PDA

View Full Version : Tạp Ghi NGUYỄN QUƯ ĐẠI



chieunhatnang
09-04-2007, 04:42 AM
http://www.viet.no/images/stories/liv/ram713-200.jpg

MƯA NGÂU
Nguyễn Quư Đại

Tháng bảy mưa ngâu, làm chúng ta nhớ lại chuyện Ngưu Lan Chức Nữ (1) chuyện t́nh lăng mạn, nhưng đời sống hôn nhân của họ bị sông Ngân Hà ngăn cách đôi bờ, hàng năm chỉ gặp nhau một lần qua nhịp cầu Ô thước; ca dao c̣n lưu truyền trong dân gian:
Tục truyền tháng bảy mưa Ngâu
Con trời lấy chú chăn trâu cũng phiền
Nhớ ai như vợ chồng Ngâu
Một năm mới gặp mặt nhau một lần...
Tháng bảy là tháng mưa Ngâu
Bước sang tháng tám lại đầu trăng thu

Chuyện trên trời là vậy, c̣n chuyện dưới thế gian th́ nhiều vô số. Biến cố lịch sử năm 1954 chia đôi Nam-Bắc ḍng sông Bến Hải có cầu Hiền Lương nhưng ngăn cách giữa hai miền ! Đến 21 năm sau, dù được nối liền nhưng t́nh người vẫn c̣n ngăn cách!

Năm 1975 đất nước thống nhất, nhưng xảy ra nhiều chuyện tang thương. T́nh yêu, vợ chồng, cha mẹ, anh em mỗi người một phương trời, phần lớn Quan - Chức làm việc dưới chế độ VNCH, kể cả tu sĩ đều bị chính quyền CS tập trung vào trại cải tạo, nhiều gia đ́nh bị đánh tư sản đuổi đi vùng kinh tế mới…. Những người may mắn chạy thoát trước khi miền Nam bị thất thủ, v́ hoàn cảnh không thể đem theo vợ hiền con thơ, cha mẹ già. Người ở lại nhiều năm trong mong nhớ đợi chờ ….

Từ 30. 4.1975, nước mắt của người dân ở miền Nam có thể nhiều hơn mưa ngâu tháng bảy. Nhiều người vợ ở nhà phải đảm đang, gánh vác nuôi con, thay chồng phụng dưỡng cha mẹ già, dành dụm tiền bạc mang quà đi thăm chồng, vất vả xin giấy phép t́m đến trại cải tạo, bị cán bộ quản giáo lạnh lùng canh gác nghe ngóng chuyện nhà, thân nhân tới thăm nh́n nhau nức nở khóc, ngồi cách nhau một cái bàn… Tháng Bảy mưa ngâu tháng báo hiếu Mẹ trong ngày lễ Vu Lan. Tôi đeo bông hồng trắng tưởng nhớ Mẹ, không thể quên ngày xưa Mẹ tôi đường xa lặn lội đến thăm, buổi chiều ngày đó trời đổ mưa, mấy năm xa cách gặp lại Mẹ, Mẹ ôm tôi khóc thật nhiều, t́nh thương của Mẹ như nước trên nguồn luôn chảy về biển rộng bao la. Mẹ tôi nói chưa hết chuyện nhà, th́ cán bộ ra lệnh „hết giờ thăm“. Giỏ xách qùa bánh Mẹ cho, liền bị cán bộ chận lại kiểm soát, và khiển trách: „uỷ mị khóc lóc ….“

Mẹ ra về mang theo thương nhớ lo âu, nh́n theo Mẹ tôi nghẹn ngào nước mắt lưng tṛng…. Hơn 3 năm trong trại cải tạo, tôi phải trả giá quá đắt so với thời gian ra trường, làm công chức của VNCH thâm niên 8 tháng !! Ngày được trả tự do, về nhà bị quản chế, không có quyền công dân, mỗi tuần phải tŕnh diện công an Phường. Chính quyền địa phương gọi đi thủy lợi, hăm dọa đuổi đi vùng kinh tế mới.. Mẹ tôi thao thức nhiều đêm không ngủ, sau đó cho tôi mấy cây vàng và bảo:

„-Con cầm lấy t́m đường vượt biên, thế hệ con không thể sống với chế độ mới.

Tôi ra đi, may mắn đến được bến bờ tự do. Đường về quê hương đă hơn 27 năm xa cách, ngày trở về với vợ con mái tóc đă bạc màu, Cha Mẹ đă ra người thiên cổ, chúng tôi qùy trước những ngôi mộ của ông bà, cha mẹ với tấm ḷng thành thương nhớ, những giọt lệ rơi….
Hàng năm ở Đức cũng như các nước Tây Phương tổ chức ngày vinh danh Mẹ Mother´s day, ngày của Cha Father´s Day. Báo chí đăng những bài viết về Mẹ rất thiết tha, những nhạc phẩm ca tụng Mẹ tuyệt vời…. Hai ngày đó những người cha mẹ c̣n sống con cháu về chúc mừng.. Chúng tôi nhận quà của 2 con, và mua hoa để trên bàn thờ, đốt nhang đèn tưởng nhớ công sinh thành dưỡng dục, trong Kinh Thánh Cựu ước và Tân Ước đều có rất nhiều đoạn nói đến ḷng hiếu thảo đối với Cha Mẹ, đến nhà thờ nghe bản thánh ca cầu cho Cha Mẹ.

„Xin Chúa chúc lành cho đời cha mẹ con. Công ơn Người như núi non, dưỡng nuôi con bao ngày vuông tṛn…Ai qua là bao chốn xa, thấy đâu vui cho bằng mái nhà. Mai con lớn lên rồi, ra đi tung cánh trong đời, dầu xa vô bờ, vẫn nhớ đến t́nh Mẹ…..“

Lần đầu về Việt Nam, nhằm tháng bảy âm lịch. Đời sống ở Sài G̣n bon chen chạy đua theo thị trường…Nhưng người ta vẫn giữ phong tục rằm tháng Bảy cúng cô hồn, cho những linh hồn lang thang không người thờ cúng

„Dấu người thập loại biết là đâu
Hồn phách mơ màng trải mấy thu
Cồn biển nghinh ngang bầu thế giới
Những mồ vô chủ thấy mà đau..“

Buổi tối trước sân, người ta cúng bánh kẹo, chuối, trái cây… mùi nhang thơm thoang thoảng bay xa. Đám trẻ tinh nghịch trong xóm đến đứng chờ ngoài ngơ mong nhận được bánh… sau khi gia chủ cúng xong. Các Chùa Phật Giáo tổ chức lễ Vu Lan c̣n gọi là lễ Xá tội vong nhân. Sinh hoạt của Phật Giáo cũng có một vài khác biệt, Phật giáo Bắc Tông (Đại Thừa) tổ chức lễ Vu Lan; nhưng Phật Giáo Nam Tông th́ không.

Lễ Vu Lan, khởi thủy tại Ấn Độ. Lễ Vu Lan theo đạo Phật vào Trung Hoa, Đại Hàn, Đài Loan, Việt Nam, Nhật Bản. Ngoài các quốc gia ảnh hưởng Phật giáo Nam Tông như: Miến Điện, Thái Lan, Cam Bốt, Lào, Nam Dương... mỗi ngày ăn hai buổi, 6 giờ sáng và 11 giờ trưa, theo lối khất thực, Nam Tông đều không ăn cơm tối, nhưng được phép ăn mặn, không tổ chức lễ Vu Lan. Danh từ Vu Lan nguồn gốc từ tiếng Phạn Sanskrit "ullambana," được dịch là Vu Lan Bồn. Ullam theo Hán tự có nghiă là đảo huyền, treo ngược. Người Việt gọi là lễ Vu Lan, nghiă là giải thoát những khổ đau, cởi bỏ những nghiệp chướng của con người ở thế gian….
Trong kinh Phật đă dẫn chứng trường hợp của Ông Mandgalyayana theo Sanskrit; Moggallana, Pali; tiếng Hán phiên là Mục Kiền Liên, đọc tắt là Mục Liên, c̣n gọi là Đại Mục Kiền Liên, quy y theo Phật là người đệ tử "thần thông bậc nhất." đắc đạo, trở thành La hán, ông có thể nh́n thấy dưới địa ngục và đă thấy mẹ là bà Thanh Đề bị h́nh phạt, v́ kiếp trước bà mẹ làm nhiều việc ác. Ông xuống điạ ngục lấy b́nh bát đựng cơm dâng mẹ. Bà Thanh Đề cầm lấy ăn, tức thời cơm hóa ra lửa hồng…không thể ăn được. Ông đau đớn đến tŕnh đức Phật, được Phật dạy là bà mẹ của ông kiếp trước gây nghiệp chướng tội lỗi, phải chờ đến ngày Rằm Tháng Bảy, làm đại lễ mời Phật và tăng giới mười phương, cùng tụng kinh cầu nguyện phù trợ, mới có thể giúp mẹ ông giải tội. Ông Mandgalyayana làm đúng theo lời Phật dạy, và mẹ của ông được siêu thoát. Tín đồ Phật giáo noi theo gương Mục Kiền Liên và từ đó lễ Vu Lan đi vào nghi lễ Phật Giáo Bắc Tông, lưu truyền cho tới ngày nay. Vào tháng bảy cầu cho Cha Mẹ Tổ Tiên của chúng sinh, nếu con cái hiếu thảo biết dâng lễ Vu Lan cầu xin chuộc tội, cũng sẽ được xóa tội vong thân….

