B-xt tun lệ đỏ khc sơn h (*)


Trước đy khoảng nửa năm, khi nh cầm quyền Bắc Kinh cng bố quyết định sẽ bơm gần 600 tỉ USD (khoảng 450 tỉ Euro) vo một chương trnh kch thch kinh tế trong nước trước cuộc khủng hoảng ti chnh thế giới, th đ c rất nhiều tiếng hoan h trn diễn đn quốc tế. Bắc Kinh cho hay sẽ dng số tiền khổng lồ ny để ti thiết hạ tầng cơ sở bệ rạc của mnh, hỗ trợ cc vng nng thn ngho xơ xc, cũng như xy dựng hệ thống an sinh x hội sơ khai mấy chục năm qua. Chương trnh kch cầu ny cũng được cho hay sẽ khng yểm trợ cc dự n c hại cho mi sinh.

Chnh chi tiết cuối cng ny đ lm cho một vi nh phn tch chnh trị Việt Nam nhu my: Họ c một ngờ vực no đ, cho rằng cc ngnh cng nghệ bẩn của Trung Quốc lu nay (như khai thc quặng mỏ, nhất l mỏ b-xt, một nguyn liệu để sản xuất nhm), trước tnh thế ny sẽ tm đường qua cc xứ ngho hơn, c nhn cng rẻ hơn, c trnh độ pht triển cng nghệ thấp hơn để tung honh sản xuất. Ni một cch khc, Trung Quốc đi xuất khẩu nhiễm. Việc xuất khẩu nhiễm ny của Trung Quốc sẽ dễ dng hơn nữa, nếu xứ ngho đ lại l một nước độc ti, bị cai trị bởi một c nhn hay tập đon thiếu sng suốt, tham quyền cố vị, đặt quyền lợi của phe nhm trn quyền lợi tối cao của dn tộc. V dụ như nước Cộng Ho Guinea bn chu Phi hay l nước Cộng Ho XHCN Việt Nam nằm st nch Trung Quốc.

Nằm ven biển pha ty chu Phi, Guinea l một nước độc ti qun phiệt (đảo chnh lin min từ 2006 đến nay, lần cuối l cuối thng 12/08), 10 triệu dn, lợi tức đầu người 473 USD, đứng hạng 157 trn thế giới, lạm pht khoảng 12,5%. Qun phiệt Guinea đ k với Trung Quốc một hiệp ước, theo đ Trung Quốc xy cho Guinea một đập nước tại Souapiti v một nh my thuỷ điện c cng xuất 150 Megawatt trị gi 1 tỉ USD. Để đổi lại, Trung Quốc sẽ c quyền nhập khẩu miễn ph 2 tỉ tấn b-xt từ Guinea (c trị gi khoảng 800-1000 tỉ USD!).

V nằm st nch pha nam Trung Quốc, Việt Nam l một nước độc ti CS (thống trị cả nước lin tục từ 34 năm qua), 82 triệu dn, lợi tức đầu người 818 USD, đứng hạng 141 trn thế giới, lạm pht mới nhất l khoảng 11,5%. Theo nh nghin cứu Nguyễn Văn Huy, năm 2007 chnh Bắc Kinh đ gợi ĐCSVN nhượng cho Trung Quốc quyền khai thc cc quặng mỏ trn Ty Nguyn (trước 1975 gọi l Cao nguyn Trung phần), đặc biệt l quặng b-xt, đổi lại Trung Quốc sẽ gip Việt Nam xy dựng v mở rộng đường s từ Ty Nguyn xuống cảng Cam Ranh, kể cả việc tn trang mở rộng hải cảng ny v xy dựng hon ton mới một tuyến đường sắt, di từ 200 đến 300 km, để chuyển hng từ Đăk Nng xuống Bnh Thuận. Ngy 1-11-2007 thủ tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng đ k một quyết định (số 167/2007/QĐ-TTg) thng qua v giao cho Tập đon Than Khong Sản VN, một cng ti quốc doanh, quyền khai thc dự n b-xt trn Ty Nguyn. Ngy 11-2-2009 bản Tuyn bố chung giữa hai bn Việt Nam v Trung Quốc lin quan tới dự n khai thc quặng b-xt ở Đăk Nng mới được chnh thức cng bố, mặc d văn bản ny đ được k kết từ 8 thng trước đ, sau chuyến cng du Bắc Kinh của Tổng b thư CSVN Nng Đức Mạnh ngy 30-5-2008 (!).

