Welcome to Một Gc Phố - Chc cc Bạn mọi chuyện vui vẻ & như ...
Results 1 to 10 of 10

Thread: Hnh ảnh Cố Đ Huế

  1. #1
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Hnh ảnh Cố Đ Huế


    Huế trong thơ Huế


    Huế l địa danh được ni nhiều nhứt trong thơ, của cả những người chỉ tạt qua Huế đi lần trn con đường viễn du Bắc Nam như Nguyễn Bnh (*), những kẻ ở đ chỉ một thời như Phan Khi (*), huống chi với một nh thơ "Huế rặc" như Bi Ngọc Lan. Ni r ra, c l người sinh ra ở đ, lớn ln, học hnh v dạy học ở đ, lại c cả b nội tổ c b con với Hong triều. Thnh ra, Huế của Bi Ngọc Lan khng chỉ l Huế của dn d m cn l Huế của Hong gia, Huế của Đại Nội, nơi khi cn thơ ấu, khi Bảo Đại cn ngồi trn ngai vng, khng t lần c đ vo ra trong những dịp lễ tết hay khnh thọ của cc ng hong b cha.
    Bởi một biến cố trọng đại của đất nước v cũng bởi một biến cố trọng đại trong đời một người phụ nữ, - theo chồng -, c mới đnh bỏ Huế m đi để lm người lưu vong nơi xứ người:

    "Em đ theo chồng
    Về phương trời khc
    Ti đứng bơ vơ với nỗi nhớ ngn di..."

    (Về Qua Thnh Nội - Cn Trong Nỗi Nhớ- Bi Ngọc Lan)

    Chắc chắn khng t người "đứng bơ vơ với nỗi nhớ ngn di..." Người ấy l ai? C c biết hay khng biết họ bởi v những người như thế ấy, đu c phải ai ai cũng mạnh dạn tỏ tnh:

    "Thm một cht g cho mối tnh cm
    Chng Quốc Học yu c nng Đồng Khnh
    Một mối tnh cm năm mươi năm hiu quạnh

    (Cho ti gởi một ch g về theo- Cn Trong Nỗi Nhớ - honglonghải)

    Một "mối tnh cm" ko di nửa thế kỷ đấy! C đau đớn cho ai khng?!
    Thnh Nội l địa danh Bi Ngọc Lan ni đến nhiều nhất trong thơ cộ L do: Tại nh c ở trong Thnh Nội, trong cửa Đng Ba (Đường Đng Ba thăm lại mi nh xưa, Hng phượng xanh xanh trong nắng ban trưa - Về Qua Thnh Nội- Sđđ) hay trường c dạy cũng trong Thnh Nội: "Trường Đồng Khnh Thnh Nội" hay Đại Nội (Trong Thnh Nội) l nơi c từng vo ra khi ấu thơ v mối lin hệ mu mủ với Hong giạ Mối "lin hệ" ấy lm sao xa bỏ đi được, m tại sao lại muốn xa bỏ n đi như vi người muốn từ bỏ những Ưng, Bảo, Vĩnh... để trở lại với thuần ty Nguyễn Phước m thi.

    My giăng ni Ngự cho lng lạnh
    Lối về Thnh Nội trắng mưa đm
    (Gởi Hương Cho Gi- Sddd)
    ... ... ...

    Đường Tam Ta rặng m u xanh mướt
    o tm bay, nắng Thượng Tứ vừa ln
    (Huế v Em- sddd)
    ... ... ...

    Trăng đm h Thnh Nội
    Ngt hương cau, hương bưởi vườn ai (Sddd)
    ... ... ...

    Đường v Thnh Nội xanh xao phượng
    (Cht Tnh Ring Gởi Huế - Sddd)

    Bi Ngọc Lan c những nhận xt tinh tế về Huế, c lẽ những nhận xt đ c nhận biết khi cn đi học, trn đường từ nh c trong Thnh Nội qua trường Đồng Khnh: Tay m cặp sch đi dưới rặng m u để trnh nắng. Khng những thế, c lần c thấy "Lối về Thnh Nội trắng mưa đm" (Gởi Hương Cho Gi... Sđd). Khng những đm, c cả ngy h nn "Lối về Thnh Nội nắng mnh mng" (Nhớ Huế - Sđd) hoặc những đm h, đi ngang vườn nh ai ở đường Bộ Thị, Bộ Tham thấy "Ngt hương cau, hương bưởi" (Huế v Em - Sđd) hoặc khi ma Xun tới th "Đường v Thnh Nội xanh xao phượng" (Cht Tnh Ring Gởi Huế - Sđd) hay "Đường Nội Thnh xo xạc l me bay." (Ước G C Huế Bn Ny - Sddd) Cảnh đ từng lm cho nh thơ khi xa qu "Nhớ Nội Thnh da diết, Đường phượng bay" chiều mưa. (Chiều qu người - Sddd) Trước khi mưa thường c gi lộng lm hoa phượng đỏ rơi lả tả đầy mặt những thảm cỏ xanh. Cũng trong nỗi nhớ đ, khng t lần, khi ở Melbourne (nơi c định cử), đi trong chuyến tu chiều, Bi Ngọc Lan thấy "Nhớ hng cy Nội Thnh thấp thong nắng, Chưa bao giờ mnh yu Huế nhiều hơn."(Chuyến Tu Hong Hn - Sđd) Ni tới Nội Thnh, người ta khng thể khng nhắc tới Đại Nội. Đại Nội l trung tm của Thnh Nội. Trung tm của Đại Nội l Tử Cấm Thnh, nơi sinh hoạt thường nhựt của vuạ Dĩ nhin, ngy nay vua khng cn, triều đnh khng cn, hong gia khng cn, cung phi mỹ nữ khng cn, Đại Nội trở thnh nơi vắng vẻ, hiu quạnh, lạnh lẽo:

    Đại Nội ru phong vạn cổ sầu
    Trăng t, tiếng cuốc lạnh đm thu.
    Cung miếu, điện đi nay vắng ngắt
    Người xưa hồn thấp thong nơi đu..?
    (Cht Tnh Ring Gởi Huế- Sddd)

    Đọc bốn cu thơ nầy, người yu thơ nghe như đu đy c "hồn thu thảo" của B Huyện Thanh Quan hay tiếng gọi của hồn Thục Đế "Năm canh mu chảy đm h vắng" (Quốc ku cảm hứng - Nguyễn Khuyến) như trong thơ Nguyễn Khuyến. Đi khi Bi Ngọc Lan thấy le li cht nắng của "Ngũ Phụng Lu dưới nắng chiều rực rỡ, Ta gọi thầm Đằng Vương Cc hm nay" (Ước G C Huế Bn Nầy - Sđd) nhưng trong lng c vẫn cn một nỗi u "Đại Nội ru phong nhớ Thi Ha." (Qu Người Vẫn Nhớ Xun Qu Cũ - Sđd) Người yu thơ băn khoăn trước những nỗi nhớ của Bi Ngọc Lan. C nhớ Điện Thi Ha l nhớ một triều đại phong kiến đ suy tn hay nhớ Đại Nội như một chứng tch của một nền văn học cổ rực rỡ, sng chi như mấy cu thơ của Vương Bột viết ở Đằng Vương Cc: "Lạc h dữ c vụ tề phi, Thu thủy cộng trường thin nhất sắc."

    C điều lạ! Ai ai cũng ngn ci mưa dầm xứ Huế, nhưng khi xa Huế rồi, đố ai khỏi nhớ! Nguyễn Bnh chỉ gh Huế đi lần cũng phải than:

    Giời mưa xứ Huế sao buồn thế!?
    Cứ ko di ra đến mấy ngy...
    Mưa ở Huế l mưa dầm, l
    Ma đng buồn của Huế,
    Ngy l th trời đất trắng mng lung.
    Trắng ng nh em bậc thềm ru phủ,
    Huế m sương, i xa qu mịt mng..
    (Huế V Em - Sddd)

    Ma đng mưa buồn l nỗi khắc khoải, thắc mắc của tấm lng nh thơ đối với Huế: "Thng chạp Huế mnh chắc lạnh lắm?" (Cht Tnh Ring Gởi Huế - Sđd) Thng chạp, cn chưa bao nhiu ngy đ tết rồi m cn "Mưa phn lất phất trắng trời bay". (Cht Tnh Ring Gởi Huế) Từ "Khi đng về, Trời trắng xa mưa bay" nn nh thơ cứ lo lắng "Nghe Huế năm nay trời lạnh lắm" (Tết Tha Hương - Sđd). Chỉ mới "nghe" thi m lng đ thương Huế lắm rồi. Mưa dầm xứ Huế bao giờ cũng km theo ci lạnh. Xun Diệu gọi l "rt mướt luồn trong gi". Mưa v gi Bấc l hai ci song đi. Gi Bấc mang theo ci lạnh của "Chu gi ma": "Những ngy đng trn kinh thnh Huế, Mưa trắng trời gi lạnh căm căm." Lạnh căm căm l ci lạnh từ ngoi trời! Ci lạnh từ trong lng tội nghiệp hơn:

    "Mưa, mưa hoi khng dứt
    Giọt, giọt di ngn nga
    Mưa trắng trời lụt đất
    Lạnh trong lng lạnh ra.

    Ở qu người, t khi nh thơ dứt ra khỏi tm tr mnh những suy nghĩ nhớ nhung về Huế, c tự hỏi lng những cu rất thường, nhưng qua đ, ta thấy lng yu Huế của tc giả su đậm chừng no:

    Huế chừ mưa hay nắng
    Trời đ vo thu chưa?

    Nhn chiều xuống ở chn trời, "giấc hương quan" lại đến với Bi Ngọc Lan:

    Chầm chậm chiều xuống ni
    Thẫn thờ trong m sương
    Đn nh ai thắp sng
    Giấc hương quan vấn vương.

    Người đọc thấy trong thơ của Bi Ngọc Lan lẫn lộn thơ cũ v thơ mới. Người ta cảm nhận ở đy ci vẻ "Chiều về chầm chậm trong hiu quạnh" của Nguyễn Bnh, pha trộn cng "giấc hương quan luống lần mơ canh di" trong tm sự xa qu của c Kiều của Nguyễn Du cng với "đn nh ai thắp sng" trong bng cy đen thẩm khi chiều đ ln cao.

    Lng người Huế yu Huế thật đậm đ v ci lạnh, mưa của Huế để lại một ấn tượng su sắc v buồn b cho những người con Huế lưu lạc phương xạ Bất cứ ở đu, thấy những cơn mưa ma đng, người ta "Nhn mưa nơi đất khch, Lng chợt nhớ qu nha"õ. Khng những nhớ m cn thương: "Khi ma mưa lũ đến, Thương qu mnh xt xạ..!" Họ thường nhớ tới những cơn mưa dầm xứ Huế, như Bi Ngọc Lan nhắc đi nhắc lại tới mấy lần:

    "Những ngy mưa ma đng
    Những ngy mưa ma đng
    Hồn tan trong sương trắng
    Lng nghe sầu mnh mng

    Giống như những thnh phố lớn khc, Huế c sự sinh hoạt về đm. Trong những đm mưa đng lạnh gi, nghe tiếng rao hng từ ngoi đường phố vẳng lại, người c lng từ tm khng khỏi xt xa cho ai đang lặn lội trong đm mưa gi lạnh lng. Từ tm ấy, được Bi Ngọc Lan kể:

    Những đm khuya quạnh vắng
    Tiếng rao hng xa xa xa
    Trải di qua phố vắng
    Quyện vo mưa xt xa...