Trước năm 1975, các ngày lễ lớn của Phật Giáo như Phật Đản, Vu Lan thường được treo cờ, tổ chức đại lễ lớn có xe hoa lộng lẫy. Tôi đă đi ngang qua nhiều Chùa yên lặng không cờ xí như xưa ! thoáng một chút hoài cổ „dấu xưa xe ngưạ hồn thu thảo, nền cũ lâu đài bóng tịch dương“. Chùa Ấn Quang một thời làm sóng gió của phong trào tranh đấu Phật Giáo với chính quyền miền Nam, Hiện nay gắn bảng hiệu mới: Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam, không c̣n của „GHPHVNTN“ những người trước 1975, từng tranh đấu nhân danh đạo Pháp không biết họ ở đâu bây giờ?

Chú em giao việc văn pḥng Luật cho nhân viên, mời tôi đi Chùa dự lễ Vu Lan báo hiếu. Chúng tôi đến Việt Nam Quốc Tự, xe đến trước cổng đă có các em mời mua các con vật để phóng sanh. Những con khỉ, chim bị nhốt trông thật tội nghiệp, chúng mong được giải thoát, nhớ lại những năm trong trại cải tạo, tôi trả tiền mở cửa lồng cho đàn chim bay. Trong cổng Chùa hai bên bán nhang đèn, hoa sen để cúng Phật. Sân chùa đông người vội vă đến và đi. Bên trong Chánh điện khói nhang bay lên mù một khoảng không gian… tiếng chuông mơ đều đặng… Tôi muốn cảnh chùa thanh tịnh hơn, chú em đưa tôi đến gần khu du lịch Đầm sen. Ngôi chùa nhỏ tu theo phái Thiền (thờ Tổ Sư thiền). Thầy trụ tŕ là Ḥa Thượng Thích Minh Cảnh (?), chúng tôi đốt nhang đảnh lễ ở chánh điện và cúng tịnh tài. Vườn chùa có cây lá xanh tươi yên tĩnh, giếng nước trong mát vào buổi trưa „Ngọ trai“ phía sau chùa, nhiều Phật tử đang tiếp tục nấu nồi cà ri vàng sôi sùng sục, pḥng bên cạnh đă đông người sinh hoạt, mặc áo dài màu lam, nhưng không thấy ai đeo bông hồng đỏ hay trắng... Thức ăn không bán, ai muốn ăn ǵ th́ tự chọn lấy. Tôi rất thích phong cảnh thiên nhiên nơi nầy, Thầy Trụ tŕ mời chúng tôi vào dùng „cơm trưa“, thật là hân hạnh được ăn chay ở chùa thấy ḷng ḿnh thanh thản, an toàn không sợ ngộ độc! Phía sau Chánh điện là pḥng nhỏ kê dăy bàn dài, để nhiều loại bánh chay, xôi, chè, trái cây đủ loại vừa cúng xong. Những diă rau thơm giá trắng sắp thứ tự, chú Điệu đầu c̣n để chóp mang 2 tô bún tới mời… b́nh trà sen thơm ngát.

Lần đầu tiên, tôi được thưởng thức món ăn chay với bánh, xôi, chè, cúng xong trên bàn Phật. Thức ăn có mùi hương đặc biệt, mùi của trầm, hoa sen … Chúng tôi có dịp hầu chuyện với thầy trụ tŕ, được biết thầy đă từng dạy môn Hán Văn, giảng dạy cho nhiều sinh viên tu học đă lên chức Đại Đức, Thượng Toạ, v́ đông người, tôi ngại không hỏi nhiều về vấn đề tự do Tôn giáo… Thầy am hiểu sinh hoạt của người Việt hải ngoại, đại đức Thích Đồng Văn trụ tŕ chùa Tâm Giác Munich được tấn phong lên Thượng Toạ nhiều người chưa biết, nhưng thầy đă biết… Trong nước các ngày lễ lớn, tổ chức đúng ngày tháng theo âm lịch, nhưng ở hải ngoại thường chọn ngày cuối tuần, v́ trong tuần mọi người phải đi làm việc. Sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng người Việt tỵ nạn khắp nơi trên thế giới, luôn phát huy và trường tồn, mang bản sắc văn hoá Việt Nam hoàn toàn độc lập và tự do. Người Việt hải ngoại đă đóng góp nhiều về việc từ thiện, gởi tiền về giúp tu sửa Chùa, nhà Thờ bên quê nhà.
Thời gian ở Việt Nam tôi dành th́ giờ đến các nơi mang dấu ấn lịch sử, như nhà thờ cha Tam ở Chợ lớn, nơi cố TT ngô Đ́nh Diệm dự thánh lễ cuối cùng, Thánh Thất Cao Đài, Cồn Phụng của ông Đạo Dừa (Vừa). Tôi muốn đến Thanh Minh Thiền Viện thăm danh tăng đại lăo Hoà thượng Thích Quảng Độ, nhưng có người khuyên đừng tới đó, gây ảnh hưởng người nhà. Ông bạn tôi làm nghề giáo trước 1975 được hoăn dịch gia cảnh, nên được dạy học tiếp tục đă kể với tôi:

- Đứa học tṛ lớp 9 con nhà nghèo cha mẹ mất sớm, ở với bà ngoại đi học chăm và ngoan, không ngờ nó nghe lời bạn bè bán cần sa kiếm tiền, bị bắt giam ở khám Chí Hoà. V́ t́nh thầy tṛ, ông xin giấy phép tới thăm, lấy t́nh thương khuyên bảo, cũng như hứa sau khi hết thời gian tù về sẽ giúp nó học lại để thành người tốt hơn. Sau đó ông gặp người học tṛ khác làm công an cho biết, sở CA thành phố có lệnh cho theo dơi thầy, v́ đi thăm can phạm buôn bán ma tuư… ông khuyên tôi, đừng để thân nhân bị ảnh hưởng trong lúc tôi ở trong nhà, Thanh Minh thiền viện thuộc GHPGVNTH trước 1975, nhà nước CSVN không công nhận, ngày nay chỉ có Giáo Hội quốc doanh mà thôi. Nên ngày đêm, có công an thường phục theo dơi ai đến tiếp xúc với các Sư. Thật ra tôi nghe danh và kính mến Ḥa Thượng, muốn đến thăm ngài chứ không mang một sứ mạng nào hết !

Lần đến Cần Thơ, tôi muốn đến ṭa Tổng Giám mục, thăm vị Linh mục trước đây theo học thần học ở Roma, xong tiến sĩ về làm Phó TGM, bị chú em từ chối với lư do v́ đi xe nhà, nếu đến đó bị CA ghi bản số xe th́ phiền phức…. Như vậy chúng ta đă hiểu được vấn đề Việt Nam có tự do hay không ? Những người đấu tranh bất bạo động cho tự do, dân chủ, đều bị kết tội theo điều 88 h́nh luật !!

Tôi cũng hỏi một vài Tu sĩ về vấn đề tự do tôn giáo, đều được trả lời như nhau: theo lệnh của nhà nước đi tu phải „đẹp đạo tốt đời„ dù xuất gia đi tu, nhưng vẫn bị sự quản lư của công an và nhà nước… Vấn đề nầy khác trước 1975 ai muốn tu th́ vào Chùa, Chùa có sinh hoạt độc lập và được tôn trọng trong khuôn viên của Chùa, Cảnh sát không được bước vào kiểm soát ! Giáo Hội tự trị có nhiều cơ sở văn hoá riêng, các trường Trung và Đại học…

Sau hơn 3 thập niên Việt Nam hoà b́nh, nh́n bề ngoài kinh tế phát triển, dân trí phải tiến bộ, nhưng không tiến được c̣n thụt lùi, con gái nhà quê bị rao bán làm nô lệ, xuất cảng lao động v.v.. Môi trường sông nước bị ô nhiễm trầm trọng, Thành phố tăng khoảng 8 triệu người, nhưng không có nhà vệ sinh công cộng… Nhà thờ Đức Bà theo lịch sử 300 năm, nhưng góc cạnh phiá sau tường bị xâm thực, đổi màu v́ người ta quên sự trang nghiêm của Giáo Đường làm nơi ấy để đi tiểu. Thế kỷ thứ 21 mà Việt Nam vẫn c̣n tŕnh trạng như các nước chậm tiến, thiếu văn hoá.
Mùa Vu lan ở Sài G̣n không thấy Đoàn Thanh Niên Phật Tử áo lam đeo huy hiệu hoa sen? Ngoài phố chỉ thấy xe cộ xuôi ngược vội vă đêm ngày, đám trẻ „cháu ngoan“ th́ khăn quàng đỏ. Chùa, nhà Thờ không có cái nào được xây thêm (ngoại trừ ở Đà Lạt có thêm Thiền viện Trúc Lâm của H.T Thích Thanh Từ ?) Đi các nơi đều thấy tượng ông Hồ, đứng ở công viên, bến tàu, đầu đường xó chợ, rồi Đền thờ, phần viện bảo tàng cho ông ta...?

Tháng bảy mưa ngâu, thời tiết vẫn như vậy, nhưng nếu đời sống xă hội không thay đổi theo văn minh của nhân loại, không có tự do, dân chủ th́ con người vẫn ở cuối ḍng sông, cuộc sống chỉ lo miếng cơm manh áo, bon chen đói khổ, th́ t́nh người trở nên thiếu chân thật.. H́nh ảnh quê hương rất đẹp! lâu năm sống ở hải ngoại, ai cũng muốn một lần về viếng mộ, xây nhà thờ Tộc để trả một phần công ơn cha mẹ, tổ tiên… Đối diện với cuộc sống hơn 30 năm Xă Hội Chủ Nghiă khá nhiều đổi thay… giă từ Việt Nam, chúng ta mỗi người đều mang theo một nỗi buồn nào đó chen vào hồn. Mùa xá tội vong thân, cầu mong cho dân tộc Việt Nam cỡi bỏ bớt nghiệp chướng của nhiều năm qua, Những giọt nước mưa Ngâu tưới xuống ruộng đồng xanh tươi, Phong trào đấu tranh cho Tự do Dân Chủ sớm thành công.