Nhn qua th trn đy chỉ l một cuộc đổi chc, m pha Việt Nam cũng c phần chấm mt. Vậy tại sao trong v ngoi nước lại nổi ln một ln sng chống đối mnh liệt dự n b-xt Ty Nguyn ? Đu l vấn đề ?

Vấn đề thứ nhất l: Dự n b-xt Ty Nguyn sẽ đem lại một thảm hoạ mi sinh v tiền khon hậu trn đất nước ta. Cc lợi nhỏ trước mắt sẽ khng b đắp được một phần trăm, phần ngn sự tn ph đất đai, sng ngi v khng kh của hằng thế hệ con chu chng ta sau nay.

V b-xt được khai thc lộ thin, nn phương thức ny sẽ chiếm dụng v số đất đai, người ta bắt buộc phải ph rừng v huỷ hoại mi trường sinh vật trn Ty Nguyn. C thể tnh đổ đồng rằng muốn c 1 triệu tấn Alumina (Alumina chưa phải l nhm kim loại, m chỉ l quặng b-xt sơ chế, cng thức ho học l Oxyd nhm Al2O3, để xuất khẩu), người ta phải ph bnh qun 450 hec-ta rừng. Theo cc dự n đầy tham vọng của cc quan chức CSVN th tổng cng suất dự tnh sẽ ln đến 18 triệu tấn/năm, tương đương với việc ph một diện tch đất đai l 8 ngn hec-ta mỗi năm, năm ny qua năm khc! Trong khi đ, d chưa tnh đến hậu quả tai hại của dự n b-xt, sự tn ph mi trường diễn ra từ năm 1975 đến nay ở Ty Nguyn đ qu sức tưởng tượng rồi: Ring Lm Đồng c 67 ngn hec-ta rừng thng, th đ bị ph huỷ 52 ngn hec-ta !

Ngoi việc ph rừng v chiếm đất, việc khai thc b-xt để chế biến Alumina cn tốn một lượng nước khổng lồ (24 triệu m3 nước cho 1 triệu tấn Alumina!), điều m Ty Nguyn khng c. Cc dự n lại được thiết kế nằm ở vng cc suối đầu nguồn cung cấp nước cho cc sng La Ng, Đồng Nai, l cc nguồn nước chnh của thuỷ điện Hm Thuận Đa Mi v hồ Trị An. Hoặc nằm ở vng đầu nguồn suối Đăk RTih nguồn nước chnh của cc nh my thuỷ điện nằm trn sng Sprốc. Nếu lấy nước để tinh chế Alumina th sẽ thiếu nước nghim trọng cho yu cầu của dn sinh, trồng trọt v cho thuỷ điện. Trong khi đ, mực nước ngầm tại Ty Nguyn đ giảm mất cả 20 mt, v nhiều năm qua việc canh tc cao su, c ph, tr, hột điều, hồ tiu, đ được đẩy mạnh qu mức.

Nhưng vấn đề mi sinh nhức nhối số một trong qu trnh sơ chế Alumina l chất thải cực k nguy hiểm của n, gọi l bn đỏ (tiếng Đức l Rotschlamm). Chất bn đỏ được thải ra trong qu trnh sơ chế Alumina, cn đọng lại một lượng Natronlauge rất lớn, cng với những ho chất khc như Oxyd sắt, Oxyd Titan v nhiều hợp chất khc, c tc dụng ăn mn v huỷ diệt mi sinh nơi chứa n, c thể nhiễm nguy hiểm cc mạch nước ngầm v mi sinh của cc vng chung quanh. Cứ sơ chế 1 tấn b-xt th người ta phải thải ra nửa tấn bn đỏ, cộng thm với một khối nước nhiễm bn. V cc dự n của Việt Nam chọn phương php rẻ tiền, gọi l cng nghệ thải ướt (lạc hậu v nguy hại cho mi trường hơn cng nghệ thải kh đắt hơn), nn chất lỏng bn đỏ phải lưu trữ trong cc hồ chứa khổng lồ, c những đập chắn to lớn như đập hồ thuỷ điện. V địa thế cao của Ty Nguyn, c gi lớn về ma kh v mưa nhiều về ma mưa, nn việc giữ cho hng triệu tấn bn đỏ năm ny qua năm khc trong cc hồ chứa khng bị gi bốc bay đi hoặc khng tri xuống cc vng dn cư chung quanh sẽ v cng tốn km v mang nhiều rủi ro khn lường sau ny.

