Rau muống ti định cư ở Hoa Kỳ




Cy v hoa rau muống.


Một đm rau muống nước.

Một bi rau muống cạn


Monday, April 11, 2005

Cng với người dn Việt tị nạn, cc loại cy cối rau cỏ gốc Việt Nam cũng dần dần vo Mỹ từ 30 năm qua rồi... định cư ở đy.

Người ta thường ni rằng tại Hoa Kỳ chỉ cần trng c đống giầy dp để ngoi cửa cũng đủ biết nh ny l dn Việt. Nhưng cn một loại tn hiệu dễ nhận khc nữa, đ l khi đi ngang m nhn thấy khm trc trước nh, hay t ngọn cy ma vượt cao pha sau ro th c thể chn chục phần trăm hy vọng rằng đy l một đồng hương Việt Nam của mnh.

Trải qua thời gian ba chục năm, người Việt đ lặng lẽ đưa vo Mỹ nhiều loại rau cỏ cy tri chưa từng c trước kia, gp thm phần phong ph đa dạng cho đất nước ny. Trn mặt luật php, việc ấy tri với quy định của bộ Nng Nghiệp Hoa Kỳ, nhưng thực tế th mỗi nhm di dn trong lịch sử đều đ từng lm như vậy. Họ muốn đem theo những cy cối, hoa cỏ, rau tri quen thuộc, khng chỉ v nhu cầu ăn uống m cn l tnh hoi hương, kiểu tm trạng Chng Ta i Mang Theo Qu Hương, như tn của một chương trnh pht thanh đ do cố nhạc sĩ Ng Mạnh Thu chủ xướng trước đy trn đi pht thanh VNCR.

Người ta thường quan tm tới sự lớn mạnh nhanh chng của cộng đồng dn Việt tại Mỹ, sự pht triển những sinh hoạt đa dạng, thnh tch của giới trẻ Việt nam hải ngoại trn đường học vấn, cơ sở thương mại, mn ăn v cửa hng ăn Việt Nam. Nhưng t ai ch đến sự du nhập m thầm v mau lẹ của cc loại thảo mộc Việt Nam trong vng 30 năm, với một số chủng loại cy cỏ nhiều hơn mọi sắc dn khc đ di cư đến đất nước Hiệp Chng Quốc ny.

Vo vườn của mỗi căn nh người Việt, t lắm cũng tm thấy vi bụi rau thơm. ất vườn cng rộng th cc loại cy cng nhiều, từ rau thơm, rau hng, rau dăm, dấp c, ta t, ớt, mồng tơi, rau muống,... cho đến cy nhn, cy xoi, cy hoa ngọc lan... Nhưng ni chung th tất cả cc loại cy tri hoa cỏ đều mới chỉ được trồng ở phạm vi nhỏ, trong gia đnh, ring c rau muống l loại đ c tầm mức pht triển rộng ri nhanh chng nhất v cũng gy ra nhiều vấn đề đng kể.

Rau muống trn đường ti định cư ở Hoa Kỳ

Trn đất Hoa Kỳ đ c rau muống từ trước khi c người Việt tị nạn v bị xếp vo loại cỏ dại cần diệt trừ. Chnh v sự hiện diện của cộng đồng người Mỹ gốc Việt m loại rau ny đ v sẽ được dng phổ thng trn nước Mỹ. Người Việt ở Hoa Kỳ, Canada, ở u Chu hay Australia ngy nay đều ưa chuộng mn rau muống, khng như nửa thế kỷ trước ở Việt Nam ni tới rau muống l ni tới dn Bắc Kỳ. V vậy rau muống ở Mỹ l một trong những loại rau tiu biểu nhất của người Việt v hiện nay lun lun được cung cấp dồi do từ một số nh chuyn canh chứ khng phải chỉ l việc trồng trọt lẻ tẻ.

Người Php biết rau muống khi chiếm thuộc địa Việt Nam v đặt tn cho n l liseron d'eau, do thấy c hoa giống như hoa bm bm (liseron). Cn người Mỹ ngoại trừ giới khoa học, chỉ mới biết nhiều về n trong vng mấy chục năm gần đy. Trong tiếng Anh rau muống c nhiều tn gọi, tất cả đều l ty người no đặt ra đ căn cứ vo một vi đặc điểm theo quan st ring. Hiện nay th tn phổ thng nhất l water spinach ngoi những tn khc như tropical spinach, swamp cabbage, swamp morning glory, water convolvulus.... Spinach l loại rau xanh được dn chng u Chu dng quen thuộc trong bữa cơm hng ngy từ thế kỷ 12, v giống như rau muống c thể ăn sống hay nấu chn. Ngược lại th c người Việt Nam dịch spinach l rau rền Mỹ.

Theo ti liệu của đại học Florida, rau muống mang tn khoa học ipomoea aquatica đ được dn chng Trung Hoa trồng để ăn từ khoảng thế kỷ thứ 3, dưới đời nh Hn. Tuy nhin những ai đ đọc truyện Tầu c thể biết sự tch vua Trụ nghe lời xi giục của ắc Kỷ xin tể tướng Tỷ Can tri tim. Tỷ Can đ được thần nhn căn dặn d mất tim vẫn c thể sống đi về đến nh nếu đừng mở miệng ni lời no. Tiếc rằng ng đ qun, gặp yu tinh giả lm người bn hng rao bn rau v tm, ng thắc mắc khng biết l thứ g nn cất tiếng hỏi v sau khi được nghe giải thch l rau rỗng ruột thn rau muống rỗng th ng đ ng ra chết. Trụ Vương l vua cuối đời nh Thương, khoảng thế kỷ 11 trước cng nguyn, như vậy rau muống c lẽ đ được biết từ trn 3,000 năm.