(1) Ngày xưa ngày xưa có nàng Chức Nữ là con gái yêu của Thiên Vương, Nàng thường dệt vải hay ngồi bên bờ sông Ngân may áo cho các em. Ngày kia một chàng trai dắt trâu đến bờ sông, chàng tên là Ngưu Lang đẹp trai thấy nàng chàng liền si mê, Riêng nàng cũng yêu thương chàng Thiên Vương hiểu được mối t́nh của hai người nên đă ưng thuận cho Chức Nữ và Ngưu Lang kết duyên vợ chồng. Nhưng họ phải lo tiếp tục công việc sau khi cưới nhau.

Hai người sống rất hạnh phúc. Tuy nhiên suốt ngày bên nhau cho nên đă chểnh măng công việc Thiên Vương giao, khung cửi bỏ không, đàn trâu gầy đói. Thiên Vương giận dữ đầy cả hai xuống bờ sông Ngâu, nhưng bắt mỗi người ở một bên bờ. Mỗi năm Trời chỉ cho hai người gặp nhau một lần vào ngày 1 tháng 7 Âm lịch. Vào ngày ấy, bao giờ cũng mưa dầm dề, đó là nước mắt của cả Ngưu Lang lẫn Chức Nữ. Nhân dân gọi đó là mưa Ngâu. Những vợ chồng trẻ v́ nhiệm vụ hay v́ một hoàn cảnh nào đó mà luôn phải xa cách nhau thường được ví là "như vợ chồng Ngâu".

Nguyễn Quư Đại
http://www.viet.no/content/view/1550/87/

Phonglinh
04-08-2008, 05:01 AM
http://www.vietnet.no/Fig/nghevesi.jpg

VĂN VƠ B̀NH ĐỊNH

B́nh Định nằm dọc theo các tỉnh duyên hải. Quốc lộ 1 chạy ngang qua và quốc lộ 19 nối Qui Nhơn với các tỉnh Tây Nguyên. B́nh Định nơi c̣n nhiều di tích văn hoá lâu đời của dân tộc Chiêm Thành, những ngọn tháp Chàm nguy nga, cao vời vợi c̣n tồn tại đến ngày nay. ...


... Ở huyện Phù Cát có tháp Phúc Lộc tục gọi là Phốc Lốc. An Nhơn có tháp Cánh Tiên. Tuy Phước có chùm tháp Bánh Ít, tháp Thanh Trúc ở B́nh Lâm, tháp Long Triều ở Xuân Mỹ. Qui Nhơn có tháp Đôi. B́nh khê có tháp Thủ Thiện và chùm tháp Dương Long.

B́nh Định có núi Vọng phu
Có đầm Thị Mại, có cù lao Xanh
Có Cân, có Cỏ, có Gành
Có non, có nước, có ḿnh có ta
Ca dao

Sự ảnh hưởng văn hoá Việt-Chiêm, từ năm bính ngọ 1306, vua Chiêm Thành là Chế Mân (Jaya Simhavarman III trị v́ năm 1288-1307) cưới Huyền Trân công chúa, sính lễ là hai châu Ô và Lư (Rí) vua Trần Anh Tông (trị v́ 2393-1314) là anh của Huyền Trân công chúa thâu nhận 2 châu trên đổi thành Thuận Châu và Hoá Châu và sai Đoàn Nhữ Hài vào kinh lư đặt quan cai trị. Khi nhà Trần suy vi, vua Chiêm là Chế Bồng Nga (Pô Bin swor trị v́ 1360-1390) đă nhiều lần đánh chiếm lại đất từ Nghệ An trở vào Nam, và tiến quân cướp phá các vùng phiá bắc cho đến năm 1390 đánh phá tới sông Hoàng Giang, Chế Bồng Nga bị bắn chết. Từ đó quân Chiêm Thành suy yếu, năm nhâm ngọ 1402 vua Hồ Hán Thương (trị v́ 1401-1407) sai Đỗ Măn đem quân đánh Chiêm Thành vua Chiêm Ba Đích Lại (Virabhadravarman) xin nhường đất Thăng B́nh, nhưng Thượng hoàng Hồ Quư Ly đ̣i thêm vùng Cổ Lũy Động (Quảng Ngăi)

Năm Canh Th́n (1470), Hồng Đức vua Chiêm là Trà Toàn đem quân đánh phá Hóa Châu, và sai người sang Tàu cầu viện nhà Minh. Vua Lê Thánh Tôn tự cầm quân, đem đại binh 20 vạn quân đánh Chiêm Thành, phá được kinh đô là thành Đồ Bàn (Vijara) và chiếm đất đến đèo Cù mông. Từ đấy, miền nầy được sát nhập vào Đạo Quảng Nam, đặt tên là phủ Hoài nhơn (có nghiă ôm ấp t́nh người) gồm ba huyện là Bồng sơn, Phù ly và Tuy viễn.(1) Di dân người Việt đến lập nghiệp, người Chiêm Thành đă rút về phía Nam. Để đề pḥng việc Chiêm Thành đ̣i hoặc cướp lại đất, nên các vua Đại Việt đă đưa quân tinh nhuệ đến đây trấn thủ, đó là những tinh binh vơ nghệ cao cường... Những người lính này về sau ở lại lập nghiệp và họ cũng như con cháu không quên giữ ǵn truyền thống thượng vơ.. v́ sinh tồn của lưu dân, họ đă có căn bản vơ từng chiến đấu trong cuộc Nam tiến, học thêm các thế vơ của người Chiêm, Trung Hoa, xem gà đá sáng chế ra Hùng Kê quyền... phát triển ngành vơ thuật.

Từ cuối năm Mậu Ngọ (1558), Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận hoá, lập nên xứ Nam Hà, cho đến năm Năm Tân Măo (1771), Nguyễn Nhạc (? .1793) khoảng 29 tuổi cùng em, Nguyễn Huệ (1753-1792) 19 tuổi và Nguyễn Lữ (?-1788) người làng Kiên Mỹ đất Tây sơn, sau này là thôn Kiên Mỹ, xă B́nh Thành, huyện B́nh Khê nay là huyện Tây Sơn.. Thấy được sự lợi hại của vơ B́nh Định, anh em Nguyễn Huệ đă áp dụng vơ vào chiến thuật trong cuộc khởi nghĩa ở G̣ Tô đất Tây Sơn và phát huy vơ học B́nh Định. Trong binh đội Tây Sơn, mỗi chiến sĩ là một vơ sĩ. Sự huấn luyện quân đội, căn bản là tập vơ dựng cờ, vơ B́nh Định đă tiến một bước dài, phát triển đầy đủ các môn binh khí và đi vào nề nếp. Đặc điểm của vơ Tây Sơn là mỗi thế vơ đều có bài thiệu đi kèm, tức là phần lư thuyết được diễn thành thơ có vần, có điệu cho dễ đọc, dễ nhớ. Người học vơ, phải thuộc ḷng bài thiệu, đọc đến đâu múa đến đó, lư thuyết ăn khớp với thực hành. Lối học vơ này rất tiện cho việc luyện tập nhiều người cùng một lúc, được áp dụng trong trường huấn luyện quân đội của Tây Sơn, c̣n sáng chế ra điệu trống trận Tây Sơn. Người đánh, cùng một lúc sử dụng nhiều trống, tối đa 12 cái, và phải dùng thế vơ côn quyền mới đánh được. Đánh bằng dùi cả hai đầu, gọi là roi trống, vừa đánh cả hai bàn tay, cổ tay, cùi chỏ, vai... làm cho tiếng trống phát ra những âm thanh khác nhau, nghe rất hùng tráng. Lúc ra trận, dùng hai trống lớn, đánh theo vơ nhạc trận, âm thanh vang xa, dồn dập, khích động. (2)

Sự kiện chàng Lía tên thật là Vơ Văn Đoan, c̣n lưu lại một bài vè dài 1400 câu, lưu truyền trong dân gian, đă phản ảnh phần nào t́nh trạng vơ nghệ ở B́nh Định. B́nh Định là vùng đất kết hợp giữa Văn và Vơ. Ngành vơ thuật ở B́nh Định đă nẩy sinh những thiên tài quân sự như nữ tướng Bùi Thị Xuân ( ?- mất 1802) Tăng Bạc Hổ (1858-1906), Mai Xuân Thưởng (1860-1887) và nhiều danh tài lỗi lạc khác…Vơ B́nh Định lấy nhu thắng cương, các quyền cước biến hóa rất ngoại mục và nguy hiểm, Quyền đánh bằng tay chân c̣n gọi là thảo bộ như : thảo bộ Phượng Hoàng, Tứ Hải, Thiền Sư, Ngọc Trản, Thần Đồng, Lăo Mai Độc Thọ...