Chưa ni đến nhu cầu năng lượng để tinh chế Alumina (m Việt Nam hiện đang thiếu hụt nghim trọng), việc phải tch trữ trn Ty Nguyn một số lượng khổng lồ về ho chất cho cc nh my b-xt, hay việc ph hoại th bạo thin nhin để xy đường s, cầu hầm v nguy cơ nhiễm bi biển trong cc hải cảng tương lai để xuất khẩu quặng b-xt sơ chế, cc vấn đề ni trn cũng đủ cho thấy nguy cơ của một thảm hoạ mi sinh kinh hong, di hại cho nhiều thế hệ con em Việt Nam.

Khng phải l khng c l do, khi m trong năm 2008 chnh Trung Quốc đ ra lệnh đng cửa gần 100 mỏ b-xt trong vng Thi Nguyn thuộc tỉnh Sơn Ty v trong huyện Tĩnh Ty thuộc tỉnh Quảng Ty (trong đ c những mỏ chỉ vừa mới đi vo hoạt động được một năm), v "quặng bauxite tn ph mi trường, gy ra nhiều bệnh tật lạ cực kỳ nguy hiểm cho sức khoẻ con người" (Nhn Dn Nhật Bo).

Vấn đề thứ hai l: Dự n b-xt Ty Nguyn l một nguy cơ về an ninh, quốc phng cho nước ta: N chỉ l một l cớ để người Trung Quốc c mặt chnh thức v đng đảo trn một địa bn chiến lược v cng quan trọng của Việt Nam.

N nằm trong ci gọi l chủ trương "hai Hnh lang, một Vnh đai kinh tế" của Trung Quốc (x.x. Bản Tuyn bố chung Việt-Trung ngy 2-6-2008, Điều 5). Hai Hnh lang ở đy l quốc lộ 1 của Việt Nam v quốc lộ 13 của Lo, một Vnh đai kinh tế l vng Nam Hoa v ba quốc gia Đng Dương. Quốc lộ 13 nối liền miền Bắc Lo xuống Nam Lo vừa hon tất cuối năm 2008. Hiện nay Bắc Kinh đang gip Kampuchia xy dựng lại quốc lộ 7, nối liền miền Bắc xuống hải cảng Kampot v Kompong Som trong vịnh Thi Lan, dự tr xong cuối năm nay. Nếu dự n Hnh lang 2 ny (nối liền cc tỉnh Vn Nam v Quảng Ty với vịnh Thi Lan) hon tất, hng ho xuất khẩu v ti nguyn nhập khẩu sẽ ra vo miền Hoa Nam một cch thong dong, thẳng đuột.
Trong chiến lược ny th hai Hnh lang giống như 2 ngn tay xỉa di của Trung Quốc chọc thẳng vo ci gọi l "Vnh đai Kinh tế" m Bắc Kinh c lẽ xem như sn nh của mnh (tương tự như chủ trương của Trung Quốc lu nay xem Biển Đng từ đảo Hải Nam đến Trường Sa l ao nh của họ).

Trong khi Hnh lang 2 được Bắc Kinh xem đ nắm chắc trong tay rồi, th Hnh lang 1 (quốc lộ 1 của Việt Nam) cần phải được bảo đảm hơn nữa bằng sự hiện diện hữu cơ v đng đảo của người Trung Quốc.

Mặc dầu cc dự n khai thc quặng b-xt chưa được thng qua, trong lc cc chuyn gia v quan chức Việt Nam cn đang tổ chức cc cuộc toạ đm tới lui về vấn đề Mất v được trong việc khai thc b-xt Ty Nguyn,vn vn v vn vn, th hơn 1000 người Trung Quốc lạ lẫm đ c mặt tại Đăk Nng để đo đạc, đo xới v xy dựng cơ xưởng. Cn ở Bảo Lm (Bảo Lộc-Lm Đồng), một cn bộ phng Lao động Thương binh tại thị x Bảo Lộc ni rằng hiện nay c khoảng 500 người Trung Quốc gồm cc chuyn gia v cng nhn đang phục vụ mỏ v cho biết khi nh my đi vo hoạt động sẽ c hơn 6000 người Trung Quốc phục vụ tại đy. Sau một hng ro cao hơn đầu người l một dy nh mới xy khang trang lm nơi ở của cc "chuyn gia" Trung Quốc. Cũng tại Bảo Lm, cc cửa hng (Trung Hoa Qun) đ mọc ln để phục vụ cc "chuyn gia" v cng nhn nước bạn, m tổng số trn ton Ty Nguyn c khả năng ln tới từ 10 000 đến 20 000 người v c nhiều dấu hiệu chứng tỏ đy l những qun nhn mặc thường phục.