    Xt xa l bởi Bi Ngọc Lan thương qu mnh "o đơn khng đủ ấm, Nghe mưa m no nề."

    Mưa v lạnh của Huế khc với mưa lạnh xứ người. Đ khng phải l ci lạnh kh m ẩm ướt của gi "Ma Đng Bắc thổi mạnh trn biển Nam Hải" (*), ci lạnh len lỏi qua da thịt thấm vo tận xương tủy, lm cho người ta thấm tha, chua xt nhất l trong cảnh thiếu thốn "o đơn khng đủ ấm..."

    Trong cảnh mưa gi bo bng đ, c điều may, khng phải lc no lng nh thơ cũng ủ rầu rĩ. "Trường Tiền mấy nhịp lạnh chiều đng". Cũng c khi Bi Ngọc Lan thấy "Trường Tiền ngạo nghễ trong mưa lạnh" (Qu Người Vẫn Nhớ Xun Qu Cũ - Sđd). C phải nhờ tnh ngạo nghễ đ m Huế đ tồn tại sau bao nhiu năm giặc gi, vật đổi sao dời?

    Trong bi "Hướng m V Cải" giới thiệu một nh thơ Huế khc: Hong Xun Sơn, ti c viết: "Sng Hương l bối cảnh của Huế m cũng l bối cảnh của tm hồn người Huế". Thật đấy! Nếu khng c sng Hương th cha Nguyễn đ khng dựng nn kinh thnh Huế v người Huế cũng khng c ở đ để m yu thương v nhớ nhung con sng nầy. C biết bao nhiu nhạc sĩ, thi sĩ, văn sĩ viết về sng Hương rồi. Ở Bi Ngọc Lan, c khng những chỉ c những bi thơ về sng Hương m c cả một tập thơ v CD về "Tiếng Sng Hương."

    Người xa Huế thường nhớ sng Hương, con sng m đềm chảy qua thnh phố m đềm, hiền ha nn c ai về Huế th họ xin gởi cho họ một cht g tượng trưng cho Huế:

    "Nhớ gởi cho anh
    Vi giọt nước sng Hương
    Trong như nước mắt em lc nũng nịu, giận hờn
    Ngọt mt, dịu thơm tnh dng sng cũ
    Xa Huế lu rồi vời vợi nhớ thương."
    (Huế v Em - Sddd)

    C người đ đặt dấu hỏi về tn của con sng nầy. Tại sao khng l tn một người con trai, đn ng m Hương, l tn một c gi? Ai đặt ra ci tn đ? C phải đ l do một người đn ng, một cha Nguyễn no đ, - c thể l cha Nghĩa Nguyễn Phc Trăn, người đời đ đến Ph Xun - c người yu tn Hương, cũng như Bi Ngọc Lan, thấy nước sng Hương trong m tưởng tượng ra đ l giọt nước mắt người yu; dng sng m như người yu, với lng xt xa v thương yu vời vợi...

    Ni tới sng Hương khng thể khng ni tới ni Ngự (Ngự Bnh) (*). Ni Ngự l ci bnh phong che mặt cho hong thnh. Ni khng cao qu che mất ci vẻ sng của Trời, khng thấp qu để khng c thể chắn nỗi ci lực xung khắc từ phương xa tới, trong khi sng Hương l một ho thnh thin nhin bảo vệ kinh độ V những "bửu bối" đ, nh thơ c một nỗi ước ao rất kh thực hiện: Mang Huế qua nơi c đang sinh sống ở hải ngoại, dựng nn như một "Disney World" ở Florida.

    Điều đ cho thấy người Huế yu Huế gh gớm lắm:

    "Ước g mang Huế qua đy
    Để được ngắm thng reo đỉnh Ngự
    Dng nước Hương Giang in bng my
    (Ước G C Huế Bn Nầy - Sddd)

    Khi yu thương, người ta đ c những nghĩ thật đin rồ. D cho c mang được sng Hương, ni Ngự đến qu người, nhưng cn người Huế nữa th sao? V ci tnh của người dn Huế th sao? Ai c thể mang n đi được, d Walt Disney c ti sinh. D sao, nghĩ ấy cũng biểu lộ được tấm lng của người Huế đối với qu hương của họ vậy.

    Khng chỉ c sng Hương ni Ngự m thi đu. Kỷ niệm của một người "Huế rặc" như Bi Ngọc Lan đu chỉ quanh quẩn với sng Hương ni Ngự, với hong thnh. Cn những ngi trường Đồng Khnh, Quốc Học v Đại Học Huế nơi c từng theo học đ nữa chị Kỷ niệm học tr l kỷ niệm kh phai nhứt. Vả lại, những kỷ niệm rong chơi thuở cn đi học đu c thể chng qun được. Bi Ngọc Lan trải hồn của mnh ln tận bến đ Tuần, Đồi Vọng Cảnh, lăng Khải Định, ha nhịp với tiếng thng reo trn lăng Tự Đức, quyện vo những nt my lng đng trn cha Linh Mụ, xm Kim Long, do dạt với cảnh bến sng tấp nập Bao Vinh, lng Vỹ Dạ, cng với một miếng nem ngon, một chn ch đậu ngự, đậu xanh ngọt lịm; tri qut, tri cau tươi mt ở Ngọc Anh, Nam Phổ. Ni lm sao hết được!

    Ti c ci ngu l khng c php thần thng m lại muốn theo b Nữ Oa lm cng chuyện "Đội Đ V Trời". Tnh cảm của một nh thơ, một tập thơ, với trăm ngn nhớ thương đối với qu hương đất nước, về chiều rộng, n mnh mng đến tận cuối thin nhai, xa tt tắp chn trời như trong một buổi chiều h; về chiều su, tnh cảm đ su lắng như dng sng Hương khng tm thấy đy. Vậy m ti lại muốn gi gọn những thứ ấy trong mấy trang giấy giới thiệu. Đng ra, ti khng nn ni g hết, chỉ nn trn trọng mời bạn độc mạnh dạn bước vo thế giới ấy, thế giới đầy nhớ nhung c những mu sắc, m thanh tuyệt vời cng với nỗi nhớ nhung triền min, chỉ c thể hiện hữu trong tm tưởng v bin của những người con yu của Huế đang phiu bạt nơi gc biển chn trời./

    Mass, những ngay lạnh nhứt!
    Hong Long Hải


    (*) Bi Thơ "Giời mưa ở Huế" của Nguyễn Bnh v "Chương Dn Thi Thoại" của Phan Khi, xuất bản khi ng lm bo "Sng Hương" ở Huế thời tiền chiến.
    (*) Cu của Đi Pht Thanh Saigon trước đy thường ni khi phổ biến tin thời tiết.
    (*) Ngự Bnh: c thể l tn mới từ khi cha Nguyễn lập kinh đ ở Ph Xun. Ngự: thuộc về vuạ Bnh: cầm giữ. Trấn giữ mặt tiền của hong thnh. Thnh Huế quay mặt về hướng Nam, hướng pht triển của cc cha Nguyễn về pha Nam sau khi cha Nguyễn Hong xin vo nam để trấn giữ đất Thuận Ha. Người Việt thuộc phương Nam, phương Nam thuộc quẻ Ly trong ngũ hnh.

  2. The Following 3 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    Di an (03-24-2010), Hồng Hoang (06-13-2010), Kiến Hi (03-24-2010)

  3. #2
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế



    Lăng Minh Mạng - photo by ThuHong - PNV



    Quote Originally Posted by THANHLOAN View Post


    HUẾ BUỒN

    sng tc L DINH

    NHƯ QUỲNH trnh by












    Anh đi rồi xứ Huế buồn hiu đ anh
    Chim xa đn khng cn nghe ht trn cnh
    Em của anh cũng sầu mnh mng
    Khi vắng anh đứng buồn nhn bn sng
    Nỗi u hoi x nt buồng tim b bỏng

    Mưa trn rừng mưa về thnh xưa hắt hiu
    Đy con đường sớm chiều mnh ln Thin Mụ
    Em vẫn m ắp một lng son
    Sao bng anh vẫn cn xa xăm
    Để m thầm ai chờ chờ ai ho mn

    ĐK:

    H ơi...ơi h...chim xa cy cn thương nhớ cội
    Chừ người xa người tội lắm người ơi
    Ơi h...xa anh rồi em như người mất tr
    Đm đm về em như người mộng du
    Chờ mong bng ai mịt m

    Anh by chừ phiu bạt nơi m hỡi... anh
    Em by chừ như l chiếc l xa... cnh
    Nghe mắt như vướng hạt mưa ngu
    Em nhớ anh khc hoi đm thu
    Thương nhau rồi sao đnh để chi đớn đau ...

    ni:
    ... chim xa cy cn thương nhớ cội
    người xa người tội lắm người ơi
    Khc đi cho nỗi sầu vơi
    Thương nhau chi để một đời đắng cay...





    TH & TL


  4. The Following 2 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    Di an (04-07-2010), Hồng Hoang (06-13-2010)

  5. #3
    Join Date
    Nov 2007
    Posts
    4,811
    Thanks
    947
    Thanked 4,961 Times in 1,976 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế

    Ci ni Tre lụm trn net

    Thnh nội


  6. The Following 3 Users Say Thank You to Linh hồn của Tre For This Useful Post:

    Di an (04-07-2010), Hồng Hoang (06-13-2010), hoangthymaithao (04-07-2010)

  7. #4
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế



    DẠ THƯA...

    "Dạ thưa xứ Huế by giờ..."
    Tiếng em đ vận vo thơ mất rồi
    Mai sau tiu cạn vốn đời
    Lại xin anh lại nghe người "dạ thưa"
    Lại về tắm bến sng xưa
    Lại theo em đến cửa cha vọng kinh
    Lại leo ln ni Ngự Bnh
    Lại ta giữa chốn Thần Kinh mơ mng
    Bởi lng vốn dĩ đa mang
    Khiến trăm nỗi nhớ, khiến ngn nỗi yu
    Khiến hồn, khiến va liu xiu
    "Dạ thưa..."
    Anh cũng đnh liều
    tm thương

    Phạm Thuận Hong



    Huế thương
    http://www.youtube.com/watch?v=BggKR...eature=related

    Last edited by hoangthymaithao; 04-07-2010 at 02:45 AM.

  8. The Following 2 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    Di an (04-07-2010), Hồng Hoang (06-13-2010)

  9. #5
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default HUẾ của một thời


    Huế khng bao giờ l của tương lai, nơi đ l qu khứ, l những g đ yn nghỉ, cng với những linh hồn oan khuất chưa siu thot.
    Trong giọng ni, c một ci g đ gọi l rất Huế, đối với Quảng Nam- Nẵng, cch nhau một ngọn đo th c khc, cũng l điều đương nhin, nhưng với Quảng Trị, cch mấy mươi cy số đường đồng bằng, giọng Huế khng lẫn vo đu được. Dạ, dạ thưa tiếng ni nhỏ nhẹ dịu dng.

    V phải sống trong một hon cảnh đặc biệt nn phải kềm giữ sự yn tĩnh, nho nh theo cung cch qu tộc, quan liu hay bnh dn thn gi cũng phải nhu m, gia gio. Theo cc nh nghin cứu về thổ m th cho rằng, Ở nơi nước trong th tiếng nhỏ, ở nơi nước đục th tiếng tho.ạ iều rất Huế trong giọng ni ny, lu ha thnh thi quen, được xem l một phong thi lịch sự đặc bi t khng đu c. Lm sao người ta qun được ci tiếng dạ lạ kỳ của người con gi Huế, dạ để khỏa lấp, dạ để từ chối, dạ để đồng hay dạ c nghĩa l khng g hết. Lm sao anh chng trong Quảng ra thi c thể hiểu hay chịu đựng nổi một lối trả lời v thưởng v phạt, nhưng nhỏ nhẹ, khng thể trch vo đu của một người con gi Huế m anh ta muốn lm quen.