Roi : lối đánh vơ bằng gậy, c̣n gọi là côn. Roi phải vừa cỡ tay nắm người sử dụng th́ đường roi mới mạnh và nhanh. Có hai loại : roi trường và roi đoản. Roi trường là roi trận, dài khoảng 2,50 mét, đầu lớn là đốc roi, đầu nhỏ là ngọn roi, bài roi như Tấn Nhất Ô Du

Ai về B́nh Định mà coi
Con gái B́nh Định múa roi đi quyền
Ca dao

Trong một bài quyền hay trong một chiêu thức, vơ sinh có thể kết hợp chiêu thức của các bài quyền khác nhau để tạo ra chiêu thức mới, “kẻ khéo thắng cốt ở chỗ thật mền dẻo, chứ không phải lấy nhiều hiếp ít, lấy mạnh đề yếu”. Vơ B́nh Định đă bị thất truyền v́ thời từ thời vua Gia Long (trị v́ từ 1802-1820) thống nhất sơn hà, đă cấm đến 60 năm sau, Năm 1858, liên quân Pháp và Tây Ban Nha đánh chiếm bán đảo Sơn trà, Đà nẵng. Năm 1859, thành Gia định thất thủ. Năm 1861, mất Định tường, đảo Côn lôn và Biên ḥa. Năm 1867, Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây Nam kỳ là Vĩnh long, An giang, Hà tiên.

Trước t́nh thế khẩn trương, cần tăng cường quân đội để bảo vệ những phần đất c̣n lại, phải chống lại giặc Pháp xâm lăng, vua Tự Đức trị v́ từ (1848-1883), năm 1867 nhà vua cho thành lập trung tâm tuyển chọn vơ quan ngay trên miền đất vơ. Đó là trường thi Hương vơ B́nh Định tại phủ An Nhơn, nay là thôn An thành xă Nhơn lộc huyện An Nhơn. Mở trường thi tuyển chọn nhân tài, từ đó các ḷ vơ ở B́nh Định được phép công khai hoạt động

Thời thực dân Pháp đô hộ, từng tổ chức thi đấu vơ đài, lúc giao đấu có chiếc quan tài để sẳn, hai người giỏi phải có một người chết, dụng ư bọn Tây để tiêu diệt người tài có vơ nghệ cao cường, làm chia rẻ trong môn phái tránh việc nổi dậy chống Tây.. nhưng vơ B́nh Định vẫn duy tŕ nhờ ”nghề cha truyền con nối”. nhiều vơ sư ư thức được thâm độc của thực dân, không v́ danh lợi để giết nhau nên họ không tham dự thi đấu vơ đài.

Sau khi đánh đuổi thực dân ra khỏi đất nước. Môn vơ B́nh Định đă được phục hồi và phát triển, năm 1972 Hội vơ thuật B́nh Định được thành lập với đầy đủ các môn vơ của B́nh Định. Trước đó chỉ có Phân cuộc Quyền thuật B́nh Định được thành lập và trực thuộc vào Tổng Cục Quyền thuật Sài G̣n (Việt Nam Cộng Ḥa) Ngày càng ngày hoàn thiện hơn, nhiều vơ đường mở khắp nơi ở miền Nam và thế giới như Vơ Tây Sơn, Sa Long Cương, ....

Sinh hoạt văn hoá của người Việt khác nhau theo từng địa phương, hàng năm vào những dịp đầu năm thường có lễ hội. miền Bắc có Hội Liêm, hội Gióng, hát quan họ ở Bắc Ninh, hát trống quân, hát chèo, hát ả đào... Nghệ Tĩnh hát Phường Vải, Huế hát Cung Đ́nh, Quảng Nam hát vè, ḥ Khoang. Các tỉnh miền Nam hát vọng cổ, cải lương... riêng B́nh Định cũng là cái nôi văn hoá của nghệ thuật tuồng Hát Bội và Bài Cḥi. Người viết tuồng hát bội ở B́nh Định đó là cụ Đào Tấn (1845-1907) lúc 19 tuổi đă soạn tuồng cổ, Tân Dă Đồn nổi tiếng. Năm 22 tuổi đỗ cử nhân làm Tổng Đốc Nghệ An và thăng quan đến Hiệp Tá Đại học sĩ, Thượng thư bộ Công làm quan trải qua ba triều Tự Đức, Đồng Khánh, Thành Thái . V́ chống lại tay sai Nguyễn Thân bị cách chức về hưu. Cụ lập ra trường học Bộ Đ́nh Vinh Thạnh (nay thuộc huyện Tuy Phước, B́nh Định), dạy kịch nghệ, cụ Đào Tấn để lại một kho tàng tuồng cổ giá trị và nhiều người đă tiếp tục biên soạn tuồng hát cho đến ngày nay. Ngành hát bội bắt đầu xuất hiện ở B́nh Định, kết hợp từ lối hát ả đào ở miền Bắc, dân ca, người B́nh Định đă sáng tạo ra Hát bội, ảnh hưởng đến các tỉnh ở Quảng Nam, các xă, quận, những gánh hát nầy thường do anh em bà con ḍng họ, lập gánh để hát trong những dịp xuân về, họ dựng rạp hát nơi sân đ́nh rộng, sân khấu có màn phông cảnh đẹp. Thời chưa có điện, người ta dùng đèn, “đèn măng-sông” (lampe à manchon). Thành phố lớn, gánh hát chuyên nghiệp tŕnh diễn trong những rạp lớn, bán vé vào cửa, ở Hội an, Đà Nẵng có rạp hát tuồng Hoà B́nh ở đường Phan Châu Trinh một thời rất thịnh hành. Hát bội là một nghệ thuật sân khấu thu hút khán giả thời chưa có cải lương, kịch nói, tân nhạc và phim

Nghệ thuật Hát bội, có 2 yếu tố căn bản diễn xuất điêu luyện là hát và múa theo điệu bộ, hát hay mà múa không đẹp th́ không thể trở thành một nghệ sĩ Hát bội đúng nghĩa. Mà muốn múa đẹp th́ phải học vơ.. Không có yếu tố vơ thuật th́ sân khấu Hát bội không thể linh động. “ Má ơi đừng đánh con đau. Để con hát bội làm tuồng má coi “

Năm 1972 tôi tham dự buổi diễn thuyết của nhà văn Nguyễn Văn Xuân ở Hội Khuyến Học Đà Nẵng, chủ đề nói về Nghệ Thuật Hát Bội, ông đă đưa nhiều chi tiết của từng đào kép, Người nghệ sĩ tự vẻ mặt, hoá trang sao cho phù hợp với vai của ḿnh đóng. Đi đứng điệu bộ phải oi hùng...Khán giả danh dự được mời cầm chầu, phải là người biết rơ nghệ thuật Hát bội để đánh trống . Khi gió nhẹ phải đánh thùng, rùng, rùng... run rẩy êm ái, lúc dông gió băo tố th́ phải gơ tung tung mạnh bạo, dứt khoát. Mỗi gánh hát đều phải có người đánh trống hiểu sâu về ưu điểm, nhược điểm từng diễn viên để dùng tiếng trống phát huy hoặc hạn chế... Chuyện cầm chầu cũng là một nghệ thuật, người cầm chầu cần phải có tŕnh độ thưởng thức, phê b́nh vở diễn.. Nhà văn Nguyễn Văn Xuân đă mời các đào kép nổi tiếng diễn những vai tuồng và phân tích cho khán giả hiểu thế nào gọi là nghệ thuật Hát bội. Xă hội càng văn minh, sân khấu kịch nghệ không ngừng phát triển, nhưng bộ môn Hát bội những tuồng cổ điển tích như : Thoại Khanh Châu Tuấn, Lữ Bố hí Điêu Thuyền ....dần dần bị quên lăng,

Bài cḥi, không ai biết chính xác hội Bài cḥi xuất hiện vào thời điểm nào?. Tuy nhiên, theo tác giả Hoàng Chương-Nguyễn Có trong tác phẩm Bài Cḥi và Dân ca B́nh Định viết những năm gần đây, B́nh Định đă phục hồi lại tṛ chơi “đánh bài Cḥi” thu hút đông đảo người tham dự trong những lễ hội muà xuân. Thời gian trước đây hội Bài cḥi không c̣n phổ biến sâu rộng. Bài cḥi thường tổ chức ở ngoài trời, như sân đ́nh hoặc một nơi thoáng rộng. Người ta dựng chín hay mười cái cḥi bằng tre chia làm hai dăy. Ở giữa là cḥi của “anh hiệu” là người có tài hô bài cḥi từ những bài văn vần lục bát, theo điệu hô thai độc xướng. Những bài văn này có khi là truyền khẩu, song cũng có khi người hô ứng tác. Ngoài ra, một ban tổ chức chơi Bài cḥi gồm ba người chạy hiệu thu cờ, phát cờ; một thủ quỹ và ban nhạc gồm nhiều nhạc cụ: trống cơm, trống cái, đờn c̣, trống chầu....Trong dân gian thường truyền khẩu

Cờ bạc là bác thằng bần
Cưả nhà bán hết, ra thân ăn mày

Nhưng Bài cḥi là h́nh thức vui chơi dễ dàng và đơn giản, dựa vào sự may rủi, hên xuôi đầu năm. Bộ bài cḥi gồm 27 hoặc 30 cặp, chia làm 3 pho: Văn, Vạn, Sách. Mỗi pho có 9 hoặc 10 cặp bài có tên gọi riêng. Tùy theo mỗi tỉnh, tên gọi các con bài thay đổi, mỗi pho có chín cặp và ba cặp yêu. Trên những con bài chỉ có tượng h́nh, không ghi một chữ nào cả, (bộ bài nầy

