân hoá Việt - Lào, Việt - Campuchia, Việt - Xô và phân hoá cả nội bộ Việt Nam. Đặng nói với Kayson rằng: Việt Nam đă có biểu hiện chống Trung Quốc từ khi Hồ Chí Minh c̣n sống; rằng sau khi thắng Mỹ, Lê Duẩn trở mặt chống Trung Quốc, xâm lược Campuchia, Việt Nam đi theo Liên Xô, đưa quân vào Campuchia, nên mới có chuyện Trung Quốc đánh Việt Nam. Lúc đầu Trung Quốc cho là v́ Brejnev xúi giục nên Việt Nam xâm lược Campuchia, nhưng chính là do Việt Nam có ư đồ lập Liên bang Đông Dương, không muốn Lào, Campuchia độc lập. Việt Nam chống Trung Quốc v́ Trung Quốc là trở ngại cho việc lập Liên bang Đông Dương... Trong khi không tiếc lời phê phán Lê Duẩn, Đặng đă hết lời ca ngợi Nguyễn Văn Linh. Đặng kể lại khi làm TBT Đảng Cộng sản Trung Quốc, năm 1963, đă tổ chức đưa Nguyễn Văn Linh từ miền Nam sang Hồng Kông để đi Bắc Kinh gặp nhau, khen anh Linh là "người tốt, sáng suốt và có tài"; nhờ Kayson chuyển lời hỏi thăm anh Linh; khuyên Nguyễn Văn Linh nên giải quyết dứt khoát vấn đề Campuchia, nếu làm được việc này th́ sẽ khôi phục được uy tín của Việt Nam. Cho đây là việc Việt Nam phải làm, v́ những ǵ Việt Nam đang làm là sai lầm; mong muốn b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam trước khi ông ta nghỉ hưuẨ Về điều kiện b́nh thường hoá quan hệ Trung - Việt, Đặng nhấn mạnh Việt Nam phải rút hết quân, rút triệt để, rút thật sự khỏi Campuchia th́ sẽ có b́nh thường hoá quan hệ (tuy lúc đó ta đă kết thúc đợt rút quân cuối cùng khỏi Campuchia từ ngày 26.9.89).
Theo thông báo của đại sứ Lào tại Trung Quốc, trong 70 phút nói chuyện với Kayson, Đặng nói về Việt Nam và quan hệ Trung - Việt tới 60 phút.
Ngày 21.10.89 BCT ta đă họp để nhận định về phát biểu của Đặng Tiểu B́nh khi tiếp Kayson cuộc họp đă đi đến kết luận là: trong lúc Trung Quốc đang c̣n găng với ta, ta cần có thái độ kiên tŕ và thoả đáng, không cay cú, không chọc tức nhưng cũng không tỏ ra nhún quá. Cần tiếp tục thực hiện đường lối Đại hội VI và Nghị quyết 13 của BCT, cần thấy cả mặt XHCN và mặt bá quyền nước của Trung Quốc. Trong khi cố kéo Trung Quốc, ta cần đồng thời hoạt động trên nhiều hướng; củng cố kết chặt chẽ với Lào; phân hoá Mỹ, phương Tây, ASEAN với Trung Quốc.
Theo phương hướng đó, ngày 6.11.89, anh Thạch đă chuyển qua đại sứ Trung Quốc thông điệp miệng của TBT Nguyễn Văn Linh gửi Đặng Tiểu B́nh, ngỏ ư mong sớm có b́nh thường hoá quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc. Ba tuần sau, anh Thạch lại gửi thư cho Tiền Kỳ Tham nhắc lại thông điệp ngày 6/11 và đề nghị phía Việt Nam sẵn sàng gặp lại phía Trung Quốc ở cấp bộ trưởng hoặc thứ trưởng ngoại giao tại Hà Nội hoặc Bắc Kinh trong tháng 12.89. Nhưng Trung Quốc không trả lời thông điệp của TBT ta lẫn thư của anh Thạch.
Măi đến ngày 12.12.89, Đại sứ Trung Quốc mới gặp anh Thạch chuyển thông điệp miệng của Trung Quốc trả lời TBT Nguyễn Văn Linh, vẫn đặt điều kiện cho việc nối lại đàm phán với ta: "Đồng chí Đặng Tiểu B́nh và các lănh đạo khác của Trung Quốc chân thành mong muốn sớm b́nh thường hoá quan hệ Trung - Việt. Vấn đề Campuchia là nguyên nhân chủ yếu làm cho quan hệ hai nước xấu đi đến nay chưa được cải thiện. Việc khôi phục quan hệ hữu nghị giữa hai nước chưa có thể cải thiện nếu bỏ qua vấn đề Campuchia. Đồng chí Đặng Tiểu B́nh có nêu ra là việc Việt Nam rút quân sạch sẽ, triệt để và việc Campuchia lập Chính phủ Liên hiệp Lâm thời 4 bên do Sihanouk đứng đầu là hai vấn đề hạt nhân thiết thực cần đồng thời giải quyết. Phía Trung Quốc sẵn sàng suy xét đề nghị của Việt Nam về việc mở ṿng thương lượng mới ở cấp thứ trưởng nếu Việt Nam chấp nhậnmột cơ chế giám sát quốc tế do LHQ chủ tŕ có 4 bên Campuchia tham gia để kiểm chứng việc rút quân Việt Nam và lập chính phủ 4 bên do Sihanouk đứng đầu trong thời kỳ quá độ".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:54 PM
Ngày 11.11.89, BCT họp bàn và thông qua đề án đấu tranh ngoại giao về vấn đề Campuchia. Trên cơ sở đánh giá t́nh h́nh quân sự, chính trị trên chiến trường và xu thế chung trên thế giới, ta chủ trương cần phấn đấu đạt một giải pháp chính trị về vấn đề Campuchia. Để ra 4 phương án về cơ quan quyền lực ở Campuchia trước tổng tuyển cử. Phương án thấp nhất là giữ nguyên bộ máy của hai chính phủ đang tồn tại, lập chính phủ liên hiệp hai bên ở trung ương để tổ chức tổng tuyển cử và thực hiện những điều thoả thuận.
Ngày 2.12.89, anh Thạch sang bàn với BCT Campuchia, phân tích chiến tranh ở Campuchia là một cuộc nội chiến, Việt Nam không thể đưa quân trở lại (4 ngày sau khi Việt Nam rút quân đợt cuối, lực lượng Son San đă đánh chiếm Thmar Ponk; ngày 22.10.89, Khmer Đỏ đánh chiếm Pailin và uy hiếp thị xă Battambang, theo yêu cầu của Bạn, ta phải đưa lực lượng đặc biệt lên giúp), nói kỹ về tính chất quốc tế của vấn đề Campuchia và xu thế trên thế giới. Bàn với Bạn cần đấu tranh để đạt một giải pháp chính trị để giành giật thắng lợi từng bước. BCT Bạn hoàn toàn nhất trí và thấy cần sử dụng vai tṛ LHQ như sáng kiến của Ngoại trưởng úc G. Evans ngày 24.11.89.
Cuộc họp BCT ta ngày 6.12.89 đă bàn về sáng kiến của úc và nhất trí về việcsử dụng vai tṛ LHQ. Sau khi trao đổi, BCT Campuchia hoàn toàn đồng ư với ư kiến của BCT ta. Từ ngày 10 - 25.1.90, Bạn triệu tập Hội nghị TƯ 10 để bàn đi vào giải pháp chính trị. Ngày 18.1.90, quốc hội Campuchia đă thông qua việc để LHQ tổ chức tổng tuyển cử, uỷ quyền cho Hunxen đàm phán về vấn đề này.
Việc ta và Bạn Campuchia chấp nhận sử dụng vai tṛ LHQ và xem xét sáng kiến của úc để giải quyết vấn đề phân chia quyền lực bị bế tắc ở Hội nghị quốc tế Paris đă thúc đẩy mạnh mẽ các diễn đàn bàn về vấn đề Campuchia: cuộc họp IMC ở Jakarta ngày 26.3.90, các cuộc họp P5, cuộc họp Hunxen - Sihanouk ṿng 6 ở Bangkok ngày 22.2.90
Từ 26.2 đến 1.3.90 tại thủ đô Inđônêxia đă họp Hội nghị không chính thức về Campuchia (IMC)_. Dự họp ngoài các bên Campuchia, Việt Nam, Lào và 6 nước ASEAN (như họp JIM), c̣n có thêm đại diện Tổng Thư kư LHQ, Pháp và úc. Hội nghị không ra được tuyên bố chung v́ Khmer Đỏ dùng quyền phủ quyết.
Thất bại của Mặt trận Giải phóng Sandino trong cuộc tổng tuyển cử ở Nicaragua ngày 25.2.90 và thất bại của cuộc họp IMC về vấn đề Campuchia ở Jakarta ngày 28.2.90 đă tác động mạnh vào lănh đạo ta về phương hướng giải quyết vấn đề Campuchia.
Ngày 8.3.90, cố vấn Lê Đức Thọ cho gọi tôi và anh Đinh Nho Liêm đến nhà riêng ở số 4 Nguyễn Cảnh Chân nói mấy ư kiến về vấn đề Campuchia: Cần có chuyển hướng chiến lược trong đấu tranh về vấn đề Campuchia. Phải giải quyết với Trung Quốc, nếu không th́ không giải quyết được vấn đề Campuchia. Không thể gạt Khmer Đỏ. Cần mềm dẻo về vấn đề diệt chủng, có thể nói "không để trở lại chính sách sai lầm trong quá khứ". Không chấp nhận LHQ tổ chức tổng tuyển cử. Cần nêu phương án lập chính phủ liên hiệp lâm thời hai bên bốn phái để tổ chức tổng tuyển cử ở Campuchia. Phải giải quyết một bước cơ bản vấn đề Campuchia trước Đại hội VII để khai thông những vấn đề khác.
Hai hôm sau anh lại nói với Nguyễn Cơ Thạch những ư đó. Sự việc này khiến tôi suy nghĩ: tại sao lại thay đổi phương hướng đối sách trước khi đại hội Đảng họp? Tại sao lại chỉ nói với anh Thạch sau khi đă nói với chúng tôi?
Từ ngày 8 - 20.3.90, Heng Somrin nghỉ ở Hà nội, có dịp gặp gỡ TBT Nguyễn Văn Linh, Cố vấn Lê Đức Thọ, Cố vấn Phạm Văn Đồng, Lê Đức Anh trao đổi về t́nh h́nh Liên Xô Đông Âu, Nicaragua và tất nhiên về t́nh h́nh Campuchia. TBT Nguyễn Văn Linh và Lê Đức Anh nói cần phải cảnh giác với LHQ, không thể để LHQ tổ chức tổng tuyển cử ở Campuchia. Từ đấy Bạn Campuchia chuyển sang phương án SNC tổ chức tổng tuyển cử, không tán thành để LHQ tổ chức tổng tuyển cử nữa. Sau này, ngày 11.8.90, khi nhắc lại vấn đề này, Hunxen than phiền với anh Ngô Điền, Đại sứ ta ở PhnomPenh: "Khi anh Heng Somrin đi nghỉ ở Hà nội, đồng chí Nguyễn Văn Linh và đồng chí Lê Đức Anh gặp anh Heng Somrin tỏ lo ngại về việc sử dụng vai tṛ LHQ. Anh Heng Somrin về nói lại cái này. Tôi có nói là giao cho LHQ có mặt phức tạp nhưng giao cho SNC phức tạp hơn v́ nó có hệ thống, người nhiều mà ta c̣n phải lo đối phó với cả LHQ nữa. Cái này làm tôi rất khó. Quyết định của hai đồng chí TBT làm tôi rất khó. Không nên để có ư kiến khác nhau giữa TBT và Thủ tướng. Tôi phải làm theo ư kiến nhất tríẨ Việc sử dụng vai tṛ LHQ hay SNC là bộ phận quan trọng của quyết định chiến lược có đi vào giải pháp chính trị hay không. Dùng SNC rất phức tạp. Campuchia không đủ người và khả năng tham gia các uỷ ban của SNC để đối phó với bọn kia." Hunxen c̣n cho biết ngày 20 - 21.5.90, khi 3 TBT Việt Nam, Lào, Campuchia gặp nhau tại Hà nội nhân dịp 100 năm ngày sinh Hồ Chủ tịch, bàn việc không để LHQ tổ chức tổng tuyển cử ở Campuchia, TBT Đảng Lào Kayson băn khoăn điều này và nói: " Ta nhận rồi tâ lại thôi. Ta trèo cao rồi, nếu tuột xuống dễ ngă đau".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 09:56 PM
Đến ngày 3.4.90, Trung Quốc đột nhiên lại biểu thị hoan nghênh việc thứ trưởng Đinh Nho Liêm đến Bắc Kinh "kiểm tra sứ quán" và công bố tin Trung Quốc sẽ đàm phán với thứ trưởng ngoại giao Việt Nam về vấn đề Campuchia.
Lúc này CP 87 đă giải thể. Các thành viên thường trực của CP 87 đều đă được bổ nhiệm đi nhận các trọng trách ở nước ngoài. Anh Đặng Ngiêm Hoành đă nhận quyết định đi Đại sứ ở Trung Quốc. Anh Trần Xuân Mận nhận chức Đại sứ ở Angiêri. Anh Nguyễn Phượng Vũ trên đường đi nhận chức Đại sứ ở Philipin, đă chết trong tai nạn máy bay trên bầu trời Thái Lan. Thay vào đó, Bộ Ngoại Giao đă lập Nhóm ad hoc về giải pháp Campuchia với nhiệm vụ cụ thể hơn v́ vấn đề Campuchia đă đến lúc giải quyết. Nhóm vẫn do tôi phụ trách, có các anh Trần Huy Chương, Lê Công Phụng, Huỳnh Anh Dũng, Nguyễn Can tham gia.
Nhóm nghiên cứu giải pháp Campuchia chúng tôi nhận định có mấy lư do đă khiến Trung Quốc mềm mỏng hơn trong thái độ đối với Việt Nam về vấn đề Campuchia:
- Quan hệ Mỹ - Xô đang có chuyển động mạnh. Chỉ trong ṿng 6 tháng, từ tháng 12.89 đến tháng 5.90, đă có 2 cuộc gặp cấp cao Xô - Mỹ. Trong khi đó quan hệ của Trung Quốc với Mỹ và các nước phương Tây chậm khôi phục sau vụ Thiên An Môn.
- Giữa Trung Quốc với Mỹ, ASEAN, phương Tây đang nảy sinh những mâu thuẫn mới về vấn đề Campuchia, chủ yếu trong vấn đề đối xử với Khmer Đỏ. Trong các cuộc họp 5 nước thường trực Hội Đồng Bảo An tháng 2 và tháng 3.90, Trung Quốc ở thế bị cô lập đă buộc phải có nhân nhượng và phải chấp nhận vai tṛ lớn của LHQ.
- Đàm phán Sihanouk - Hunxen có tiến triển. Ngày 9.4.90 Sihanouk có phần nhượng bộ khi đưa ra 9 điểm giải pháp, nhận lập Hội đồng Dân tộc Tối cao (SNC_) gồm số đại diện bằng nhau của hai chính phủ, 6 của Chính phủ PhnomPenh và 6 của "Chính phủ Campuchia Dân chủ" như Hunxen đề nghị; không đ̣i giải tán Nhà nước Campuchia (SOC), tuy đ̣i thực quyền cai quản Campuchia trong thời kỳ quá độ phải là cơ cấu quyền lực của LHQ.
Ngày 10.4.90, BCT họp bàn phương hướng thúc đẩy giải pháp chính trị vấn đề Campuchia. Đề án đấu tranh sách lược về vấn đề Campuchia do Bộ Ngoại Giao dự thảo: dùng công thức LHQ nói về vấn đề diệt chủng và cho Khmer Đỏ vào chính phủ liên hiệp Campuchia, nhận vai tṛ Sihanouk. BCT thấy không nên giao cho LHQ tổ chức tổng tuyển cử mà nên trở lại phương án 4 mà BCT thông qua ngày 6.12.89 (lập chính phủ liên hiệp để tổ chức tổng tuyển cử.) Đại đa số BCT đồng ư. Các đồng chí Nguyễn Văn Linh, Lê Đức Anh, Đào Duy Tùng, Đồng Sĩ Nguyên c̣n nhấn vào âm mưu của đế quốc Mỹ sau cuộc khủng hoảng chính trị ở Đông Âu. TBT có ư kiến: "Việt Nam và Trung Quốc là hai nước XHCN cùng chống âm mưu đế quốc xoá bỏ CNXH, phải cùng chống đế quốc. Trước hết phải phát triển quan hệ giữa 2 nước. Các vấn đề khác giải quyết sauẨ một Campuchia thân thiện với Trung quốc, thân thiện với Việt Nam là tốt nhất. Trên cơ sở điểm đồng này mà giải quyết vấn đề Campuchia có lợi cho CampuchiaẨ Phương án 4 là tốt. Không để LHQ nhúng tay vào v́ LHQ là Mỹ, Thái lan là Mỹ"._
Riêng Nguyễn Cơ Thạch nói rơ quan điểm của Bộ Ngoại giao là cần tranh thủ Trung Quốc, song đồng thời phải chuẩn bị có 3 khả năng về thái độ của Trung Quốc.
khả năng 1: Trung Quốc cùng ta bảo vệ chủ nghĩa xă hội;
khả năng 2: Trung Quốc cấu kết với Mỹ chống ta như trước;
khả năng 3: Trung Quốc vừa b́nh thường hoá quan hệ với ta, vừa tranh thủ Mỹ, phương Tây là chính.
Lúc đó tôi có cảm giác nhiều uỷ viên BCT không tán thành quan điểm này v́ đă có định hướng "cùng Trung Quốc bảo vệ chủ nghĩa xă hội chống đế quốc".
Ngày 16.4.90, thực hiện quyết định của Bộ Chính trị theo hướng sớm làm lành với Bắc Kinh, anh Nguyễn Cơ Thạch đi PhnomPenh gặp 4 người chủ chốt trong BCT Campuchia: Heng Somrin, Chia Xim, Hunxen và Sor Kheng để cố thuyết phục bạn nên tính tới bước sách lược về vấn đề diệt chủng và không gạt Khmer Đỏ. Nhưng Bạn Campuchia không đồng ư và tỏ ra muốn giữ đường lối độc lập trong việc giải quyết vấn đề Campuchia, không muốn ta đàm phán với Trung Quốc về các vấn đề nội bộ của Campuchia. Bạn tỏ ra rất găng về vấn đề diệt chủng, nói nếu bỏ ta sẽ không c̣n vũ khí ǵ chống lại các luận điệu của đối phương vu cáo "Việt Nam xâm lược Campuchia", "chính quyền PhnomPenh do Việt Nam dựng lên". Hơn nữa chính lúc này phương Tây lại đang khơi lên vấn đề lên án diệt chủng.
Phải nhận rằng ta khuyên bạn Campuchia đi vào "giải pháp Đỏ" (từ năm 1987), việc ta thuyết phục Bạn chấp nhận vai tṛ của LHQ (tháng 12.89) rồi lại bảo Bạn bác vai tṛ của LHQ (tháng 3.90), khuyên Campuchia đi vào phương án 4 (lập chính phủ liên hiệp 2 bên) (tháng 4.90) đă gây nghi ngờ trong lănh đạo Campuchia đối với Việt Nam. Việc lănh đạo Campuchia không chấp nhận gợi ư của BCT ta trong cuộc hội đàm ngày 17.4.90 đánh dấu bước ngoặt mới trong quan hệ Việt Nam - Campuchia sau khi Việt Nam rút hết quân khỏi Campuchia.
Ngày 2.5.90 dưới danh nghĩa "đi kiểm tra sứ quán", anh Đinh Nho Liêm đến Bắc Kinh để có cuộc "trao đổi ư kiến không chính thức" với Trung Quốc. Lần này đối tác không phải thứ trưởng Lưu Thuật Khanh mà là trợ lư bộ trưởng Từ Đôn Tín. Phụ tá cho anh Liêm là anh Đặng Ngiêm Hoành, lúc này đă là đại sứ Việt Nam ở Trung Quốc từ tháng 2.90. Cuộc đàm phán [có vài tiến triển nho nhỏ.]_
Nội dung cuộc trao đổi ư kiến chủ yếu về vấn đề Campuchia. Ta tỏ ra mềm dẻo hơn, nói có thể trao đổi ư kiến về một giải pháp toàn bộ, nhưng không thể quyết định về các vấn đề nội bộ Campuchia. Từ nhắc lại lời Đặng Tiêu B́nh: Để giải quyết vấn đề Campuchia cần phải thực hiện 3 điểm: một là, Việt Nam thực sự rút quân, rút "sach sẽ, triệt để", đó là tiền đề cho việc giải quyết vấn đề Campuchia; hai là, sau khi Việt nam rút quân, 4 bên Campuchia cần thực hiện liên hiệp; ba là, chính phủ liên hiệp phải do hoàng thân Sihanouk đứng đầu, Polpot không được mà Hunxen cũng không được. Nếu những vấn đề trên được giải quyết th́ có thể nói là chúng ta đă kết thúc quá khứ, tiếp đó sẽ mở ra tương lai.
Lần này phía Trung Quốc đi vào những vấn đề thuần tuư nội bộ của Campuchia, đ̣i ta đàm phán về phạm vi quyền lực của SNC và về việc xử lư quân đội "4 bên" Campuchia. Về vấn đề chính quyền Campuchia trong thời kỳ quá độ (từ khi Việt Nam rút hết quân đến khi tổng tuyển cử), Từ nói Trung Quốc thấy tốt nhất là thành lập một chính phủ liên hiệp 4 bên - gọi là Hội đồng Dân tộc Tối cao cũng được - băng không th́ phải chọn phương án giao quyền cho LHQ. Chính quyền thời kỳ quá độ này phải bao gồm cả 4 bên Campuchia (với hàm ư Khmer Đỏ được chính thức coi là một bên tham chính) mới thể hiện được tinh thần hoà giải dân tộc. Nếu các đồng chí thấy nói 4 bên có khó khăn th́ nói là các bên Campuchia cũng được. Không gạt một bên nào, không bên nào nắm độc quyền. Trong buổi làm việc với anh Đặng Ngiêm Hoành sáng 4.5.90, Vụ phó Trương Thanh cũng nhắc lại ư này: Hội đồng này bao gồm đại diện của 2 chính phủ, 4 bên hay các bên Campuchia đều được. Từ nói: "Nếu so sánh giữa phương án chính phủ liên hiệp lâm thời do Trung Quốc đề ra và phương án LHQ quản lư th́ chúng tôi vẫn thấy phương án Trung Quốc là tốt hơn". Về vấn đề diệt chủng, Từ nói có ư đe doạ là nếu cứ khẳng định Khmer Đỏ phạm tội th́ phía bên kia sẽ nói Việt Nam là xâm lược và PhnomPenh là nguỵ quyền, cho nên, không nên nói đến vấn đề đó nữa.
Trong đàm phán, phía Trung Quốc để lộ rơ ư đồ muốn SNC thực tế sẽ thay thế chính phủ PhnomPenh; c̣n quân đội của "4 bên" Campuchia phải tập kết vào những địa điểm được chỉ định rồi giải giáp toàn bộ; ít nhất là lúc đầu giảm quân số tới mức tối đa. Mục đích là tước bỏ thế mạnh cả về chính quyền lẫn về lực lượng vũ trang của Nhà nước Campuchia. Cách làm của Trung Quốc đúng là "một mũi tên bắn hai đích", vừa xoá sạch thành quả cách mạng Campuchi, vừa phân hoá quan hệ Việt Nam - Campuchia. Để tránh đi ngay vào chuyện hóc búa này, anh Liêm nói sẽ đem hai vấn đề này về nghiên cứu thêm rồi sẽ phát biểu. Đồng thời theo chỉ thị trên, ta đă nhận Việt Nam không nói tới từ "diệt chủng" nữa; ta tán thành không nói tới quá khứ nhưng phải đề cập về tương lai và sẽ t́m một công thức khác thích hợp để nói về vấn đề đó. Phía Trung Quốc c̣n đề nghị lănh đạo Việt Nam nên gặp Sihanouk như Sihanouk ngỏ ư, để "tạo thuận lợi cho việc thúc đẩy giải pháp". Đáng chú ư là Từ Đôn Tín đă gợi ư là sau khi Việt Nam và Trung Quốc nhất tríd được về giải pháp Campuchia th́ 3 nước Trung Quốc, Việt nam và Thái Lan sẽ họp lại. Điều này chứng tỏ là Thái Lan giữ một vai tṛ không nhỏ trong việc cùng Trung Quốc nuôi dưỡng Khmer Đỏ và làm chảy máu Việt Nam bằng vấn đề Campuchia.
Về b́nh thường hoá quan hệ hai nước, phía Trung Quốc không mặn mà ǵ với gợi ư của ta về việc xích lại gần hơn giữa hai nước XHCN để cứu văn sự nghiệp XHCN chung trên thế giới đang lâm nguy. Trung Quốc chỉ đặt quan hệ với Việt Nam trong khuôn khổ chung sống hoà b́nh như với các nước láng giềng khác.
Phần v́ t́nh thế thúc bách đẩy nhanh giải pháp Campuchia, phần v́ hài ḷng với cuộc gặp ấy, Tiền Kỳ Tham đồng ư đầu tháng 6 sẽ cử Từ Đôn Tín sang Hà nội với danh nghĩa "khách của đại sứ Trung Quốc ở Hà Nội" để tiếp tục trao đổi ư kiến với ta. Đây là lần đầu tiên trong 10 năm qua phía Trung Quốc nhận sang Hà Nội đàm phán với ta, trong khi tuyệt đại đa số các đợt đàm phán Việt - Trung đều tiến hành ở Bắc Kinh. Đồng thái độ này đă được lănh đạo ta hiểu như một cử chỉ thiện chí đặc biệt của Trung Quốc đối với Việt Nam.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:00 PM
10. thuốc đắng nhưng không dă được tật
Sáng 30.5.90, BCT họp bàn về đàm phán với Trung Quốc, TBT Nguyễn Văn Linh thông báo với Bộ Chính trị về cuộc họp với 2 TBT đảng Lào và đảng Campuchia ngày 20 - 21.5, nói ra dự định sẽ gặp đại sứ Trung Quốc và Từ Đôn Tín khi Từ đến Hà Nội. Cố vấn Phạm Văn Đồng và một số trong BCT tỏ ư phải thận trọng trong xử sự với Trung Quốc. Anh Tô nói: Mấy ngh́n năm Trung Quốc vẫn là Trung Quốc, không nên cả tin. Ta cần thăm ḍ thúc đẩy nhưng phải cảnh giác, đừng để hớ. Đỗ Mười cũng khuyên anh Linh không nên gặp đại sứ Trung Quốc và Từ Đôn Tín trước cuộc đàm phán. Nhưng Lê Đức Anh lại tỏ ra đồng t́nh với dự định của anh Linh, cho rằng phải thăm ḍ và phân tích chiến lược của Trung Quốc, xử lư mối quan hệ của 3 nước lớn và 5 nước thường trực HĐBA, tranh thủ thế giới thứ ba, ủng hộ các nước XHCN. Đa số trong BCT đều cho rằng không nên nói đến "giải pháp Đỏ" với Trung Quốc nữa. Cuối cùng TBT Nguyễn Văn Linh kết luận lại là anh sẽ chỉ gặp đại sứ Trung Quốc, c̣n không gặp Từ Đôn Tín; về phía lănh đạo ta, chỉ có anh Thạch tiếp Từ. Nguyễn Văn Linh c̣n nói khi gặp Trương Đức Duy anh sẽ chỉ nói về hợp tác hai nước và đề nghị gặp cấp cao, không nói đến "giải pháp Đỏ". Nhưng trên thực tế trong cuộc gặp đại sứ Trung Quốc vài hôm sau, Nguyễn Văn Linh đă lại nêu vấn đề đó.
Ngày 5.6.90, vài ngày trước khi Từ Đôn Tín đến Hà Nội, TBT Nguyễn Văn Linh đă mời đại sứ Trương Đức Duy (vừa từ Bắc Kinh trở lại Hà Nội) đến Nhà khách Trung ương Đảng nói chuyện thân mật để tỏ ḷng trọng thị đối với Bắc Kinh._ Trong cuộc gặp, như để chấp nhận lời phê b́nh của Đặng (nói qua Kayson), Nguyễn Văn Linh nói "Trong quan hệ hai nước, 10 năm qua có nhiều cái sai. Có cái đă sửa như việc sửa đổi Lời nói đầu của Hiến pháp, có cái sai đang sửa". Anh sốt sắng ngỏ ư muốn sang gặp lănh đạo Trung Quốc để "bàn vấn đề bảo vệ Chủ nghĩa xă hội" v́ "đế quốc đang âm mưu thủ tiêu chủ nghĩa xă hội... chúng âm mưu diễn biến hoà b́nh, mỗi đảng phải tự lực chống lại. Liên Xô là thành tŕ XHCN, nhưng lại đang có nhiều vấn đề. Chúng tôi muốn cùng các người cộng sản chân chính bàn vấn đề bảo vệ chủ nghĩa xă hội... Tôi sẵn sàng sang Trung Quốc gặp lănh đạo cấp cao Trung Quốc để khôi phục lại quan hệ hữu hảo. Các đồng chí cứ kêu một tiếng là tôi đi ngay... Trung Quốc cần giương cao ngọn cờ chủ nghĩa xă hội, kiên tŕ chủ nghĩa Mác - Lênin". Về vấn đề Campuchia, anh Linh đă gợi ư dùng "giải pháp Đỏ" để giải quyết: "Không có lư ǵ những người cộng sản lại không thể bàn với những người cộng sản được", "họ gặp Sihanouk c̣n được huống chi là gặp lại nhau".
Sáng 6.6.90, Bộ trưởng Quốc pḥng Lê Đức Anh lại gặp riêng và mời cơm đại sứ Trương Đức Duy. Cuộc gặp riêng chỉ giữa hai người, Trương Đức Duy vốn là thông dịch, rất thạo tiếng Việt nên không cần có người làm phiên dịch. Nội dung cuộc gặp này măi đến ngày 19.6 trong cuộc họp BCT để đánh giá cuộc đàm phán 11 - 13.6 giữa tôi và Từ Đôn Tín, Lê Đức Anh mới nói là đă gặp Trương Đức Duy để nói cụ thể thêm ba ư mà anh Linh đă nói với đại sứ Trung Quốc hôm trước (gặp cấp cao hai nước; hai nước đoàn kết bảo vệ chủ nghĩa xă hội; hai nhóm cộng sản Khmer nên nói chuyện với nhau). Nhưng trước đó, từ ngày 6.6, phía Trung Quốc (tham tán Lư Gia Trung và Bí thư thứ nhất Hồ Càn Văn) đă cho ta biết nội dung câu chuyện giữa Lê Đức Anh và Trương Đức Duy. C̣n đại sứ Trung Quốc cho anh Ngô Tất Tố, Vụ trưởng vụ Trung Quốc biết là trong cuộc gặp ông ta ngày 6.6, anh Lê Đức Anh đă nói khá cụ thể về "giải pháp Đỏ": "Sihanouk sẽ chỉ đóng vai tṛ tượng trưng, danh dự, c̣n lực lượng chủ chốt của hai bên Campuchia là lực lượng Heng Somrin và lực lượng Polpot, Trung Quốc và Việt Nam mỗi bên sẽ bàn với bạn Campuchia của ḿnh, và thu xếp để hai bên gặp nhau giải quyết vấn đề. Địa điểm gặp nhau có thể ở Việt Nam, có thể ở Trung Quốc, nhưng ở Trung Quốc là tốt hơn cả. Đây là gặp nhau bên trong, c̣n bên ngoài hoạt động ngoại giao vẫn như thường... Ngày xưa Polpot là bạn chiến đấu của tôi..."