    -Em tn chi? Dạ!
    -Nh em ở đu? Dạ!
    -Ti c thể lm quen với em được khng? Dạ!

    Phải chăng ở nh trước khi đi Mạ đ dặn khng ăn trầu người, đừng để người ln la, trước ngoi sn sau lần v bếp, tốt hơn hết l cứ dạ cho nhỏ nhẹ, cho lễ php, cho tới khi m hết dạ nổi th thi. E lệ, khp np l những đặc tnh của người con gi Huế mỗi khi nng gặp khch lạ như thi sĩ inh Hng đ ghi lại, C gi Huế đa tnh, vnh nn nghing khp np.

    Người con gi Huế gặp người lạ, tay th nu vnh nn, sẵn sng lm mạng che, tay th quấn t o, vừa phng thủ, vừa trnh những ln gi v duyn qui c. Ci thời o trắng quần trắng đ lm cho bao nhiu chng trai phải xốn xang r5ng rời trước ci mờ mờ ảo ảo, nửa che m nửa khng của ci sương khi mờ nhn ảnh đ. Bạn cũng biết l nữ sinh Huế khng bao giờ mặc quần đen, ci mu khng tinh khiết, tội lỗi đ, c g th cũng phải che đậy, ngụy trang cho tới cng.

    Tnh cch Huế thường l che dấu hay tự chế những ci phm tục, bao gồm cả trong cch ni năng, ăn mặc, ứng xử. Khch đến nh, th gia chủ hay con ci trong nh, phải quấn lại mi tc, mặc vội chiếc o di, mới dm bước gip mặt khch, d thn hay sơ.

    Tội nghiệp cho những người con gi Huế phải sinh ra trong những hon cảnh bần hn, với một hai chiếc o m phải thay đổi lun lun, cứ bước ra khỏi cổng nh l phải ln o di, bất kể đi đu. Ngy nay phải chăng sự thanh lịch đ cn lại nơi chiếc o di, d l chiếc o di cũ, bạc mu, v vu của người con gi gnh một mớ bng thọ ra chợ, hay nơi b bn đậu hũ trn vĩa h, d chn th đi đất, miệng cn bập bập điếu thuốc Cẩm Lệ su kn.

    Ci ăn, ci ngủ l ci rất ring tư của người Huế, nhiều khi phải giấu giếm đến mức sợ sệt, chớ c đột nhập nh người ta vo ci thời điểm ấy. Ci ngho muốn giấu đ đnh, ci sang trọng, người Huế cũng khng muốn cho ai biết. Cũng c khi ci ngho m ngho kiểu cch, ngho ci kiểu mệ chm củ khoai, buổi sng trn chiếc mm đồng chỉ c mấy chn cho trắng th gọi l thời cho hoa.

    Ci ăn khng cn l ci khoi tr c thể hả h trưng by ra ngoi m hnh như phải giấu kn đi mới gọi l người nho nh. Cơm đường, cho chợ, cch đy vi mươi năm, trong x hội Huế cn được xem l thứ tầm thường, hn hạ. Bạn c biết l ngồi qun c ph cụ Phấn l một sự cch mạng lớn trong x hội Huế vo những thập nin năm mươi khng? ến như khi ci xe nước ma từ Saigon du nhập ra Huế quả l đ thay đổi nhiều lắm. Ngay cả vo những năm 1950, Huế cũng chưa bao giờ c ci cảnh ăn đứng gc đường như chng ta thB 0ờng thấy ở khu Pasteur-L Lợi Saigon.

    Dn Huế ngy xưa thời phong kiến l vua cha, quan lại, vin chức triều đnh, binh lnh v thư sinh, một thời sau đ l qun nhn, cng chức v học sinh, sinh vin, khng thấy c mấy ngnh nghề cng nghệ hay thương mi, con bun hnh như khng được trọng vọng mấy trong x hội nho nhỏ ny, ci lối xếp hạng sĩ nng cng thương. Cc ngnh tiểu cng nghiệp như chằm nn, đng khăn, đng giy, dệt lụa c khi được tuyển chọn từ cc địa phương trong cả nước về kinh đ để phục vụ cho giới vua quan, sau đ ra cả cho thứ dn, nhưng khng thấy c cơ hội pht triển ra rộng lớn.

    Một nơi khng c kỹ nghệ, khng c nh my, khng vận dụng nhiều đến cơ kh, th cũng l một nơi yn tĩnh, nhịp sống lặng lẽ, chậm chạp. Thnh phố mang một vẻ cổ knh hiền ha, v khng khỏi đượm một vẻ ngho kh. Cũng như những thnh phố cổ xưa, nhỏ b khc, Huế như trong một chm xm nhỏ m người dn hầu hết đều biết nhau, v v sự giao thng hạn chế, chỉ c một chiều ngang theo quốc lộ, một mặt th ngăn bởi biển, một mặt th chặn bởi ni, ở đ thnh kiến cn nặng nề, cố chấp, t chấp nhận được ci mới lạ, tn thời. Khoảng năm 1948-49, khi mệ Sen (con vua Thnh Thi), một người đn b Huế, lần đầu tin dm li một chiếc xe hơi Simca Aronde, th cả thnh phố coi đ l một hiện tư ợng dị thường.

    ến với Huế, người ta như đi trở ngược lại dng thời gian, ở đy, qu khứ bao trm ln tất cả. Ở đu cũng thấy những dấu vết nhắc ta nhớ tới những ngy thng đ qua. Cung đnh, bia mộ, lăng miếu thời Thăng Long hiện hữu trong gần tm thế kỷ, nhưng đ cch xa ta chừng hai thế kỷ, một phần đ mai một theo thời gian. Kinh đ Thuận Ha th vẫn cn đy với những di tch, đền đi, lăng tẩm, với những ngn thng reo, với những bờ tre xanh mướt bn dng sng Hương lặng lẽ. Những người đ khuất m hnh như linh hồn cn ở đu đy, phảng phất bng tinh kỳ hay tiếng trống ching, bt nh, snh phch cầm ca. Nơi đy, những dấu ấn cB Ba lịch sử cn ẩn hiện trn mỗi bờ thnh, gc phố, nơi tấm bia mộ hay trn những lăng tẩm. Nơi đy l dĩ vng, l thng ngy qua, người ta về đy l để hồi tưởng, để nhớ nhung. Ở đu cũng đượm một vẻ buồn, m người ra đi thường ray rứt muốn c một ngy trở lại. Qu hương l ci g m người ta nặng lng với n như thế ti thấy ở đy sao buồn qu! (inh Anh Dũng trong Nhớ Huế).

    Qu khứ của Huế được ghi nhận nhiều nhất qua những cng trnh lăng tẩm m cc vua nh Nguyễn trước khi băng h đ chọn cho mnh một nơi yn nghỉ kiểu cch v xứng đng của một bậc đế vương, từ địa thế, khung cảnh tĩnh mịch đến cc kiến20trc lộng lẫy. Nơi no cũng l ni rừng bao la, c đại thụ, c hồ sen cng với tiếng chim, tiếng suối, tiếng thng reo đem lại ci cảm gic dịu dng thơ mộng v yn tĩnh cho tm hồn con người.

    Huế khng những l vng đất của qu khứ, m Huế cn như bao phủ bởi những linh hồn qu vng, l của hương trầm, l của chung m lun lun nhắc nhở tới sự hiện diện của những linh hồn oan khuất. l những linh hồn chưa siu thot trong một bề dy của Huế tang tc, chết chc, tức tưởi, của những ngy thất thủ kinh đ, khi giặc Php tấn cng Huế năm 1885, lc voi ngựa cng người dy xo ln nhau thot ra bốn cổng thnh, của giặc gi thanh ton hận th nhau qua thời đại t=E 1 nguyệt tam vương của Tường-Thuyết, của hng ngn ci chết oan khuất giữa ngy Tết Mậu Thn m mu xương rải rc từ đồng bằng Ph Thứ cho đến khe su Mi, của thy chất thy trn bờ biển Thuận An dưới cơn mưa pho 75, của hng trăm thn xc cuốn theo dng nước lũ của ma Thu năm Kỷ Mo. C chỗ no m u, sầu thảm hơn Huế với những địa danh Ng Tư m Hồn, Miễu m Hồn, cồn chm An Ha, Mả ng Trạng hay cả đến ci qun cơm c ci tn ma qui khng đu c l qun cơm m Phủ.

    Ban đm, Huế c chỗ no l khng c lập le nn hương, xut xoa khấn vi, cầu nguyện. Sau tang tc Mậu Thn, hy về Huế m nghe, nửa đm về sng, lng giềng, hng x m vang dậy chung m v tiếng tụng kinh cầu nguyện cho những người đ mất sớm được siu thăng. Huế l nơi đ trải qua nhiều biến cố đau thương, Huế đ than khc với những tang tc v oan khuất sẽ khng bao giờ phai lạt. Nơi mỗi khu vườn của Huế đều c mỗi am thờ cho những người khuất mặt, với hoa quả, một cnh hoa phượng v một ngọn đo leo lt. Linh hồn những người khuất mặt hnh như vẫn cn lẩn khuất đu đy.

    Ngy xưa mỗi năm vo ngy hai mươi ba Thng Tư m lịch, để ghi nhớ ngy thất thủ kinh đ trong lịch sử, khắp nơi, nhất l ở vng chợ ng Ba, người ta đ dựng trai đn, chẩn tế suốt một tuần lễ theo nghi thức Phật Gio đ3 cầu siu cho những linh hồn oan khuất chưa siu thot. Cũng như ngy lễ Vu Lan ở Huế c phần trọng đại hơn với những nghi lễ cng c hồn cc đảng thập phương, phng sanh, phng đăng để hồi hướng cng đức cho tất cả những người đ mất. Huế khng bao giờ l của tương lai, nơi đ l qu khứ, l những g đ yn nghỉ, cng với những linh hồn oan khuất chưa siu thot.

    Ni đến Huế, chng ta lin tưởng đến những cảnh cha chiền. Khng đu trn đất nước, trong một vng đất nhỏ hẹp mươi chục cy số vung, m c tới trn một trăm cảnh cha. ược cơ duyn như vậy l do từ gần bốn trăm năm trước. Thi Tổ Gia Dụ Hong ế, tn hy Nguy ễn Hong trong khi vo Nam tm Honh Sơn nhất đi để dung thn, đ hạnh ngộ với một b tin (hay bụt) trong giấc mơ, chọn đất H Kh (Kim Long) để dựng cha Thin Mụ. Cho tới những đời vua sau, cha chẳng những được trng tu v xy dựng thm (thp Phước Duyn xy năm 1844 dưới thời vua Thiệu Trị) m khắp đất thần kinh, cha chiền được xy dựng thm rất nhiều, khiến by giờ Huế c những cảnh cha rất đẹp, xt về mặt nguy nga trng lệ, khng thể so với lăng tẩm, nhưng khng thiếu khung cảnh u tịch, nn thơ. Bo Quốc, Từ m, Diệu ế, Thuyền Tn, Tường Vn v nhất l Linh Mụ, l những ngi cha đ ghi nhiều kỷ niệm trong lng dn đất Thuận Ha, Ph Xun. V trong tuổi ấu thơ của mỗi người Huế, ai khng ghi dấu lại kỷ niệm của một=2 0ngy ln cha?