1. Pho văn gồm chín cặp: Chín gối, Nh́ bánh, Ba bụng, Tứ tượng, Ngũ rốn, Sáu tiền,, Bảy liểu, Tám miếu, Chín Cu.

2. Pho vạn gồm chín cặp: Nhất tṛ, Nh́ bí, Tam quăng, Tứ cẳng, Ngũ trợt, Lục trạng, Thất vung, Bát bồng, Cửu chùa.

3. Pho sách gồm chín cặp: Nhất Nọc, Nh́ Nghèo, Ba Gà, Tứ Xách, Ngũ Dụm, Sáu Hường, Bảy Thưa, Tám Dây và Cửu Điều.

Ngoài 3 pho 27 cặp, c̣n có 3 cặp yêu màu đỏ là Lăo-Thang-Chi. Đôi khi người ta rút 3 cặp bài bất kỳ, mỗi pho rút một cặp, thế vào đó 3 cặp Yêu. Lăo th́ gọi Ông Ầm, Thang gọi là Thái Tử và Chi gọi là Bạch Huê. Miễn sao bộ thẻ Bài cḥi vẫn giữ y số ấn định là 27 cặp, chia đều mỗi pho 9 cặp. Người ta dán 27 con bài lên thẻ tre ngắn đều nhau bỏ vào ống, chân thẻ bài tṛn nằm hướng miệng ống. Ngoài ra c̣n 27 con bài cũng y như vậy, dán vào thẻ lớn. Cứ 3 con bất kỳ dán chung vào một thẻ. Có 9 thẻ phát mỗi cḥi một thẻ, nên thẻ lớn c̣n gọi là thẻ cḥi. Người tham dự mua đủ chín thẻ th́ cuộc chơi bắt đầu, anh Hiệu hai tay ôm ống đựng thẻ lắc mạnh nhiều lần, khi các con bài đă trộn lẫn vào nhau, anh Hiệu đưa ống cao hơn tầm mắt của anh ta, để có sự công b́nh và rút một con bài. (nhiều nơi người ta đóng hay cột cái ống bài trên cột nhà cao hơn đầu người). Mọi người hồi hộp chờ đợi tên con bài đang nằm trong tay Hiệu. Lúc ấy tiếng trống chầu thúc liên hồi, dàn nhạc cũng dồn dập tưng bừng, kích thích ḷng mong đợi của mọi người. Nhưng Hiệu chưa vội đọc tên con bài. Anh ta múa may, vái chào mọi người rồi mới cất giọng hô điệu bài cḥi bằng hai câu thơ hay cả bài lục bát tùy thích.

Hiệu phát bài đă đủ
Cho hiệu thủ bài tỳ
Hiu hiu gió thổi ngọn tre,
Chín cḥi lẳng lặng mà nghe con... bài chường.

Sau con “bài chường” là những con bài kế tiếp khác. Hiệu lại tiếp tục lắc ống rồi rút con bài khác. Và cũng theo thủ tục hô bài như đă nói trên. Ban đầu trong ống có 27 thẻ bài, nhưng bớt dần theo mỗi lần rút thẻ cho đến khi có một cḥi nào trúng được ba lần, tức là bài đă tới th́ mới chấm dứt ván bài. Khi Hiệu hô xong con bài, nếu có cḥi trúng lần thứ ba, th́ gơ mơ lên ba tiếng, hoặc trống đánh lên ba tiếng, có cḥi lại kêu lên “tới ! tới !”. Nghe tiếng ấy, người chạy hiệu liền đem một cây cờ chạy đến giao cho người chơi. Cḥi “tới” lănh cờ, cắm lên mái cḥi cho mọi người chiêm ngưỡng “vận hên đầu năm” của ḿnh. Trống đánh lên ầm vang, tạo nên không khí ngày hội khá vui. Khi bài tới, đến ván thứ tám th́ xong một hội. Lẽ ra phải chín ván v́ có chín cḥi đóng tiền, nhưng phải dành tiền ván thứ chín để ban tổ chức chi phí cuộc chơi và trả tiền công cho gánh bài cḥi. Vậy khi văn một hội th́ ban tổ chức được một khoản tiền bằng số tiền cáp của một cḥi; và cứ xong một hội th́ ít nhất cũng phải có một cḥi thua. Xong một hội, trống chầu vang lên một hồi rất dài. Ban nhạc cũng tạm nghỉ giải lao, chuẩn bị cho hội khác. Người đánh bài nếu muốn chơi tiếp th́ vẫn ngồi trên cḥi của ḿnh; nếu không th́ xuống để cḥi trống cho người khác lên thaỵ. Ở Quảng Nam Bài cḥi thời xa xưa là tṛ chơi rộm rả vào dịp tết, có nơi kéo dài cả tháng, nhưng không bắt buộc phải dựng cḥi, người ta tụ tập ở các đ́nh làng, ngồi từng nhóm với nhau trên những dăy ghế dài vui chơi thỏa mái. Người Việt sống phần lớn về Nông nghiệp, ở nông thôn đầu xuân thường rảnh rỗi, nên Tết thường kéo dài hơn các nước kỷ nghệ Tây Phương, họ chỉ mừng Tết một vài ngày.

Tháng giêng là tháng ăn chơi
Tháng hai cờ bạc tháng ba rượu chè
Ca dao

Bài cḥi là một tṛ chơi giản dị và lành mạnh. Mặc dù có ăn thua, nhưng không ai coi đây là dịp để ăn tiền người khác. Cái thú vị của tṛ chơi bài cḥi được thưởng thức sinh hoạt văn nghệ. Anh Hiệu là diễn viên chính. Anh hô những bài lục bát trên nền nhạc của giàn nhạc tấu. Các câu lục bát anh hô lên có thể là những câu cũ đă quen tai từ những lần chơi trước ở đâu đó và cũng có những câu mới mẻ đầy thú vị, hay những câu rất dí dỏm

Khi người hô, đă sử dụng các câu hát gọi trực tiếp tên quân cờ để người chơi dễ theo dơi. Dù đă có đôi chút biến đổi song hội Bài cḥi vẫn giữ được đặc thù riêng, là một sinh hoạt văn hóa trong những dịp xuân. Các câu thai là những ca dao được sử dụng nói về t́nh yêu quê hương đất nước, ca ngợi t́nh phụ mẫu, t́nh phu thê, đề cao những đức tính, phẩm chất tốt đẹp của con người, phê phán những tệ nạn xă hội, những tập tục lỗi thời, lạc hậu...

Một hai bậu nói rằng không,
Dấu chân ai đứng bờ sông hai người.

hay

Một hai họ nói rằng không
Dấu chân ai đứng bờ sông hai người

Tứ cẳng

Chú giỏi sao chú hổng đi thi,
Cứ ăn xó bếp, lại ngủ kh́ chuồng trâu.
Chú ơi, tui chẳng ưng đâu,
Trạng không xứng trạng, có hầu cũng uổng công.

Lục trạng !

Ngoài ra, tên con bài cũng được gọi trại đi hoặc đổi khác để ứng vào một câu thơ hoặc câu ca dao nào đó. Gọi khác chữ, chẳng hạn Bảy thưa thành Bảy hột. Gặp con bài này, Hiệu sử dụng một trong hai câu thơ sau đây làm câu thai:

Ước ǵ em chửa có chồng.
Anh về thưa với cha mẹ, mang rượu nồng đón em.

hoặc:

C̣n duyên mua thị bán hồng,
Hết duyên buôn mít cho chồng gặm xơ.
Gặm xơ rồi lại gặm cùi,
C̣n ba, bảy hột để lùi cho con.

Nói trại, chẳng hạn Ngũ rốn thành Ngũ rún rồi thành Ngũ ruột:

Rủ nhau đi đánh bài cḥi
Để cho con khóc đến ḷi rún ra.

hay:

Tḥ tay vào ngắt ngọn ng̣,
Thương em đứt ruột, giả đ̣ ngó lơ

Có khi dùng câu đố làm câu thai, trường hợp này th́ nội dung của câu đố đă diễn tả tên con bài nên câu chót không cần phải trùng chữ với tên con bài nữa. Chẳng hạn, gặp con bài Ba gà, Hiệu có thể hô các câu thai:

Ḿnh vàng bận áo mă tiên
Ngày ba bốn vợ tối nằm riêng một ḿnh.

Ba gà

Chiều chiều con quạ lợp nhà,
Con Cu chẻ lạt, con gà đưa tranh
Ai làm cho em bén duyên anh
Cho mây lầy núi, cho trăng lấy gió ngàn

Ba gà

Khôn ngoan đối đáp người ngoài
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau”.

Ba gà

Có trường hợp không cần nêu tên con bài mà chỉ giải nghĩa đầy đủ là được. Gặp con bài Thái tử, có thể dùng câu:

Thuyền ai thấp thoáng bên bờ,
Hay thuyền ông Lữ đợi chờ con vua.

Thái tử

Thỉnh thoảng c̣n dùng những câu thai mơ hồ, người xem khó đoán được tên con bài Nh́ bánh mà Hiệu đang nắm trong tay:

Biết rằng ai có mong ai
Sao trời lại nỡ xé hai thế này
Có sao hôm mà chẳng có sao mai
Hai đàng hai đứa t́nh phai hoa tàn.

Nh́ bánh

Cũng có lúc, cả bốn câu đều nhắc đến tên con bài. Gặp con bài Chín cu th́ câu thai sau đây điển h́nh cho trường hợp này:

Tiếc công bỏ mẳn cho cu,
Cu ăn, cu lớn, cu gù, cu bay.
Cu say mủ cả, áo dài,
Cu chê nhà khó, phụ hoài duyên anh!

Như con bài Bạch huê dùng những câu thai sau đây tuyệt hay, từ thứ dân cho đến vua cũng cần..con người từ đó sinh ra.