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:02 PM
Trưa ngày 9.6.90, Đại sứ Trương Đức Duy nói với Vụ Trung Quốc Bộ Ngoại giao ta rằng, trong cuộc gặp TBT Nguyễn Văn Linh, phía Trung Quốc rút ra được 3 ư kiến:
1. Đồng chí Nguyễn Văn Linh nói về quan hệ hai nước rất đậm đà. Nói 10 năm qua có nhiều cái sai. Có cái sai như lời nói đầu của Hiến pháp, có cái sai đang sửa. Muốn gặp cấp cao Trung Quốc để trao đổi những vấn đề lớn trong quan hệ hai nước.
2. Về t́nh h́nh quốc tế: t́nh h́nh Liên xô, Đông Âu có nhiều thay đổi. Liên Xô trước đây là thành tŕ của CNXH, nay thành tŕ này cũng lung lay rồi. Trung Quốc cần giương cao ngọn cờ CNXH, kiên tŕ chủ nghĩa Mác - Lênin. Việt Nam kiên tŕ chủ nghĩa Mác - Lênin. Những mgười cộng sản chân chính phải đoàn kết để bảo vệ CNXH. Chủ nghĩa đế quốc luôn tấn công vào CNXH. Chúng tuyên bố đến cuối thế kỷ này sẽ làm cho CNXH biến mất.
3. Về Campuchia: tại sao những người cộng sản không hợp tác với nhau? Polpot và Hunxen phải hợp tác với nhau.
Chiều 10.6.90, Bí thư thứ nhất sứ quán Trung Quốc Hồ Càn Văn nói với anh Vũ Thuần, Vụ phó vụ Trung Quốc Bộ Ngoại giao: "Từ Đôn Tín tuy là trợ lư ngoại trưởng nhưng là người có thực quyền trong việc giải quyết các vấn đề châu á. Trên khía cạnh nào đó có thể nói c̣n có thực quyền hơn cả cấp thứ trưởng. Việc Từ sang Việt Nam lần này là có sự quyết định của cấp cao nhất của Trung Quốc, chứ không phải Bộ Ngoại giao."
Theo Hồ Càn Văn, ngày 23.5.90 Cục trưởng Cục Đối ngoại Bộ Quốc pḥng Việt Nam Vũ Xuân Vinh đă mời Tuỳ viên quân sự Trung Quốc Triệu Nhuệ đến để thông báo là TBT Nguyễn Văn Linh và Bộ trưởng Quốc pḥng Lê Đức Anh sẽ tiếp Từ Đôn Tín khi Từ đến Hà Nội. Chính những động thái bất thường và vượt ra ngoài khuôn khổ ngoại giao này của ta đă làm cho Trung Quốc hiểu rằng nội bộ Việt Nam đă có sự phân hoá và vai tṛ của Bộ Ngoại Giao không c̣n như trước.
Ngày 8.6.90, khi được biết là lần này tôi sẽ là người đứng ra thay anh Đinh Nho Liêm đàm phán với Từ Đôn Tín. Bộ trưởng Quốc pḥng Lê Đức Anh c̣n điện thoại dặn tôi tránh chủ động nói đến "giải pháp Đỏ": Việc hai bên Đỏ tiếp xúc với nhau là chuyện lâu dài, cần cho ổn định lâu dài. Trung Quốc sẽ tác động với phía Campuchia thân Trung Quốc, ta sẽ tác động với phía Campuchia thân ta để hai bên kiềm chế việc thù địch nhau. Việc này phải có thời gian, không thể nhanh được, không thể đ̣i họ trả lời ngay. Đừng thúc họ, cứ để họ chủ động, khi nào trả lời được th́ họ trả lời... Phải rất bí mật. Lộ ra rất nguy hiểm. Chỉ nói khi gặp riêng chứ không nói khi đàm phán. Việc anh Nguyễn Văn Linh đặt vấn đề với đại sứ Trương Đức Duy nói sẵn sàng đi Trung Quốc gặp cấp cao nhất, cũng không nên hỏi lại nếu họ chưa nói tới." Những lời dặn ḍ này đối với tôi thực ra là không cần thiết, không phải v́ tôi sẵn ư thức bảo mật cao, mà bởi v́ ngay từ đầu tôi đă khó chịu với cái ư nghĩ gọi là "giải pháp Đỏ", với ư nghĩ bắt tay với bọn diệt chủng - dù chỉ là gián tiếp - để làm vừa ḷng Trung Quốc. Nhưng sự việc trở nên phức tạp khi trưa ngày 11.6.90 sau đàm phán phiên đầu với Từ Đôn Tín tôi về Bộ Ngoại Giao hội báo lại với anh Thạch. Anh Thạch lúc này đang họp Hội nghị ngoại giao đánh giá t́nh h́nh Đông Âu - Liên Xô. Nghe tôi phản ánh t́nh h́nh đàm phán xong, anh liền gạn hỏi tôi có nói với Từ về "giải pháp Đỏ" không. Tôi nói: "Đồng chí Lê Đức Anh đă dặn phải thận trọng tránh nói đến vấn đề đó khi đàm phán." Anh Thạch vặn lại: "Vậy đồng chí nghe theo ư kiến bộ trưởng Quốc pḥng hay ư kiến bộ trưởng Ngoại giao?". Tôi đáp: "Là cán Bộ Ngoại Giao, tôi sẵn sàng chấp hành ư kiến anh, với sự hiểu biết rằng anh nói với tư cách là uỷ viên Bộ Chính trị". Lúc ấy tôi thật bất ngờ trước phản ứng của anh Thạch, nhưng đồng thời cũng cảm nhận được vết rạn nứt trong BCT đă khá sâu.
Phía Trung Quốc tất nhiên không để lọt hiện tượng này v́ chính họ đang muốn tác động vào nội bộ ta. Chính thái độ quá đặc biệt, quá nhún ḿnh và cũng quá sơ hở của lănh đạo ta ngày 5 và 6.6.90 đă gây khó khăn không nhỏ cho ngoại giao ta trong đợt đàm phán này. Ngay từ hôm đầu đến Hà Nội và trong suốt mấy ngày đàm phán, Từ Đôn Tín luôn giở giọng cao ngạo, dùng uy lực của chính lănh đạo ta để gây sức ép với cán bộ ngoại giao ta. Ngay trong lời đáp từ tại buổi tiệc của tôi chiêu đăi đoàn Trung Quốc tối 9.6.90, Từ đă nói: "Sau khi nghe đại sứ Trương Đức Duy báo cáo lại, tôi càng tăng thêm ḷng tin tưởng, tôi tin rằng đồng chí thứ trưởng Trần Quang Cơ và các đồng chí ở Bộ Ngoại giao Việt Nam nhất định sẽ tuân theo ư nguyện và tinh thần của các đồng chí lănh đạo Việt Nam, cụ thể hoá vào cuộc trao đổi với chúng tôi để chúng ta nhanh chóng giải quyết xong vấn đề".
Vào phiên đàm phán đầu tiên, sáng 11.6.90, Từ đă t́m cách ghim lại những điểm có lợi cho Trung Quốc hoặc ít nhất cũng hợp với ư đồ của họ bằng cách nêu ra "5 nhận thức chung rất bổ ích" mà hai bên đă đạt được trong cuộc gặp ở Bắc Kinh đầu tháng 5.90:
1. "Hai bên đều cho rằng vấn đề Campuchia cần đạt được một giải pháp toàn diện, công bằng và hợp lư.
2. Phía Việt Nam bày tỏ đă rút hết quân khỏi Campuchia, chấp nhận sự kiểm chứng của LHQ và cam kết sẽ không quay lại Campuchia.
3. Hai bên đều cho rằng, trong thời kỳ quá độ ở Campuchia sau khi Việt Nam rút hết quân, chấm dứt viện trợ bên ngoài và thực hiện ngừng bắn, cần thành lập Hội đồng toàn quốc tối cao. Về nguyên tắc, hai bên chúng ta đều tán thành Hội đồng toàn quốc tối cao phải là cơ cấu quyền lực có thực quyền. C̣n việc tổ chức Hội đồng đó thế nào, ư kiến của hai bên cơ bản nhất trí với nhau. ứng cử viên của Hội đồng đó cụ thể là ai th́ phải do các bên Campuchia lựa chọn. Trung Quốc, Việt Nam tôn trọng sự lựa chọn đó. Chúng ta tán thành Hội đồng toàn quốc tối cao không loại trừ bất cứ bên nào, cũng không để bên nào nắm độc quyền. Về Hoàng thân Sihanouk, hai bên đều chủ trương Hoàng thân Sihanouk làm Chủ tịch Hội đồng toàn quốc tối cao.
4. Vấn đề quân sự trong thời kỳ quá độ, hai bên đều cho rằng để tránh xảy ra nội chiến và giữ hoà b́nh ở Campuchia, cần có sự sắp xếp thoả đáng quân đội 4 bên Campuchia. Dĩ nhiên sắp xếp như thế nào, hai bên chúng ta cần bàn thêm.
5. C̣n một điểm nữa, các đồng chí Việt Nam bày tỏ từ nay về sau sẽ không nhắc đến vấn đề diệt chủng, kể cả trong các văn kiện quốc tế cũng không nêu nữa".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:04 PM
V́ vậy Từ đề nghị tập trung bàn hai điểm tồn tại của lần gặp trước là vấn đề phạm vi quyền lực của SNC và vấn đề lực lượng vũ trang của các bên Campuchia trong thời kỳ quá độ. Trong 3 ngày đàm phán, mỗi khi phía Trung Quốc thấy ta không chấp nhận yêu sách vô lư của họ về hai vấn đề thuộc nội bộ Campuchia này, nhất là khi ta kiên tŕ công thức "hai bên Campuchia" - tức là hai chính phủ PhnomPenh và chính phủ Campuchia Dân chủ, hoặc có thể nói "các bên Campuchia", nhưng dứt khoát bác công thức "4 bên Campuchia" của họ mang hàm ư chấp nhận vai tṛ hợp pháp của bọn Khmer đỏ và nhắc đến thoả thuận Tokyo, th́ Từ lại lên giọng chê trách tôi làm trái ngược ư kiến của lănh đạo Việt Nam. Y đưa ra lập luận là lănh đạo Việt Nam đă đưa ra ư "hợp tác giữa 2 phái cộng sản Khmer" tức là_ nhận từ "4 bên Campuchia" (có nghĩa là đưa Khmer đỏ lên ngang với Chính phủ PhnomPenh). Từ nói: "Phát biểu của các đồng chí không nên trái ngược với các đồng chí lănh đạo Việt Nam. ư kiến của Bộ Ngoại giao nên nhất trí với ư của lănh đạo cấp cao, không nên có hai tiếng nói trái ngược". Tôi phải đưa Từ trở về vị trí của y: "Đồng chí có thể yên tâm, không cần lo hộ chúng tôi là Bộ Ngoại giao có tiếng nói khác Trung ương. Đảng chúng tôi nhất trí từ trên xuống dưới. Bộ Ngoại giao là một bộ phận chịu sự lănh đạo chặt chẽ của Bộ Chính Trị chúng tôi".
Về vấn đề Hội đồng Dân tộc Tối cao Campuchia, Trung Quốc kiên tŕ 3 điểm:
a. SNC phải là cơ quan chính quyền tối cao hợp pháp duy nhất, đại diện cho độc lập, chủ quyền, thống nhất của Campuchia. Về mặt đối ngoại, đại diện cho Campuchia trên quốc tế, giữ ghế của Campuchia ở LHQ; về mặt đối nội, thực hiện quyền lập pháp và quản lư hành chính, trực tiếp nắm các ngành quan trọng ảnh hưởng đến tổng tuyển cử tự do, công bằng gồm quốc pḥng, ngoại giao, nội vụ, tuyên truyền, tài chính (với hiểu ngầm là xoá 5 bộ này của chính quyền PhnomPenh).
b. Không loại bên nào (tức là không loại Khmer Đỏ), không bên nào độc quyền.
c. Thành phần, số lượng do 4 bên Campuchia bàn bạc và quyết định. Sihanouk làm chủ tịch SNC (thực chất là bác bỏ Thông cáo chung Tokyo đă thoả thuận là Hội đồng gồm 12 người, chia đều cho 2 bên, mỗi bên 6 người).
Tôi khẳng định SNC có trách nhiệm và quyền lực trong việc thực hiện các hiệp định được kư kết về Campuchia, về hoà giải dân tộc và về tổng tuyển cử; hai chính quyền hiện tồn tại không được làm việc ǵ cản trở trách nhiệm và quyền lực trên đây của SNC. C̣n việc các bên Campuchia chấp nhận ư kiến của Trung Quốc đến đâu là quyền của các bên Campuchia, Việt Nam và Trung Quốc không thể thay các bên Campuchia sắp đặt việc nội bộ của Campuchia.
Về vấn đề lực lượng vũ trang, Trung Quốc đ̣i ghi vào biên bản thoả thuận: quân đội của 4 bên Campuchia phải tập kết vào những địa điểm của uỷ ban giám sát của LHQ chỉ định. C̣n việc giảm quân hay giải pháp th́ để cho SNC hoặc chính phủ sau bầu cử quyết định.
Tôi nói: "Việt Nam tôn trọng thoả thuận giữa các bên Campuchia ở Tokyo là lực lượng vũ trang ở đâu đóng đó. Nguyên tắc về lực lượng vũ trang các bên Campuchia là chấm dứt nội chiến càng sớm càng tốt, duy tŕ ngừng bắn, không can thiệp vào đời sống chính trị, không can thiệp vào tổng tuyển cử để bảo đảm cho tổng tuyển cử được thực sự tự do và công bằng. C̣n các biện pháp để thực hiện các nguyên tắc trên sẽ do các bên Campuchia thoả thuận với nhau".
Sau khi tỏ phản ứng về lập trường của ta, Từ nói: "Tôi muốn nói thật rằng nếu lần này chúng ta đi một bước không hay th́ sẽ có hậu quả sau này. Không những hai chúng ta thất vọng mà kết quả c̣n trái ngược với nguyện vọng của đồng chí TBT Nguyên Văn Linh và các đồng chí lănh đạo khác nói với chúng tôi. Chúng ta đang ở ngă ba đường, lựa chọn thế nào? Thời gian không cho phép. Trung tuần tháng 7, 5 nước Hội đồng bảo an họp lại. Trung Quốc không thể không tỏ thái độ. Nếu Trung Quốc và Việt Nam không đạt được kết quả giải quyết vấn đề Campuchia th́ ḷng mong muốn của chúng ta sẽ chịu hậu quả lớn."
Như để thuyết phục ta chấp nhận lập trường của họ, Từ đưa ra dự kiến của Trung Quốc giải quyết vấn đề Campuchia theo 5 bước:
1. Trung - Việt đạt được thoả thuận về giải pháp vấn đề Campuchia và ghi nhận lại bằng một biên bản nội bộ;
2. Họp ngoại trưởng 5 nước Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan, Inđônêxia, Lào và ra tuyên bố chung;
3. Họp hội nghị có tính chất khu vực giữa 5 nước trên và 4 bên Campuchia;
4. Họp 5 nước Hội đồng Bảo an và 4 bên Campuchia.
5. Họp hội nghị quốc tế Paris về Campuchia.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:07 PM
Từ nói chỉ trao đổi nội bộ với ta dự kiến này ở đây, không nói với 4 nước uỷ viên thường trực HĐBA, cũng không nói với Liên Xô để tránh sự quấy nhiễu của bên ngoài. Tôi tránh b́nh luận cụ thể, chỉ nói đây là một gợi ư thú vị, rất đáng suy nghĩ, song cần làm sao cho bước khởi động của chúng ta ở đây có kết quả th́ toàn bộ kế hoạch mới có khả năng triển khai được.
Chiều ngày 12.6.90, theo yêu cầu của phía Trung Quốc, đă có cuộc họp hẹp giữa hai trưởng đoàn. Qua đó Từ nhờ tôi chuyển tới lănh đạo Việt Nam trả lời của lănh đạo Trung Quốc về những ư kiến mà Nguyễn Văn Linh và Lê Đức Anh đă nói với đại sứ Trung Quốc ngày 5 và 6.6.90: "Lănh đạo Trung Quốc rất coi trọng quan hệ Trung - Việt, Lănh đạo Trung Quốc cũng rất coi trọng những ư kiến TBT Nguyễn Văn Linh và đồng chí Lê Đức Anh đă nói với đại sứ Trương Đức Duy. Phía Trung Quốc cho rằng quan hệ Trung - Việt sớm muộn cũng sẽ b́nh thường hoá. Hai bên đều cần cùng nhau cố gắng để thực hiện. Vấn đề Campuchia, cuộc chiến tranh Campuchia đă kéo dài hơn 10 năm. Đây là vấn đề toàn thế giới quan tâm, các nước trong khu vực, nhất là ASEAN, cũng rất quan tâm. Đối với hai nước Trung Quốc và Việt Nam, nhiệm vụ cấp bách cần giải quyết hiện nay là trên cơ sở những nhận thức chung đă đạt được, tiếp tục trao đổi ư kiến về hai vấn đề tồn tại (vấn đề quyền lực của Hội Đồng tối cao và việc xử lư quân đội của các bên Campuchia), làm sao cho có tiến triển hai vấn đề này. Nếu được như vậy, chúng ta sẽ góp phần vào việc thực sự giải quyết vấn đề Campuchia. Bước đi này là hết sức quan trọng. Chỉ có đi xong bước này, chúng ta mới có thể suy nghĩ đến những bước sau. Cũng có nghĩa là chỉ có đi xong bước này lănh đạo Trung Quốc mới suy nghĩ về việc gặp cấp cao và việc thúc đẩy hai phái cộng sản Khmer hoà giải với nhau".
Nghe Từ đọc xong, tôi hỏi lại: "Như vậy có phải là chỉ sau khi giải quyết xong vấn đề quyền lực của SNC và vấn đề lực lượng vũ trang Campuchia th́ Trung Quốc mới nghĩ đến việc gặp cấp cao?" Từ khẳng định đúng là như vậy và nói thêm: "Giải quyết hai vấn đề đó có nghĩa là Trung Quốc và Việt Nam đă nhất trí cơ bản về việc giải quyết vấn đề Campuchia, sẽ làm thành biên bản chung ghi các điều đă nhất trí làm cơ sở để thúc đẩy giải quyết vấn đề Campuchia, tác động đối với bạn bè mỗi bên và mở đầu quá tŕnh b́nh thường hoá quan hệ hai nước". Từ nói: "Nhất quyết phải giải quyết xong hai điểm tồn tại đó để có được giải pháp toàn bộ, không nên vượt qua vấn đề Campuchia. Giải quyết xong vấn đề Campuchia th́ các bước tiếp theo về gặp gỡ cấp cao và b́nh thường hoá quan hệ giữa hai nước sẽ dễ giải quyết".
Ngay sau đó, tôi sang gặp thủ tướng Đỗ Mười báo cáo t́nh h́nh cuộc đàm phán để chuẩn bị cho việc anh ấy tiếp Từ Đôn Tín chiều hôm sau như đă dự định. Tôi nói: "Chỉ với việc anh Linh và anh Lê Đức Anh gặp Trương Đức Duy trước khi Từ Đôn Tín tới Hà Nội đă làm cho phía Trung Quốc lên giọng trong đàm phán, nay nếu anh Linh hoặc anh Mười lại tiếp hắn nữa th́ rất không nên". Nghe tôi tŕnh bày xong, Đỗ Mười bảo sở dĩ anh nghĩ đến chuyện gặp Từ là v́ sáng 10.6.90, Lê Đức Anh đến yêu cầu Đỗ Mười gặp Từ, nay như vậy th́ không cần gặp nữa. Đỗ Mười bảo tôi cùng đi ngay sang báo cáo sự t́nh với TBT Nguyễn Văn Linh v́ anh Linh cũng dự định tiếp Từ. Sau khi nghe tôi tŕnh bày, có một phút lặng đi, tôi nghĩ bụng TBT chắc bị bất ngờ về những câu trả lời quá ư lạnh nhạt của lănh đạo Trung Quốc đối với những điều tâm huyết mà anh và Lê Đức Anh đă thổ lộ với đại sứ Trương Đức Duy. Rồi anh Linh cho ư kiến là trong t́nh h́nh này anh Mười hoặc một cấp cao khác của ta không cần tiếp Từ Đôn Tín nữa.
Ba ngày đàm phán với Từ nói chung là căng, nhưng giông tố chỉ nổ ra khi Từ Đôn Tín đến chào Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch chiều 13.6.90 trước khi đoàn Trung Quốc rời Hà Nội. Ngay từ đầu không khí tṛ chuyện đă không lấy ǵ làm mặn mà lắm. Nhưng đến khi Từ nói: "Các đồng chí nói chúng ta nên khuyên hai phái cộng sản Campuchia hoà giải với nhau, [nói đó là mong muốn chân thành của Việt Nam. Nhưng trên thực tế, các đồng chí cố sức tiêu diệt Khmer Đỏ. Nếu lănh đạo Việt Nam muốn có sự hoà giải giữa hai nhóm cộng sản Khmer th́ lẽ dĩ nhiên phải chấp nhận "4 bên".]_ Chúng tôi không thể hiểu được trong hai giọng nói đó, cái nào là thật, cái nào là giả. Nghe tiếng nói này th́ tiếng nói kia là giả dối, nghe tiếng nói kia th́ tiếng nói này là giả dối. Mong rằng sau này các đồng chí không nên làm như vậy", anh Thạch đă phản ứng mạnh: "Chúng tôi không đ̣i các đồng chí nói chỉ có hai bên Campuchia; các đồng chí cũng không thể đ̣i chúng tôi nói 4 bên. Chúng tôi nói các bên, không loại bỏ bên nào là đủ rồi. Nếu nói khác đi là chống lại Hội nghị Tokyo. Tôi nói thật, dùng thủ đoạn xuyên tạc th́ rất khó đàm phán... Tôi rất trọng đồng chí nhưng rất không hài ḷng với những điều đồng chí nói v́ đồng chí có những xuyên tạc. Như thế rất khó đàm phán". Cuộc nói chuyện kết thúc bằng câu "Chào Ngài! " của Từ Đôn Tín. Và anh Thạch cũng đáp lại bằng từ đó thay vào từ "đồng chí".
Tôi không có mặt trong buổi anh Thạch tiếp Từ Đôn Tín, nhưng khi nghe kể lại chuyện đó tôi không hề ngạc nhiên. Tôi nhớ như in cái giọng ngạo mạn kiểu "sứ giả thiên triều" của Từ trong buổi gặp ngày 13.6.90: "Lần này tôi sang Hà Nội chủ yếu để bàn với các đồng chí Việt Nam về vấn đề Campuchia, đồng thời cũng xem xét nguyện vọng của các đồng chí, chúng tôi đă chuẩn bị ư kiến về quan hệ hai nước Trung Quốc - Việt Nam". Khi nói "nguyện vọng của các đồng chí" là Từ muốn nói đến những điều mà Anh Linh và Lê Đức Anh đă nói với đại sứ Trung Quốc Trương Đức Duy ngày 5 và 6.6.90. Đây là cuộc đàm phán giữa hai quốc gia b́nh đẳng, làm sao Trung Quốc có thể nói đến chuyện "xem xét nguyện vọng" của lănh đạo Việt Nam được. Thêm vào đó, tâm trạng Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch trong những ngày này lại đang nặng chĩu những suy tư khác.
Sau khi xảy ra va chạm giữa Bộ trưởng Nguyễn Cơ Thạch và trưởng đoàn Trung Quốc Từ Đôn Tín, sức ép vào nội bộ ta càng mạnh hơn: suốt nửa cuối 1990 đến 1991, Trung Quốc phớt lờ Bộ Ngoại giao, chỉ làm việc với Ban Đối ngoại; Ngoại trưởng Tiền Kỳ Tham từ chối gặp Ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch tại kỳ họp Đại hội Đồng LHQ ở Nữu - ước tháng 9.90. Trước đó, ư đồ Trung Quốc phân hoá nội bộ ta đă bộc lộ rơ: muốn ta phải thay đổi Bộ trưởng Ngoại giao. Không chỉ thế, Trung Quốc c̣n lợi dụng sự cả tin của lănh đạo ta để phá hoại uy tín đối ngoại của ta bằng cách dùng thủ đoạn cố ư lộ tin ra với các nước.
Liều thuốc của thày Tàu bốc cho ta thật là đắng, thế nhưng đâu có dă được tật!