    Nhớ Huế lm sao khỏi nhớ đến những khu vườn. Vườn l khoảng khng gian của thời thơ ấu của mỗi chng ta, l bng mt thời trẻ dại, l những nỗi hẹn h, l những thứ tri cy ngọt ngo hay chua cht m vẫn mang đầy hương vị của thời mới lớn. Những cy mt, những hng ổi, những gốc thơm, những chm khế. No nhn lồng, no vải trạng, no l du. C khi l bồ qun, c khi l lựu, c khi l đo. Tuổi ấu thơ v nhất l thời mới lớn, tuổi dậy th, lng ai khng khỏi ngt hương hoa, trong một khu vườn tĩnh mịch no đ, với nỗi lng rung động thuở ban đầu cn trong suốt v đơn giản như những giọt sương mai.

    Vườn của những vương phủ với giả sơn, hồ sen, thủy tạ, với những bức bnh phong, tường ngăn trang tr bởi những mảnh sứ vỡ lm thnh hnh Long Ln Quy Phụng hay Mai Lan Cc Trc.

    Những khu vườn đ đy ở Vĩ Dạ, ở Kim Long, ở Gia Hội, ở Ngự Vin, ở An Cựu l những khu vườn đ mang bao nhiu lời thơ nhạc, mang bao nhiu tnh yu thuở thiếu thời, l nơi của hẹn h, mong đợi, thương nhớ

    C phải ngy xưa vườn Ngự Uyển
    L đy ho a cỏ giống vườn tin
    Gt sen nhẹ bước lầu Tn Nữ
    Ngựa bạch bung chng o Trạng Nguyn
    (Nguyễn Bnh)

    Vườn Huế ngy H cn rộn tiến ve, nhắc nhở tới ma thi cũng l ma chia cch. Giữa những buổi trưa yn lặng ma H, một tiếng ve cất ln khởi đầu, rồi mun ngn tiếng ve vng ln phụ họa, tạo nn một khc ha tấu, m thanh lan ra từng vng rộng lớn. Cng với hoa phượng nở trn những con đường xứ HuA, tiếng ve đ mang ma H đến bao nhiu lần trong qung đời học tr, ghi lại bao nhiu mối tnh, bao nhiu sum họp v chia ly.

    Nh ở Huế thường lm su vo giữa vườn, từ cổng vo nh c khi phải qua một hng ro bng cẩn (dm bụt) hay ch tu, thỉnh thoảng rắc bởi những sợi dy tơ hồng mu vng rực. Cậu học tr mới lớn, cn rụt r, nht nht muốn lm quen với c b trong nh lm sao c đủ cam đảm để vượt qua ci con ngỏ di hun ht đ, hay những đm trăng, đnh thơ thẩn qua lại nơi ngỏ ấy m m mối tnh si. Hương trong vườn Huế, c khi l hương bưởi, c khi l hương dạ l, c khi l hương si, hương li, hương mộc lan, cũng c khi l hương sầu 1ng thơm ngt một khung trời thời trẻ dại. V đm vườn Huế lm sao c thể thiếu trăng. Trăng lặng lẽ soi những bng cy trong vườn, trăng ln trn đọt cau, trăng ướt trn ngọn dừa. V trăng trn sng Hương, trăng trn mu sng bạc của cầu Trường Tiền, trăng trn mi thuyền, trăng vỡ dưới mi cheo v nh trăng rung động theo m thanh của những tiếng h đm trn sng.

    Huế với những dng sng chảy ngang dọc tạo cho Huế một vẻ đẹp tươi mt dịu dng. Huế c con sng Hương lượn lờ qua Lăng Gia Long, Minh Mạng, qua iện Hn Chn, qua Văn Thnh, Linh Mụ, Kim Long, về Vỹ Dạ, Cồn Hến, Ty Thượng trước khi tới Thuận An. Huế c con sng đo xinh xắn từ cầu ngi Thanh Ton, qua An CBu về Bạch Hổ nắng đục mưa trong, với con sng từ Gia Hội, ngang qua cha Diệu ế qua ng Ba tạo nn ci cảnh ng Ba, Gia Hội hai cầu, ng v Diệu ế bốn lầu hai chung, với con sng đo từ cầu Bạch Hổ, qua Ph Xun, tới An Ha. Tất cả dng sng đ đ m ấp Huế, chảy qua những khu nh vườn, những bậc tam cấp của những khu vườn ven sng, mang những tiếng cười trong trẻo của ai ngy đ vang qua tới bờ sng bn kia. Với những dng sng như thế, Huế c những con thuyền bềnh bồng trn bến nước, những ngọn đn hiu hắt bn sng v cả những cu h vang vọng, mang mang theo sng nước đi rất xa, v cả với những mối tnh chia cắt của ngy no khi m thuyền về ại Lược, duyn ngược Kim Long.

    Nhưng cng theo với những dng sng đ, mỗi năm cơn bo lụt đ gieo tai họa thảm khốc xuống Huế. Ngho đi, tai ương hầu như triền min trn mảnh đất miền Trung cằn cỗi, nhưng Huế chnh l tm điểm của hiểm họa thin tai. C nơi no chịu nhiều nỗi bất hạnh, thống khổ như Huế. Những xc người tri ra biển cng với những mi tranh ngho theo những cơn nước lũ, cơn đi đổ ập ln cả một vng đất cằn cỗi trong nhiều ngy thng. C nơi no chịu những cảnh chết chất chồng dy xo, c nơi no chịu cảnh chết thảm khốc trong những mồ tập thể như Huế.

    Huế như một người con gi ti hoa m bất hạnh. Huế l nơi đi để m nhớ, khng phải ở để m thương. Người xa Huế như xa một mối tnh khng trọn vẹn, nhưng xa rồi, thương nhớ xt xa biết bao nhiu. Huế l nỗi m ảnh khng rời, Huế l nơi gợi cho chng ta những giấc mơ xưa khng bao giờ thnh, l nơi chng ta thường mong ngy trở lại nhưng khng bao giờ đng hẹn. Chng ta kh tm lại những g của Huế trong thời thơ ấu của chng ta, như khng thể tắm hai lần trong một dng sng, như khng thể tm lại mi vị của một mn ăn ngy trước, hương thơm dịu dng của một đm trăng sng trong vườn xưa, v một mối tnh xa xi đ mờ nhạt.

    Huy Phương

  10. The Following 3 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    chieunhatnang (08-18-2010), Hồng Hoang (06-13-2010), saolinh (07-24-2010)

  11. #6
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế

    LỤC BT MN HUẾ

    CƠM HẾN

    Đ nghe ớt đỏ cay nồng
    Tm trong vị hến một dng Hương xanh
    Ruốc thơm, cơm nguội, rau lnh...
    Mời anh buổi sng chn thnh mn qu

    BNH BO

    Tm chấy hồng thắm cnh bo
    Dẻo thơm bột gạo qu ngho nn thương
    Hẹn em ngồi qun ven đường
    Bnh bo kết mối tơ duyn đi lng

    BNH NẬM

    Mảnh mai xanh sắc l dong
    Mềm mại bnh nậm ấm trong tay người
    Nhụy hồng bột trắng tươi mươi
    Xut xoa nước mắm ngọt lời tỉ t

    BNH BỘT LỌC

    Bột trong bọc thịt tm hồng
    L xanh em gi ươm nồng hương yu
    Bnh ngon nước mắm cay nhiều
    Mời anh bữa lỡ ban chiều cng em

    BNH PHU TH

    L dừa m bột lọc trong
    Ngọt ngo thơm nhụy đậu xanh ửng vng
    Phu th vui chuyện xm lng
    Mừng nhau tc hợp thiếp chng ha duyn

    BNH RAM T

    Ny em ăn ngậm m nghe
    Ram vng t dẻo cng m vị tnh
    Mới hay đặc sản Huế mnh
    Sắc hương dn d cung đnh tm nhau

    M XỮNG

    Thơm tho mềm dẻo ngọt ngo
    M vng bột nhuyễn i chao! Tuyệt vời!
    Mn qu xứ Huế em ơi
    Kẹo ngon mẽ xững tặng người tnh chung

    TM CHUA

    Nguyn l đặc sản G Cng
    Theo b Từ Dũ ra cng Hương Giang
    Tm hồng, ớt đỏ, riềng vng...
    Vị chua thấm lưỡi nhớ hng thịt phay (thịt heo luộc)

    NEM HUẾ

    Mời em khai vị mn nem
    Em nem anh chả tnh thm mặn m
    Nem thơm, chua, ngọt đậm đ
    Nhờ ai quết nhuyễn thịt th đm đm

    CHẢ HUẾ

    Mời anh thử miếng chả ny
    Nng ly ho sảng hương say tận lng
    Cung đnh chả phượng nem cng
    Đi ta nem chả vốn dng dn gian

    CH HẠT SEN

    Hạt sen vừa bổ vừa thanh
    Tan trn đầu lưỡi ngọt lnh hương xưa
    Ch sen mời gọi người thơ
    Mt lng du khch ngẩn ngơ bạn tnh

    CH BỘT LỌC BỌC THỊT QUAY

    Ngọt ngo bi bo tm nhau
    Thịt quay nằm giữa trắng phau bột mềm
    Quen nhau tnh đ nn duyn
    Ch ngon xứ Huế ngỡ qun đường về

    CH ĐẬU NGỰ

    Thức ngon xưa tiến qun vương
    Tinh hoa trời đất đượm hương kinh thnh
    Ch đậu ngự mt v thanh
    Đm, dng chn ngọc an lnh chu thn

    S/T trn Net

  12. The Following 3 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    chieunhatnang (07-24-2010), Hồng Hoang (07-24-2010), saolinh (07-24-2010)

  13. #7
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế


    Tiếng Huế

    1.

    Đi đu th noi "đi m"
    "O nớ" m chỉ "ci c" chung trường
    "Ốt dột" khi tui noi thương
    C nghĩa "mắc cỡ" m vương nụ hồng

    "Khn" l đồng nghĩa với khng
    Chẳng muốn lấy chồng, "khn muốn lấy dn"
    "Đoản hậu" l "c" en ni
    Tui đ... im lặng cứ đi theo hoi

    Nh tui cn khoảng đường di
    C chi noi nấy, ngy mai hết rồi
    Trn cao th noi "trn ci"
    "Đi rượng" l lc sng đi như chừ

    "Phủ ph" l lc thặng dư
    Như l tnh cảm "đ nư", no đầy
    "Như ri" c nghĩa như vầy
    M T Răng Rứa, em quy... mng mng

    2.

    "Ở nể" đồng nghĩa ở khng
    Trai hng l dzợ, khng chồng "ế dn"
    Ngu ngu th noi ""khn khun"
    Dại dại m tả "đ đ" mặt ra

    Cn trẻ th noi chưa "tra"
    Tới tuổi gi gi kh đế l "n"
    C c thiếu nữ lấy "dn"
    Lấy được ng chồng thăng chức "mụ o"

    "Răng chừ" đồng nghĩa ""khi m"
    "Khi m" c nghĩa khi no đ thi
    "Khi m" c cặp c đi
    "Răng chừ" hết cảnh tuổi đời bơ vơ

    Đơn ci "ci trốt" dật dờ
    L m đầu bạc ""c ngơ" một mnh
    Lặng yn th noi "mần thinh".
    Để nghe len ln duyn tnh giăng tơ

    "Mua lửa" th thật phải lo
    V l mua chịu ai cho "lửa" hoi
    "Mắc lửa" l thiếu nợ di
    "Lửa" chi khng thiếu, chẳng phai "lửa tnh"

    "Sớm mơi" l lc bnh minh
    Của ngy kế tiếp, nong tnh đem phơi
    "Bữa t" em hẹn lại chơi
    Qun bẵng ci việc em mời bữa kia

    "Bữa tề" mang lịch ra chia
    "Bữa tể" l trước bữa kia hai ngy
    "Bữa ni" l bữa hm nay
    L lc đương noi hng hai đy n

    "Mần chi" ai hoải lm chi
    Em muốn lm g, "răng hoải mần chi?"
    Thế ny th noi "ri n"
    "Rứa tề", thế đ mần chi đy h?