Ong qua muốn đậu, bướm vào muốn bu
Bốn muà xuân hạ thu đông
Khi búp khi nở, khi xù, khi tươi
Quá xuân ngó thấy mỉn cười
Sắc hay vương vấn mấy người tài danh
Có bông, có cuống, không cành
Ổ trong có mẹ, bốn vành có tua
Nhà dân cho chí nhà vua
Ai ai có của cũng mua để dành
Tử tôn do thử nhà sanh
Bạch huê mỹ hiệu xin phành ra coi

Hay

Con vợ tui tốt tợ tiên sa,
Coi trong thiên hạ ai mà dám b́ (sánh)
Lưng kḥm rồi lại da đen
C̣n hai con mắt tợ khoen trống chầu.
Gị cao đít lớn to đầu,
Lại thêm cái mặt cô sầu bắt ghê.
Việc làm trăm việc tui chê,
Chỉ thương có chút cái "Bạch Huê" nó tṛn.

Con bài Bạch Huê biểu tượng cho Yoni, phải có con bài Nhất Nọc cho Linghe đúng theo tạo hoá đă sắp đặc,

Đàn ông ta có cái nêm
Đàn bà sinh nhuỵ lại thêm mẽ đèn
Đàn bà sáng tựa hoa sen
Đàn ông giữa cửa, nọc chèn hai bên

Nhất nọc

Đi đâu mang sách đi hoài
Cử nhơn chẳng thấy, tú tài cũng không

Nhứt tṛ

C̣n duyên làm cách làm liêu
Hết duyên bí thúu, bầu thiu ai thèm

Nh́ bí

Vợ đôi, chồng một ra gi
Mỗi người mổi bụng ở th́ sao nên

Ba bụng

Ḷng thương chị bán thịt heo
Hai vai gánh nặng, c̣n đèo móc cân

Tứ móc

Tới đây giả gạo ăn chè

Ai mà không giă, ngồi hè trợt ăn

Hay

Chiều chiều vác cuốc đào lươn
Bùn trơn, lươn trợt, người thương đâu rồi

Ngũ trợt

Chú giỏi sao chú chẳng đi thi
Cứ ăn ở xó bếp lại ngủ khi chuồng trậu
Chú ơi ! tôi chẳng ưng đâu
Trạng không xứng trạng, có hầu cũng uổng công

Lục trạng

Có thương, có nhớ không em
Sao em chẳng lại, để anh mong đêm nhớ ngày

Nhất gối

Ngồi buồn nghĩ chuyện đời nay
Trai tài, gái sắc sao tày ngày xưa
Đời nay ăn sớm, ngủ trưa
Ngồi lê đôi mách bỏ thưa việc nhà

Bảy thưa

Đôi ta như đũa trong so
Không chọn mà gắp, không đo mà đều
Đôi ta đă quyết th́ liều
Tỉ như con trẻ thả diều đứt dây

Tám dây

Em nghe anh tỏ lời nầy
Em đ̣i để bỏ chuyện rày sao nên
Tào khang nghiă ở cho bền
Liễu mai hoà hợp, đôi bên thuận hoà

Bảy liễu

Lúc rày đă có trăng non
Để tôi lên xuống có con em bồng

Bát bồng

Xưa kia ai biết ai đâu
Bởi chung miếng thuốc, miếng trầu nên thương
V́ t́nh cho dạ vấn vương
Bốn phương, tám hướng, nàng nương miếu nào

Tám miếu

Em thương anh, cha mẹ cũng phải theo
Chiếc ghe buồm đang chạy, quẳng neo cũng ngừng

Tam quăng

Một cây làm chẳng nên non
Ba cây dụm lại thành ḥn núi cao”.

Ngũ Dụm:

Nghĩ duyên lận đận mà buồn
Thương nhau vàng vơ, má hường kém tươi”.

Sáu Hường

Gió đưa trăng th́ trăng đưa gió
Quạt nọ đưa đèn, đèn có đưa ai
Trăm năm đá nát vàng phai
Đá nát mặc đá, vàng phai mặc vàng
Trông cho én nhạn một ḷng
Lồng đèn thiếp xách, mâm tơ hồng chàng bưng”.

Tứ Sách

Nội dung câu thai cũng luôn thay đổi. Như con bài Nh́ nghèo, anh Hiệu phải hô mỗi lần khác nhau, gây thêm chú ư và hấp dẫn người chơi Bài cḥi

Một, anh để em ra,
Hai, anh để em ra.
Về em buôn, em bán
Trả nợ bánh tráng, trả nợ bánh xèo.
C̣n dư trả nợ thịt heo,
Anh đừng lầm em nữa, kẻo mang nghèo v́ em.

***

Chắp tay với chẳng tới kèo
Cha mẹ anh nghèo chẳng cưới được em!

***

Cây khô tưới nước cũng khô,
Vận nghèo đi tới xứ mô cũng nghèo!

***

Nhiều quan thêm khổ thằng dân,
Nhiều giầu th́ lại chết trân thằng nghèo.

***

Thấy anh, em cũng muốn theo
Chỉ sợ anh nghèo, anh bán em đi.

***

Buồn từ trong dạ buồn ra.
Buồn anh ở bạc, buồn cha mẹ nghèo.

***

Ngày thường thiếu áo thiếu cơm
Đêm nằm không chiếu lấy rơm làm giường.
Dù dơi dép bướm chật đường,
Màn loan gối phụng ai thương thằng nghèo.

V́ vậy, h́nh thức vui chơi này không chỉ có ư nghĩa giải trí đơn thuần. Đồng thời, c̣n có thể xem hội Bài cḥi chính là một sân khấu tŕnh diễn của làn điệu dân ca. Người tới bài có máu văn nghệ, hỏi đố bằng thơ, anh Hiệu cũng phải biết đáp bằng thơ. Chẳng hạn như câu hỏi đố:

Cái ǵ có trái không hoa?
Cái ǵ không rễ cho ta t́m ṭi?
Cái ǵ vừa thơm vừa thỏ
Kẻ yêu người chuộng, kẻ ḍ t́nh nhân.
Cái ǵ mà chẳng có chân?
Cái ǵ không vú xây vần lắm con?
Cái ǵ vừa trơn vừa tṛn?
Mười hai tháng chẵn không ṃn chút nao.
Cái ǵ mà ở trên cao?
Làm mưa làm gió làm sao được vầy.
Cái ǵ mà ở trên cây?
Trèo lên tụt xuống khen ai là tài.
Cái ǵ chỉ có một tai?
Cái ǵ một mặt cái ǵ ngẳng lưng?
Cái ǵ anh gảy từng tưng...

Nếu không nhanh trí, có tài ứng đối, thuộc nhiều ca dao, câu đố... Hiệu khó mà vượt qua nổi. Hiệu thưa...

Cây súng có trái không hoa.
Tơ hồng không rễ cho ta t́m ṭi.
Quế ăn vừa thơm vừa tho,
Kẻ yêu người chuộng, kẻ ḍ t́nh nhân.
Cái ốc ma không có chân.
Con gà không vú xây vần lắm con.
Sợi chỉ vừa trơn vừa tṛn,
Mười hai tháng chẵn chẳng ṃn chút nao.
Ông trời mà ở trên cao,
Làm mưa làm gió làm sao được vầy.
Con vượn mà ở trên cây
Trèo lên tụt xuống khen ai là tài
Cối xay đậu có một tai,
Trống mảng một mặt, mâm bồng ngẳng lưng.
Đàn bầu anh gảy từng tưng...

Sinh hoạt và phong tục mỗi điạ phương đều có những đặc thù riêng, nhưng không tách khỏi ḍng văn hoá chung của dân tộc Việt. Các tỉnh miền Nam thích hát vọng cổ, cải lương. Xuân về có nhiều trường đá gà, ṣng me .. Nhưng về Hát bội hay chơi Bài cḥi th́ không được phổ biến sâu rộng như các tỉnh miền Trung. Ngày nay người Việt ở hải ngoại đời sống vật chất đầy đủ, nhưng chúng ta khó t́m được lại những kỷ niệm một thời đă đi qua. Tiếc rằng nghệ thuật Hát bội hay chơi Bài cḥi là tṛ chơi truyền thống đă mai một dần, đến nay hầu như đă lăng quên.