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:08 PM
11. bộ chính trị đánh giá cuộc đàm phán tháng 6.90
Ngày 19.6.90, BCT đă họp để đánh giá cuộc đàm phán. Rất tiếc không hiểu v́ sao ngay sáng hôm họp BCT, anh Linh lại đi vào thành phố Hồ Chí Minh và nhắn qua anh Nguyễn Thanh B́nh đề nghị BCT cứ họp nhưng chưa bàn về phương hướng tới.
Là người trực tiếp đàm phán với Trung Quốc, tôi đă tŕnh bày trước BCT bản báo cáo của Bộ Ngoại Giao trong đó có nhận định về ư đồ của Trung Quốc qua cuộc đàm phán này:
( ư đồ Trung Quốc về vấn đề quan hệ với Việt Nam và về vấn đề Campuchia, qua cuộc gặp này đă bộc lộ rơ. Chiến lược của Trung Quốc là đặt ưu tiên cao nhất vào việc tranh thủ Mỹ, phương Tây, ASEAN để phục vụ mục tiêu "4 hiện đại hoá". Chính sách đối với Việt Nam, cũng như với Liên Xô và các nước khác đều phải phục tùng lợi ích tối cao này, không được gây nên bất kỳ ảnh hưởng xấu nào cho quan hệ của Trung Quốc với Mỹ, phương Tây, ASEAN. Chính v́ vậy Trung Quốc đă không đáp ứng những đề nghị mà TBT Nguyễn Văn Linh và_ Lê Đức Anh nói với Đại sứ Trung Quốc trước cuộc đàm phán này:
a. Về việc ta đề nghị gặp cấp cao nhất của 2 nước càng sớm càng tốt, Trung Quốc trả lời chỉ sau khi giải quyết xong vấn đề Campuchia th́ lănh đạo Trung Quốc mới suy nghĩ đến việc này, cũng như mới có thể bàn vấn đề b́nh thường hoá quan hệ hai nước.
b. Về việc ta đề nghị hai nước đoàn kết để bảo vệ chế độ XHCN, họ nói rơ họ coi quan hệ với Việt Nam sau này cũng chỉ nằm trong phạm vi quan hệ giữa hai nước láng giềng, trên cơ sở 5 nguyên tắc cùng tồn tại hoà b́nh. Họ c̣n nói quan hệ Việt Nam - Trung Quốc không thể làm cho Mỹ và ASEAN lo ngại.
c. Về việc ta đề nghị hai nước cùng thúc đẩy 2 phái cộng sản Khmer hoà giải với nhau, họ cũng chỉ trả lời là phải giải quyết xong vấn đề Campuchia th́ lănh đạo Trung Quốc sẽ tính về việc này. Thực chất phương án giải quyết vấn đề Campuchia của Trung Quốc là nhằm xoá đi chính quyền và lực lượng quân sự của Nhà nước Campuchia để giao thực quyền cho SNC do Sihanouk chủ tŕ. Hai chính quyền hiện nay - Nhà nước Campuchia và Campuchia Dân Chủ - đều do hai lực lượng cộng sản kiểm soát là chính, và các lực lượng quân sự Campuchia mạnh nhất cũng là của hai nhóm cộng sản Khmer. Trung Quốc đ̣i cho Sihanouk và lực lượng thân phương Tây vị trí ưu thế bao trùm ở Campuchia, được lực lượng quân sự của LHQ hỗ trợ hoặc đ̣i để LHQ cai trị hoàn toàn Campuchia. Để thực hiện tính toán chiến lược của họ, Trung Quốc sẵn sàng ngả theo phương án của Mỹ và phương Tây, trái với suy tính của ta.
( Trung Quốc không đáp ứng các đề nghị của lănh đạo ta, đồng thời họ lại đánh giá sai lầm là Việt Nam yếu, có nhiều khó khăn do t́nh h́nh bản thân Việt Nam và do tác động của t́nh h́nh Liên Xô, Đông Âu nên quá lo sợ bị đế quốc diễn biến hoà b́nh như đối với các nước Đông Âu, do đó Việt Nam rất cần Trung Quốc. V́ vậy họ đă lợi dụng ḷng khát khao hợp tác với Trung Quốc của lănh đạo ta để gây sức ép mạnh với ta trong đàm phán. Đồng thời, từ khi có cuộc gặp không chính thức với ta ở Bắc Kinh cho đến nay, Trung Quốc không ngừng đưa tin về các hoạt động của Trung Quốc ở Trường Sa và Hoàng Sa với lư do vừa gây sức ép với ta vừa làm cho Mỹ, ASEAN yên tâm là quan hệ giữa Trung Quốc và Việt Nam chẳng phải có sự ưu ái ǵ hơn mối quan hệ của Trung Quốc với các nước Đông Nam á khác.
( Trung Quốc ép ta chấp nhận lập trường của họ về 2 vấn đề thuộc phạm vi nội bộ Campuchia c̣n nhằm mục đích chia rẽ ta với bạn Campuchia, sau khi Trung Quốc đă cố gắng tranh thủ Lào nhằm tách Lào khỏi Việt Nam và Liên Xô.
( Trung Quốc không hài ḷng về Thông cáo chung Tokyo v́ nó đề cao vai tṛ Nhật ở châu á đồng thời xoá bỏ vai tṛ Khmer đỏ, con chủ bài của Trung Quốc trong vấn đề Campuchia... Ngày 4 và 5.6.90 ở Tokyo đă có cuộc họp giữa các bên Campuchia và đă ra được Thông cáo chung Hunxen - Sihanouk thoả thuận một cuộc ngừng bắn tự nguyện đồng thời với việc lập ra SNC gồm số người của 2 bên ngang nhau (6+6), nhưng Trung Quốc không dám công khai phản đối nên cố kéo ta cùng có lập trường khác với Thông cáo Tokyo.
( Trung Quốc đưa ra dự kiến giải quyết vấn đề Campuchia theo 5 bước nhằm giành cho Trung Quốc vai tṛ trung tâm và chủ động trong cả quá tŕnh giải quyết vấn đề Campuchia, qua đó khẳng định các vấn đề châu á không thể chỉ Mỹ và Liên Xô giải quyết mà không có Trung Quốc. Trung Quốc xem đàm phán với ta là bước mở đầu có tính quyết định của "kế hoạch 5 bước" để giải quyết vấn đề Campuchia, v́ Trung Quốc cho rằng Liên Xô không ép được Việt Nam, chỉ có Trung Quốc dùng đ̣n bẩy về b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam mới ép được Việt Nam xoá bỏ hoặc hạn chế đến mức thấp nhất chính quyền PhnomPenh.
( Trong quan hệ với ta, Trung Quốc luôn có hai giới hạn: một đàng là Trung Quốc muốn không làm ǵ với Việt Nam gây ảnh hưởng bất lợi đến quan hệ với Mỹ, phương Tây, ASEAN; một đàng là Trung Quốc cũng không muốn tỏ ra quá căng với Việt Nam làm cho vấn đề Campuchia không thể sớm giải quyết được, đồng thời duy tŕ quan hệ căng thẳng với Việt Nam không phù hợp với lợi ích của Trung Quốc lúc này là tạo hoàn cảnh quốc tế thuận lợi cho việc ổn định nội bộ thực hiện "4 hiện đại".
Nghe xong bản báo cáo và kiến nghị của Bộ Ngoại giao, BCT chưa có ư kiến ngay mà bàn tới diễn biến của cuộc đàm phán vừa qua. Về vụ to tiếng giữa anh Thạch và Từ Đôn Tín chiều 13/6, anh Đào Duy Tùng nói "Cần phải nói lại mạnh mới được". C̣n anh Đồng Sĩ Nguyên nói "Nếu anh không phản ứng mạnh th́ chúng tôi không thể hiểu nổi". Về việc [anh Linh và Lê Đức Anh]_ gặp Trương Đức Duy trước khi ta và Trung Quốc đàm phán, anh Tô phát biểu: "Trong cuộc họp BCT bàn về đàm phán với Trung Quốc, tôi đă nói 3 lần là không được hớ, phải rất thận trọng với Trung Quốc. Đằng này anh lại ngửa bài trước để họ biết hết và kết quả là cái ǵ đă xảy ra. Trung Quốc họ nghĩ theo kiểu Đại hán của họ và kết quả là họ ép ḿnh. Ngoại giao là một vũ đài, phải giữ thế, không phải lúc nào cũng lật hết lá bài ra. Không thể đưa ngực ra cho nó đấm". Khi anh Lê Đức Anh nói có ư thanh minh sở dĩ anh nói "giải pháp Đỏ" với đại sứ Trung Quốc là v́ BCT Campuchia nhờ ta thăm ḍ Trung Quốc, anh Vơ Văn Kiệt nói: "Nhưng ta thăm ḍ thật thà quá". Anh Vơ Chí Công nói: "Trung Quốc lấy lợi ích dân tộc của họ là chính, không phải theo lợi ích chung của CNXH. Họ khác ta. Dù ta có muốn hợp tác họ cũng không chịu đâu. Không nên ảo tưởng". Anh Lê Đức Thọ, ngày 12.6, khi nghe báo cáo nội dung trả lời của Trung Quốc về các đề nghị của anh Nguyễn Văn Linh và anh Lê Đức Anh, đă có ư kiến: "Việc anh Nguyễn Văn Linh và anh Lê Đức Anh gặp đại sứ Trung Quốc đă làm cho Trung Quốc cứng lên. Đáng lẽ không nên gặp" (Anh Lê Đức Thọ lúc này đang ốm nặng, nằm ở nhà).
Ngày 22.6, khi dặn ḍ anh Đặng Ngiêm Hoành, đại sứ ta ở Trung Quốc, anh Lê Đức Anh lại nói: "Anh Linh nói chuyện với Trương Đức Duy cũng có đôi chỗ thật ḷng quá. Nhưng cũng không phải v́ thế mà nó cho là ḿnh yếu"_.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:10 PM
Tôi nghĩ, xét cho cùng nội bộ ta lúc này đă có hai cách đánh giá về Trung Quốc, cũng như có hai cách đánh gía về cuộc khủng hoảng chính trị ở Đông Âu và Liên Xô nên đă có hai cách xử sự khác nhau. Từ Đôn Tín nói ta có "hai tiếng nói trái ngược", "không biết cái nào giả, cái nào thật" và khuyên "Bộ Ngoại Giao nên nhất trí với ư kiến của lănh đạo cấp cao", như thế có nghĩa là Trung Quốc đă biết nội bộ ta đă có kẽ hở mà họ không dại ǵ bỏ qua không lợi dụng để giành lợi cho họ.
Ngày 25.6.90 TBT Nguyễn Văn Linh từ thành phố Hồ Chí Minh điện ra cho BCT nói đă đọc biên bản cuộc họp BCT ngày 19.6.90, có một số ư kiến sẽ phát biểu sau. Anh không đồng ư thông báo cho Trung ương và các cấp uỷ về điều tối mật (tức là những điều Lê Đức Anh đă nói với Trương Đức Duy ngày 6.6.90) mà chỉ thông báo rằng cuộc họp Việt - Trung vừa qua không kết quả là do Trung Quốc phá. Ngoại giao cần có cách giải thích cho dư luận theo hướng trên. Đề nghị anh Sáu Nam (Lê Đức Anh) đi ngay Campuchia thông báo cho Bạn. Ngoại giao theo dơi bên Trung Quốc lộ ra những điều mà ta đă lấy t́nh bạn nói với họ th́ phủ nhận ngay, không để chậm 2 - 3 ngày.
Đợt đàm phán tháng 6.90 không kết quả, nhưng Trung Quốc không cắt cầu như các lần trước mà đề nghị ta trao đổi với họ qua con đường đại sứ. Như vậy, sau khi đàm phán thất bại đă có hai loại hoạt động tiến hành song song: hai bên vừa tiếp tục nói chuyện với nhau, vừa công kích nhau trên mặt trận dư luận.
Để giành chủ động trong việc tranh thủ dư luận quốc tế, ngày 21.6.90, dưới h́nh thức trả lời phỏng vấn của Việt Nam Thông tấn xă, tôi đă nêu rơ nguyên nhân khiến cuộc nói chuyện với Trung Quốc không tiến triển được chỉ v́ Việt Nam kiên quyết tuân thủ nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ Campuchia; cản trở chính cho giải pháp Campuchia là việc Trung Quốc vẫn cố bám giữ bọn diệt chủng Polpot. Song điều khiến Trung Quốc cay cú nhất là tôi đă vạch "Trung Quốc không tán thành Thông cáo chung Tokyo nhưng không muốn đơn phương một ḿnh chống lại. Họ muốn Việt Nam và Trung Quốc cùng có một lập trường trái với Thông cáo chung Tokyo". V́ vậy ngay sau đó, tờ Nhân dân Nhật báo Bắc Kinh ngày 5.7.90 đă có ngay bài "Kế hoạch một ḥn đá ném hai đích của Hà Nội" của Thái Tích Mai, Tân Hoa Xă phản ứng ngay về bài đó, nói Trần Quang Cơ định "dụ dẫn nhân dân thế giới vào cái bẫy của họ bằng hàng loạt sách lược một ḥn đá nhằm hai cái đích". "ư đồ thứ nhất của Hà Nội thông qua việc ngừng bắn tại chỗ để che đậy về việc quân đội Việt Nam vẫn có mặt ở Campuchia. ư đồ thứ hai của Hà Nội là thành lập SNC trong khuôn khổ PhnomPenh. ư đồ thứ ba là lấy cuộc đối thoại giữa hai chính quyền thay thế nguyên tắc 4 bên".
Hiểm độc nhất là Trung Quốc đă thông báo khá rộng răi với các nước những điều Nguyễn Văn Linh và Lê Đức Anh nói riêng với Trương Đức Duy về "giải pháp Đỏ" và đoàn kết XHCN, nhằm gây ấn tượng xấu về ta đối với các nước quan tâm đến vấn đề Campuchia, kể cả Liên Xô và các nước bạn khác của ta.
Ngày 22.6.90, tại Bắc Kinh, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đă thông báo cho Đại sứ các nước EEC (Khối thị trường chung châu Âu) về cuộc đàm phán Trung - Việt ở Hà Nội, và nhận xét là Việt Nam hết sức nóng ḷng b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc v́ lo sợ sự suy yếu của Liên Xô và t́nh h́nh hỗn loạn ở Đông Âu. Nói là Việt Nam rất xảo trá, rất cứng rắn. Sáng 26.6.90, đại sứ CHLB Đức khi gặp Vụ Châu Âu II Bộ Ngoại giao ta, cũng cho biết là ngày 22/6 Trung Quốc đă thông báo cho đại sứ các nước Thị trường chung châu Âu ở Bắc Kinh nội dung cuộc hội đàm giữa Từ Đôn Tín và tôi và đưa ra kết luận: "Việt Nam là những người rất xảo trá, rất xấu xa và rất cứng rắn. Họ chỉ muốn Hunxen độc quyền. Họ không chịu nhân nhượng bất cứ điều ǵ... Ông Nguyễn Cơ Thạch là người xảo quyệt, rất cứng rắn và căm thù Trung Quốc cao độ". Ngày 26.6.90, Đại sứ úc tại Hà Nội nói với Ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch: "Trung Quốc đă thông báo cho Thủ tướng Thái Lan là Việt Nam đề nghị Trung Quốc và Việt Nam hợp tác với nhau về vấn đề Campuchia. Việt Nam đề nghị Trung Quốc cùng Việt Nam tham gia một giải pháp XHCN về Campuchia"
Tuy nhiên, theo chủ trương kiên tŕ thúc đẩy b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc v́ lợi ích chiến lược của ta, trong thời gian này hàng tuần tôi vẫn gặp trao đổi ư kiến với đại sứ Trung Quốc để giữ cầu.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:12 PM
12. một sự chọn lựa thiếu khôn ngoan
Trong cuộc gặp tôi ngày 25.6.90 ở Bộ Ngoại giao, không hiểu sao Trương Đức Duy đă đọc lại toàn văn trả lời của lănh đạo Trung Quốc gửi lănh đạo Việt Nam và nói là bản này "chính xác hơn"(so với bản mà Từ Đôn Tín đă chuyển ngày 12.6), trong đó đoạn cuối về Campuchia đă sửa lại là: "Vấn đề Campuchia đă kéo dài 11 năm, trở thành vấn đề quốc tế trọng đại mà cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước ASEAN, rất chú trọng. Chúng tôi cho rằng việc này cần làm gấp. Trước mắt là hai bên Trung Quốc - Việt Nam nên đến thoả thuận càng sớm càng tốt về một số mặt quan trọng trong giải pháp chính trị về vấn đề Campuchia để thúc đẩy và tăng cường hơn tiến tŕnh giải quyết toàn diện vấn đề Campuchia. Bước này đi tốt th́ có lợi cho việc suy tính những vấn đề của bước sau và tạo điều kiện cần thiết cho cuộc gặp cấp cao Trung Quốc - Việt Nam, và tạo sự hoà giải nội bộ Campuchia". Thực ra nội dung không có ǵ khác, chỉ là lời lẽ được sửa lại cho bớt giọng xấc xược ngạo mạn.
Ngày 2.8.90, trước khi họp BCT, TBT hỏi Nguyễn Cơ Thạch có nên nhắc lại Trung Quốc về gặp cấp cao và nói "giải pháp Đỏ". Vào cuộc họp, Thạch nói Trung Quốc đă 3 lần bác bỏ "giải pháp Đỏ". Anh Vơ Chí Công nói thêm: "đó chỉ là ảo tưởng, ngây thơ".
Trong cuộc gặp Trương ngày 5.8.90, tôi đă nêu lại những điểm mà hai bên đă có được sự nhất trí và những điểm tồn tại về vấn đề Campuchia, đồng thời nói rơ lập trường của Việt Nam về vấn đề vai tṛ LHQ và về việc lập SNC. Tôi nhấn mạnh lập trường nguyên tắc của Việt Nam là công việc nội bộ của Campuchia chỉ có thể do người Campuchia quyết định. Trương Đức Duy đồng ư là những vấn đề nội bộ Campuchia phải thuộc chủ quyền của Campuchia, nhưng lại cho rằng nếu không sự can thiệp của bên ngoài th́ sẽ khó có được giải pháp toàn diện. Qua trao đổi, đại sứ Trung Quốc đă phải thừa nhận là các nước khác có thể bàn nhưng phải là người Campuchia quyết định th́ mới thực hiện được. Về quan hệ hai nước, Trương đọc bản đă viết sẵn: "Chúng tôi cho rằng hiện nay t́nh h́nh quốc tế chuyển biến rất nhanh, không chờ đợi chúng ta. Mong phía Việt Nam nắm vùng thời cơ, sớm hạ quyết tâm, có quyết sách loại trừ chướng ngại, tạo điều kiện cho việc sớm b́nh thường hoá quan hệ hai nước", và nói thêm "Trung Quốc coi trọng quan hệ Trung Quốc - Việt Nam nhưng phải làm từng bước một".
Đến cuộc gặp ngày 13.8.90, theo lời dặn của TBT Nguyễn Văn Linh trong cuộc họp BCT 12.8, sau khi tỏ ư hoan nghênh tuyên bố của Lư Bằng ở Singapore 12.8 ("Trung Quốc hy vọng sắp tới đây sẽ b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam và sẽ bàn bạc với Việt Nam những vấn đề có tranh chấp như quần đảo Trường Sa"), tôi nói: "Lănh đạo chúng tôi rất vui mừng v́ hai bên có suy nghĩ gặp nhau, chúng tôi cho rằng hai nước chúng ta cần có sự hợp tác với nhau trước mắt cũng như lâu dài, về những vấn đề cụ thể như vấn đề Campuchia cũng như các vấn đề rộng lớn hơn mà hai nước cùng có sự quan tâm giống nhau". Trương Đức Duy tŕnh bày 7 điểm lập trường của Trung Quốc về vấn đề Campuchia, trong đó có việc lập SNC gồm 4 bên Campuchia do Sihanouk đứng đầu, thành phần và số lượng do các bên Campuchia quyết định và là cơ chế hợp pháp duy nhất. Các điểm khác không có ǵ mới. Để gây tác động làm giảm sức ép của Trung Quốc, tôi đă thông báo cho Trung Quốc cuộc nói chuyện giữa ta và Mỹ lại Nữu - ước ngày 6.8.90 về vấn đề Campuchia (trong cuộc gặp này Mỹ chủ yếu thăm ḍ, vận động ta chấp nhận 2 văn kiện của P5 về giải pháp Campuchia), Việt Nam và Mỹ sẽ c̣n tiếp tục nói chuyện.
Tháng 8.90, t́nh h́nh quốc tế cũng như vấn đề Campuchia tiếp tục diễn biến phức tạp. Từ đầu 1990 mở đầu thời kỳ hoà hoăn giữa 3 nước lớn, đồng thời 3 nước lớn bắt đầu dùng cơ chế 5 nước thường trực Hội Đồng Bảo An (P5) giải quyết vấn đề _vấn đề vùng Vịnh. Từ khi Việt Nam rút hết quân khỏi Campuchia và càng đi gần vào giải pháp th́ lợi ích của Campuchia và của ta càng kênh nhau_. Chúng ta đứng trước t́nh h́nh 5 nước lớn quyết tâm đạt thoả thuận về một giải pháp chính trị về vấn đề Campuchia. C̣n Campuchia lại đang trước một t́nh thế tiến thoái lưỡng nan. Khó kéo dài nội chiến v́ khó khăn kinh tế chính trị trong nước và trên thế giới, mà đi vào giải pháp chính trị th́ lo thất bại trong tuyển cử. Mặt khác, thái độ của Mỹ có đổi khác: ngày 18.7.90 ngoại trưởng James Baker tuyên bố Mỹ thôi không công nhận Campuchia Dân chủ (tức chính quyền 3 phái do Sihanouk đứng đầu), lên án Khmer Đỏ, nhận đối thoại với Việt Nam qua phái đoàn ở Nữu - ước. Ngày 6.8.90, ta với Mỹ tiếp xúc ở Nữu - ước, Mỹ chủ yếu thăm ḍ thái độ ta về văn kiện khung của LHQ về giải pháp Campuchia.
Ngày 8.8.90 Bộ Ngoại Giao tŕnh BCT đề án về vấn đề Campuchia theo hướng phân rơ mặt quốc tế và mặt nội bộ của giải pháp. Về mặt quốc tế, góp ư với bạn nên đồng ư phương án của P5, c̣n mặt nội bộ phải do bạn Campuchia quyết định, ta tôn trọng.
Chiều 8.8.90, tôi đến gặp Cố vấn Phạm Văn Đồng xin ư kiến về đề án này. Anh nói: T́nh h́nh hiện nay tạo cơ hội thuận lợi cho giải pháp Campuchia. Cần tận dụng cơ hội mới này trong khi ta c̣n sử dụng được. Phải dám chơi với LHQ, với Hội Đồng Bảo An, với Mỹ và phương Tây. Cần tranh thủ nhân tố Mỹ trong t́nh h́nh mới... Đề án về lư thuyết th́ tốt nhưng làm sao thực hiện được... Không nên đặt yêu cầu quá cao "giữ vững thành quả cách mạng (Campuchia)"... Đi vào tổng tuyển cử bạn giành được 50% là lư tưởng..."
Ngày 12.8.90, BCT họp về đề án Campuchia do Bộ Ngoại Giao thảo. Sau khi thảo luận, anh Linh kết luận: Với Mỹ, ta tiếp tục đối thoại như BCT đă cho ư kiến với Trung Quốc trong cuộc gặp 13/8 giữa tôi và Trương Đức Duy, ta nên nói là 2 nước XHCN Việt Nam và Trung Quốc nên hợp tác giải quyết vấn đề Campuchia để có một nước Campuchia hữu nghị với các nước láng giềng, trước hết là Việt Nam, Trung Quốc, Lào. Ta không nói Việt Nam và Trung Quốc là hai nước XHCN cần đoàn kết chống đế quốc chống đế quốc, bảo vệ chủ nghĩa xă hội.
Nhưng rồi cuộc gặp Thành Đô đă làm lănh đạo Việt Nam xa rời quan điểm thực tế này mà ngă hẳn theo Trung Quốc, thậm chí c̣n định ép PhnomPenh chấp nhận đ̣i hỏi quá đáng của Bắc Kinh về vấn đề SNC Campuchia.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:14 PM
13. cuộc gặp cấp cao Việt - Trung tại Thành Đô
Ngày 29.8.90, đại sứ Trương Đức Duy xin gặp gấp TBT Nguyễn Văn Linh và Thủ tướng Đỗ Mười chuyển thông điệp của TBT Giang Trạch Dân và Thủ tướng Lư Bằng mời TBT Nguyễn Văn Linh, Thủ tướng Đỗ Mười và Cố vấn Phạm Văn Đồng sang Thành Đô, thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc ngày 3.9.90 để hội đàm bí mật về vấn đề Campuchia và vấn đề b́nh thường hoá quan hệ hai nước. Trương nói mập mờ là Đặng Tiểu B́nh có thể gặp anh Tô. Trung Quốc c̣n lấy cớ ở Bắc Kinh đang bận chuẩn bị tổ chức ASIAD (á Vận hội) nên không gặp cấp cao Việt Nam ở thủ đô Bắc Kinh được v́ khó giữ được bí mật, mà gặp ở Thành Đô.
Đây quả là một sự chuyển biến đột ngột của phía Trung Quốc. Trước đây Trung Quốc nói không chỉ sau khi giải quyết xong vấn đề Campuchia mới gặp cấp cao ta và mới bàn vấn đề b́nh thường hoá quan hệ. Năm ngày trước - ngày 24.8.90 - Trung Quốc c̣n bác bỏ việc gặp cấp cao, nay lại mời ta gặp cấp cao trong một thời hạn rất gấp và đồng ư cấp cao sẽ nói chuyện về cả hai vấn đề Campuchia và vấn đề b́nh thường hoá quan hệ.
Thái độ "thiện chí" gấp gáp như vậy của Bắc Kinh không phải tự nhiên mà có. Nó có những nguyên nhân sâu xa và nhân tố bức bách:
a. Tất cả những hoạt động đối ngoại và đối nội của Trung Quốc trong hơn 10 năm qua khẳng định chiến lược nhất quán của họ là kiên quyết thực hiện "4 hiện đại", biến Trung Quốc thành một cường quốc hàng đầu trên thế giới, đồng thời xác định vị trí nước lớn của ḿnh trước hết ở Đông Nam á và châu á - Thái B́nh Dương. V́ lợi ích chiến lược đó, Trung Quốc kiên tŕ tranh thủ Mỹ, Nhật, phương Tây, đồng thời b́nh thường hoá quan hệ với Liên Xô. Nhưng sau hơn 10 năm cải cách và mở cửa, t́nh h́nh chính trị, xă hội và kinh tế của Trung Quốc rất khó khăn. Sau sự kiện Thiên An Môn, mục tiêu chiến lược đó đang bị đe doạ nghiêm trọng. Về đối ngoại, bị Mỹ, Nhật và phương Tây thi hành cấm vận. Trong khi đó, quá tŕnh cải thiện quan hệ Mỹ - Xô tiến triển rất nhanh_. Xô - Mỹ hợp tác chặt chẽ giải quyết các vấn đề thế giới và khu vực không kể đến vai tṛ của Trung Quốc. Ngay trong vấn đề Campuchia, vai tṛ Trung Quốc cũng bị lấn át (Xô - Mỹ tiếp xúc trao đổi chặt chẽ về vấn đề Campuchia, cuộc gặp Sihanouk - Hunxen ở Tokyo là do sự dàn xếp của Mỹ, Nhật và Thái, ngoài ư muốn của Trung Quốc). Phương Tây tiếp tục đ̣i Trung Quốc thực hiện dân chủ và giải quyết vấn đề Campuchia trên cơ sở kiềm chế Khmer Đỏ.
b. Chuyến đi Đông Nam á của Lư Bằng (6 - 13.8.90) nằm trong yêu cầu chiến lược của Trung Quốc tranh thủ hoàn cảnh quốc tế hoà b́nh để thực hiện "4 hiện đại", diễn ra trong bối cảnh liên minh Trung Quốc xây dựng ở Đông Nam á trong 10 năm qua để chống Việt Nam đang tan vỡ sau khi Việt Nam rút quân khỏi Campuchia và sau khi Mỹ đă điều chỉnh chính sách. Cuộc đi thăm của Lư đă bộc lộ những điểm đồng và bất đồng giữa Trung Quốc và các nước ASEAN. Các nước ASEAN vẫn rất lo ngại lư do bành trướng của Trung Quốc. Trung Quốc buộc phải cam kết nội bộ các nước trong khu vực, ủng hộ các đảng cộng sản và vấn đề Hoa kiều, tuyên bố sẵn sàng thương lượng và hợp tác về vấn đề Trường Sa. Tiếp tục đối đầu với Việt Nam không c̣n phù hợp với chính sách Đông Nam á của Trung Quốc lúc này nữa.
c. Sau khi Việt Nam đă hoàn tất việc rút quân khỏi Campuchia, các nước phương Tây, Mỹ, Nhật, ASEAN đi vào cải thiện quan hệ với ta theo hướng không có lợi cho tính toán của Trung Quốc ở Đông Nam á. Trước t́nh h́nh đó, Trung Quốc không muốn chậm chân.
d. Về thời điểm: trong cuộc họp ngày 27 và 28.8.90 tại Nữu - ước, P5 đă thoả thuận văn kiện khung về giải pháp toàn bộ cho vấn đề Campuchia (gồm các vấn đề: các lực lượng vũ trang Campuchia, tổng tuyển cử dưới sự bảo trợ của LHQ, nhân quyền và bảo đảm quốc tế đối với thể chế tương lai của Campuchia). Văn kiện về nhân quyền không đề cập trực tiếp đến vấn đề diệt chủng, chỉ nói Campuchia sẽ "không trở lại chính sách và hành động trong qúa khứ". C̣n Trung Quốc buộc phải nhân nhượng không c̣n đ̣i lập chính phủ liên hiệp 4 bên ngang nhau, phải chấp nhận vai tṛ lớn của LHQ. P5 thoả thuận lịch giải quyết vấn đề Campuchia: trong tuần từ 3.9 đến 9.9 họp các bên Campuchia ở Jakarta để lập SNC trước phiên họp Đại hội đồng LHQ, tiếp đó họp mở rộng với các nước trong khu vực (có Trung Quốc), đến khoảng tháng 10 - 11.90 họp uỷ ban Phối hợp Hội nghị Paris về Campuchia để soạn thảo Hiệp định trên cơ sở văn kiện khung do P5 vạch ra, các ngoại trưởng kư Hiệp định; 15 nước trong Hội đồng Bảo An thông qua. Trung Quốc đặt cuộc gặp cấp cao Trung - Việt trong cái khung thời gian này. Tuy nhiên Bắc Kinh dấu không cho ta biết ǵ về những thoả thuận giữa họ và các nước lớn trong Hội đồng bảo an, mặt khác cũng giữ kín cuộc hẹn gặp ta ở Thành Đô v́ không muốn làm cho phương Tây và ASEAN lo ngại khả năng đoàn kết hợp tác giữa Trung Quốc và Việt Nam.
Ngày 30.8.90, Bộ Chính trị họp bàn về việc gặp lănh đạo Trung Quốc. Anh Linh nêu ư kiến là sẽ bàn hợp tác với Trung Quốc để bảo vệ CNXH chống đế quốc, và hợp tác giữa PhnomPenh và Khmer đỏ để giải quyết vấn đề Campuchia, mặc dù trước đó Bộ Ngoại Giao đă tŕnh bày đề án nêu rơ là rất ít khả năng thực hiện phương án này v́ phương hướng chiến lược của Trung Quốc vẫn là tranh thủ phương Tây phục vụ "4 hiện đại". Anh Lê Đức Anh bổ sung ư anh Linh: "Phải nói về hoà hợp dân tộc thực sự ở Campuchia. Nếu không có Polpot th́ vẫn tiếp tục chiến tranh". Anh Vơ Chí Công không đồng ư, nói: "Trung Quốc sẽ không nghe ta về hợp tác bảo vệ CNXH. Trung Quốc muốn tranh thủ phương Tây". Anh Thạch cảnh giác: "Vẫn có 3 khả năng về quan hệ giữa ta và Trung Quốc, không phải chỉ là khả năng tốt cả. Dự kiến Trung Quốc sẽ nêu công thức "SNC 6+2+2+2" để nhấn rơ là có 4 bên Campuchia (trong đó Khmer đỏ là 1 bên), xoá vấn đề diệt chủng..." Sự thực sau này cho thấy Trung Quốc c̣n đ̣i cao hơn thế!
Ngày 2.9.90, ba đồng chí lănh đạo cao cấp của ta đến Thành Đô đúng hẹn. Tháp tùng có Hồng Hà - Chánh Văn pḥng Trung ương, Hoàng Bích Sơn - Trưởng ban Đối ngoại, và Đinh Nho Liêm - Thứ trưởng Bộ Ngoại Giao. Đáng chú ư là trong đoàn không có bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch.
Sau 2 ngày nói chuyện (3 - 4.9.90), kết quả được ghi lại trong một văn bản gọi là "Biên bản tóm tắt" gồm 8 điểm. Khi nghiên cứu biên bản 8 điểm đó, chúng tôi nhận thấy có tới 7 điểm nói về vấn đề Campuchia, chỉ có 1 điểm nói về cải thiện quan hệ giữa hai nước mà thực chất chỉ là nhắc lại lập trường cũ Trung Quốc gắn việc giải quyết vấn đề Campuchia với b́nh thường hoá quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc. Trong 7 điểm về Campuchia, 2 điểm là những điểm có tính chất chung về mặt quốc tế mà 2 bên đang c̣n tranh căi (giải pháp chính trị toàn diện cho vấn đề Campuchia; rút hết quân Việt Nam ở Campuchia có dẫn chứng), c̣n 5 điểm th́ hoàn toàn là đáp ứng yêu cầu của Trung Quốc. Không có điểm nào theo yêu cầu của ta cả. Trong bản thoả thuận, vấn đề nổi cộm nhất là điểm 5 về việc thành lập SNC. Lănh đạo ta đă thoả thuận dễ dàng, không do dự (!), công thức "6+2+2+2+1" (phía PhnomPenh 6 người; phía "3 phái" 7 người; 2 của Khmer đỏ, 2 của phái Son San, 2 của phái Sihanouk và bản thân Sihanouk) mà Từ Đôn Tín vừa đưa ra ở Hà Nội và bị tôi bác. Công thức này bất lợi cho PhnomPenh, với công thức "6+6" hay "6+2+2+2", tức là hai bên có số người ngang nhau mà Sihanouk và Hunxen đă thoả thuận ở Tokyo.
Về sáng kiến "giải pháp Đỏ" cho vấn đề Campuchia mà lănh đạo ta đưa ra, tưởng như phía Trung Quốc sẽ nhiệt liệt hoan ngênh, song Lư Bằng đă bác đi: " Các đồng chí nói cần thực hiện 2 đảng cộng sản hợp tác với nhau để phát huy hơn nữa. Tôi đồng ư một phần và không đồng ư một phần. Bốn bên Campuchia, xét về lực lượng quân sự và chính quyền, mạnh nhất là hai đảng cộng sản, có vai tṛ nhiều hơn. Nhưng phần tôi không đồng ư là ở campuchia không chỉ có hai đảng cộng sản mà c̣n có các thế lực khác là lực lượng của Sihanouk và lực lượng của Son San. Lực lượng của họ không lớn lắm nhưng họ được quốc tế ủng hộ. Bài xích họ th́ cô lập SNC, không thể đoàn kết Campuchia. Cần phải để cho hai bên kia phát huy tác dụng ở Campuchia". Và Giang Trạch Dân cùng nói thêm: " Các nước phương Tây rất chú ư tới quan hệ của chúng ta. Các đồng chí đến đây, cho đến nay các nước không ai biết, cũng không cho các bên Campuchia biết. Chúng tôi cảnh giác vấn đề này. Họ cho rằng Việt nam XHCN, Trung Quốc XHCN đều do Đảng Cộng sản lănh đạo, họp với nhau bàn cái ǵ đây? V́ vậy chúng tôi giữ kín chuyến đi này. T́nh h́nh quốc tế hiện nay nếu để hai đảng cộng sản bắt tay nhau là sách lược không lợi cho chúng ta".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:16 PM
14. Thành Đô là thành công hay là thất bại của ta?
Ngay say khi ở Thành đô về, ngày 5.9.90 anh Linh và anh Mười, có thêm anh Thạch và Lê Đức Anh, đă bay sang PhnomPenh thông báo lại với BCT Campuchia nội dung cuộc gặp gỡ cấp cao Việt - Trung. Để thêm sức thuyết phục PhnomPenh nhận Thoả thuận Thành đô, anh Linh nói với lănh đạo Campuchia: "Phải thấy giữa Trung Quốc và đế quốc cũng có mâu thuẫn trong vấn đề Campuchia. Ta phải có sách lược lợi dụng mâu thuẫn này. Đừng đấu tranh với Trung Quốc đến mức xô đẩy họ bắt tay chặt chẽ với đế quốc." Lập luận này được Lê Đức Anh mở rộng thêm: "Mỹ và phương Tây muốn cơ hội này để xoá cộng sản. Nó đang xoá ở Đông Âu. Nó tuyên bố là xoá cộng sản trên toàn thế giới. Rơ ràng nó là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm. Ta phải t́m đồng minh. Đồng minh này là Trung Quốc."
Nhưng câu trả lời của Heng Somrin, thay mặt cho lănh đạo Campuchia, vẫn là: "Phải giữ nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của chúng ta. Những vấn đề nội bộ liên quan đến chủ quyền CPC phải do các bên CPC giải quyết". Về "giải pháp Đỏ", PhnomPenh nhận định: "Trung Quốc không muốn hai phái cộng sản ở Campuchia hợp tác với nhau gây phức tạp cho quan hệ của họ với Sihanouk và với phương Tây. V́ vậy chúng tôi thấy rằng khó có thể thực hiện "giải pháp Đỏ" v́ "giải pháp Đỏ" trái với lợi ích của Trung Quốc". Mặc dù ban lănh đạo Campuchia đă xác định rơ thái độ như vậy, song Lê Đức Anh vẫn cứ cố thuyết phục Bạn: " Ta nói "giải pháp Đỏ" nhưng đó là "giải pháp Hồng", vừa xanh vừa đỏ. Trước mắt không làm được nhưng phải kiên tŕ. Ta làm bằng nhiều con đường, làm bằng thực tế. Các đồng chí cần t́m nhiều con đường tiếp xúc với Khmer Đỏ. Vấn đề tranh thủ Khmer Đỏ là vấn đề sách lược mang tính chiến lượcẨ Nên kiên tŕ t́m cách liên minh với Trung Quốc, kéo Khmer Đỏ trở vềẨ Ta đừng nói với Trung Quốc là làm "giải pháp Đỏ", nhưng ta thực hiện "giải pháp Đỏ"; có đỏ có xanhẨnhưng thực tế là hợp tác hai lực lượng cộng sản". Nguyễn văn Linh bồi thêm: "Xin các đồng chí chú ư lợi dụng mâu thuẫn, đừng bỏ lỡ thời cơ. Trung Quốc muốn đi với Mỹ, nhưng Mỹ ép Trung Quốc nên Trung Quốc cũng muốn có quan hệ tốt với Lào, Việt Nam và Campuchia. Nếu ta có sách lược
tốt th́ ta có giải pháp Đỏ."
Theo báo cáo của đại sứ Ngô Điền, thái độ của bạn Campuchia đối với ta từ sau Thành Đô có đổi khác. Về công khai, bạn cố tránh tỏ ra bị lệ thuộc vào Việt nam. Trên cơ sở tính toán về lợi ích của ḿnh, bạn tự quyết định lấy đối sách, không trao đổi trước với ta, hoặc quyết định trái với sự gợi ư của ta trên nhiều việc.
Nh́n lại, trong cuộc gặp Thành Đô, ta đă mắc lỡm với Trung Quốc ít nhất trên 3 điểm:
* Trung Quốc nói cuộc gặp Thành Đô sẽ đàm phán cả vấn đề Campuchia và vấn đề b́nh thường hoá quan hệ, nhưng thực tế chỉ bàn vấn đề Campuchia, c̣n vấn đề b́nh thường hoá quan hệ hai nước Trung Quốc vẫn nhắc lại lập trường cũ là có giải quyết vấn đề Campuchia mới nói đến chuyện b́nh thường hoá quan hệ hai nước;
* Trung Quốc nói mập mờ là Đặng Tiểu B́nh có thể gặp cố vấn Phạm Văn Đồng, nhưng đó chỉ là cái "mối" để kéo anh Đồng tham gia gặp gỡ cấp cao.
* Trung Quốc nói giữ bí mật việc gặp cấp cao hai nước, nhưng ngay sau cuộc gặp hầu như tất cả các nước đă được phía Trung Quốc trực tiếp hay gián tiếp thông baó nội dung chi tiết bản thoả thuận Thành Đô theo hướng bất lợi cho ta.
Ngày 7.9.90 BCT đă họp thảo luận về kết quả cuộc gặp cấp cao Việt - Trung và cuộc gặp cấp cao Việt - Campuchia sau đó, và quyết định ngay hôm sau Đỗ Mười gặp đại sứ Trung Quốc thông báo lại lập trường của Campuchia; đồng thời thông báo với Liên Xô, Lào như đă thông báo với Campuchia. Nếu có ai hỏi về công thức "6+2+2+2+1", nói không biết.
Nhưng Báo Bangkok Post ngày 19.9.90 trong bài của Chuchart Kangwaan đă công khai hoá bản Thoả thuận Thành Đô, viết rơ Việt Nam đă đồng ư với Trung Quốc về thành phần SNC của Campuchia sẽ gồm 6 người của Nhà nước Campuchia, 2 của Khmer đỏ, 2 của phái Son San, 2 của phái Sihanouk, thành viên thứ 13 là Hoàng thân Sihanouk giữ chức Chủ tịch Hội đồng. Tạp chí Kinh tế Viễn Đông (FEER) số 4/10 (10.10.90) đăng bài "Củ Cà - rốt và cái gậy" viết về cuộc gặp gỡ cấp cao Trung - Việt ở Thành Đô giưa TBT Đảng và Thủ tướng hai nước, cho biết hai bên đă thoả thuân công thức "6+6+1" về việc lập SNC. Phía Việt Nam có nhượng bộ nhiều hơn. Việc Ngoại trưởng hai nước khong dự họp cấp cao là đáng chú ư. Bên trong, Trung Quốc nói họ coi ông Thạch là người có quan điểm cứng rắn về vấn đề Campuchia cũng như đối với Trung Quốc. Ngày 12.10.90, nhà báo Nayan Chanda nói với anh Thạch: "Trung Quốc đang tuyên truyền rộng răi là lănh đạo Việt Nam đánh lừa mọi người, họ kư kết với lănh đạo Trung Quốc về thành phần SNC nhưng đă không thực hiện thoả thuận cấp cao Việt - Trung. Việt Nam lại c̣n xúi dục chính quyền PhnomPenh chống việc bầu Sihanouk làm chủ tịch SNC và đưa ra hết điều kiện này đến điều kiện khác." Ngày 5.10.90, anh Nguyễn Cơ Thạch gặp Ngoại trưởng Mỹ Baker. Baker cho biết là sau khi cuộc họp các bên Campuchia ở Bangkok vừa qua thất bại, Trung Quốc rất bất b́nh với lănh đạo Việt Nam. Trung Quốc cho rằng lănh đạo cấp cao của Việt nam đă hoàn toàn đồng ư với đề nghị của Trung Quốc về con số 13 thanh viên của SNC nhưng lại nói với PhnomPenh là công thức đó là ư kiến riêng của Trung Quốc, đă không làm ǵ để thúc đẩy PhnomPenh thực hiện thoả thuận giữa cấp cao hai nước. Không thể tin được ngay cả lănh đạo cấp cao nhất của Việt Nam cũng như Bộ Ngoại giao Việt Nam. Baker c̣n nói rằng Trung Quốc đă bác bỏ đề nghị của lănh đạo cấp cao nhất của Việt Nam là Việt Nam và Trung Quốc đoàn kết bảo vệ CNXH chống âm mưu của đế quốc Mỹ xoá bỏ CNXH cũng như đề nghị của Việt Nam về giải pháp dựa trên liên minh giữa PhnomPenh và Polpot.
C̣n Lư Bằng trong khi trả lời phỏng vấn của Paisai Sricharatchang, phóng viên tờ Bangkok Post tại Bẵc Kinh, ngày 24.10.90, đă xác nhận có một cuộc gặp bí mật giữa lănh đạo Trung Quốc và Việt Nam hồi đầu tháng 9 và cho biết kết quả cuộc gặp đă được phản ảnh qua cuộc họp giữa các bên Campuchia ngày 10.9.90 tại Jakarta. Trong khi nói không biết chắc phía Việt Nam đă cố gắng thuyết phục PhnomPenh đến đâu, Lư nhận định là Hà Nội chắc chưa làm đủ mức. Điều đó có thể thấy được qua việc PhnomPenh đă có "một thái độ thiếu hợp tác_".
Sở dĩ ta dễ dàng bị mắc lừa ở Thành Đô là v́ chính ta đă tự lừa ta. Ta đă tự tạo ra ảo tưởng là Trung Quốc sẽ giương cao ngọn cờ CNXH, thay thế cho Liên Xô làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng Việt Nam và CNXH thế giới, chống lại hiểm hoạ 'diễn biễn hoà b́nh" của chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu. Tư tưởng đó đă dẫn đến sai lầm Thành Đô cũng như sai lầm ""giải pháp Đỏ".
Sau Thành Đô, trong BCT đă có nhiều ư kiến bàn căi về chuyến đi này. Song măi đến trước Đại hội VII, khi BCT họp (15 - 17.5.91) thảo luận bản dự thảo "Báo cáo về t́nh h́nh thế giới và việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đại hội VI và phương hướng tới", cuộc gặp cấp cao Việt Nam - Trung Quốc ở Thành Đô mới lại được đề cập tới khi bản dự thảo báo cáo của Bộ Ngoại Giao có câu "có một số việc làm không đúng với các Nghị quyết của Bộ Chính trị về vấn đề Campuchia". Cuộc họp này đầy đủ TBT Nguyễn văn Linh; các cố vấn Phạm văn Đồng, Vơ Chí Công; các uỷ viên BCT Đỗ Mười, Vơ Văn Kiệt, Nguyễn Cơ Thạch, Lê Đức Anh, Mai Chí Thọ, Nguyễn Đức Tâm, Đào Duy Tùng, Đồng Sĩ Nguyên, Đoàn Khuê, Nguyễn Thanh B́nh.
Anh Tô nói: Có thời giờ và có cơ hội đem ra kiểm điểm những việc vừa qua để nhận định sâu sắc th́ tốt thôi. Sau chuyến đi Thành Đô, tôi vẫn ân hận về thái độ của ḿnh. Nói là tự kiểm điểm th́ tự kiểm điểm. Tôi ân hận là ở hai chỗ. Lúc ở Thành Đô, khi bàn đến vấn đề Campuchia, người nói là anh Linh. Anh Linh nói đến phương án hoà giải dân tộc Campuchia. Sau đó Lư Bằng tŕnh bày phương án "6+2+2+2+1" mà Từ Đôn Tín khi đàm phán với anh Cơ ở Hà Nội đă ép ta nhận song ta bác. Anh Linh đă đồng ư (nói không có vấn đề). Lúc đó có lẽ do thấy thái độ của tôi, Giang mời tôi nói. Tôi nói: tôi không nghĩ phương án 13 này là hay, ư tôi nói là không công bằng... Tôi ân hận là lẽ ra sau đó đoàn ta nên hội ư lại sau bữa tiệc buổi tối. Nhưng tôi không nghĩ ra, chỉ phân vân. Sáng sớm hôm sau, mấy anh bên Ban Đối Ngoại và anh Hồng Hà nói nhỏ với tôi là cốt sao tranh thủ được nguyên tắc "consensus" (nhất trí), c̣n con số không quan trọng. Tôi nghe hơi yên tâm nhưng vẫn nghĩ có hội ư vẫn hơn. Sau đó, Trung Quốc đưa kư bản thoả thuận có nói đến con số 13Ẩ Tôi phân vân muốn được biết nội dung trước khi ta hạ bút kư. Nếu như đoàn ta trao đổi với nhau sau phiên họp đầu, sau khi Lư bằng đưa ra công thức 6+2+2+2+1 th́ ta có thể có cách bàn thêm với họ. Hai là trước khi kư văn bản do chuyên viên hai bên thoả thuận, các đồng chí lănh đạo cần xem lại và bàn bạc xem có thể thêm bớt ǵ trước khi kư. Nghĩ lại, khi họ mời TBT, Chủ tịch HĐBT ta sang gặp TBT, Chủ tịch Quốc vụ viện, lại mời thêm tôi. Tôi khá bất ngờ, không chuẩn bị kỹ. Anh Mười cho là họ mời rất trang trọng, cơ hội lớn, nên đi. Nhưng đi để rồi kư một văn bản mà ta không lường trước hậu quả về phản ứng của Bạn Campuchia, rất gay gắt. Tôi hiểu là Bạn khá bất b́nh, thậm chí là uất nhau. Cho ta là làm sau lưng, có hại cho người ta."
Anh Linh: " Anh Tô nhớ lại xem. Không phải tôi đồng ư, tôi chỉ nói ta nghiên cứu xem xét và cuối cùng đặt vấn đề thông báo lại CampuchiaẨ Bây giờ tôi vẫn nghĩ thế là đúng. Tôi không thấy ân hận về việc ḿnh chấp nhận phương án 13Ẩ Vấn đề Campuchia dính đến Trung Quốc và Mỹ. Phải tính đến chiến lược và sách lược. Phải tiếp tục làm việc với Campuchia về chiến lược, phải có nhiều biện pháp làm cho bạn thấy âm mưu của đế quốc Mỹ chống phá chủ nghĩa xă hội ở châu á, cả ở Cuba. Nó đă phá Trung Quốc qua vụ Thiên An Môn rồi, nay chuyển sang phá taẨ Trung Quốc muốn thông qua Khmer Đỏ nắm Campuchia. Song dù bành trướng thế nào th́ Trung Quốc vẫn là một nước XHCN."
Anh Thạch: " Về chuyện Thành Đô, Trung Quốc đă đưa cả băng ghi âm cuộc nói chuyện với lănh đạo ta ở Thành Đô cho PhnomPenh. Hunxen nói là trong biên bản viết là "hai bên đồng ư thông báo cho Campuchia phương án 6+2+2+2+1" nhưng băng ghi âm lại ghi rơ anh Linh nói là "không có vấn đề ǵ". Tôi xin tŕnh bày để các anh hiểu nguyên do con số 13 là từ đâu. Tại Tokyo tháng 6.90, Sihanouk và Hunxen đă thoả thuận thành phần SNC gồm hai bên ngang nhau = 6+6. Từ Đôn Tín sang hà nội, ép ta nhận công thức 6+2+2+2+1 không được. Đến cuộc gặp Thành Đô, Trung Quốc lại đưa ra. Khi ta sang PhnomPenh để thuyết phục bạn nhận con số 13 với nguyên tắc làm việc consensus trong SNC, anh Hunxen nói riêng với tôi: chúng tôi thắng mà phải nhận số người ít hơn bên kia (bên ta 6, bên kia 7) th́ mang tiếng Campuchia bị Việt nam và Trung Quốc ép. Như vậy, dù là consensus cũng không thể thuyết phục nhân dân Campuchia được. Chỉ có thể nhận 12 hoặc 14 thành viên trong Hội đồng Dân tộc Tối cao. Phải nói là PhnomPenh thắc mắc nhiều với ta. Liên xô, Anh, Pháp, Nhật, Mỹ đều cho ta biết là Trung Quốc đă thông báo cho họ đầy đủ về Thoả thuận Thành Đô và nói với họ là lănh đạo Việt nam không đáng tin cậy. Trung Quốc đă sử dụng Thành Đô để phá quan hệ của ta với các nước và chia rẽ nội bộ taẨ"
Hôm sau, BCT họp tiếp, anh Mười nói: " Ta tán thành Sihanouk làm chủ tịch Hội đồng Dân tộc Tối cao, Hunxen làm phó chủ tịch, lấy nhất trí trong Hội đồng Dân tộc Tối cao làm nguyên tắc. Đây không phải là một nhân nhượngẨ Nếu có anh Thạch đi Thanh Đô th́ tốt hơnẨ"
Anh Tô: "Vấn đề chủ yếu không phải là thái độ của ta ở Thành Đô như anh Mười nói, mà là kết quả và tác động đến bạn Campuchia đánh giá ta như thế nào? ở Thành Đô, điều ta làm có thể chứng minh được nhưng Campuchia cho là ta giải quyết trên lưng họ. V́ vậy mà tôi ân hận. Tôi ân hận là về sau này sẽ để lại hậu quả."
Anh Mười: " Với tinh thần một người cộng sản, tôi cho là ta không sai. Ban Campuchia nghĩ ǵ về ta là quyền của họ. Với tinh thần một người cộng sản, ta không bao giờ vi phạm chủ quyền của bạn."
Anh Thạch: Họp Bộ Chính trị để kiểm điểm, tôi xin được nói thẳng. Có phải khi đi Thành Đô về, anh Đỗ Mười có nói với tôi là hai ông anh nhận hơi sớm. Anh Linh nhận công thức 13 và anh Tô nhận consensus" (nguyên tắc nhất trí).
Anh Vơ Văn Kiệt: Trong thâm tâm tôi, tôi không đồng ư có anh Tô trong đoàn đi Thành Đô. Nếu có gặp anh Đặng th́ anh Tô đi là đúng. Tôi nói thẳng là tôi xót xa khi biết anh Tô đi cùng anh Linh và anh Mười chỉ để gặp Giang và Lư, không có Đặng. Ḿnh bị nó lừa nhiều cái quá. Tôi nghĩ Trung Quốc chuyên là cạm bẫy."
Vốn là người điểm đạm, song anh Tô có lúc đă phải phát biểu: Ḿnh hớ, ḿnh dại rồi mà c̣n nói sự nghiệp cách mạng là trên hết, c̣n được hay không th́ không sao. Cùng lắm là nói cái đó, nhưng tôi không nghĩ như vậy là thượng sách. Tôi không nghĩ người lănh đạo nên làm như vậy.
Thoả thuận Việt Nam - Trung Quốc ở Thành Đô đúng như anh Tô lo ngại đă để lại một ấn tượng không dễ quên đối với PhnomPenh. Trong phiên họp Quốc hội Campuchia ngày 28.2.91, Hunxen phát biểu: "Như các đại biểu đă biết, vấn đề SNC này rất phức tạp. Chúng ta phải đấu tranh khắc phục và làm thất bại âm mưu của kẻ thù nhưng bọn ủng hộ chúng không đâu. Mặc dù Hội đồng đă được thành lập trên cơ sở 2 bên b́nh đẳng nhưng người ta vẫn muốn biến thành 4 bên theo công thức 6+2+2+2+1, và vấn đề chủ tịch làm cho Hội đồng không hoạt động được".
Tôi c̣n nhớ khi tiếp tôi ở PhnomPenh, ngày 28.9.90, Hunxen đă có những ư khá mạnh về việc nối về thoả thuận Thành Đô: "Khi gặp Sok An ở Bangkok hôm 17.9, Trung Quốc doạ và đ̣i SOC phải công nhận công thức mà Việt Nam và Trung Quốc đă thoả thuận. Nhưng PhnomPenh độc lập. Sok An đă nói rất đúng khi trả lời Trung Quốc là ư này là của Việt Nam không phải của PhnomPenh."
Cuộc hội đàm Thành Đô tháng 9.90 hoàn toàn không phải là một thành tựu đối ngoại của ta, hiện tại đó là một sai lầm hết sức đáng tiếc về đối ngoại. V́ quá nôn nóng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, đoàn ta đă hành động một cách vô nguyên tắc, tưởng rằng thoả thuận như thế sẽ được ḷng Bắc kinh nhưng trái lại thoả thuận Thành Đô đă làm chậm việc giải quyết vấn đề Campuchia và do đó làm việc b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc, uy tín quốc tế của ta bị hoen ố.
Việc ta đề nghị hợp tác với Trung Quốc bảo vệ CNXH chống đế quốc Mỹ, thực hiện "giải pháp Đỏ" ở Campuchia là không phù hợp với Nghị quyết 13 của BCT mà c̣n gây khó khăn với ta trong việc đa dạng hoá quan hệ với các đối tượng khác như Mỹ, phương Tây, ASEAN, và tác động không thuận lợi đến quan hệ giữa ta và đồng minh, nhất là quan hệ với Liên Xô và Campuchia. Trung Quốc một mặt bác bỏ những đề nghị đó của ta, nhưng mặt khác lại dùng ngay những đề nghị đó chơi xấu ta với các nước khác nhằm tiếp tục cô lập ta, gây sức ép với ta và Campuchia.
Cùng với việc ta thúc ép PhnomPenh đi vào "giải pháp Đỏ", việc ta thoả thuận với Trung Quốc công thức SNC tại Thành Đô là không phù hợp với nguyên tắc nhất quán của Đảng ta là không can thiệp và không quyết định các vấn đề nội bộ của Campuchia, làm tăng mối nghi ngờ vốn có của Campuchia đối với ta, đi ngược lại chủ trương tăng cường và củng cố mối quan hệ với ta với Campuchia và Lào.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:18 PM
15. Ai là người đáng lư ra phải nhớ dai?
Sau cuộc gặp cấp cao ở Thành Đô, yêu sách chính của Trung Quốc đối với ta trong vấn đề Campuchia tập trung chủ yếu vào việc đ̣i ta thực hiện thoả thuận Thành Đô, tác động với PhnomPenh theo hướng: "nhận bầu Sihanouk làm chủ tịch SNC gồm 13 thành viên của 4 bên Campuchia; chấp nhận văn kiện của 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an về vấn đề Campuchia.
6 giờ sáng ngày 9.9.90, đại sứ Trung Quốc đến Ban Đối ngoại (chứ không đến Bộ Ngoại giao) gặp Hồng Hà trao thông điệp báo các bên Campuchia sẽ họp ngày 10.9 tại Jakarta để bàn việc lập SNC và nhấn mạnh yêu cầu Việt Nam tác động theo hướng đă thỏa thuận tại Thành Đô. Ngay sau đó BCT đă họp trao đổi về thông điệp đó và quyết định cử tôi đi Jakarta. Trong cuộc họp này BCT đă quyết định từ nay các tiếp xúc đối ngoại về mặt Nhà nước đều phải qua Bộ Ngoại Giao và phải báo cáo với anh Thạch và bộ trưởng Quốc pḥng Lê Đức Anh (?) v́ cách làm của đại sứ Trung Quốc phớt lờ Bộ Ngoại Giao một cách quá lộ liễu.
Trưa ngày 9.9.90 tôi cùng anh Huỳnh Anh Dũng đáp máy bay qua đường Bangkok sang thủ đô Inđônêxia để theo dơi cuộc họp của các bên Campuchia bàn về việc thành lập SNC. Không có "cẩm nang" nào kèm theo chỉ thị đó cả, chỉ có lời dặn ngắn gọn của TBT Nguyễn Văn Linh là cố lập được SNC.
Chiều tối 10.9.90, vừa chân ướt chân ráo từ sân bay về đến sứ quán ta ở Jakarta, tôi đă nhận được một cú điện thoại từ sứ quán Trung Quốc gọi tới. Trương Thanh gọi điện thoại đến nói là chào trước khi rời Jakarta và cảm ơn tôi đă tác động tích cực khiến cho cuộc họp các bên Campuchia này đạt được một số kết quả (!). Tôi trả lời là tôi không dám nhận sự biểu dương đó, nếu như cuộc họp kết quả tốt th́ đó là do thiện chí của Nhà nước Campuchia.
Chả là lúc tôi xuống sân bay Jakarta cũng là lúc cuộc họp giữa các bên Campuchia vừa bế mạc sau khi đă thoả thuận lập SNC gồm 12 thành viên, chức chủ tịch c̣n để trống và tuần tới sẽ họp phiên đầu tại Bangkok để giải quyết nốt vấn đề chủ tịch SNC. Bản tuyên bố chung của cuộc họp có ghi "Các bên Campuchia chấp nhận toàn bộ văn kiện khung của P5 làm cơ sở để giải quyết cuộc xung đột Campuchia". Tôi nghĩ rằng Bộ Chính trị bảo tôi sang Jakarta có thể là một động tác sách lược để tỏ ra với Trung Quốc là ta tích cực thực hiện thoả thuận Thành Đô. C̣n Trương Thanh gọi điện cảm ơn tôi thực ra cũng là một sự vỗ về của Trung Quốc để khuyến khích tôi tiếp tục cố gắng thực hiện thoả thuận Thành Đô! Nhưng sự khuyến khích đó lại có tác dụng trái ngược lại, làm thức tỉnh cái con người bướng bỉnh trong tôi. Từ đầu, tôi và số anh em chuyên nghiên cứu vấn đề Campuchia và quan hệ với Trung Quốc trong Bộ Ngoại Giao đă rất không thông với thoả thuận Thành Đô v́ nhiều lẽ, nay tôi càng thấy ḿnh không thể hành động trái với điều ḿnh cho là lẽ phải.
Ngày 13.9.90 tôi lại được trong nước chỉ thị đi thẳng từ Jakarta sang Bangkok để theo dơi phiên họp đầu tiên của SNC ở đó. Sáng 14.9.90 Bí thư thường trực Bộ Ngoại Giao Thái Kasem mời tôi tới Bộ Ngoại giao Thái Lan nói chuyện. Chủ đề câu chuyện vẫn là vấn đề Campuchia. Kasem hỏi ḍ tôi về thoả thuận giữa Việt Nam và Trung Quốc về cơ chế SNC. Tôi trả lời đó chỉ là những tin đồn không căn cứ, không nên tin. Trưa hôm đó, Sok An, thứ trưởng ngoại giao Campuchia, t́m đến gặp tôi. Anh hỏi ư kiến về cuộc họp SNC ở Bankok sắp tới, thái độ ta nên như thế nào nếu đối phương đ̣i đưa Sihanouk làm chủ tịch SNC và là thành viên thứ 13 cuả SNC? Tôi gợi ư cần giữ vững nguyên tắc hai bên ngang nhau. Để thiện chí, một lần nữa, ta có thể nhận cho đối phương thêm một người nhưng bên ta cũng phải thêm một người (mỗi bên 7 người). Không 12 th́ 14 chứ không nhận 13. Sau đó tôi lại được anh Sok An cho biết là Kraisak, con trai Thủ tướng Chatichai và là thành viên trong nhóm cố vấn của Thủ tướng Thái, đă bảo anh rằng ông ta được Bộ Ngoại giao Thái thông báo là Việt Nam cũng ủng hộ việc lập SNC với 13 thành viên do Sihanouk đứng đầu. Tôi nói với Sok An đấy là điều bịa đặt và tôi sẽ gặp Kraisak dể nói lại. Chiều hôm khi gặp Kraisak, tôi nói khá thẳng rằng: "Không thể coi ông Sihanouk là ông chủ ở Campuchia, là vua trên tất cả. Vấn đề thành phần cũng như chức chủ tịch SNC phải do người Campuchia quyết định. Việt Nam và Trung Quốc không có quyền bỏ phiếu về vấn đề đó". Sau đó Kraisak kể lại cả cho Kasem. Kết quả là cuộc họp SNC phiên đầu tiên 17.9.90 tại Bangkok đă tan vỡ v́ Hunxen không chấp nhận công thức "6+2+2+2+1", cự tuyệt bầu Sihanouk làm chủ tịch với tư cách là thành viên thứ 13 của SNC. Hẳn Trung Quốc đă gắn trách nhiệm hoặc ít ra cũng là một phần trách nhiệm về thất bại đó cho tôi.
Hạ tuần tháng 9.90, Trung Quốc đón Phó Thủ tướng Vơ Nguyên Giáp thăm Trung Quốc và dự lễ khai mạc á Vận Hội (ASIAD) 11 với tư cách là "khách mời đặc biệt của Chính phủ Trung Quốc" (tuy nhiên báo chí Trung Quốc vẫn đưa tin việc Trung Quốc mời Vơ Nguyên Giáp là thể theo yêu cầu của ta, dù rằng ngày 4.9.90 khi tiếp đoàn cấp cao của ta ở Thành Đô chính Giang Trạch Dân đă nói sẽ mời anh Giáp dự khai mạc ASIAD như một cử chỉ thiện chí của họ). Ngày 24.9.90 khi tiếp Đại tướng Vơ Nguyên Giáp, Thủ tướng Lư Bằng có nói: "Sau cuộc gặp cấp cao ở Thành Đô, cuộc họp Jakarta kết quả tốt, đă ra được tuyên bố SNC 13 người. Song đến khi họp SNC ở Bangkok th́ không tốt. Xin nói thẳng thắn với đồng chí là chúng tôi thấy Thứ trưởng Trần Quang Cơ có tác dụng xấu trong việc này. Khi Kasem hỏi có phải thực sự giữa Việt Nam và Trung Quốc đă đi đến thoả thuận lập SNC gồm 13 người hay không? Trần Quang Cơ đă đáp rằng hoàn toàn không có việc đó; đó hoàn toàn là những điều dối trá. Chúng tôi không biết tại sao Thứ trưởng Trần Quang Cơ lại nói những lời như vậy, hoàn toàn truyền đạt thông tin không đúng đắn". Anh Giáp đáp: "Khi về tôi sẽ hỏi lại về phát biểu của đồng chí Cơ. Nếu có như vậy th́ đây không phải là ư kiến của Trung ương chúng tôi. Tôi không biết việc này v́ tôi không phụ trách công tác ngoại giao".
Tiện đây tôi thấy cũng nên ghi lại một chuyện có thể giúp cho chúng ta hiểu thêm đặc điểm của người Trung Quốc: sau khi đến Bắc Kinh, Đại tướng Vơ Nguyên Giáp có đề nghị gặp một số tướng lĩnh trong quân đội Trung Quốc như Dương Đắc Chí (Dương là tổng chỉ huy cuộc chiến tranh đánh Việt Nam năm 1979). Nhưng Dương nói một cách bực tức: "Đời nào tôi lại gặp ông ta. Mộ của các cán bộ chiến sĩ c̣n chưa xanh cỏ!". Ngày 1.10.90 Dương cùng một số tướng lĩnh khác c̣n gọi điện thoại thăm hỏi động viên sĩ quan binh lính ở Vân Nam, Quảng Tây. Nhà văn quân đội Lư Tôn Bảo tác giả cuốn "Ṿng hoa dưới chân núi cao" viết về cuộc tấn công vào Việt Nam tháng 2.79, phát biểu: "Xem tin Lư Bằng tiếp Vơ Nguyên Giáp mà trong ḷng tôi cảm thấy bứt rứt. Giờ đây chúng ta phải xem xét lại xem có gây ra cuộc chiến tranh đó không? Chẳng những phần lớn sĩ quan binh lính dưới đơn vị không thông ngay cả một số tướng lĩnh cao cấp cũng không thông nổi".
Tư liệu trên đây tôi lấy ở bài "Vơ Nguyên Giáp thăm Bắc Kinh gây chấn động" của Quan Nghiệp Thành đăng trên báo "Tranh Minh" xuất bản ở Hồng Kông tháng 11.90. Từ đó đến nay, tôi vẫn phân vân là giữa người Việt Nam và người Trung Quốc đáng lư ra ai là người phải nhớ dai hơn về sự kiện tháng 2.79?