    Ci cy th noi ci "que"
    Cn ở trước h lại noi ci "cươi"
    Ci "n" bản mặt tươi tươi
    Ưa đi tn bậy l người "v duyn"

    3.

    Lấy chồng răng gọi mụ o ?
    Anh trai lấy vợ, mnh thnh mụ o
    mụ o hiền hậu khỏi lo
    mụ o nhiều chuyện l mụ o "dọn" mồm

    Tối qua th noi "khi hm"
    Hong hn: "Chạng vạng", nghe run qu trời
    Sớm mơi mang "chủi suốt cươi"
    Si Gn nghe thấy th cười b lăn

    Lỡ ưng rồi, biết mần răng !
    Ci giọng trọ trẹ... cũng muốn ăn chung một nồi
    Con gi chưa noi đ cười
    Bị người ta noi l người v duyn

    Đọc thơ Cai, thấy đ ghiền
    Huế ơi nhớ qu... muốn bay liền ra ngay...

    * S/T Net

  14. The Following 2 Users Say Thank You to hoangthymaithao For This Useful Post:

    Di an (08-20-2010), Hồng Hoang (08-19-2010)

  15. #8
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default C những ging sng


    "Ni Ngự Bnh trước trn sau mo
    Sng AnCựu nắng đục mưa trong"

    Ti tuy l dn Huế 100% nhưng th thực l ti chưa hề bao giờ ch quan st thử xem hai cu thơ trn c m tả trung thực cảnh sắc hai địa danh của Huế đ ngn năm văn vật hay khng.
    D đ khng biết bao nhiu lần cng bạn b trong lứa tuổi thanh thiếu nin g lưng trn những con ngựa sắt du lm Ngự Bnh sơn để hẫu xực bnh bo đổ trong những chiếc chn nhỏ v cạn m vnh chn sứt mẻ một cch rất chi l "mỹ thuật" kh c thể no tm thấy được ở cc nh hng ăn chuyn về mn ăn Huế ở vng Quận Cam ny, thế nhưng ti cũng khng thể xc nhận được ni Ngự Bnh c phải l trước trn sau mo khng.
    Chng ti cũng đ qua nhiều năm thng lặn hụp, bơi lội trn ging sng An Cựu trong khoảng thời gian học ở trường T.H nhưng ti cũng qu đổi v tm, khng lưu xem nước sng An Cựu c thực sự thay đổi mu sắc theo mưa nắng hay khng.

    Ring về sng Hương, ti c thể khẳng định gần như quanh năm nước trong xanh m ả lm đắm lng khch lng du, khi dừng bước giang hồ bn ging sng thơ mộng trữ tnh ny. Sở dĩ ti dng hai chữ "gần như" l v trong cơn cuồng nộ của trời đất, xảy ra hng năm, Hương giang của chng ti đ được nhạc sĩ Phạm Đnh Chương trong ca khc Hội Trng Dương cho mượn lời than thở: "Trời hnh cơn lụt mỗi năm..." Ging nước Hương giang vốn dĩ trong xanh hiền ha tri chảy giữa hai hng phượng vĩ đỏ ối ven sng của khung trời ma Hạ trong tuổi học tr, ging nước ấy đ đổi thnh mu vng đục của nước lụt v hung hăng trn ra biển Thuận An, cuốn theo những thn xc khốn khổ của người dn Huế bất hạnh, những cy rừng bật gốc hay những tp lều tranh tan tc m trn nc nh, một vi nạn nhn của lũ lụt đang ku khc mong chờ được cứu vớt hay được một php lạ no đ đưa chiếc phao mi tranh của họ vo cập bến ven sng. Họ đang cố bm vu vo một hy vọng mong manh sống cn! Những thảm cảnh ny ti đ chứng kiến trong trận bảo lụt năm Nhm Thn 1952.Vng, ngoại trừ những lc mưa bảo loạn cuồng, nước sng Hương lun trong xanh trn thực tế v trong kỷ niệm suốt đời khng qun của con dn xứ Huế.

    Chng ti, dn Huế, những người biết bơi lội đều đ hơn một lần gối sng Hương Giang nhn my đỉnh Ngự mun vn nhớ thương chứ khng phải như triết gia no đ bảo l khng ai tắm hai lần trn một ging sng.Ti khng cần phải nghĩ đến nghĩa bng của nhận định triết l kia, ti chỉ biết l chng ti tắm rất "lọan" lần chứ hai lần th nhằm nh g ba ci lẻ tẻ. Suốt quảng đời nin thiếu, cư ngụ tại Thnh Nội Huế, ti rất gần gũi với sng Hương, do đ m đ c qu nhiều kỷ niệm với ging sng m với ci nhn chủ quan ti chưa từng thấy c ging sng no đẹp bằng, d l sng Seine trong thơ của Thi sĩ Nguyn Sa:

    Sng Seine nhn ti m khoe nước biếc
    Khoe l vng lộng lẫy lối đi xưa.

    Ti cũng đ c lần nhn ngắm sng Rhin lc chiều về, nhn một chuyến sang Đức quốc khi gh thăm thnh phố Frankfurt.Ti cũng chẳng thấy ging sng ny c nt g quyến rũ hơn Hương giang của ti ngoi hai bn bờ sng l những lu đi cổ knh của một thời đại phong kiến xa xưa chốn trời u. Bn cạnh ti lc đ cũng c người ti yu nhưng c lẽ với tuổi đời chồng chất, tm hồn đ chai đ nn nguồn lng mạn đ kh cạn v do đ m ging sng đ mất nt trữ tnh chăng. Kh m biết nổi! Hoạ chăng l trở về với qu khứ vng son cng người yu đầu đời đi bn bờ sng no đ để trắc nghiệm.