Cũng theo nghin cứu của đại học Florida th rau muống xuất xứ từ Ấn ộ v Trung Quốc nhưng được trồng nhiều nhất ở ng Nam , cc đảo Thi Bnh Dương, Phi Chu v Nam Mỹ. Ngoi tnh cch l loại thực phẩm thng dụng, rau muống chứa nhiều chất sắt nn cn c gi trị của một dược thảo v v vậy những di dn từ ng Nam tm cch đem theo giống đến nơi đất mới. Khng biết rau muống được đưa vo Hoa Kỳ bao giờ, nhưng khoảng năm 1973 người ta đ nhiều lần thấy rau muống xuất hiện trn cc kinh rạch đầm lầy ở Florida, mặc dầu bộ nng nghiệp lin bang v tiểu bang xếp n vo hng cỏ dại độc hại cần tiu diệt (noxious weed), một loại thảo mộc cấm trồng trọt. p dụng đạo luật lin bang về cc loại cỏ dại độc hại, cơ quan kiểm sot cy cỏ thuộc Bộ Canh Nng Hoa Kỳ (USDA) cấm việc đưa rau muống từ tiểu bang ny qua tiểu bang khc.

Sau năm 1975, những dn Việt đến định cư ở Florida v Louisiana tm thấy cơ hội thuận tiện để thả rau muống trn cc đầm lầy, hồ nước v kinh rạch hoang vu tại hai tiểu bang miền Nam đ. Buổi đầu c lẽ họ đ lấy giống ngay từ loại rau muống sẵn mọc hoang, nhưng về sau cc loại hạt giống khc cũng được mang từ Việt Nam đến d l khng được php. Tới một lc rau muống trn lan khắp nơi v chnh quyền địa phương phải can thiệp v thấy loại cy ấy mọc chằng chịt lm tắc nghẽn cc hệ thống thot nước v tạo nn cc khoảng nước t thuận tiện cho muỗi sinh sản. Theo cơ quan bảo vệ mi trường Florida, giy rau muống c thể di tới 70 feet, mọc rất nhanh tới 4 inches mỗi ngy v quấn qut với nhau thnh b mảng, một mặt cản trở đường nước chảy, mặt khc lấn t cc loại thảo mộc bản địa lm biến đổi hệ sinh thi thin nhin. Thế l từ khoảng năm 1980 những nơi trồng rau muống nước bị ph hủy dọn dẹp, c nơi cn sử dụng tới cả thuốc diệt cỏ. Cc tiểu bang Florida cấm trồng trọt v bun bn rau muống.

Tuy vậy ở mọi cộng đồng người Việt vẫn c rau muống, loại rau muống cạn sau ny được chuộng hơn l rau muống nước v khng gặp kh khăn v c thể trồng ngay vườn sau nh. Một vi nơi kh hậu ấm p quanh năm như Hawaii rất thuận tiện cho những nh trồng rau muống. Ngay tại California cũng c một số trại trồng rau muống c mi che để c thể tiếp tục sản xuất trong ma đng.

Trong một bi bo trn tờ Atlanta Journal Constitution năm 1996 viết về nhm người Việt ở lng Versailles, New Orleans, k giả John Blake nhận định rằng khu vườn nhỏ trong nh hết sức quan trọng đối với những người lớn tuổi về mặt tm l v l một đng gp của họ vo kinh tế gia đnh. Nhiều loại sản phẩm cy nh l vườn, đặc biệt l rau muống, được đem bn tại ngi chợ nhỏ v trở thnh một nguồn cung cấp thiết yếu cho cộng đồng cng cc nh hng tiệm ăn khc ở thnh phố New Orleans.

Trải qua cc giai đoạn pht triển qu mức rồi tạo nn kh khăn, cuối cng th với hng trăm ngn dn tị nạn Việt Nam lần lượt đến Hoa Kỳ, dần dần rau muống đ chnh thức được trở lại định cư v hội nhập vo hng rau quả ở Mỹ. Một nhm chuyn vin thực vật của viện đại học Massachusetts đ c cng đầu tin trong việc ny, bằng cch hợp tc với cc giới hữu trch lin bang để đưa ra những quy định cho php trồng trọt v bn rau muống trn thị trường.

C hai l do chnh khiến Massachusetts ở trong số những tiểu bang đầu tin đ cng nhận rau muống. Trước hết tiểu bang ny đứng hng thứ 6 trn ton quốc về số dn Việt, 36,685 người (US Census 2000). Sau đ, trong điều kiện thin nhin của Massachussetts, rau muống khng l loại cy cỏ tc hại. iều kiện thời tiết thch hợp nhất với rau muống l nhiệt độ từ 75 đến 85 độ F, đến ma đng khi nhiệt độ xuống dưới 50 độ F v gặp gi lạnh rau muống chết ngay. V vậy ở Massachusetts, rau muống khng thể pht triển quanh năm đến mức lm nghẹt cc đường thot nước như trường hợp của Florida v Louisiana.

Một số trở ngại hy cn tồn tại trong việc trồng rau muống, chẳng hạn cho đến nay chưa phải tất cả cc tiểu bang đều đ chấp nhận loại cy ny nn chưa c loại thuốc trừ su chuyn dụng no cho rau muống. Nhu cầu tạm sử dụng thuốc trừ su của cc loại rau khc cũng l một l do khiến cho ở một số địa phương rau muống c thể khng được php bn chnh thức trn thị trường. Tuy vậy c thể tin chắc l trong tương lai rau muống sẽ thnh một loại rau thng dụng tại Hoa Kỳ v l một trong những đặc trưng của bữa ăn Việt Nam.

H Trường Ct - Người Việt Online