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:20 PM
16. Món nợ Thành Đô [Từ tháng 9.90, Trung Quốc luôn coi ta mắc nợ họ về thoả thuận Thành Đô, đ̣i ta thực hiện thoả thuận đó,] cụ thể là tác động với PhnomPenh nhận SNC có 13 thành viên và do Sihanouk làm Chủ tịch_. Với cách làm đó, họ khơi sâu thêm bất đồng trong nội bộ taẨ Trung Quốc thấy rằng việc thực hiện thoả thuận Thành Đô gặp trở ngại chính từ Bộ Ngoại giao nên chủ trương chia rẽ nội bộ ta càng trắng trợn hơn. Đại sứ mới của Malaysia ngày 3.10.90 đến chào xă giao, nói với tôi là ở Bắc Kinh người ta đưa tin là có sự khác nhau giữa Bộ Ngoại giao và lănh đạo Đảng về chủ trương đối ngoại cho nên trong chuyến đi Thành Đô gặp cấp cao Trung Quốc không có ông Nguyễn Cơ Thạch. Sau Thành Đô, trong khi ta nới rộng hoạt động của sứ quán Trung Quốc ở Việt Nam th́ phía Trung Quốc lại tỏ ra lạnh nhạt với Bộ Ngoại giao công kích lănh đạo Bộ Ngoại giao Việt Nam; hạn chế hoạt động của Đại sứ ta ở Bắc Kinh, không sắp xếp Đại sứ ta tham dự vào cuộc Lư Bằng tiếp anh Vơ Nguyên Giáp, anh Vũ Oanh; cử cán bộ cấp thấp tiếp và làm việc với Đại sứ ta. Trung Quốc một mặt khẳng định là vấn đề Campuchia chưa giải quyết th́ quan hệ Trung - Việt "chỉ có bước đi nhỏ", mặt khác thăm ḍ và tích cực tác động đến vấn đề nhân sự và phương án chuẩn bị Đại hội VII của Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ họp vào giữa năm 1991. Từ tháng 3.91, tại kỳ họp Quốc hội Trung Quốc khoá 7, Lư Bằng tuyên bố "quan hệ Trung - Việt đă tan băng" và có một số điều chỉnh mềm dẻo hơn trong vấn đề Campuchia. Về vấn đề SNC của Campuchia. Trung Quốc không cố bám giữ con số 13, tạm gác vấn đề chủ tịch, phó chủ tịch, đưa ra công thức "Sihaouk chủ tŕ các cuộc họp SNC". Từ chỗ chỉ có quan hệ với 3 phái, sau cuộc gặp SNC ở Pattaya (Thái Lan), Trung Quốc chuyển sang quan hệ trực tiếp với Nhà nước Campuchia, mời Hunxen thăm Bắc Kinh trong 3 ngày (22 - 24.7.91).
Chiều chủ nhật 18.11.90 họp BCT về vấn đề Campuchia. Từ sau khi P5 thoả thuận về văn kiện khung (28.8.90) cuộc đấu tranh về vấn đề Campuchia đi vào giai đoạn cuối, gay gắt và quyết liệt. Thay mặt Bộ Ngoại giao, tôi tŕnh bày đề án về nguyên tắc đấu tranh về văn kiện khung của P5 và về vấn đề SNC để BCT cho ư kiến. Khi tôi tŕnh bày xong, anh Thạch đề nghị BCT khẳng định 2 điểm:
1. Vấn đề SNC là vấn đề nội bộ của Campuchia, ta không ép bạn được, phải tôn trọng chủ quyền của bạn;
2. Về văn kiện khung, ta phải bác những điểm vi phạm Hiến chương LHQ. Nếu không sau này có ảnh hưởng đến vấn đề xử lư Trường Sa... Ta thấy rơ Trung Quốc và Mỹ đều nhất trí xoá Nhà nước Campuchia bằng cách khác nhau.
Cuối cuộc họp, TBT Linh kết luận: về SNC ta không thể góp ư với bạn được... Nếu nói Trung Quốc và Mỹ như nhau th́ tôi không đồng ư. Sau hội nghị Trung ương, BCT sẽ đánh giá lại một số vấn đề liên quan đến Ngoại giao như nhận định về Trung Quốc thế nào, tuyên bố hoặc nói về Trung Quốc như thế nào? Nguyễn Cơ Thạch nói luôn:Đồng ư đánh giá lại cả cuộc hội đàm ở Thành Đô.
Dự thảo Hiệp định toàn bộ về Campuchia ngày 26.11.90 do P5 thảo ra đă được các thành viên SNC Campuchia chấp nhận về cơ bản tại cuộc họp ở Paris ngày 23.12.90. Chủ trương của ta là giải pháp chính trị về Campuchia, nhất là những vấn đề nội bộ Campuchia, phải do bạn tự quyết định và chịu trách nhiệm với dân tộc Campuchia. Ta hết sức giúp đỡ họ, gợi ư để họ tránh được những thất bại không đáng có, nhưng ta không thể làm thay. Như vậy ta vừa hết ḷng giúp bạn vừa không để Việt Nam một lần nữa bị sa lầy vào cuộc đấu tranh nội bộ của Campuchia. Không để vấn đề giải pháp chính trị về Campuchia lại một lần nữa trở thành vấn đề lịch sử trong quan hệ Việt Nam - Campuchia.
Theo yêu cầu của bạn, ngày 14.1.91, tôi cùng các anh Huỳnh Anh Dũng, Lê Công Phụng, Vũ Tiến Phúc, chuyên viên về giải pháp Campuchia, sang PhnomPenh làm việc với bạn với mục đích:
a. T́m hiểu suy nghĩ và ư định của bạn về giải pháp Campuchia sau khi bạn đă chấp nhận văn kiện khung của P5 tại cuộc họp Jakarta 10.9.90 và chấp nhận về cơ bản dự thảo Hiệp định 26.11 của P5 tại cuộc họp Paris 23.12.90;
b. Thuyết phục bạn kiên quyết tách riêng các vấn đề nội bộ thuộc chủ quyền Campuchia để chỉ thaỏ luận và giải quyết trong SNC;
c. Thoả thuận kế hoạch chuẩn bị cho việc họp lại Hội nghị quốc tế Paris.
Khi tiếp tôi, anh Hunxen nói: "Trong nội bộ Campuchia, xu hướng mạnh nhất là muốn có một giải pháp chính trị giữ được thành quả cách mạng, không để cho Polpot quay trở lại... T́nh h́nh hiện nay rất tế nhị. T́nh h́nh phức tạp sẽ xảy ra nếu ta chấp nhận một giải pháp vô nguyên tắc. Chỉ cần chấp nhau một giải pháp như vậy th́ nội bộ Campuchia đă hỗn loạn rồi chứ chưa nói là kư kết. Ta giữ lập trường cứng như vừa qua là tốt. Đề nghị Việt Nam không để đẩy quá nhanh tiến tŕnh giải pháp.
Như vậy, qua các cuộc gặp Bộ trưởng Hor Nam Hong, thứ trưởng Dith Munty và thứ trưởng Sok An, nhất là qua phát biểu của Chủ tịch Hunxen chiều 16.11, có thể thấy được chủ trương của bạn cố kéo dài trạng thái đánh đàm hiện tại v́ nhiều yếu tố chủ quan khách quan khác nhau, song chủ yếu v́ trong nội bộ lănh đạo bạn xu hướng chưa muốn đi vào giải pháp c̣n rất mạnh. Hunxen cho biết theo quyết định của BCT Campuchia, trong cuộc họp Trung ương ngày 17.1.91, ông ta sẽ thông báo cho Trung ương là "năm 1991 sẽ chưa có giải pháp". Tuy nhiên, tôi lại có cảm thấy trong suy nghĩ cũng như trong hành động lănh đạo Campuchia đang có nhiều mâu thuẫn lúng túng, chưa xác định được cho ḿnh một đường lối rơ ràng mạch lạc, mà chỉ lo đối phó từng bước với những vấn đề trong nội bộ cũng như với đối phương.
Trong lần gặp Heng Somrin ở Hà Nội ngày 24.2.91, anh Nguyễn Văn Linh vẫn cố ép bạn "cần thực hiện tốt chính sách hoà hợp dân tộc, không nên nhấn mạnh vấn đề diệt chủng, nên SNC gồm 13 thành viên và Sihanouk làm Chủ tịch". Heng Somrin về nói lại với BCT Đảng Campuchia th́ tất cả đều băn khoăn và ngại rằng Heng Somrin không thạo tiếng Việt nên nghe có thể sai sót. Thực ra, như Hunxen nói với anh Ngô Điền, khi nghe Heng Somrin nói lại những ư kiến của anh Linh, BCT Campuchia rất lo v́ thấy Việt Nam khác Campuchia nhiều quá. Ngày 13.3.91 Hunxen nói với anh Thạch: "Có thể có sách lược phân hoá Khmer đỏ, nhưng dứt khoát không thể bỏ vấn đề diệt chủng. Nếu bỏ sẽ có 3 mối nguy hiểm: sẽ mất con bài mặc cả trong đàm phán ngay từ đầu; mất lợi thế trong tổng tuyển cử; kẻ thù sẽ có lợi trong việc vu cáo Việt Nam là mọi chuyện xảy ra 12 năm qua đều do Việt Nam gây ra cả. Số lượng thành viên SNC có thể là 12 hoặc 14, không thể chấp nhận con số 13, sẵn sàng cho Sihanouk làm chủ tịch, Hunxen làm phó, không đ̣i chức chủ tịch luân phiên hay đồng chủ tịch nữa".
Trong cách làm này của ta cho thấy ta chỉ quan tâm đến điều mà ta cho là có lợi ích đối với ta mà thiếu cân nhắc xem điều đó có phù hợp với lợi ích của bạn không. Cách làm đó tất yếu ảnh hưởng xấu đến quan hệ gắn bó lâu nay giữa ta với PhnomPenh.
Đầu năm 1991, BCT đă có cuộc họp tại T78 thành phố HCM (24 - 25.1.91) để bàn về vấn đề Campuchia. Tôi tŕnh bày chủ trương tách mặt quốc tế với mặt nội bộ của giải pháp Campuchia, đồng thời báo cáo ư kiến của Hunxen cho biết là BCT Campuchia quyết định không đi vào giải pháp trong năm 1991. BCT quyết định cần thăm ḍ khả năng họp BCT 3 nước để hướng Campuchia đi vào giải pháp, họp có tính chất trao đổi, gợi ư chứ không quyết định, ta không thể ép bạn, đồng thời phải tỏ được thiện chí, tránh mọi việc làm ta bị cô lập.
Nhân dịp này, tôi đă ngỏ ư với anh Thạch là tôi muốn rút khỏi Trung ương khoá tới. Anh Thạch tỏ ư không tán thành. Đến tháng 2.91, khi có cuộc bầu đại biểu ở các tỉnh để đi dự Đại hội VII, tôi đă gửi thư cho anh Nguyễn Đức Tâm, trưởng ban Tổ chức Trung ương, xin rút khỏi danh sách dự Đại hội VII. Lúc này tinh thần tôi đă có phần mệt mỏi v́ những sự việc trong thời gian qua. Nhưng yêu cầu của tôi không được đáp ứng. Tôi nhận được giấy đi dự Đại hội tỉnh Đảng bộ Sơn la và được bầu vào Đoàn đại biểu tỉnh Sơn la đi dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII.Tháng 6.91, tôi có giấy đi dự Đại hội Đảng với tư cách đại biểu tỉnh Sơn La rồi tiếp
tục tham gia Trung ương khoá VII.
T́nh h́nh bất đồng ư kiến trong BCT càng đến gần Đại hội càng bộc lộ gay gắt. Ngày 13.4.91, trong cuộc họp BCT bàn về t́nh h́nh thế giới và đường lối đối ngoại để chuẩn bị báo cáo chính trị tại Đại hội, sau khi anh Thạch bản báo cáo về "T́nh h́nh thế giới và chiến lược đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta", Lê Đức Anh giới thiệu đại tá Lân, cán bộ Cục II Bộ Quốc pḥng, tŕnh bày về t́nh h́nh thế giới và mưu đồ đế quốc". Nghe xong, TBT Nguyễn Văn Linh phát biểu: "Chủ quan tôi nghĩ giữa bản tŕnh bày sáng nay (của Bộ Ngoại Giao) và bản tŕnh bày t́nh h́nh quân sự chiều nay của Bộ Quốc pḥng có nhiều chỗ khác nhau. Muốn thảo luận chủ trương th́ phải thảo luận t́nhh́nh trước, nhưng cách đánh gia t́nh h́nh c̣n khác nhau"
Cố vấn Phạm Văn Đồng: "Nói khôi hài lúc này thật không phải lẽ. Chúng ta cần cố gắng làm việc đúng lương tâm, nghiêm chỉnh, đúng trách nhiệm của ḿnh. BCT đă giao cho 3 đồng chí phụ trách 3 ngành làm nhưng lại chưa làm".
Lê Đức Anh: "BCT nên nghe t́nh h́nh nhiều mặt, ngay trong nước chúng ta cũng đánh giá khác nhau. Căn cứ vào đánh gía chung, mỗi ngành có đề án riêng, không làm chung được". Nguyễn Cơ Thạch đồng ư 3 ngành thảo luận để đi tới nhất trí về t́nh h́nh, c̣n công tác th́ mỗi ngành làm.
Trên tinh thần đó, ngày 2.5.91, đă có cuộc họp giữa Ngoại giao, An ninh và Quốc pḥng để thống nhất nhận định t́nh h́nh thế giới. Dự họp về phía Quốc pḥng có: Lê Đức Anh, Trần Văn Quang, Đại tá Lân (thường gọi là Lân thọt), Bộ Nội vụ có: Mai Chí Thọ; Ngoại giao có Nguyễn Cơ Thạch và 4 thứ trưởng. C̣n 3 phó ban đối ngoại: Nguyễn Thị B́nh, Trịnh Ngọc Thái, Nguyễn Quang Tạo. Thu hoạch của cuộc họp khá nghèo nàn, không đem lại được sự nhất trí trong nhận định t́nh h́nh, chỉ nhất trí được mấy điểm lư luận chung chung.
Chỉ c̣n một tháng đến ngày họp Đại hội VII, BCT họp liền gần 3 ngày (15,16 và 17.5.91) để thảo luận bản dự thảo "Báo cáo về t́nh h́nh thế giới và việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đại hội VI và phương hướng tới". BCT có mặt đông đủ. Theo dơi cuộc họp ở ghế dự thính. Số dự thính lúc đầu có 10 người, từ chiều 16.5 khi đi vào kiểm điểm việc thực hiện các Nghị quyết về đối ngoại của Đại hội VI th́ dự thính thu hẹp lại chỉ c̣n có Hồng Hà, Hoàng Bích Sơn, Đinh Nho Liêm và tôi). Từ đầu đến cuối, tôi đă nhận rơ sự đấu tranh giữa hai quan điểm về mặt quốc tế, nhất là khi đi vào phần kiểm điểm thực hiện đường lối đối ngoại, nói đến vấn đề Campuchia và quan hệ với Trung Quốc. Bản dự thảo báo cáo của Bộ Ngoại giao có nêu "đă có một số việc làm không đúng với các Nghị quyết của Bộ Chính trị", "thái độ đối với Trung Quốc có sự thay đổi qua 2 giai đoạn (trước và sau năm 1989) trái với Nghị quyết 13 của BCT (20.5.88)", _"giữa ta và bạn Campuchia_ đă bộc lộ sự khác nhau khá rơ rệt", về đối ngoại, ta "lúng túng, thiếu b́nh tĩnh" trước cuộc khủng hoảng chính trị ở Đông Âu và Liên Xô...; đă bỏ lỡ cơ hội cải thiện với ASEAN (khi Thái Lan mời Thủ tướng Đỗ Mười sang thăm, nhưng anh Mười nói phải đi Liên Xô, đi ấn Độ rồi mới đi Thái), đă làm nảy sinh tranh căi khá căng, đặc biệt khi bàn đến đúng sai trong chuyện gặp cấp cao Trung Quốc ở Thành Đô tháng 9.90 và vấn đề chống diệt chủng và "giải pháp Đỏ".
Anh Vơ Chí Công: "Về Trung Quốc rất phức tạp... BCT đă đánh giá Trung Quốc có hai mặt XHCN và bá quyền. Về XHCN cũng cần thấy là trong "nháy nháy"... Khó khăn là chưa b́nh thường hoá quan hệ... Họ đưa ra 5 trở ngại, có cái hàng trăm năm không giải quyết nổi. Ví dụ như chuyện "Liên bang Đông Dương", họ biết ta không có ư đồ đó song cứ nêu lên cốt để chia rẽ và giành lấy Lào và Campuchia, gạt ta ra... Chuyện "giải pháp Đỏ" là không được, v́ như vậy th́ có nghĩa là Trung Quốc sẽ đi với ta chống Mỹ trong lúc chủ trương của họ là tranh thủ khoa học - kỹ thuật của phương Tây để hiện đại hoá, c̣n ǵ là Trung Quốc nữa?
Tới cuối cuộc họp, Nguyễn Đức Tâm c̣n nói: "Chưa làm dự thảo Nghị quyết ngay được v́ qua thảo luận thấy ư kiến BCT c̣n khác nhau về đánh giá đúng thành tích, đúng bạn thù, đối sách. Đại hội đến nơi, sau Đại hội không c̣n BCT này nữa, tuy một số đồng chí c̣n ở lại... Mặc dù vậy Nguyễn Thanh B́nh chủ tŕ cuộc họp vẫn kết luận làm dự thảo Nghị quyết về đối ngoại.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:22 PM
17. Những vấn đề về t́nh h́nh quốc tế và chính sách đối ngoại c̣n có tranh luận
1. Về t́nh h́nh quốc tế: do tác động của cách mạng KHKT, khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia ngày càng lớn. Thách thức lớn nhất của nước ta là nguy cơ tụt hậu về kinh tế, yếu tố quyết định trong sức mạnh tổng hợp của quốc gia hiện nay chủ yếu là kinh tế.
a. Có tranh luận: nguy cơ diễn biến hoà b́nh hơn thách thức tụt hậu về kinh tế. Từ đó có ư kiến cho của quốc gia là sức mạnh an ninh quốc pḥng là chủ yếu chứ không phải chủ yếu là sức mạnh kinh tế - xă hội trong mỗi nước.
b. Về mâu thuẫn thời đại: nhiều ư kiến cho rằng những biến đổi lớn trong cục diện thế giới đă làm thay thứ tự quan trọng cuả các mâu thuẫn lớn, mâu thuẫn chính chi phối quan hệ quốc tế ngày nay không c̣n là mâu thuẫn Đông - Tây mà là mẫu thuẫn Tây - Tây. Nhưng có ư kiến cho mâu thuẫn Tây - Tây vẫn là quan trọng.
c. Về tập hợp lực lượng: ư kiến chung chủ trương đa dạng hoá quan hệ. Nhưng c̣n tranh luận là tập hợp lực lượng theo ư thức hệ hay theo lợi ích dân tộc, hoặc nói đa dạng hoá nhưng nhấn ư thức hệ, cần t́m đồng minh chiến lược.
2. Về ư đồ và chính sách của các nước lớn và ASEAN:
Mỹ: Về câu hỏi "Cục diện thế giới mới tạo cho Mỹ thời cơ hay thách thức?" (Mỹ mạnh lên hay yếu đi)
Có ư kiến cho rằng Mỹ đang tranh thủ lợi thế để thiết lập trật tự một cục do Mỹ chi phối, ư kiến khác cho rằng đang h́nh thành "trật tự đa cực", "đa trung tâm", hay trật tự thế giới đang trong quá tŕnh h́nh thành, đang có sự cân bằng giữa các nước lớn.
Mục tiêu chiến lược toàn cầu của Mỹ là xoá sạch các nước XHCN c̣n lại hay là kiềm chế các trung tâm kinh tế tư bản khác?
Lư giải hiện tượng các nước khu vực mong muốn Mỹ tiếp tục có mặt sẽ giúp ổn định khu vực, c̣n Việt Nam cho Mỹ là mối đe doạ nguy hiểm nhất.
Trung Quốc:
V́ sao các nước khu vực đều lo ngại Trung Quốc c̣n Việt Nam đặt hy vọng vào Trung Quốc (đồng minh chiến lược)?
Mặt bành trướng bá quyền của Trung Quốc là chính hay mặt XHCN là chính? Thực chất của "chủ nghĩa xă hội mang màu sắc Trung Quốc"?
Về quan hệ Mỹ - Trung Quốc (liên quan đến Việt Nam):
Dư luận chung: Mỹ lo kiềm chế Trung Quốc ở châu á - Thái B́nh Dương và mong Việt Nam góp vào đó. Nhưng có ư kiến cho Mỹ và Trung Quốc thoả hiệp bất lợi cho Việt Nam. V́ Mỹ dặt ưu tiên quan hệ với Trung Quốc cao hơn nên Mỹ sẵn sàng khi Việt Nam cho ưu tiên đó.
Đánh gía về ASEAN:
Có ư kiến cho ASEAN là tổ chức có tiếng nói, có sức sống, biết lợi dụng mâu thuẫn các nước lớn và lợi ích quốc gia v́ lợi ích nhóm nước khu vực ḿnh. Việt Nam cần sớm gia nhập tổ chức này.
3. Về chiến lược đối ngoại của ta:
Vị thế của Việt Nam có ǵ khác trước?
Đe doạ chính đối với an ninh và phát triển của ta nay là ǵ? Nguy cơ tụt hậu về kinh tế hay nguy cơ diễn biến hoà b́nh là đe doạ chính?
Biện pháp đối phó với đe doạ và thực hiện mục tiêu của ta? ("đồng minh chiến lược", "quan hệ đặc biệt").
Tập trung phát triển kinh tế có phải là lối thoát duy nhất để củng cố ổn định, ra khỏi khủng hoảng kinh tế xă hội trong nước và nâng cao vị thế và vai tṛ nước ta trên quốc tế, đối phó "diễn biến hoà b́nh" có hiệu quả nhất hay không? Ta đă đặt ưu tiên cao nhất cho phát triển kinh tế hay chưa?
Trong thực tế đối ngoại, thường có sự lúng túng ngập ngừng về ưu tiên trong các mối quan hệ sau:
+ giữa phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh chính trị (giữa nguy cơ tụt hậu về kinh tế và nguy cơ chệch hướng XHCN, nguy cơ bị diễn biến hoà b́nh).
+ Lợi ích dân tộc và nghĩa vụ quốc tế. Tập hợp lực lượng và phân biệt bạn - thù theo quan điểm ư thức hệ hay theo lợi ích dân tộc.
+ Độc lập chủ quyền và hợp tác quốc tế. Hoà nhập cộng đồng thế giới. (2/1995)_