    Trong một chuyến về thăm qu hương, ti đ vượt tuyến, qua ging sng Bến Hải, du lm động Phong Nha. Theo đon du khch ti đ dng thuyền xui ging sng Son vo vng động nước Phong Nha với kỳ hnh dị trạng, phong cảnh thin nhin sơn thủy hữu tnh của đất nước dấu yu. Ging sng hiền ha nhỏ b ny của xứ Quảng Bnh mang một ci tn với nhiều truyền thuyết:
    Sng Son hay sng Trc l một chi lưu của sng Gianh ở Bắc Trung Bộ Việt Nam. Sng chảy hon ton trn địa phận tỉnh Quảng Bnh. Một phần thượng nguồn của sng di 7.729 mt chảy ngầm trong cc ni đ vi ở pha ty Quảng Bnh. N hợp lưu với sng Gianh tại gần thị trấn Ba Đồn.
    C nhiều truyền thuyết về nguồn gốc của tn dng sng Son. Một truyền thuyết cho rằng v vo đầu thế kỷ 19, qun Ty Sơn bị qun của Nguyễn nh giết chết nhiều tại sng ny, mu loang ra đỏ cả dng sng. Truyền thuyết khc kể về một chuyện tnh giữa một c gi con nh giu v một chng trai con nh ngho. Mặc d bị gia đnh phản đối do khng mn đăng hộ đối, c gi vẫn sắt son. Cuối cng hai người dẫn nhau tới dng sng ny tự vẫn. Người dn quanh vng cảm động trước mối tnh của hai người nn đặt tn l sng Son. Tuy nhin, nhiều người địa phương ni rằng gọi l sng Son v vo ma mưa lũ, nước sng rất đỏ.(Ti liệu trch từ Google)
    Ti cứ tiếc hi hi v th giờ eo hẹp nn ti đ khng tiến thm về phương Bắc để được nhn ngắm sng Gianh, ging sng lịch sử phn chia đất nước thời Trịnh Nguyễn phn tranh.Cng với ging sng Gianh, Di tch Lũy Thầy cũng l một niềm ao ước lm giu thm cho kiến thức lịch sử của ti m tiếc thay cho đến nay vẫn chưa thực hiện được. Ging sng Gianh giờ đy đang gieo rắc tang thương đổ nt cho người dn Quảng Bnh. Sau đy l một đoạn phng sự m tả cảnh lũ lụt miền Trung hiện nay:
    Đoạn đường đi qua thnh phố H Tĩnh, thị x Hồng Lĩnh v thnh phố Vinh đ bị ngập su trong nước từ 0.5-0.7m v hai xe trong đon đ bị chết my, đnh phải nghỉ lại tại đy.
    Nhiều nơi khc, nước cũng đ xăm xắp quốc lộ như tại địa bn đi qua gio xứ Qun Đng, Trại L, Kim Lm, Gia Ha... v khng c dấu hiệu no cho thấy nước rt xuống.
    Đm nay sẽ tiếp tục l một đm kh khăn đối với nhiều gio dn tại Vinh, nhất l tại lưu vực sng Ngn Su v sng Gianh chưa kịp hon hồn sau trận lũ lịch sử đầu thng 10 vừa rồi. Nước sng Ngn Su tại Chu Lễ đ vượt xa bo động 3 tới 3,8m v sng Gianh tại xứ Minh Cầm đ vượt mức bo động 3 tới 1,3m.
    Trn đy l những ging sng ti từng đi qua hay từng biết tn trong kiến thức hạn hẹp của ti.Dĩ nhin, thời gian sống tại Si Gn đ cho ti biết ging sng Đồng Nai m hiện nay đang bị đe dọa nhiễm bởi tụi Cộng Chệt được lũ quan tham Việt cộng cho khai thc bauxite trn thượng nguồn. Ti đ bao lần về miền Ty qua những chiếc ph nối hai bờ nhnh sng Cữu Long ph sa nước đỏ nui sống miền Nam đồng ruộng ph nhiu. Ti đ thch th ngồi hng giờ trước mn hnh TV theo di bộ DVD Mekong k sự để tm hiểu nguồn gốc Chn con rồng sng nước mnh mng.
    Đ c một thời gian ti bỗng dưng đm ra m luyến một ging sng mang ci tn lng mạn diễm tnh, ging sng Vn. Sở dĩ ti m ging sng ny l v ti đ để hồn tri theo sng nhạc trong ca khc Gi Xun:
    Em như c gi hy cn xun. Trong trắng thn chưa lấm bụi trần. Xun đến, hoa mơ, hoa mận nở. Gi xun giũ lụa trn sng Vn
    Hnh ảnh c gi xun th giũ lụa trn sng Vn thật lng mạn tnh tứ, đẹp như một bức tranh xun dễ lm xao xuyến lng người khiến ti bng khung, xc động lng trần theo ci kiểu bần đạo thấy phơi phới trong lng. Nghe cu thơ được phổ nhạc trn đy m khng động lng xun mới l chuyện lạ trong đời
    Sng Vn l tn gọi tắt của sng Vn Sng - một chi lưu của sng Đy, chảy từ thị x Tam Điệp qua huyện Hoa Lư v hội lưu với sng Đy tại trung tm thnh phố Ninh Bnh Sng c chiều di trn 20 km, chỗ rộng nhất tới 300 m.
    Sng Vn l một dng sng c gi trị lịch sử, nơi gắn với cc chiến cng của Việt Nam trong khng chiến chống qun nh Tống dưới thời vua L Đại Hnh. Tương truyền, khi L Hon đnh thắng giặc Tống trở về Hoa Lư, Dương Vn Nga đ k giường bn bờ sng đn. Từ đ m sng c tn l Vn Sng (giường my).
    Sng Vn chảy qua nhiều thắng cảnh, di tch lịch sử như ni Non Nước, chợ Rồng, cha Non Nước, cng vin sng Vn. Người ta thường nghĩ tới hnh ảnh "ni Thu, sng Vn" khi nhắc tới thnh phố Ninh Bnh. (Ti liệu trch từ Google)
    Ti đ từng lắng hồn theo sng Vn cũng bởi một nguyn do thuộc lnh vực tnh i lng mạn, hơi lăng nhăng một tị, v một người mang tn ging sng My ny trong thi ca của Nguyễn Bnh. Số l một hm, ngồi trước Monitor ti đang thả hồn theo người tnh ảo, bắt đầu l thư tnh bằng một lời gọi sến như con hến: Ma petite fe, th lưỡi gươm Damocles lửng lơ trn đầu vụt rơi xuống một ci o với giọng nguồn ht ni:
    Ai l nng tin nhỏ b?
    Ngy xưa nơi xứ H Đng bn Tu, ng Trần Qu Thường, chủ tịch Hội Sợ Vợ, đ đnh rơi cy gậy cn khn đang cầm trn tay khi nghe sư tử hống. Ngy nay, ti loay hoay tm mi chẳng thấy nt bấm Delete nằm ở đu để xa đi tang chứng rnh rnh của một cuộc ngoại tnh trn Internet. Ti cố nhoẽn một nụ cười cầu ti, nụ cười đẹp nhất trong đời ti đam m tnh i, nụ cười với mắt nu mi trầm, lối trang điểm đang thịnh hnh trong giới thưởng ngoạn phim bộ Hn Quốc. Ti chống chế:
    Em ơi, xin đừng vội hiểu lầm! Khng c chi m! Anh chỉ giỡn chơi cho vui thi, chứ khng c ai l Tin, Ma, Quỷ sứ chi hết. Người trn Internet chỉ l người ảo, khng c thật trong đời!
    Hoạn Thư thời Email hầm hừ đay nghiến! Ti tự hứa từ nay xin chừa, khng viết thư tnh trn Internet m chỉ viết tnh thư trn ct biển, Love letters in the sand để dễ xa.
    Ngoi sng Vn, thuở mới tập tễnh đi vo Con đường tnh sử, ti cũng m một ging sng khc, Sng Tương trong ca khc Ai về sng Tương của nhạc sĩ Thng Đạt:
    Ai c về bn bến sng Tương, nhắn người duyn dng ti thương, bao ngy m mối tơ vương.Bao ngy qua, Thu lại về mang sầu tới. Nng say tnh mới, hồn ti tơi bời. Nhn hoa cười đn mừng vui duyn nng, tnh thơ ngy từ đy nt tan
    Ti đ tương tư một người tnh bn ging sng Tương để cho hồn ti đau khổ! Ngu như rứa th thi! Mơ ci g khng mơ, lại mơ bị thất tnh, mơ một người phụ tnh mnh cho tnh thơ ngy nt tan. Khng biết ging sng Tương ny c phải l Tương Giang đầu Tương Giang đui ở bn Tu khng nhỉ? Trong cc tc phẩm Đường Thi c cu chuyện tnh lng mạn của đi lứa yu nhau:
    Ng tại Tương Giang đầu
    Qun tại Tương Giang vĩ
    Tương tư bất tương kiến
    Đồng ẩm Tương Giang thủy
    Nng ở đầu sng Tương, chng ở cuối sng Tương, cng uống nước sng Tương, thương nhau da diết m khng thấy mặt nhau. Dở ẹt! Trương V Kỵ đưa Dương Bất Hối đi tm cha: Đi từ Hồ Điệp Cốc ln Quang Minh Đỉnh, đường xa diệu vợi vậy m đi cũng đến nơi. Lệnh Hồ Xung đưa cc ni c phi v Hằng Sơn đi khắp năm non, bảy ni, qua Ngũ Nhạc Sơn no l Hoa Sơn, Hằng Sơn, Hnh Sơn, Thi Sơn rồi Tung Sơn, đi lung tung cng bầu đon th tử, vậy m ng Kim Dung vẫn cho đi đến nơi về đến chốn.Thế m chỉ đầu sng Tương, cuối sng Tương, hai người yu nhau lại khng thể gặp nhau th thật l khng hiểu nổi! Nng chỉ cần đi xui ging sng Tương v chng đi ngược Tương Giang v thời đ lm g c đường One-way th đnh chết cũng gặp nhau. Chắc như cua gạch!
    Nhắc đến sng khng thể no khng lin tưởng đến cảnh lũ lụt v chữ Lụt trong ngn ngữ Việt Nam ta lại thường đi đi với chữ lội. Vng, lụt lội! Thời nin thiếu của chng ti, khng thể thiếu cảnh lụt lội xảy ra trn qu hương hng năm, khng hề sai chạy. Cứ như l một định luật thin nhin, sau Tết Trung Thu l người dn xứ Huế bắt đầu nghĩ đến mưa lũ v lụt lội. Nhn những trận mưa to, mưa lớn được m tả bằng những từ ngữ nghe thật lạ tai lc cn học Tiểu học như mưa như cầm chĩnh đổ, mưa như trt nước, mưa rơi tầm t, lũ con nt chng ti chỉ ao ước mưa khng ngừng để c lụt v khi c lụt th được lội nước lụt. Cn g thch th bằng được xăng quần ln qu gối, lội nước b bm trong xm lng khi dứt cơn mưa, nước đang ngập đường, v nhất l lại được nghỉ học v lụt. Vui như rứa th thi! Niềm đam m lội nước lụt, mỗi thời mỗi khc! Lc những nốt mụn của tuổi dậy th xuất hiện trn mặt, chng ti vẫn cn ham m lụt lội v được đi theo những c nng đồng lứa tuổi khắp cc nẽo đường xứ Huế, hai ống quần lnh đen xăng cao ln tận bẹn. Lc bấy giờ mới thng cảm với Hn Mặc Tử: Da thịt, Trời ơi, trắng rợn người!
    Xa rồi tuổi trẻ ngng cuồng, v tư lự! Lũ lụt đang honh hnh trn qu hương! Những ging sng với mun vn kỷ niệm, giờ đy đang l mối đe dọa cho người dn miền Trung Vit Nam trong lc lũ cầm quyền ph phỡn đn cho Ngn Năm Thăng Long. L Thi Tổ, v vua nhn từ xuất thn từ cửa Phật c thấu chăng nỗi khỗ của người dn Việt? Ngi c biết chăng bọn tham quan Bắc H đang mượn danh ngi để kỷ niệm ngy Ngi dời đ cho chng c cơ hội chứa đầy ti tham!

    Hong Đức

  16. #9
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế


    ĐI NT VỀ HUẾ
    Tuệ Quang Tn Thất Tuệ
    @@@



    Khng phải l một chuyn đề tham luận m chỉ l đi nt tản mạn , do từ "nhớ tới đu, ni tới đ" , nn chắc chắn nội dung sẽ c nhiều thiếu st; nhất l về mặt thi ca, rất nhiều danh sĩ cũng như nhiều kiệt tc c lin hệ đậm đ với Huế m khng được đề cập đến. u chỉ l chuyện ngoi muốn, rất mong được cảm thng!

    @@@@


    Vo thời-kỳ Hồng Bng, Huế ni ring v Thuận Ho ni chung thuộc bộ Việt Thường, một trong 15 bộ của nước VĂN LANG.
    Dưới triều vua Trưng, Huế thuộc quận Nhật Nam, một trong su quận miền nam NGŨ LĨNH.
    Sau khi người Tu ti lập ch đ hộ, họ bị người Lm Ấp (tức Chim Thnh) đnh đuổi khỏi Nhật Nam, từ đ Thuận Ha do người Chim kiểm sot với địa danh l chu v chu L.
    Trong suốt nhiều thế-kỷ, hai chu , L từng l vng tranh chấp giữa hai dn tộc Chim, Việt. Cho tới đầu thể kỷ XIV, đời nh Trần, mới vĩnh viễn thuộc về nước ta v chu đổi thnh chu Thuận, chu L đổi thnh chu Ho.
    Thời Minh thuộc, hai chu Thuận v Ho được ghp chung thnh phủ Thuận Ho, sang đời L đổi thnh lộ rồi xứ v cuối cng l trấn Thuận Ho.



    Trấn Thuận Ho, từ khi Thi y Đoan Quận Cng Nguyễn Hong (tức cha Tin hay Thi Tổ Gia Dũ Hong-đế triều đại Nguyễn-phước) được vua L Anh Tng cử vo trấn nhậm, đ dần dần được cải tiến, chuyển ho từ tnh trạng khu giới tuyến địa đầu lỏng lẻo về tổ-chức, bất ổn về an ninh thnh một miền đất ổn định v an lạc.
    Kế tục sự nghiệp cha Nguyễn Hong, cc cha Nguyễn hậu duệ một mặt tch cực mở mang lnh thổ về phi nam, mặt khc lo xy dựng, canh tn, bồi đắp cứ địa căn bản Thuận Ho, đưa vng ny ln địa vị một trung-tm chnh trị, hnh chnh v văn học v cng quan trọng.
    Từ năm 1636, cha Thượng Nguyễn phc Lan chọn Kim Long ở phi bắc Huế lm thủ phủ. Nửa thế kỷ sau, năm 1687, cha Nghĩa Nguyễn phc Thi lần thứ nhất, rồi 1738, V vương Nguyễn phc Khot lần thứ nh, đều đặt thủ phủ ở lng Ph Xun thuộc huyện Hương Tr, cho xy dựng thnh tr, cung thất, mở mang giao thng thủy bộ... Từ đ Ph Xun tức Huế nghiễm nhin trở thnh một vị tr lịch sử với nhiều ưu điểm về chiến lược.


    Sau khi thống nhất đất nước, Thế-tổ Cao-hong đế Gia Long, cho xy dựng kinh thnh Huế với cng trnh quy m to lớn, phối hợp kỷ thuật kiến trc Đng v Ty.

    Trn dng lịch sử, Kinh đ Huế từng trải qua nhiều thăng trầm theo vận nước phế hưng :
    Huế từng l chứng tch của những cuộc tranh phong khốc liệt giữa cc thế lực nội chiến Trịnh , Nguyễn v Ty Sơn.
    Huế đ ghi đậm những nt bi hng của trận chiến chống xm lược Php năm Ất Dậu 1885.
    Huế cũng l mục tiu chnh của vụ tn st bch hại chưa từng c trong lịch sử dn tộc, pht động bởi nhm người ngụy tn cuồng st vo tết Mậu Thn 1968.
    Huế cn trải qua chẳng biết cơ man no những biến cố đau thương khc.
    Thế nhưng, được củng cố un đc từ kh thing sng ni, địa linh Huế sau bao cơn biến động, vẫn sừng sững ngang nhin vượt thắng mọi thch đố, vẫn tồn tại v vươn ln trong thời gian min trường, trong khng gian min viễn.