Nguyễn Quư Đại

Tài liệu tham khảo

(1) Những câu chuyện Lịch Sử của Trần Gia Phụng Toronto 1999
(2) Đào Đức Chương Giai phẩm Xuân Tây Sơn Mậu Dần 1998)
(3) Bài cḥi dân ca B́nh Định Hoàng Chương - Nguyễn Có nhà xuầt bản Sân Khấu
(4) Tục Ngữ Ca dao dân ca Việt Nam Vũ ngọc Phan nhà bản khoa học Hà Nội
(5) Nhà Tây Sơn Trần Gia Phụng nhà xuất bản Non Nước Toronto 2005

viet.no

chieunhatnang
09-28-2008, 10:44 AM
http://www.viet.no/images/stories/div/hoibia1.jpg

“O´ZAPFT IS” Hội BEER THÁNG MƯỜI
WELCOME to OCTOBERFEST

From September 20th to October 5th 2008


Trời vào thu gió se lạnh, mang theo những chiếc lá vàng rơi, trong thời gian nầy theo phong tục tại thành phố Munich tổ chức lễ hội bia 16 ngày, gọi là lễ bia tháng 10. Theo lịch sử Hoàng tử Ludwig (sau nầy là vua Ludwig đệ nhất) cưới Công chúa Therese von Sachsen-Hildburghauen ngày 12.10.1810. Nhà vua cho mở tiệc tùng linh đ́nh trong 5 ngày khoản đăi dân chúng vui chơi ăn uống và tổ chức đua ngựa trên đồng cỏ trước cửa ngơ của thành phố, để kỷ niệm ngày cưới của Hoàng tử hàng năm thường tổ chức lễ hội ăn uống, đua ngựa …

Dân chúng ngưỡng mộ Công chúa Therese, nên lấy tên Công chúa ghép với chữ Wiese gọi đồng cỏ nầy là Theresewiese hay nói ngắn gọn là „Wiesn“ rộng 42 Hektar (0,42 km²) nơi nầy đă trở thành điạ danh tổ chức lễ bia tháng 10. Hàng năm chỉ sử dụng diện tích vào khoảng 26 đến 31 Hektar. Từ năm 1818 có thêm các tṛ chơi đơn sơ như những chiếc đu cho trẻ em và những lều nhỏ để quan khách ngồi uống bia. Từ năm 1870 kinh tế phát triễn người ta bắt đầu dựng những lều bia lớn, thu hút nhiều người đến với nhiều tṛ vui chơi được mở rộng, nhiều gian hàng bán đồ chơi, hàng kỷ niệm…. Qua lịch sử hội bia tháng 10 đến năm 2008 là lần thứ 175 và đă bị gián đoạn 24 lần không tổ chức được v́ chiến tranh, nạn dịch tả (Cholera), sự lạm phát …

1813 Bayern bận chống lại Napoleon

1854 Munich bị dịch tả (cholera- epidemie) hơn 3000 người chết

1866 Bayern chiến tranh Phổ Áo

1870 chiến tranh Đức Pháp

1873 Dịch tả

Thế chiến thế 1

sau chiến tranh chỉ tổ chức lễ hội mùa thu "Herbstfest"

1923-1924 bị lạm phát (Hyperinflation)

1939-1945 thế chiến thứ 2

1946-1948 chỉ tổ chức lễ hội mùa thu "Herbstfest"

1980 dù bị đặt bom nổ gây thương tích 200 người. và 13 người chết, nhưng vẫn tiếp tục.

Khai mạc lễ Hội bia theo truyền thống, năm nay đoàn xe hoa „Einzug der Festwirte und Brauerein/ Introduction of the fixed landlords and Brauerein diễn hành từ 10 giờ sáng thứ Bảy bắt đầu từ đường Sonnenstraße đến Oktoberfest thời gian khoảng 1 giờ. Đi đầu là đoàn ngưạ 6 con do Cảnh sát cưỡi, tiếp đến những đoàn nhạc với xe ngựa kết hoa lá rực rở của các hăng bia và rượu nho, những đàn ngựa to lớn chở những thùng bia „Fass“ bằng gỗ.

Trong đoàn diễn hành luôn có biểu tượng Münchner Kindl /Munich theo truyền thống văn hóa lâu đời "Kunst und Bierstadt/ Art and Bierstadt". Cô Stefanie Krätz được chọn làm diễn viên, cô mặc áo ḍng đen viền vàng mang giày đỏ cưỡi ngựa luôn vẩy tay chào mừng hơn 100.000 người đứng hai bên đường… Sự tích Münchner Kindl trích dẫn phần cuối bài (1)

(H́nh 3) Trong lúc đoàn người và xe hoa trên đường đến Wiesn, trước 9 giờ sáng đă có nhiều người đứng xếp hàng chờ vào các lều bia, 9 giờ tất cả các lều bia đều mở cưả cho người vào ngồi bên trong, nhưng không bán bia chờ theo đúng thông lệ lúc 12:00 trưa Thị trưởng thành phố ông Ude thuộc đảng (SPD), dùng cái vồ bằng gổ đóng vào ṿi thùng bia 200 lít, trong tiếng vổ tay vang dội hoà với tiếng nhạc trỗi lên làm tăng phần vui nhộn và náo nhiệt cùng vơí sự tham dự cuả thủ tướng tiểu bang Günther Beckstein và đông đảo quan khách…. các thùng bia khác được tiếp tục đóng ṿi, bia màu vàng thơm ngon chảy ra trong những cái ly lớn „Maß“, lễ hội bia bắt đầu „O’zapft is“.

Chúa nhật ngày 21 tháng 9 lúc 10:00 từ tượng đài Max II khởi đầu diễn hành trang phục dân tộc gọi là: Der Trachtenzug und Schützenzug zum Oktoberfest/The Trachtenzug and infantry platoon to the Octoberfest. Hơn 9000 người từ các điạ phương trong tiểu bang Bayern, và các tiểu bang khác cũng như các Quốc gia Italien/Italy, Koatien/Croatia,Östereich/Austria, Polen/Poland và Schweiz/ Switzerland Ungarn/ spanien tham dự diễn hành. Người Đức mặc sắc phục cổ truyền đàn ông quần da ngắn tới đầu gối, đội mũ có lông gà hay lông chim, trước ngực đeo nhiều huy chương. Đàn bà y phục gọi là „Dirdl“ áo hơi hở phần trên ngực, váy dài, có thêm miếng yếm cột ngang bụng dài xuống tới chân, diễn hành phô trương sinh hoạt từng vùng như các ngành tiểu công nghệ, nông nghiệp. … Đoàn người nhảy múa, tay cầm cờ đủ màu sắc. Những đoàn nhạc cổ truyền, đủ các loại nhạc khí, tiếng trống bùm bùm rộn ră, tiếng pheng la, tiếng kèn vang dội, tiếng sáo trầm bỗng ..Những chiếc kèn đồng to lớn sáng chói dưới ánh nắng ban mai. 40 chiếc xe hoa đủ loại và đoàn người, ngựa, ḅ, xe dài 7km đi qua những con đường đă định, nhiều khách danh dự ngồi trên ngựa kéo như: Thủ tướng tiểu bang Beckstein, các dân biểu……. Đài truyền h́nh ZDF chiếu trực tiếp cuộc diễn hành và khai mạc lễ hội, nhưng chúng ta đến tận nơi tham dự sẽ thấy tận mắt vui hơn, mời độc giả vào xem toàn bộ h́nh ảnh rơ ràng ngày diễn hành

http://www.ganz-muenchen.de/oktoberfest/trachten_schuetzenzug/trachtenzug.html

Năm 2008 lễ bia thứ 175 kéo dài từ ngày 19. 9 đến 5.10.2008 ngày bế mạc lễ hội năm nay là ngày lễ kỷ niệm nước Đức thống nhất „Tag der Deutschen Einheit“ ngày 03 October 1990 nhằm ngày thứ Sáu nên có cuối tuần dài vui chơi lễ hội. Lễ hội bia tháng 10 các hăng bia ở Munich sản xuất loại bia đặc biệt gọi „Oktoberfestbier“ hay „Wiesnbiere“ độ rượu (Alc) khoảng 5,3% - 6,6 % có mùi vị thơm ngon màu sắc khác nhau. Tôi không biết tửu lượng của độc giả thế nào, nhưng uống xong một Maß (1lít) sẽ thấy độ say khác với bia uống hàng ngày ! Kỷ thuật biến chế bia giống nhau, nhưng chỉ có bia sản xuất ở tận gốc có hương vị riêng, nhờ khí hậu cho sự lên men tốt, nguồn gốc nước giếng, bia chứa trong thùng gỗ…Hăng bia hiệu con sư tử „Löwenbräu“ có sản xuất tại Hoa Kỳ, Trung Quốc.. nhưng uống hơi nhạt? ḿnh có thể so sánh rượu đế nấu ở Cai Lậy, Thủ Thừa Long An ngon hơn ở Hồng Ngự Kiến Phong. Một ly bia lớn gọi là maß=1lít năm nay khá đắt 7,80€ đến 8,30€ ; ly nước suối 6,75€; 1 ly Limonade 7,5€....(chưa tính tiền cho thêm người phục vụ). Số người tham dự hàng năm Octoberfest trong 16 ngày lễ hội khoảng 6, 3 triệu người, đông nhất trong lịch sử lễ hội năm 1985 là 7,1 triệu

Năm 2007 đă tiêu thụ

Beer : 6,9 triệu lít

Gà nướng : 521.872 con

Đùi heo : 58.446 cái

Ḅ thui :104 con

Ngoài ra c̣n có loại dồi trắng, nhưng không thấy thống kê bao nhiêu con cá nướng thơm ngon? bao nhiêu gói thuốc đă hút, những bông hồng đỏ thắm, những bánh h́nh trái tim có chữ „anh yêu em“ các chàng mua tặng người đẹp? Hội bia hàng năm tại Munich, du khách đến rất đông từ Anh quốc, Ư , Áo dù xa xăm như Úc, Mỹ, Nhật cũng nhiều người đến, khách sạn cuối tuần thường hết chổ. Tuỳ thuộc vào an ninh, kinh tế phát triển mạnh th́ nhiều người về uống bia vui chơi hội chợ. Hội bia, các cô, các bà cùng b́nh đẳng ngồi uống chung với chồng hay bạn đồng nghiệp ca hát, nhảy múa vui vẻ, không xảy ra lợi dụng say sưa gây đánh lộn, uống bia để vui chơi thưởng thức nghệ thuật trong men rượu, nói lên nét sinh hoạt tốt đẹp về văn hoá, nếp sống văn minh của người Tây phương, tuy nhiên cũng có trường hợp ngoại lệ không đáng kể (bạn đồng nghiệp của tôi uống hơn 5 ly (maß) nhưng vẫn trầm tĩnh vui chơi, ca hát cho đến lúc chia tay)
cùng bạn đồng nghiệp

Tiểu bang Bayern/ Bavaria hơn 300 hăng Bia sản xuất theo truyền thống lâu đời, trong mùa lễ hội chỉ có 14 lều bia lớn, nổi tiếng được nhiều người biết như: Augustiner (1328) h́nh các thầy ḍng; Paulaner(1516) nhản hiệu nhà thờ Đức bà Spaten (1397) h́nh cái xẻn, Löwenbräu h́nh con Sư tử... (lịch sử về bia bài khác tŕnh bày rỏ hơn) Mỗi lều bia rộng lớn trang trí khác nhau, năm 1913 hăng bia Pschorr đă có lều lớn nhất 12.000 chổ, lều của Hofbräu 10.000 chổ.