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:24 PM
18. Đại hội VII và cái giá phải trả cho việc b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc
Từ 17 đến 27.6.91 Đảng Cộng sản Việt Nam họp Đại hội lần thứ VII đưa lại nhiều thay đổi quan trọng về nhân sự: Đỗ Mười thay Nguyễn Văn Linh làm TBT; Lê Đức Anh nay nghiễm nhiên giữ vị trí thứ 2 trong Đảng, Uỷ viên thường trực BCT kiêm bí thư trung ương phụ trách cả 3 khối quốc pḥng - an ninh - ngoại giao và lên chức Chủ tịch nước. Vơ Văn Kiệt được giới thiệu với Nhà nước cử làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng; Đào Duy Tùng thường trực Ban bí thư. Bộ ba Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Đào Duy Tùng nắm bộ phận thường trực của Bộ Chính trị và của Ban Bí thư. Đại tướng Vơ Nguyên Giáp bị gạt ra khỏi chức uỷ viên Trung ương. C̣n Nguyễn Cơ Thạch bị bật ra khỏi Bộ Chính trị và chuẩn bị thôi chức Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao... (thực ra những thay đổi về nhân sự trong BCT đă được quyết định từ tháng 5 và Trung Quốc đă biết). Dư luận quốc tế xôn xao cho rằng Nguyễn Cơ Thạch là "vật tế thần" trong việc Việt Nam b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc. Tôi nghĩ rằng đó mới chỉ là một cách nói đơn giản v́ vấn đề không chỉ là b́nh thường hoá quan hệ mà là phụ thuộc hoá quan hệ.
Trước hết vấn đề đặt ra là ai sẽ thay anh Thạch giữ chức bộ trưởng ngoại giao? Từ đầu tháng 7, tôi đă nhiều lần được triệu tập lên gặp TBT Đỗ Mười và Trưởng ban tổ chức trung ương Lê Phước Thọ (người thay Nguyễn Đức Tâm), để được thông báo và đả thông về dự định đưa tôi làm Bộ trưởng ngoại giao. Lần gặp sáng ngày 10.7.91, thấy tôi vẫn từ chối, Đỗ Mười đă hiểu lầm tưởng tôi không nhận v́ chưa được vào BCT như Bùi Thiện Ngộ - người thay Mai Chí Thọ làm Bộ trưởng Bộ Nội Vụ - nên hứa sẽ giải quyết chuyện đó sau khi nhận chức Bộ trưởng ngoại giao. Tôi nói chỉ v́ lư do "sức khoẻ" mà xin không nhận: "45 năm nay tôi liên tục công tác, cố gắng làm tốt các công việc được giao, không từ nan. Song lần này không thể nhận. Tôi chỉ có nguyện vọng và làm nốt công việc thứ trưởng ngoại giao. Đề nghị các anh quyết định theo phương án chúng tôi đề nghị ngày hôm qua: cử anh Vũ Oanh hay anh Vũ Khoan. Nhân đây tôi xin phản ảnh tư tưởng chung của anh em cán bộ nhân viên Bộ Ngoại giao là có sự đối xử chưa công bằng với Ngoại giao".
V́ sao tôi được người ta chọn để thay Nguyễn Cơ Thạch tuy biết rơ tôi có cùng quan điểm về chính trị đối ngoại với anh Thạch? Tôi nghĩ có 2 lư do: một là, che đậy ư nghĩa chính trị của việc [thay thế anh]_ Nguyễn Cơ Thạch; hai là, cơ chế mới về đối ngoại sau Đại hội VII có khả năng vô hiệu hoá hoàn toàn mới chủ trương và hành động sai khác với quan điểm của mấy vị trong Ban Thường trực BCT mới.
Sau khi tôi được miễn, đă có một cuộc vânh động khá sôi nổi quanh vấn đề này. Những tên tuổi như Vũ Oanh, Hồng Hà, Hoàng Bích Sơn, Vũ Khoan, Nguyên Dy NiênẨ được nói tới. Cuối cùng Nguyễn Mạnh Cầm, lúc đó đang là Đại sứ ta tại Liên Xô được chọn, mặc dù khi ấy ânh c̣n rất lưỡng lự.
Sau Đại hội VII, mọi vấn đề quan trọng về đối ngoại của Nhà nước đều do Hồng Hà, bí thư TƯ, phụ trách đối ngoại, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Lê Đức Anh và tất nhiên được sự tán thưởng của TBT Đỗ Mười, quyết định. Những phần công việc xưa nay vốn do Bộ Ngoại giao đảm nhiệm nay đều do Hồng Hà và Ban Đối ngoại chủ tŕ. Một thí dụ điển h́nh về v́ ư đồ cá nhân họ sẵn sàng bỏ qua danh dự và quốc thể: Ngày 5.8.91, tại cuộc họp Hội đồng Bộ trưởng, Hồng Hà tuyên bố: 'Từ nay trong quan hệ với Trung Quốc các ngành cứ tập trung ở chỗ anh Trương Đức Duy (Đại sứ Trung Quốc), không cần qua sứ quán Việt Nam ở Bắc Kinh'. Lê Đức Anh cho biết khi ở Trung Quốc, Phó ban Đối ngoại Trung Quốc Chu Lương có đề nghị: v́ lư do kỹ thuật, quan hệ giữa hai Đảng xin làm qua Trương Đức Duy. Hôm sau, Hồng Hà với tư cách Trưởng ban Đối ngoại tiếp Đại sứ Campuchia Ouch Borith, đă thông báo: "Theo sự phân công của BCT Việt Nam, từ nay đồng chí Lê Đức Anh và đồng chí Hồng Hà sẽ phụ trách việc thảo luận giải pháp Campuchia và các vấn đề liên quan. Nếu lănh đạo Campuchia muốn bàn các vấn đề trên th́ đề nghị quan hệ và thảo luận trực tiếp với 2 đồng chí đó.
Ngày 9.7.91, vừa được bầu làm TBT, Đỗ Mười gặp đại sứ Trung Quốc Trương Đức Duy tỏ ư muốn cử đặc phái viên đi Bắc Kinh để thông báo về Đại hội VII và trao đổi về quan hệ giữa hai nước. Trước đó ít ngày - ngày 11.6.91 - Bộ Ngoại Giao ta cũng đă gặp đại sứ Trung Quốc đề nghị mở lại đàm phán cấp thứ trưởng ngoại giao hai nước. Ngày 17.7, Trung Quốc trả lời đồng ư gặp cấp thứ trưởng ở Bắc Kinh từ 5.8 đến 10.8. Hai ngày sau, Trung Quốc trả lời đồng ư việc ta cử đặc phái viên gặp lănh đạo Trung Quốc, nhưng lại sắp xếp cuộc gặp đặc phái viên Đảng trước cuộc gặp thứ trưởng ngoại giaoẨ Việc làm trên cho thấy một mặt Trung Quốc muốn gặp ta ở cả hai cấp, mặt khác muốn dùng những thoả thuận với cấp đặc phái viên để ép ta trong cuộc gặp cấp thứ trưởng ngoại giao. Để đề cao công việc này, phía Trung Quốc đă đề nghị thay chữ "đặc phái viên" thành "đoàn Đại diện đặc biệt của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam" tuy Đoàn chỉ có 2 thành viên là Lê Đức Anh và Hồng Hà. Hồng Hà lúc đó là bí thư TƯ, phụ trách đối ngoại. Phụ tá đoàn là Trịnh Ngọc Thái, phó ban Đối ngoại của Đảng. Tôi nhớ khi đó Bộ Ngoại giao có đề nghị có một thứ trưởng ngoại giao là uỷ viên TƯ đi với đoàn để nắm t́nh h́nh vận dụng vào cuộc đàm phán cấp thứ trưởng ngoại giao ngay sau đó, nhưng đề nghị không được chấp nhận. Đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc Đặng Nghiêm Hoành cũng không được tham dự các hoạt động của đoàn, trong khi đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam, Trương Đức Duy lại có mặt trong mọi hoạt động chính thức của đoàn tại Trung Quốc.
Ngày 28.7.91, đoàn đă đến Bắc Kinh và trong mấy ngày sau đó đă gặp Kiều Thạch, Lư Bằng, Giang Trạch Dân thông báo khá chi tiết về Đại hội VII. Thông báo cả những ư kiến khác nhau quá tŕnh thảo luận, tranh luận và việc biểu quyết những vấn đề quan trọng trong Đại hội, và cơ cấu nhân sự của Ban Chấp hành TƯ mới..., Giang Trạch Dân và Lư Bằng tỏ ra quan tâm đến việc Việt Nam sẽ có ngoại trưởng mới (thay Nguyễn Cơ Thạch) trong kỳ họp Quốc hội tháng 8.91, Giang tỏ ư hài ḷng: "Từ đáy ḷng ḿnh, tôi hết sức hoan nghênh kết quả Đại hội VII của các đồng chí Việt Nam".
Đặc biệt mặc dù chuyến đi có mục đích gặp lănh đạo Trung Quốc thông báo về Đại hội VII và bàn quan hệ hai nước, nhưng Lê Đức Anh và Hồng Hà đă chủ động xin gặp Từ Đôn Tín tới 2 lần, chiều 29.7 và tối 31.7 để tạ lỗi (?). Mở đầu cuộc gặp chiều 29.7, Lê Đức Anh đă nói: "Năm ngoái khi đồng chí Từ Đôn Tín sang Việt Nam đă xảy ra một số trục trặc không hay lắm do phía chúng tôi gây ra (!) Đồng chí Nguyễn Văn Linh và chúng tôi khi biết việc này, chúng tôi không vui lắm. Hôm nay gặp đồng chí, tôi nói t́nh cảm của đồng chí Nguyễn Văn Linh, Đỗ Mười và của tôi... T́nh h́nh trục trặc trong quan hệ là một việc đau ḷng, nhất là giữa những người cộng sản. Khúc nhạc cũ đă qua rồi, mong các đồng chí yên tâm". C̣n Từ th́ cũng mượn dịp này để than phiền về đại sứ Đặng Ngiêm Hoành: "Một năm nay đồng chí ấy không gặp tôi, trừ khi gặp ở các cuộc chiêu đăi. Đây là lần đầu tiên tôi gặp đồng chí Hoành kể từ tháng 6 năm ngoái" (sự thực là phía Trung Quốc đă có thành kiến với anh Hoành từ trong cuộc đàm phán tháng 6.90 ở Hà Nội). Từ không quên nhắc đến điều kiện không thể thiếu có thể b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam: "Tôi rất hoan nghênh đồng chí Lê Đức Anh và đồng chí Hồng Hà là từ nay không nói diệt chủng nữa. Khi về Hà Nội nếu gặp Campuchia đề nghị các đồng chí cũng nói ư này... Nếu các đồng chí lănh đạo Việt Nam sang Trung Quốc mà cái đuôi Campuchia vẫn c̣n th́ chúng tôi khó nói với nhân dân. Mong vấn đề Campuchia được giải quyết th́ khi b́nh thường hoá quan hệ chúng tôi có thể ăn nói với nhân dân Trung Quốc và nhân dân thế giới".
Để dọn đường cho cuộc gặp cấp thứ trưởng ở Bắc Kinh tháng 8.91, tối 31.7 Hồng Hà đảm bảo với Từ Đôn Tín: "Đồng chí Lê Đức Anh và tôi sẽ làm việc trực tiếp với thứ trưởng Nguyễn Dy Niên (người được chỉ định đi đàm phán với Trung Quốc chỉ v́ chưa có "tiền sử" với Trung Quốc) trước khi đồng chí ấy đi Trung Quốc. Chúng tôi phải báo cáo với BCT để có ư kiến chỉ đạo không những về nội dung mà cả về tinh thần và thái độ làm việc. Tinh thần của chúng tôi là phấn đấu làm cho cuộc gặp thành công". Sau khi đă cam kết từ nay không nói đến vấn đề diệt chủng nữa, Hồng Hà hỏi Từ: "Tôi muốn hỏi đồng chí ngoài vấn đề diệt chủng, c̣n hai vấn đề gai góc là vấn đề quân đội các bên Campuchia và vai tṛ LHQ th́ phương hướng giải quyết nên thế nào, để chúng tôi có thể góp phần làm cho cuộc gặp thứ trưởng Việt - Trung ở Bắc Kinh sắp tới đạt kết quả tốt". Xin ư kiến đối phương và hướng giải quyết vấn đề để đàm phán trước khi đàm phán, thật là chuyện có một không hai trong lịch sử đối ngoại!
Sau khi ở Trung Quốc về, ngày 4.8.91, Lê Đức Anh và Hồng Hà gặp tôi và Nguyễn Dy Niên tại Văn pḥng TƯ Đảng để chuẩn bị cho Niên đi đàm phán với Trung Quốc. Sau khi anh Niên đọc bản đề án của Bộ Ngoại Giao, tôi nói: "Anh Hoành (đại sứ ta ở Trung Quốc) vừa điện về phía Trung Quốc thông báo có 3 buổi làm việc nhưng họ nói có thể làm một buổi là xong. Chắc chắn Từ Đôn Tín sẽ đưa văn bản buộc chúng ta phải thoả thuận. Nếu ta nhận, họ sẽ x́ ra cho các nước P5, ASEAN và bạn Campuchia. Ta sẽ ở vào thế phản bội đồng minh, phản bội bạn bè. Nếu ta đ̣i sửa văn bản của Trung Quốc th́ sẽ không ra được văn bản, đàm phán sẽ thất bại. Chúng tôi đă xem lại biên bản thấy Trung Quốc gắn rất chặt vấn đề Campuchia với việc b́nh thường hoá quan hệ, vẫn coi Campuchia là điều kiện. Trung Quốc rất khôn, khi gặp cấp cao chỉ tập trung vào vấn đề quan hệ hai nước, c̣n cái xương để lại. Gặm cái xương này, chúng ta phải giải quyết vấn đề có tính nguyên tắc. Ta quyết tâm b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc nhưng không được phá quan hệ với Campuchia và không được để thế giới thay anh Việt Nam là người tráo trở". Biết tôi quá gai góc, không chịu chấp nhận ư đồ thoả hiệp vô nguyên tắc với Trung Quốc, Lê Đức Anh và Hồng Hà chỉ nói chung chung về chuyến đi Bắc Kinh vừa qua. Hồng Hà nói: "Tinh thần tôi nắm được là ư Trương Đức Duy và Từ Đôn Tín đều lo cuộc gặp thứ trưởng thất bại. Từ có hỏi: Không biết đồng chí thứ trưởng nào gặp tôi có nắm được tinh thần này không?" Tôi liền bảo: "Như vậy càng rơ là họ có yêu cầu cao nên họ sợ ta không thể chấp nhận được". Hồng Hà nói: "Tôi hiểu họ muốn b́nh thường hoá quan hệ là chính nên họ lo". Tôi đáp: "Về mặt này th́ phải nói là Việt Nam lo hơn v́ Việt Nam mót b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc hơn." Vào cuối buổi họp, Hồng Hà nói: "Chuyến đi của anh Niên là thuận lợi, sau chuyến đi của anh Lê Đức Anh. Anh Niên cũng là nhân vật mới, không có "tiền sử". Khi nhắc đến tháng 6.90 họ rất cay cú". Lê Đức Anh thêm vào: "Sau tháng 6.90 lại có phát biểu với báo chí của hai bên nên càng tích tụ thêm, gắng thêm". (ư nói đến lần sau đàm phán tháng 6.90, giữa tôi và Từ Đôn Tín có sự phê phán nhau trên báo chí). Và đến chiều, khi họp Thường trực BCT bàn về việc đàm phán với Trung Quốc họ chỉ triệu tập anh Niên, không triệu tập tôi.
Được biết trong cuộc họp này TBT Đỗ Mười đă khẳng định là không nên v́ vấn đề Campuchia mà cản trở việc b́nh thường hoá quan hệ của ta với Trung Quốc. Về vấn đề Campuchia, họ chỉ thị cho anh Niên thoả thuận với phía TQ:
1. Không nói về vấn đề diệt chủng. Lê Đức Anh nói phải dứt khoát thôi vấn đề diệt chủng. Và TBT Đỗ Mười nhấn thêm: "Nếu nói vấn đề diệt chủng từ là đồng minh với Mỹ chống Trung Quốc" (!)
2. Nâng cao vai tṛ SNC Campuchia, hạ thấp vai tṛ LHQ.
3. giảm quan các bên Campuchia 50%
Để đảm bảo cuộc đàm phán không đi chệch khỏi quỹ đạo đă dàn xếp trước với Trung Quốc. Hồng Hà c̣n để Trịnh Ngọc Thái, phó ban Đối ngoại, ở lại Bắc Kinh để tham gia đoàn đàm phán, thực chất để giám sát Nguyễn Dy Niên có theo đúng những điều họ đă thoả thuận trước với Trung Quốc không.
Ngày 10.8.91, sau khi cái gọi là cuộc đàm phán này đạt kết quả đúng ư Trung Quốc (hoan nghênh Sihanouk giữ chức chủ tịch SNC, ủng hộ văn kiện khung của LHQ về giải pháp Campuchia), vào đúng ngày Quốc hội Việt Nam thông qua việc bổ nhiệm Nguyễn Mạnh Cầm thay Nguyễn Cơ Thạch làm bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Ngoại trưởng Trung Quốc Tiền Kỳ Tham nhận tiếp Nguyễn Dy Niên và ngỏ lời mời tân Ngoại trưởng Nguyễn Mạnh Cầm thăm Trung Quốc ngày 16.9.91 để chuẩn bị cho cuộc gặp cấp cao Trung - Việt ở Bắc Kinh.
Ta đă dự kiến sau cuộc đàm phán ở Bắc Kinh sẽ sang PhnomPenh thông báo cho bạn Campuchia nhưng tối 18.8.91 Hồng Hà lại gọi điện chỉ thị: "Theo ư kiến đồng chí Lê Đức Anh, anh Niên không phải đi Campuchia thông báo với bạn nữa và cũng không thông báo cho bất cứ ai về cuộc đàm phán ở Bắc Kinh vừa qua" (mặc dù phía TQ đă thông báo cho các nước ASEAN và các nước phương Tây rồi). Và c̣n nói thêm: "Từ nay trở đi, trên giấy trắng mực đen dùng ghi ư đồ của Trung Quốc nữa (?) v́ vấn đề này BCT đă nắm rồi."
Nói chung, từ sau Đại hội VII, tiến tŕnh b́nh thường hoá quan hệ Việt Nam - Trung Quốc như cỗ máy đă được tra dầu đầy đủ, diễn biến trơn tru theo tŕnh tự đă định. Ngày 5 - 10.11.91, sau khi Hiệp định về Campuchia được kư kết ở Pari, TBT Đỗ Mười và Thủ tướng Vơ Văn Kiệt thăm chính thức CHND Trung Hoa để hoàn thành việc b́nh thường hoá mối quan hệ bị trục trặc lớn từ tháng 2.79. Nhưng trong khi lănh đạo ta ôm kỳ vọng cùng Trung Quốc "bảo vệ CNXH chống đề quốc" th́ họ đă xác định quan hệ với ta là "thân nhi bất cận, sơ nhi bất viễn, tranh nhi bất đầu" (thân nhưng không gần, sơ nhưng không xa, đấu tranh nhưng không đánh nhau). Trung Quốc nói thế song luôn luôn lấy thế nước lớn để lấn chiếm lănh thổ lănh hải ta, và hiểm độc nhất là không ngừng tác động vào nội bộ ta.