Vấn đề thứ ba l: Dự n b-xt Ty Nguyn sẽ đem lại nhiều bất ổn x hội cho nước ta.

Từ xưa nay, cộng đồng người Thượng vng Cao nguyn Trung phần (với cc dn tộc lớn l Bahnar, Jarai, Rade, Kaho, Mnong v Stieng) đ chưa bao giờ thắm thiết được với cc chnh quyền trung ương, d chnh quyền đ l Si Gn trước kia, hay H Nội từ 1975 đến nay. Họ c những lin hệ thn thiện hơn với người Php hay người Mỹ trong thời chiến tranh, v những người phương xa ny c chnh sch gian ngoan lấy lng họ, huấn luyện qun sự cho họ, để dng họ lm phương tiện p lực chnh trị với chnh quyền người kinh. Ngược lại, cc chnh quyền Si Gn hay H Nội khng những đối xử tệ bại với họ như con ghẻ, m cn lun lun nhn họ với cặp mắt đầy nghi ngờ, đn p ngấm ngầm v cng khai cc phong tro đi quyền sống chnh đng của họ. Tnh hnh đn p người Thượng Ty Nguyn dưới thời CSVN đ ln cao điểm, thời cc quan chức đỏ tm cch chiếm cứ đất đai, ni rừng l khng gian sinh sống của người Thượng- rồi bn cho dn di cư từ cc tỉnh miền Bắc o ạt vo trồng trọt, lập nghiệp. Dn số Ty Nguyn trước đy l 1,2 triệu, nay đ ln đến 4 triệu. Năm 2001, hng ngn người Thượng Ty Nguyn đ tổ chức đứng ln biểu tnh n ho để đi đất sống v đi tự do tn gio (nhiều người Thượng theo đạo Tin Lnh, do chnh sch truyền đạo của người Mỹ trong thời chiến tranh Việt Nam). Họ đ bị CSVN dồn qun đội đn p v cng man rợ. Hng loạt những người lnh đạo Thượng đ bị bắt trong đợt ny v xử t nặng đến 10-12 năm, nhiều người v danh chết trong cuộc tra tấn của CSVN. Những năm sau đ, hng ngn người dn Thượng lũ lượt ko nhau qua Kampuchia xin tị nạn chnh trị với UNHCR. Ln sng bất mn ny trong tương lai chắc chắn sẽ gia tăng trong cộng đồng người Thượng, nếu đất đai v ni rừng Ty Nguyn bị dự n b-xt tn ph một cch c hệ thống.

Cc chuyn gia an ninh CSVN sẽ nghĩ sao, nếu phong tro phản khng ny của người Thượng Ty Nguyn sẽ bị cc chuyn gia tnh bo Trung Quốc lợi dụng v huấn luyện họ thnh một lực lượng FULRO mạnh, lần ny th trung thnh với Bắc Kinh ? V họ sẽ tnh sao, nếu số người kinh ln Ty Nguyn lập nghiệp lu nay nổi ln chống đối v sự thu nhập tại cc đồn điền cao su, c ph, tr, hột điều, hồ tiu,bỗng nhin sụt giảm v cc hậu quả mi sinh tai hại của dự n b-xt (bn đỏ, thiếu nước canh tc, thiếu điện cho cc trạm bơm,) ? V nếu ngnh du lịch v ngư nghiệp của dn cư vng duyn hải Trung bộ cũng bị khốn đốn năm ny qua thng khc v nhiễm khng kh v biển cả do b-xt gy ra ?

Trước phong tro phản khng của nhn dn trong v ngoi nước, Thủ tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng đ khẳng định hm 4-2-2009 rằng việc khai thc b-xt tại Ty Nguyn l chủ trương lớn của Đảng v Nh nước v quyết tm theo đuổi.

Đ l một chủ trương sai lầm, v l một sai lầm cố !

Chủ trương sai lầm ny l một tội c của CS H Nội đối với con người Việt Nam v đất nước Việt Nam !

Nguyễn Bặc

Stuttgart, 29-3-2009

(*) Tựa bi mượn một cu trong bi thơ Lửa B-xt của H Sĩ Phu.

_____________________________
Nguồn : lytranlenguyen75@yahoo.fr