    Phối hợp cng những đi ngộ từ thin nhin, Huế cn c những cng trnh xy dựng do nhn lực với nhiều kiến trc quy m: no đền đi miếu vũ, no lăng tẩm cha chiền, tiu biểu hơn hết l kinh thnh Huế, đ lm ấn tch hng hồn đnh dấu thời vng son về văn ho của một triều đại.
    Huế ngy nay khng chỉ l chiếc ni yu thương xứng đng l niềm tự ho, kiu hnh của ring người Huế hay người Việt, m Huế đ chuyển mnh trở thnh đối tượng trn qi chung của cả nhn loại.


    Tm về đất Huế l tm về một vng trời tĩnh lặng, thơ mộng v an bnh.
    Nghĩ tới người Huế l nghĩ tới ci đậm ngọt trong tnh tự, ci đoan trang trong cung cch; l suy tưởng tới ci bản chất đn hậu hiền ho, ci nếp sống hồn nhin tự tại; l mường tượng thấy nt e ấp qua ln mi, sự kn đo trong nụ cười, nỗi thẹn thng nơi kho mắt. t khi người ta bắt gặp được ở đất Huế hay từ dn Huế những sự x bồ, suồng s, th bạo.
    Ni thế, nhưng Huế cũng như mọi nơi khc, vẫn chịu chi phối bởi luật tương đối, thừa trừ của tạo ho. Song song bn cạnh những n sủng thin ph, Huế đ vướng mắc t nhiều khuyết tật, r nt nhất l về mặt kh hậu v kinh tế : no l thời tiết mưa nắng thất thường với ci nng ẩm gh người vo thng h, ci mưa dầm triền min buốt gi về ma đng; no l tnh kh cằn thiếu mầu mỡ của những đồng bằng ngho nhỏ hẹp, khim tốn m phần lớn l đất cy ln sỏi đ.
    Tuy nhin, chnh từ mi trường bạc đi đầy cam go, Huế đ vươn ln một sức sống dồi do, một khng tnh mạnh mẽ. Từ trong kh khăn gian khổ, dn Huế ti luyện được cho chnh mnh sức chịu đựng bền dẻo, đủ khả năng đương đầu với mọi nghịch cảnh.



    Thin nhin đ phối hợp hi ho cng lịch sử để kiến tạo Huế thnh chiếc ni bao dung, bồi dưỡng, un đc nhiều thế hệ con dn c những nt đặc th về tm hồn lẫn phong cch.
    Trong " Chu cận lục", Dương văn An c nhận định : đn ng Huế th kin cường, dũng cảm; đn b Huế th yểu điệu, đoan trang.
    Trong 'Địa dư ch", Nguyễn Tri bnh luận rằng : dn Thuận Ho đ hấp thụ nếp sống của Chim Thnh nn quen chịu đựng kh khăn, gian khổ.
    Phan Kế Bnh th cho l người Huế khim tốn v kn đo. Tnh kn đo ấy đ được Bch Lan pht hiện một cch l th rằng :
    "Người xứ Huế trang nghim v trầm lặng,
    Thường hay buồn giữa lc thế nhn vui,
    Tm sự nhiều m t h trn mi ... "


    Cảnh Huế th thơ mộng, người Huế lại đa tnh nn Huế hiển nhin l tụ điểm của thi ca v nghệ thuật. Mỗi cơ thể Huế chất chứa một hồn thơ, mỗi mảnh đất Huế l một nguồn cảm hứng phong ph đủ lm chủ đề cho cả một kho tng thi, văn, nhạc, hoạ.
    Hnh như Huế c một hấp lực li cuốn, dụ hoặc rất kỳ diệu, khiến cho ai trt sinh ra, lớn ln từ Huế l trọn đời "đi thấy nhớ, ở thấy thương"; khiến cho ai, từ bất cứ phương trời no, một lần dừng chn nơi đất Huế l mi mi lưu luyến, vấn vương "đi th nhớ, ở th m ".
    Chẳng mấy ai trước vẻ đẹp trầm lặng của Huế m khng rung cảm. Cũng chẳng mấy ai khi chim thưởng một ng thơ về Huế m khng say sưa, d l thơ tả cảnh hay tả tnh v d tc giả l người Huế hay khng l người Huế.


    Trước ci tĩnh mịch tuyệt vời của thin nhin, thi ho Nguyễn Du từng bồi hồi đối cảnh sinh tnh :


    "Hương giang nhất phiến nguyệt,
    Kim cổ hứa đa sầu"
    (Nam trung thi tập)


    Xin tạm dịch


    "Một mảnh trăng chiếu dng Hương,
    Xưa nay từng gợi sầu thương cho đời"


    Cng một cảnh sắc đ m Nam Trần tuấn Khải th :


    "Sng Hương một giải xanh xanh,
    Gi vờn mặt nước, sng tnh đầy vơi!"
    (Non nước Thần Kinh)


    Đng Hồ lại đắm đuối "Trong đi mắt Huế ":


    "Dng nước sng Hương chảy lặng lờ,
    Ngn thng ni Ngự đứng như mơ,
    Gi cầu vương o nng Tn Nữ,
    Quai lỏng nghing vnh chiếc nn thơ".


    V Tản Đ một lần tới "chơi Huế" , đ thấy thch th như anh nh qu ln tỉnh :


    "Kinh thnh gi lịch trai thanh,
    Lại thm Hương thủy, Ngự bnh điểm t.
    Con người ngoi Bắc mới v,
    Mừng nay được thấy đế đ một lần."


    Một vi thi nhn lại kho vay mượn cảnh sắc Huế để tỏ by tm sự ring tư, thổ lộ nỗi u hoi trăn trở của mnh trước vận nước điu linh.
    Ngắm dng sng An Cựu m Nguyễn hữu Bi ray rứt :


    "Đục trong, biết nỗi trời hanh tạnh
    Bồi lỡ theo dng nước vận tri."
    (Vịnh sng Lợi Nng)


    Phan so Nam, một lần "Vo Thnh" đ ngậm ngi cảm thn :


    "Dạo khắp trong với ngoi,
    Đn địch vang tai trời,
    Đau lng c một kẻ,
    Hỏi ai? Ai biết ai!"


    Vi Bằng, sau những năm phiu bạt, trở về thăm lại cố đ, lng trĩu nặng u hoi trước cảnh sao dời vật đổi :


    "Về đứng bn sng nhn khi sng
    Yn ba giang thượng thấy m đau".
    (Khi sng)


    Trong lng khch đa tnh, Huế lun lun l nguồn thi cảm bao la :

    Nh thơ Kỉnh Chỉ Phan văn Hy , sau mấy năm xa cch, đ "Nhớ Huế" dạt do, tha thiết :


    "Gần năm năm chẵn, chẳng về Kinh,
    Nhớ cảnh sng Hương ni Ngự Bnh,
    Nhớ sng Ngọ Mn khi rợn sng,
    Nhớ chung Thin Mụ lc tn canh.
    Nhớ sn Cần Chnh, quan đu cả?
    Nhớ rạp Thanh Bnh khch vắng tanh.
    Nhớ chị cho đ, o bn hến,
    Nhớ bao nhiu chuyện, bấy nhiu tnh."


    Nữ sĩ Tương Phố năm 1929 "Trở lại Thần kinh" để hoi niệm một cuộc tnh đ lỡ :


    "Nhớ anh trở lại Thần kinh,
    Sng Hương nước chảy, non Bnh thng reo!"


    Cảnh cũ cn đ, người xưa khuất rồi! Trong nhớ nhung chất ngất, thi nhn khng ngăn được nước mắt :


    "Khc anh từ ấy đn giờ,
    Lệ lng lai lng đi bờ sng Hương".


    Trong "Đy thn Vỹ Dạ", Hn mạc Tử bằng một cảm quan bng bạc, lng lng vẽ nn một bức tranh vừa mộng vừa thực :


    "Thuyền ai đậu bến sng trăng đ,
    C chở trăng về kịp tối nay?"


    Với thi phẩm "Nocturne sur le fleuve des parfums", nh thơ Php Francois Henri Guibier cũng c nguồn cảm hứng tương tự :


    "La barque obit, endormie
    Aux coups rguliers du rameur.
    Mon me tressaille, meurtrie
    Aux coups de la vie dans mon coeur."


    Rồi Vũ hong Chương, nh thơ sở trường của những mỹ từ kiu sa, gọt dũa, chải chuốt cũng ngy ngất :


    "Cng Chu - l đy mộng ngự thuyền,
    Bi thơ mờ tỏ nn nghing nghing,
    Hng mi nh phớt tnh thanh liễu,
    Gờn gợn dng thu mắt ngọc tuyền."
    (Em l Cng cha)



    Thưỏng thức tổng hợp ton bộ cc đoạn thơ trn của một số nhn vật thnh danh m tn tuổi đ đi vo lịch sử hay văn-học sử, ta tưởng như lạc vo một rừng hoa thơm cỏ lạ, m d với tần-số rung cảm no của tm hồn, ta đều say sưa, thch th.


    Nếu ngắt từng đo lẻ trong rừng hoa đ, đem chưng by ring để thưởng thức, hoặc đem giải phẩu, phn tch tm ci chất liệu tinh ty su thẳm tận cng về nghệ thuật, ta cn pht hiện được những nt đặc th nổi bật về tư tưởng, về tnh cảm nội tm, biểu hiện r trn những gc cạnh ring của từng tc giả.
    Qua thơ Nguyễn Du, ta thở di bắt gặp nỗi c đơn của một tm sự u hoi.
    Với thơ Tương Phố, ta ngậm ngi cho một chuyện tnh dang dở.
    Trong thơ Phan So Nam, Nguyễn hữu Bi hay Vi Bằng, ta cảm thng nỗi uất nghẹn, ray rứt, xt xa v thời cuộc.
    Rồi ta lng lng, nhẹ nhng bị cuốn ht, m hoặc bởi tứ thơ trữ tnh của Nam Trần Tuấn Khải, Đng Hồ, Hn Mạc Tử, Vũ hong Chương, Tương Phố...



    Thot ra ngoi vũ trụ thơ của giới thi nhn tn tuổi, ta đi vo khung trời thi ca dn gian Huế.
    Nhiều người cho rằng m ngữ Huế lu lo như tiếng chim, trầm bổng như điệu nhạc; tnh cảm Huế th đậm ngọt, trn đầy ... nn người Huế no cũng thch thơ, yu thơ, m thơ, snh thơ, snh thơ. Ni thế tưởng cũng khng phải l khoa trương, cường điệu. Chnh từ mi trường thuận lợi tự nhin, người dn giả đất thần kinh trước tc thơ một cch nhẹ nhng, thong thả, dung dị v linh hoạt; thi ca dn gian Huế cũng nhờ đ m c những nt độc đo, đặc th.



    Với một nguồn ca dao sung mn về phẩm lẫn lượng, thi ca dn gian Huế được truyền tụng qua thời gian bằng nhiều thể điệu: mi nh, mi đẩy, gi gạo, ru em, h v v.v...
    Chẳng r khởi nguồn từ hồi no của xa xưa, thi ca dn gian Huế đ được bồi dưỡng qua nếp sống dồi do về tnh cảm, cao đẹp về tư tưởng, duyn dng về phong cch; d c mang chung tnh trữ tnh, lng mạn, song khng bị g p vo trạng huống đơn điệu, ngho nn, tri lại đ thể hiện được nhiều sắc thi, diễn đạt mọi tư duy, phản ảnh nhiều mặt thực tế.