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:26 PM
19. Hiệp 2 của Hội nghị quốc tế về Campuchia
Với đà tiến triển nhanh chóng qua các cuộc họp SNC tại Jakarta (6.91), Bắc Kinh, Pattaya (Thái Lan) và Nữu Ước (9.91), P5 quyết tâm giải quyết nhanh gọn vấn đề Campuchia làm đà giải quyết các cuộc xung đột khu vực khác, đặc biệt là Trung Đông. Cả Liên Xô lẫn Trung Quốc đều có lợi ích đồng t́nh với phương Tây - chủ yếu là Mỹ - gạt nốt những vướng mắc cuối cùng trong việc thông qua các văn bản dự thảo Hiệp định 28.11.90 của P5.
Cuối tháng 9.91, tôi dẫn đầu đoàn đại biểu nước ta đi Nữu Ước dự khoá họp thứ 10 Đại hội đồng LHQ. Khác với năm 1988, khi tôi đại diện Việt Nam dự Đại hội đồng LHQ khoá thứ 43, lần này vấn đề Campuchia đă đi sát đến giải pháp. Trong thời gian ở Nữu Ước, tôi đă tranh thủ tiếp xúc với Hunxen đang họp SNC ở đó để t́m hiểu thái độ bạn Campuchia về dự thảo Hiệp định. Tôi được biết ngày 21.9.91, Nhà nước Campuchia cuối cùng đă buông thả rất nhanh tất cả các điểm yêu cần sửa dự thảo Hiệp định. Như vậy, chỉ c̣n lại một ḿnh Việt Nam là nước duy nhất đ̣i bổ sung dự thảo về 4 điểm liên quan đến Việt Nam. Tôi vội thông báo t́nh h́nh này về nước để nhà sớm có quyết sách đích đáng cho đoàn đại biểu ta đi dự Hội nghị quốc tế Pari về Campuchia. Ngày 13.10.91 bộ phận thường trực và sau đó các đồng chí khác trong BCT đă thông qua chủ trương Việt Nam tham gia kư kết Hiệp định với 2 phương án đấu tranh về 4 điểm bổ sung của ta. Sáng 14.10, anh Vơ Văn Kiệt đă gặp tôi ở Văn pḥng Hội đồng bộ trưởng để cho ư kiến về 2 văn bản do Bộ Ngoại giao chuẩn bị cho cuộc họp về vấn đề Campuchia ở Pari. Sau khi nghe tôi tŕnh bày, anh Kiệt tán thành Tờ tŕnh BCT về phương án đấu tranh của ta tại Hội nghị quốc tế Pari, và góp ư kiến sửa lại 2 chỗ trong bản dự thảo Tuyên bố Chính phủ.
Ngày 16.10, trên đường đi Pari, tôi được điện của của Bộ báo cho biết cả Levitte, thứ trưởng Ngoại giao Pháp và Từ Đôn Tín, lúc này đă là thứ trưởng ngoại giao Trung Quốc, đều muốn gặp tôi sớm, trước ngày họp Uỷ ban Phối hợp của Hội nghị. Trên cơ sở phán đoán là cả hai đều muốn gặp để thương lượng và thúc đẩy Việt Nam rút các yêu cầu sửa đổi dự thảo Hiệp định để bảo đảm cho cuộc họp Uỷ Ban Phối hợp khỏi gặp trắc trở, tôi đă quyết định gặp Levitte trước, sau đó mới gặp Từ. Suy nghĩ của tôi là: Pháp là nước đồng chủ tịch và là nước đăng cai hội nghị, rất muốn hội nghị đạt kết quả. Đề cao được vai tṛ Pháp trên quốc tế, đồng thời gặp Pháp trước sẽ tỏ rơ được thiện chí và tính độc lập của ta, nếu gặp Trung Quốc trước gặp Pháp sau th́ sẽ chịu tiếng bị sức ép của Trung Quốc mà phải nhượng bộ.
Ngày 18.10, ngay sau khi đến Paris, tôi đă gặp Levitte thảo luận. Đúng như đă phán đoán, Pháp tha thiết mong Việt Nam có thái độ mềm dẻo đối với dự thảo Hiệp định. Cuối cùng, để tỏ thiện chí, tôi đă thoả thuận với Pháp về cách làm như sau: trong báo cáo của Tổng Thư kư LHQ trước Hội Đồng Bảo An sẽ có giải thích những điểm mà Việt Nam yêu cầu làm rơ. Và ngay trong cuộc họp Uỷ ban Phối hợp ngày 21.10.91, trong bản tŕnh bày của Phó tổng thư kư LHQ Ahmed Rafeuddin cũng phải nêu đầy đủ các giải thích này, đồng thời Levitte nhân danh chủ tịch Uỷ ban sẽ tuyên bố hoan nghênh thiện chí hợp tác của Việt Nam đă thôi không đưa các bổ sung dự thảo Hiệp định nữa v́ đă có những giải thích thích đáng của Phó Tổng thư kư LHQ. Tôi cũng thoả thuận với Levitte sẽ có cuộc gặp tay ba với Ahmed để có thoả thuận cuối cùng.
Hôm sau, tôi gặp Thứ trưởng ngoại giao Trung Quốc Từ Đôn Tín. Từ cũng có mục đích thuyết phục ta thôi không đưa các yêu cầu bổ sung nữa, nói nếu Việt Nam đưa bổ sung th́ các nước khác cũng đ̣i bổ sung để cân bằng lại, Mỹ sẽ đ̣i hoăn việc kư kết và đổ trách nhiệm cho Việt Nam.
Ngày 20.10.91, như đă thoả thuận với Pháp, ngay sau khi Phó Tổng thư kư LHQ đến Paris, đă có cuộc họp tay ba giữa Việt Nam, Pháp và Phó Tổng Thư kư LHQ Ahmed. Ahmed thoả thuận cách làm như ta đă bàn với Pháp hôm 18.10 và cho trợ lư của ông ta ghi lại các câu chữ mà ta yêu cầu nói rơ khi ông giải thích về mấy điểm bổ sung của ta. Như vậy thực chất là đă vượt mức yêu cầu của ta, nhưng để giữ cao giá, tôi nói sơ bộ thoả thuận như vậy song tôi c̣n phải xin chỉ thị Hà Nội, sẽ khẳng định lại trong sáng 21.10 trước khi bắt đầu họp Uỷ ban Phối hợp.
Sáng 21.10.91, khi đoàn Việt Nam đến Trung tâm Hội nghị quốc tế Kléber, có một đoàn viên của đoàn Trung Quốc ra mời tôi gặp Từ Đôn Tín có việc gấp cần trao đổi trước khi họp. Từ yêu cầu gặp riêng tôi nói chuyện bằng tiếng Tàu không qua phiên dịch, cho biết Mỹ định đưa bổ sung vào Định ước một đoạn lên án diệt chủng và yêu cầu tôi cho biết ư kiến. Tôi trả lời: "chuyện này bây giờ chủ yếu là vấn đề của người Campuchia, nên để các bên Campuchia có ư kiến. C̣n quan điểm của Việt Nam là đến lúc này không nên để bất cứ một vấn đề nào gây trở ngại cho việc kư kết." Từ xem ra hài ḷng về cách tỏ thái độ của ta. Nhưng cuối cùng h́nh như đă có sự thoả hiệp giữa Mỹ và Trung Quốc, Mỹ rút bỏ từ "diệt chủng" trong đoạn bổ sung và chỉ nói chung chung về "nhân quyền" và các quyền tự do cơ bản của người Campuchia cần được các nước tôn trọng.
Sau đó đă tiến hành phiên họp thứ 8 của Uỷ ban Phối hợp của Hội nghị quốc tế Paris về Campuchia_ (PICC) để thông qua lần cuối các văn kiện đưa ra Hội nghị cấp bộ trưởng. Sự việc đă diễn ra hoàn toàn đúng như đă thoả thuận giữa ta với Pháp và Phó tổng thư kư LHQ. Sau lời khai mạc của hai đồng chủ tịch Pháp và Inđônêxia, Phó Tổng thư kư LHQ Ahmed đọc bản tŕnh bày t́nh h́nh chuẩn bị triển khai việc thi hành Hiệp định sẽ được kư kết và đọc đầy đủ những lời giải thích về 4 điểm mà ta yêu cầu bổ sung (việc đưa trở lại hay đưa quân của bất cứ nước ngoài nào vào Campuchia sẽ là vi phạm Hiệp định; các thông tin cần cung cấp cho UNTAC chỉ liên quan đến các lực lượng nước ngoài c̣n có mặt ở Campuchia khi kư kết Hiệp định này; sự có mặt của sĩ quan liên lạc UNTAC ở thủ đô Việt Nam, Lào và Thái Lan không có hàm ư mở rộng quyền hạn UNTAC sang các nước láng giềng của Campuchia... phải tôn trọng đẩy đủ chủ quyền của các nước này). Đáp lại, tôi đă phát biểu hoan nghênh và ghi nhận những lời giải thích của Phó tổng thư kư LHQ. Levitte, đồng chủ tịch cuộc họp, biểu thị cảm ơn Việt Nam v́ thiện chí hợp tác.
Kết quả cả 4 văn kiện để kư kết đều đă được nhất trí thông qua trong Uỷ ban Phối hợp, không có sự tranh căi nào về thực chất cả, kể cả những vấn đề ta đă dự pḥng như: vấn đề tù binh, vấn đề Việt kiều ở Campuchia, vấn đề biên giới Việt Nam - Campuchia... đều không có đoàn nào nêu ra. Giờ đây chỉ c̣n là công việc kư kết Hiệp định của anh Nguyễn Mạnh Cầm tối 23.10.91.
Sáng 22.10.91, Đài RFI (Pháp) đă xin gặp tôi và đặt câu hỏi: "Ông tới Paris với tư cách là đại biểu của Việt Nam tham dự Hội nghị hoà b́nh về Campuchia, và hôm qua ông đă tham gia thông qua văn bản cuối cùng của Hiệp định hoà b́nh. Trước hết xin ông cho biết cảm tưởng về việc kư kết văn bản này, khi mà sau mười mấy năm chiến tranh ác liệt, nay ở Campuchia đă có hoà b́nh thực sự?" Câu trả lời của tôi lúc đó là: "Cảm tưởng của tôi đối với việc một hai ngày nữa sẽ kư kết Hiệp định hoà b́nh về Campuchia là cảm tưởng của một người sau nhiều ngày luồn rừng leo núi đă tới được quăng đường rộng thảnh thơi, và cũng là cảm tưởng của một người qua nhiều ngày đi trên sa mạc sắp đến trạm nghỉ, tuy nhiên đây không phải là trạm nghỉ cuối cùng, mà là nghỉ để tiếp tục một chặng đường mới với những thách thức mới, nhưng chắc chắn có nhiều điều hứa hẹn tốt đẹp hơn".