Chương tŕnh dành cho gia đ́nh có trẻ em tham dự, được giảm giá là ngày thứ Ba từ 12:00 giờ đến 18:00, trẻ em dưới 6 tuổi 20:00 không được phép ngồi trong lều bia, ngày thứ Bảy không được đẩy xe trẻ em vào. Hàng ngày trong tuần các lều bia đều mở cửa lúc 10:00 bia chỉ bán tới 22:30 đóng cửa lúc 23:30 nhưng có nhiều lều mở tới 1:00 sáng. Nhiều bàn muốn chơi khuya trước 22:30 phải mua bia

Khoảng hơn 565 hoạt động là cửa hàng, 79 nơi phục vụ khách hàng về ăn uống, 214 các tṛ chơi khác nhau. 12 ngàn người làm việc trong mùa lễ hội (8000 chuyên môn 4000 phụ giúp việc). Nữ phục vụ chen trong biển người, miệng thổi c̣i 10 ngón tay móc vào quai 10 ly (Maß) bia lớn trước ngực mang đến bàn khách, đàn ông dù mạnh nhưng không thể bưng được ! 16 ngày làm nghề nầy lương và tiền pourboire trung b́nh khoảng 15.000 €. Uống bia theo từ địa phương gọi là „O´ zapft is !“ bia chứa trong thùng gỗ lớn hay nhôm, ly uống bia đặc biệt dung tích 1 lít trọng lượng 2 kilo 350(Ly & bia). Ly có quai cầm gọi là Maßkrug, ngoài ra c̣n có thêm nhiều loại rượu trắng. Các món nhậu th́ đủ loại rất hấp dẫn, trong các lều bia đều có nhân viên phục vụ và bảo vệ trật tự, lịch sự vui vẻ phục vụ khách hàng nhanh chóng, không thể thiếu món gà quay (Wiesnhendl) truyền thống đă có từ năm 1881. Thịt ḅ quay, đùi heo nướng, cá hồi nướng và các món thịt nguội, các món dồi (xúc xích) thơm ngon v à món sà lách, củ cải trắng ăn để bớt nồng độ rượu?

Sinh hoạt rất vui nhiều người không quen uống bia, th́ tham dự hội chợ các tṛ chơi như : như bắn súng câu cá..nhưng cũng có nhiều tṛ chơi nguy hiểm nếu ai bị bệnh tim th́ đừng chơi các tṛ chơi quá căng thẳng thần kinh như : Achterbahn, Euro Star xe chạy nhiều ṿng như số 8 đảo ngược, nhiều tṛ chơi khác như Zum Pia, TopSprin... những nhà ma tưởng như có thật? v.v..nên đi chơi vào buổi tối, dưới ánh đền màu rực sáng như Las Vegas thật hấp dẫn „dập d́u tài tử giai nhân“ muốn uống bia với đông bạn bè, phải reservieren chổ trước nếu không sẽ khó t́m chổ trống.

Chương tŕnh lễ bia tháng 10 cho những năm kế tiếp :

2009: 19. September bis 5. Oktober
2010: 18. September bis 3. Oktober

14 lều bia dựng bằng thép và gỗ mái lợp văi ny lon đặc biệt, thường có màu xanh trắng tượng trưng cho màu cờ của tiểu bang Bayern, chia nhiều khu từ A đến Z cho tiện việc phục vụ cũng như đặc chổ, chính giữa lều là bục cao dành cho ban nhạc đánh trống thổi kèn, ca sĩ hát nhạc dân ca, quan khách có thể hát theo ngồi trên ghế dài hai khuỷ tay, móc vào tay người ngồi bên cạnh, mọi người đều làm như mắc xích ngồi lắc qua lắc lại, có nhiều nhóm cao hứng ôm vai đứng luôn trên ghế nhảy theo điệu nhạc. Để giải quyết vấn đề vệ sinh có hơn 800 Toiletten „Sitzplätte“, chổ đứng „Stehplätze“ cọng lại dài hơn 750 m, và 17 nơi dành cho người tàn tật. Số nước tiệu thụ 90.000 Kubikmeter, sử dụng năng lượng điện tốn 2,6 triệu Kilowattstunden, hơi đốt Gas 188,529 Kubikmeter.


Tôi link tên các lều bia độc giả (online) bấm chuột lên có thể đọc các ngôn ngữ Anh, Pháp, Tây Ban Nha nhưng không có tiếng Việt Nam ! Tổng cộng hơn 100.000 chổ, trong các lều chưa tính các chổ đứng .

Sơ đồ ngày lễ bia các lều bia dựng hàng năm

Hippodrom Spaten-Franziskaner-Bräu trong 3200 chổ, ngoài 1000 chổ)

Armbrustschützenzelt Paulaner trong 5.830 chổ ngoài, 1.600

Hofbräu Festzelt Hofbräu München trong 6.898 chổ, ngoài 3.022

Hacker-Festzelt Hacker-Pschorr trong 6.950 chổ, ngoài 2.400)

Schottenhamel Spaten-Franziskaner-Bräu trong 6.000 chổ ngoài 4.000

Weinzelt Paulaner Weißbier, Sekt- und Schnapsbar Nymphenburger Sektkellerei trong 1.300, ngoài 600

Löwenbräu-Festhalle Löwenbräu trong 5.700 chổ, ngoài 2.800)

Augustiner-Festhalle Augustiner trong 6000 chổ , ngoài 2500

Fischer-Vroni Augustiner trong 6000 chổ, ngoài 2.800

Để tiện việc sử dụng từ ngày 21. Juli 2004 phát hành loại Wiesncard Giá 200 € người nào mua trước được bớt %, Thiếu niên dưới 16 tuổi không được phép mua bia, nếu cần nhân viên trật tự có thể hỏi căn cước..16 ngày lễ hội sinh hoạt của thành phố náo nhiệt hơn, tàu điện ngầm U Bahn cứ 5 phút một chuyến, hành khách không cần phải chờ lâu, giải quyết lưu thông mau chóng, nhân viên trật tự làm nghiêm túc tránh trường hợp bị say rượu, té xuống đường hầm gây tai nạn. Cảnh sát lưu thông thường kiểm soát người lái xe, tịch thu hàng ngàn bằng lái ! 16 ngày lễ hội số tiền thâu vào dưới 1 tỉ Euro. Ngày Chúa nhật vừa qua trời lạnh, theo thống kê chỉ bán 450.000 Mass bia, ít hơn 50.000 Mass so với năm 2007, tuy nhiêu nhiều thực khách đă ăn hết 11 con ḅ đực thui. Cảnh sát cũng đă bắt giữ một số người lợi dụng đông người chen lấn để móc túi. Hơn 1000 người được cấp cứu v́ thời tiết lạnh, uống nhiều bia rối loạn tim mạch…30 vụ v́ quá „sỉn“ gây xô xác.

Tôi sưu tầm tài liệu để độc giả có cái nh́n về sinh hoạt mùa thu ở Munich. Dù mùa thu không làm vàng hoa cúc, thời gian trôi qua măi 28 lần tôi đă vui chơi lễ hội Octoberfest, kỷ niệm vui buồn cũng như chiếc lá vàng bay. Xin mời độc giả hăy cùng nâng ly ! quên đi chút muộn phiền theo bóng thời gian.!

Đất say đất cũng lăn quay,
Trời say mặt cũng đỏ gay, ai cười?
Tản Đà

Mùa Thu Munich 2008
Nguyễn Quư Đại

http://www.viet.no/images/stories/div/hoibia2.jpg

Đoàn xe hoa

http://www.viet.no/images/stories/div/hoibia3.jpg

Münchner Kindl

http://www.viet.no/images/stories/div/hoibia4.jpg

Thị trưởng Munich

http://www.viet.no/images/stories/div/hoibia5.jpg

cùng bạn đồng nghiệp

=======================


http://www.oktoberfest.de/

1/Münchner Kindl is German for "Munich child", the symbol on the coat-of-arms of the city Munich. This symbol has been the coat-of-arms of Munich since the 13th century. The figure portrayed was originally a monk (or friar) holding a book, but by the 16th century it evolved in different portrayals into the figure of a small child wearing a pointed hood, often shown holding a beer mug and a radish. It has been theorized that the name for the city of Munich (München in German) comes from the term "Kloster von Mönchen" or "Cloister for Monks" due to the Imperial Abbey of Tegernsee--a Benedictine Monastery near which the original town of Munich was built.

The image in its different configurations has appeared on countless different objects, from atop the city hall in Munich to manhole covers and even beer steins. The gender of the figure has also changed over the years: from a clearly male, to a gender-neutral child, to a small girl. Nowadays when the kindl is portrayed by a person - for instance, as a mascot for Oktoberfest - it is usually enacted by a young woman. It is possible that the Münchner Kindl was the inspiration for the Munchkins in L. Frank Baum's The Wonderful Wizard of Oz.

nguồn: viet.no