Tiểu Miêu
01-10-2008, 10:28 PM
20. kết thúc một chặng đường nhưng lịch sử chưa sang trang
Sau 12 năm ṛng ră, đối với chúng ta, vấn đề Campuchia coi như đă kết thúc và đă trở thành một hồ sơ của bộ phận lưu trữ trong Bộ Ngoại giao Việt Nam. Nhưng những bài học của 12 năm ấy vẫn c̣n có nhiều tính chất thời sự, nhất là bài học về chính sách và thái độ cư xử với các nước lớn.
Tiếp sau việc vấn đề Campuchia được giải quyết là việc thực hiện b́nh thường hoá quan hệ với Trung Quốc. Theo thoả thuận giữa hai bên, ngày 5.11.91, TBT Đỗ Mười và thủ tướng Vơ Văn Kiệt đă có cuộc đi thăm chính thức nước CHND Trung Hoa, đánh dấu sự b́nh thường hoá quan hệ giữa hai nước. "Quan hệ Việt - Trung tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lănh thổ của nhau, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau... Quan hệ Việt - Trung không phải là quan hệ đồng minh, không trở lại quan hệ như những năm 50 - 60..."
Tuy nhiên sau khi b́nh thường hoá quan hệ, lại dồn dập diễn ra những sự kiện xấu trên nhiều mặt quan hệ giữa hai nước, tập trung gay gắt nhất là các vấn đề liên quan đến lănh thổ trên bộ vùng biên giới Hà Giang tháng 2, 3, 4.92; vụ nối lại đường xe lửa Liên vận ở Đồng Đăng, Lạng Sơn tháng 12.91 rồi 4.5.92; Lục Lầm, Quảng Ninh tháng 5.92) và tranh chấp biển đảo mà đỉnh cao là vụ Trung Quốc công khai hoá việc kư kết họp đồng thăm ḍ khai thác dầu khí với Công ty Năng lượng Mỹ Crestone tại một vùng rộng lớn trên thềm lục địa của Việt Nam (băi Tư Chính).
V́ sao Trung Quốc tăng cường lấn ép ta vào thời điểm này? V́ Trung Quốc cho rằng t́nh h́nh đó đang thuận lợi cho họ tranh thủ gấp rút thực hiện yêu cầu tăng thế và lực (xây dựng hải quân nhanh, nổ thử bom 1000 kilôton, thi hành chiến lược "biên giới mềm") nhằm tạo cho ḿnh một vị thế đỡ bất lợi so với Mỹ và các nước lớn khác, trong đó có ư đồ gấp rút biến biển Nam Trung Hoa - mà ta gọi là biển Đông - thành vùng biển độc chiếm của Trung Quốc, từ đó khống chế toàn bộ vùng Đông Nam á.
1. Trật tự thế giới cũ không c̣n, trật tự thế giới mới chưa h́nh thành. Các đối thủ chính của Trung Quốc ở châu á - Thái B́nh Dương đều đang gặp khó khăn, Liên Xô vừa tan ră. Liên bang Nga trước mắt chưa phải là thách thức đáng kể, Mỹ đang giảm bớt sự có mặt về quân sự ở châu á - Thái B́nh Dương, tránh can thiệp nếu lợi ích của Mỹ và đồng minh không bị đụng đến.
2. Đông Nam á mới bắt đầu quá tŕnh nối lại các quan hệ giao lưu giữa hai nhóm nước đối đầu cũ. Triển vọng liên kết hay nhất thể hoá Đông Nam á, bất lợi đối với ư đồ bá quyền của Trung Quốc, đang c̣n có những trở ngại (nghi ngờ nhau do khác ư thức hệ, va chạm lợi ích, ư đồ của Thái Lan đối với Lào, Campuchia) đ̣i hỏi thời gian khắc phục Trung Quốc muốn tranh thủ thời gian này để cản phá xu thế hợp tác khu vực giữa Đông Dương, chủ yếu là Việt Nam và ASEAN tạo ra một tập hợp lực lượng thân Trung Quốc ở Đông Nam á (quân phiệt Thái, quân phiệt Myanmar, Khmer đỏ ở Campuchia và Lào nếu có thể) để khuất phục Việt Nam.
3. Bản thân Việt Nam c̣n đang lúng túng về những vấn đề chiến lược (vấn đề đồng minh, vấn đề tập hợp lực lượng, vấn đề bạn thù) trong t́nh h́nh mới sau khi Liên Xô tan ră, quan hệ với Mỹ chưa b́nh thường hoá, Trung Quốc muốn đi vào b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam trên thế mạnh.
V́ vậy Trung Quốc nhẩn nha trong các bước b́nh thường hoá quan hệ với Việt Nam, vừa tạo bề mặt thân mật gắn bó Trung - Việt, vừa xiết chặt bên trong, giành lợi thế cho ḿnh trên mọi lĩnh vực quan hệ. Cả hai mặt đều nhằm đạt mục tiêu khẳng định Việt Nam - Đông Dương là thuộc khu vực ảnh hưởng của Trung Quốc, muốn tách Việt Nam khỏi Đông Nam á và thế giới bên ngoài.
*
* *
Ngày 29.11.93, tại cuộc họp Trung ương thứ 6 khoá VII để nhận định t́nh h́nh và bàn về ảnh hưởng tới, với dự tính sẽ xin rút khỏi Trung ương trong kỳ họp Trung ương giữa nhiệm kỳ tới, tôi đă tranh thủ nói rơ quan điểm của tôi trước phiên họp toàn thể Trung ương dưới dạng tŕnh bày những suy nghĩ của ḿnh về "Thời cơ và những thách thức".
Tôi cho rằng cục diện mới lúc này có mặt thuận lợi là đang nảy sinh những xu thế phù hợp với yêu cầu mở cửa, hoà nhập vào đời sống kinh tế - chính trị quốc tế của ta, đang tạo nên thời cơ thực hiện mục tiêu hoà b́nh và phát triển của nước ta.
Đó là:
1. Xu thế độc lập tự chủ, tự lực tự cường của những nước nhỏ và vừa, có ư thức về lợi ích dân tộc của ḿnh, cưỡng lại chính trị cường quyền áp đặt của nước lớn.
2. Xu thế đa dạng hoá quan hệ đối ngoại, tăng cường ngoại gia đa phương do nhu cầu đẩy mạnh giao lưu kinh tế và an ninh tập thể.
3. Xu thế giữ hoà b́nh ổn định thế giới và khu vực nhằm bảo đảm môi trường quốc tế thuận lợi cho tập trung phát triển kinh tế.
4. Xu thế liên kết khu vực về kinh tế và an ninh khu vực.
Đồng thời, cũng có những thách thức lớn đối với an ninh và phát triển của ta, cả từ bên trong lẫn từ bên ngoài:
1. Thách thức bên trong là tệ nạn tham ô và nhũng nhiễu đang huỷ hoại sức để kháng vật chất cũng cũng tinh thần của dân tộc ta, làm giảm hẳn khả năng chống đỡ của ta đối với các thách thức bên ngoài.
2. Diễn biến hoà b́nh - một dạng biểu hiện của mâu thuẫn Đông - Tây sau chiến tranh lạnh.
3. Bá quyền bành trướng. Nguy hiểm không kém diễn biến hoà b́nh, ở sát nách ta, thể hiện lúc mềm, cứng để gây mơ hồ mất cảnh giác (điểm này trong hội nghị hầu như không có ư kiến nào đề cập tới_).
4. T́nh h́nh Campuchia c̣n đầy bất chắc với Khơ me đỏ c̣n đó, cộng với chủ nghĩa dân tộc cực đoan của người Campuchia.
Trên cơ sở nhận định về thời cơ và nguy cơ như vậy, tôi đă đưa ra kiến nghị:
1. Cần nh́n tổng thể t́nh h́nh khách quan và chủ quan, đối chiếu các thách thức với khả năng các mặt của ta để chọn cách xử lư sát thực tế, vừa sức.
2. Trước hết xử lư thách thức nào trong tầm tay của ta, tập trung chống tham nhũng để bảo tồn và tăng cường sức đề kháng pḥng ngừa thách thức bên ngoài.
3. Ưu tiên cho liên kết khu vực (Đông Nam á). Liên kết không phải để đối đầu chống nước nào.
4. Đối với các nước lớn, quan hệ hữu hảo, không đối đầu nước nào, nhưng đều giữ khoảng cách nhất định.
5. Song song với việc kết bạn, không lơ là với việc đấu tranh khi cần thiết. Song luôn giữ giới hạn. không gây nguy cơ mất ổn định khu vực.
6. Tránh không làm ǵ có thể dồn hai hoặc ba đối thủ câu kết lại vơi nhau chống ta.
Những ư kiến trên đây có thể dùng làm đoạn kết cho phần hồi ức này của tôi, v́ phản ảnh khá đầy đủ quan điểm của tôi và cho đến nay (năm 2000)_ xem ra nó chưa phải đă lỗi thời._

Tiểu Miêu
01-11-2008, 06:54 PM
Công hàm bán nước của Phạm Văn Đồng


CÔNG HÀM BÁN NƯỚC

Đây là nguyên văn bản Công hàm của Thủ Tướng Việt gian Cộng sản Phạm Văn Đồng kư ngày 14/09/1958 gởi Tổng lư Quốc Vụ Viện Trung cộng Chu Ân Lai sau khi bản Tuyên bố về lănh hải được thông qua trong kỳ họp thứ 100 của Ban Thường Trực Quốc Hội Nhân Dân Trung Quốc ngày 4 tháng 9 năm 1958)


http://i9.tinypic.com/85uxq4j.gif




Bản tự Tuyên bố của Trung Cộng về lănh hải ngày 04/09/1958


Tuyên Bố của Chính Phủ Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc
về Lănh Hải ngày 4 tháng 9 năm 1958

(Được thông qua trong kỳ họp thứ 100 của Ban Thường Trực Quốc Hội Nhân Dân ngày 4 tháng 9 năm 1958)

Declaration of The Government of The People's Republic of China on the Territorial Sea

(Approved by the 100th Session of the Standing Committee of the National People's Congress on 4th September, 1958)

The People's Republic of China hereby announces:

(1) This width of the territorial sea of the People's Republic of China is twelve national miles. This provision applies to all Territories of the People's Republic of China, including the mainland China and offshore islands, Taiwan (separated from the mainland and offshore islands by high seas) and its surrounding islands, the Penghu Archipelago, the Dongsha Islands, the Xisha islands, the Zhongsha Islands, the Nansha Islands and other islands belonging to China.

(2) The straight lines linking each basic point at the mainland's coasts and offshore outlying islands are regarded as base lines of the territorial sea of the mainland China and offshore islands. The waters extending twelve nautical miles away from the base lines are China's territorial sea. The waters inside the base lines, including Bohai Bay and Giongzhou Strait, are China's inland sea. The islands inside the base lines, including Dongyin Island, Gaodeng Island, Mazu Inland, Baiquan Island, Niaoqin Island, Big and Small Jinmen Islands, Dadam Island, Erdan Island and Dongding Island, are China's inland sea islands.

(3) Without the permit of the government of the People's Republic of China, all foreign aircrafts and military vessels shall not be allowed to enter China's territorial sea and the sky above the territorial sea.
Any foreign vessel sailing in China's territorial sea must comply with the relevant orders of the government of the People's Republic of China.

(4) The above provisions (2) and (3) also apply to Taiwan and its surrounding islands, the Penghu Islands, the Dongsha Islands, the Xisha Islands, the Zhongsha Islands, the Nansha Islands and other islands belonging to China.
Taiwan and Penghu are still occupied with force by the USA. This is an illegality violating the People's Republic of China's territorial integrity and sovereignty. Taiwan and Penghu are waiting for recapture. The People's Republic of China has rights to take all appropriate measures to recapture these places in due course. It is China's internal affairs which should not be interfered by any foreign country.


Tuyên Bố của Chính Phủ Nước Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc về Lănh Hải

(Được thông qua trong kỳ họp thứ 100 của Ban Thường Trực Quốc Hội Nhân Dân ngày 4 tháng 9 năm 1958)

Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc nay tuyên bố:

(1) Bề rộng lănh hải của nước Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc là 12 hải lư. Điều lệ này áp dụng cho toàn lănh thổ nước Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc, bao gồm phần đất Trung Quốc trên đất liền và các hải đảo ngoài khơi, Đài Loan (tách biệt khỏi đất liền và các hải đảo khác bởi biển cả) và các đảo phụ cận, quần đảo Penghu, quần đảo Đông Sa, quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa, và các đảo khác thuộc Trung Quốc.

(2) Các đường thẳng nối liền mỗi điểm căn bản của bờ biển trên đất liền và các đảo ngoại biên ngoài khơi được xem là các đường căn bản của lănh hải dọc theo đất liền Trung Quốc và các đảo ngoài khơi. Phần biển 12 hải lư tính ra từ các đường căn bản là hải phận của Trung Quốc. Phần biển bên trong các đường căn bản, kể cả vịnh Bohai và eo biển Giongzhou, là vùng nội hải của Trung Quốc. Các đảo bên trong các đường căn bản, kể cả đảo Dongyin, đảo Gaodeng, đảo Mazu, đảo Baiquan, đảo Niaoqin, đảo Đại và Tiểu Jinmen, đảo Dadam, đảo Erdan, và đảo Dongdinh, là các đảo thuộc nội hải Trung Quốc.

(3) Nếu không có sự cho phép của Chính Phủ Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc, tất cả máy bay ngoại quốc và tàu bè quân sự không được xâm nhập hải phận Trung Quốc và vùng trời bao trên hải phận này. Bất cứ tàu bè ngoại quốc nào di chuyển trong hải phận Trung Quốc đều phải tuân thủ các luật lệ liên hệ của Chính Phủ Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc

(4) Điều (2) và (3) bên trên cũng áp dụng cho Đài Loan và các đảo phụ cận, quần đảo Penghu, quần đảo Đông Sa, quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa, và các đảo khác thuộc Trung Quốc.
Đài Loan và Penghu hiện c̣n bị cưỡng chiếm bởi Hoa Kỳ. Đây là hành động bất hợp pháp vi phạm sự toàn vẹn lănh thổ và chủ quyền của Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc. Đài Loan và Penghu đang chờ được chiếm lai. Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc có quyền dùng mọi biện pháp thích ứng để lấy lại các phần đất này trong tương lai. Các nước ngoại quốc không nên xen vào các vấn đề nội bộ của Trung Quốc


http://www.trungtamdukien.org/article.php?id_article=1028
Chú thích:
Quần đảo Tây Sa (tên tiếng Tàu) tức là Quần đảo Hoàng Sa = Paracel Islands
Quần đảo Nam Sa (tên tiếng Tàu) tức là Quần đảo Trường Sa = Spratly Islands

Tiểu Miêu
01-11-2008, 07:05 PM
Đơn xin làm tay sai của Hồ Chí Minh


Đơn xin học nội trú trường Thuộc Địa của Nguyễn Tất Thành tức Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh đă viết sách ca tụng chính ḿnh bằng giọng điệu 'Lúc ấy (khi c̣n trẻ) bác không thèm vào trường Quốc Học (ở Huế), v́ trường ấy chỉ đào tạo quan làm nô lệ cho Pháp thôi". Tài liệu Đơn xin học nội trú trường Thuộc Địa chứng minh Hồ Chí Minh gian xảo và thực sự đă hết ḷng muốn làm 'nô lệ cho Pháp' mà không được. Xin trích một câu trong đơn xin học nội trú để làm bằng chứng:

"Je désirerais devenir utile à la France vis à vis de mes compatriotes et pouvoir en même temps les faire profiter des bienfaits de l' instruction."

"Tôi mong ước trở nên hữu ích cho nước Pháp đối với đồng bào tôi, đồng thời có thể làm cho họ hưởng được lợi ích giáo hóa."

Dưới đây là tài liệu của Hồ Chí Minh ra đi t́m đường cứu nước....


http://i5.tinypic.com/721c747.gif


Marseille le15 Septembre 1911

À Monsieur le Ministre des Colonies

Monsieur le Ministre

J'ai l'honneur de solliciter de votre bienveillance la faveur d'être admis à suivre les cours de l ' École Coloniale comme interne.

Je suis actuellement employé à la Compagnie des Chargeurs Réunis pour ma substance à soi de l'Amiral Latouche Tréville.

Je suis entièrement dénué de ressources et avide de m' instruire . Je désirerais devenir utile à la France vis à vis de mes compatriotes et pouvoir en même temps les faire profiter des bienfaits de l' instruction.

Je suis originaire de la province de Nghê-an, en Annam.

En attendant votre réponse que j ' espère favorable, agréez, Monsieur le Ministre , mes plus respectueuses hommages et l ' assurance de ma reconnaissance anticipée.

Nguyễn Tất Thành,

né à Vinh, en 1892 ,fils de Mr Nguyễn sinh Huy, sous docteur es-lettre

Étudiant Francais , Quốc ngữ, caractère Chinois

Tạm dịch :

Marseille ngày 15 tháng chín 1911

Kính gởi ông Bộ Trưởng bộ Thuộc Địa

Kính thưa ông Bộ Trưởng,

Tôi xin trân trọng thỉnh nguyện ḷng tốt của ông ban đặc ân cho tôi được nhận vào nội trú trường Thuộc địa.

Tôi hiện làm công nhân trong công ty Chargeurs Réunis để mưu sinh (trên tàu Amiral Latouche-Tréville).

Tôi hoàn toàn không có tài sản và khao khát được học hỏi. Tôi mong ước trở nên hữu ích cho nước Pháp đối với đồng bào tôi, đồng thời có thể làm cho họ hưởng được lợi ích giáo hóa.

Tôi gốc tỉnh Nghệ An, xứ An Nam.

Trong lúc chờ đợi sự trả lời mà tôi hy vọng là thuận lợi, xin ông Bộ Trưởng nhận nơi đây ḷng tôn kính và tri ân trước của tôi.

Nguyễn Tất Thành, sinh tại Vinh năm 1892 , con của ông Nguyễn sinh Huy, Phó Bảng. Học sinh Pháp văn, Quốc ngữ, chữ Hán