    Cũng từ nguồn thi ca dn gian đ, người ta pht hiện được tnh hội tụ, đa diện; cng một thi phẩm m lắm khi m tả nhiều kha cạnh, chuyn chở nhiều nghĩa, thẩm thấu vo tm hồn người qua nhiều lối ngỏ, c thể thch nghi, ph hợp với nhiều tm trạng v nhiều hon cảnh khc nhau.
    Thi ca dn gian Huế thường khai dụng những từ ngữ, cảnh vật, nhn vật v sự tch thuần ty địa phương.


    "Ăn sung, ngồi gốc cy sung,
    Lấy anh đnh lấy, nằm chung khng nằm."


    l lời ca đề cao tiết tho của cụ Phan Bội Chu trong thời gian bị an tr tại Bến Ngự, đ thề khng bao giờ hợp tc với thực dn Php.


    Rồi những đoạn ca dao khc :
    "Một nh sinh được ba vua (1),
    Vua cn, vua mất, vua thua chạy di.
    Đồn rằng quan tướng c ti (2),
    Cửa Thuận An Ty lấy, Trấn Bnh Đi Ty v!"


    hay l :


    "Chuyện đời cng nghĩ cng rầu,
    Ở giữa Đồng Khnh, hai đầu Hm Nghi!"


    Bằng đi cht trầm tư khi thưởng thức, ta nghe thấy từ mấy vần ca dao trn, c những tiếng thở di, uất nghẹn, khc cho thảm trạng tan tc của triều đnh Huế vo những ngy quốc biến, khi vết giy xm lược của nền văn minh cơ giới phương Ty dẫm trn ln đất nước.
    Từ sau ngy kinh đ thất thủ, thực dn Php với chiến lược "tằm ăn du", biến dần Việt Nam thnh thuộc địa trực trị. Trước cơn quốc nạn nt ruột tan lng, trước cảnh biển du sao dời vật đổi, đy đ khắp nơi vang vọng lời ta on, hoi cảm, tiếc thương:


    "Chiều chiều trước bến Văn Lu,
    Ai ngồi, ai cu, ai sầu, ai thảm,
    Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trng...
    Thuyền ai thấp thong trn sng,
    Nghe cu mi đẩy, chạnh lng nước non!"



    Khng phải chỉ g b, giới hạn trong phạm tr nhất định của thứ tnh cao cả dnh cho qu hương, ca dao Huế cũng cn vượt thot đi tm những thế giới ring của nội tm, ca ngợi nhiều thứ tnh yu khc.


    Trong khung cảnh buổi trưa h tĩnh mịch ở lng qu, một b gi tc để chỏm, lim dim đi mắt, đẩy nhẹ tay ni, khe khẻ cất tiếng h:


    "Ru em, em thc (3) cho muồi,
    Để mẹ đi chợ mua vi tm trầu.
    Mua vi chợ Qun, chợ Cầu,
    Mua cau Nam Phổ, mua trầu chợ Dinh..."


    Thật v cng tuyệt diệu, mấy vần mộc mạc, bnh dị đ khng chỉ vẽ nn bức tranh b nhỏ của chiếc ni đầu đời, m đ phc họa được cả một khung trời bao la của tnh chị em thn thương.


    Ca dao Huế như một pho kinh sch, rao truyền lun l phương Đng m hệ thống gia đnh, x hội Việt coi như m thức khun mẫu để đạt tới chn, thiện, mỹ. Ở đ, đức hy sinh cao cả, tnh yu tuyệt vời của cha mẹ dnh cho con ci đ được vinh danh :


    "Chợ xa đi sớm về trưa,
    Nui con khng kể nắng mưa di dầu."


    hay


    "Rạm đồng nấu với bẹ mn,
    Đi no, mẹ cũng nui con nn người."


    Để đền đp cng ơn trời biển của cha mẹ, người con Huế lun lun chu ton bổn phận:


    "Tm rằn lột vỏ, bỏ đui,
    Gạo de An Cựu em nui mẹ gi."


    Khi gặp cảnh nh đơn chiếc, khng nỡ rời xa cha mẹ gi yếu, người con gi Huế dm hy sinh trọn vẹn tuổi xun, qun hẳn bản thn mnh:


    "Ai đưa cau trầu tới đ th xin chịu kh m bưng về,
    Em đy cn phải theo chn Thầy gt Mẹ cho trọn bề hiếu trung!"


    Ca dao Huế cn dung chứa đến độ bo ha một thứ tnh yu khc tự nhin, tất yếu, tối cần để cho m dương ha hợp, nhn loại trường cửu, vạn vật sinh tồn..., đ l tnh yu nam nữ. Tnh thủy chung son sắt, lng yu thương tận tụy trong nghĩa vợ chồng thường được ngợi ca;


    "Tai nghe anh đau đầu chưa kh,
    Em đy băng đồng chỉ s, bẻ nắm l cho anh xng.
    C mần ri (4), mới trọn đạo vợ chồng,
    Đổ mồ hi ra th em chặm (5), ngọn gi lồng th em che."


    hay


    "Thương chồng nấu cho le le,
    Nấu canh bng l, nấu ch hột sen."


    Thi thường, một chuyện tnh tưởng cho l đẹp để hoi niệm nhớ nhung, để ngợi ca tiếc nuối lại l chuyện tnh khng trọn. Ca dao Huế khi diễn đạt về nhu tnh nam nữ, nếu khng dy v v dang dở th cũng than thở v trun chuyn, u lo cho duyn phận. C những cuộc tnh ph du, khng hẹn chỉ để lại nỗi buồn bng quơ:


    "Gặp nhau giữa ngả ba Snh,
    Anh xui, em ngược đem tnh nhớ thương."


    hay


    "Rồi ma, tt r rơm kh,
    Bậu (6) về qu bậu, biết m m tm?"


    Lại c nhiều đường tnh chng gai, trắc trở, khiến người trong cuộc phải quay quắt :


    "Hai ta thương chắc (7) mần ri,
    Bọ mạ (8)mần rứa, mnh th mần răng (4)"


    Khi gặp phải nghịch cảnh, c gi thần kinh hoặc chỉ biết m thầm than thở:


    "Chim xa rừng, cn thương cy nhớ cội,
    Người xa người, tội lắm người ơi!
    N th khng biết th thi,
    Biết nhau rồi hai đứa hai nơi cũng buồn!"


    hoặc đnh đầu hng định mệnh, duyn số :


    "Cầu Trng Tiền su vi, mười hai nhịp,
    Em qua khng kịp, tội lắm ai ơi!
    Mấy lu ni chịu tiếng mang lời,
    C xa nhau đi nữa, cũng tại trời m ra."


    Trn nhiều khc quanh của đường đời, c biết bao mối tnh "bnh thủy tương phng", m khi chia tay trước một mai sau mờ mịt, người ta khng khỏi băn khoăn cho một lần ti ngộ:


    "Tnh về Đại Lược, duyn ngược Kim Long,
    Tới nơi đy l chỗ rẽ của đi lng,
    Gặp nhau cn biết trn sng bến no?!"


    Nếu trong một tnh cờ bất chợt, từ nơi gc biển chn trời no đ, đột nhin khng hẹn m muộn mng gặp lại, th chỉ cn biết nhn nhau i ngại, v :


    "Chuyện xưa hồ dễ một lần h mi!"
    (Khi Hưng )
    bởi


    "C những niềm ring một đời dấu kn."
    ( L Tn Hương )


    V nếu c tiến xa thm cht nữa, th cũng chỉ :


    "Nng chn n tnh, n chuyện cũ,
    Đu cn dm tnh việc mai sau."
    (Tuệ Quang - Xa xi)


    Rất nhiều ca dao Huế mang tnh đa diện, hm chứa nhiều nghĩa, c thể thch nghi một cch uyển chuyển với từng thực trạng bn ngoi :


    "Chợ Đng Ba đem ra ngoi giại,
    Cầu Trng Tiền đc lại xi mon.
    Ai người lỡ hội chồng con,
    Về đy g nghĩa vung trn cng ta."


    hay:


    "Tiếng ht ngư ng giữa sng Nhật Lệ,
    Tiếng ku đn nhạn bn ng Honh Sơn.
    Một mnh em ở giữa sng Hương,
    Tiếng ca, nghe khc đoạn trường ai hay!"


    v thiết tha hơn nữa :


    "Thuyền ai tri trước, cho em lướt theo cng!
    Chiều xuống rồi, trời đất mng lung,
    C phải duyn th xch lại,
    Cho bớt no nng đm sương!"



    Vo một khung cảnh bnh thường, với một tm trạng thanh thản, thong nghe qua những đoạn mi nh trn, ta tưởng như đy chỉ l tiếng ku vu vơ của chiếc nhạn tm bầy hay tiếng gọi mời của đi tm hồn nam nữ săn bắt nhau. Nhưng nếu bằng ci tận cng su thẳm trong nội tm của một người ưu tư, xt xa v vận nước, ta sẽ pht hiện được từ những tiếng h bnh dị đ, hnh như m vang tiếng gọi của ni sng; sẽ nhận diện được ci thực chất cốt li đang mang nặng một nghĩa cao đẹp của tnh yu tổ quốc; sẽ bắt gặp được ci tm trạng khắc khoải của những kẻ đồng hội, đồng thuyền cảm thng đồng điệu.


    Cũng với dng suy tư ấy, c những người con đất Huế, vo những thng năm lưu lạc, khng ngừng "thắp đuốc soi đường đi tm tri kỷ", khng ngừng xui ngược "ngậm ngải tm trầm" để kiếm tm chiến hữu m chung lng chung sức:


    "Ai, đấng anh hng Lam Sơn tụ nghĩa,
    Để cho ta xin vc kiếm theo hầu?"
    (T.Q - Ngậm ngải tm trầm)


    Một bận dừng chn bn bờ sng St-Laurent m tưởng nhớ Hương giang ngy cũ, khi đối bng hong hn (hong hn ngoi khng gian lẫn hong hn của đời mnh), một người con của mẹ Huế đ xt xa:


    "Ta cn ngồi lại,
    Thời gian v dng sng
    Vẫn cứ v tnh đi, chẳng đợi,
    Trời đổ hong hn, c biết khng?"
    (Tuệ Quang - Bn dng St-Laurent)


    Rồi, một nghẹn ngo từ lu nn chặt, c cơ hội trổi dậy bời bời :


    "Chiều nay viễn xứ, buồn ray rứt,
    Một thong rưng rưng lệ nhạt nha."
    (T.Q - Bn dng St-Laurent)


    Sau cuộc "đổi đời ", đ c những m mưu chnh trị muốn xa nha vết tch của một triều đại đối lập, người ta tm cch tn ph những dấu ấn một thời của Huế, xuyn tạc bi bc lịch sử v nhn vật Huế, khiến cho Huế ngy nay đang mang nhiều ẩn ức chưa được biện minh, đ c t nhiều biến dạng bn ngoi v khiến cho đn con của mẹ Huế d yu mẹ v cng, đ v một ma lực ly tm xua đẩy khỏi lng mẹ m tản lạc khắp bốn phương trời.


    Nhưng, với sức chịu đựng khng g lay chuyển nổi, mẹ Huế vẫn hin ngang tồn tại. V, với mạch sống kin cường do mẹ bồi dưỡng, un đc, đn con của mẹ d xa cch mẹ, d lạc xứ lưu vong, vẫn giữ trn kh tiết.


    Từ nghn trng xa cch, đm đm cc con hằng mơ thấy mẹ, thng ngy vẫn mong về bn mẹ, vẫn nhớ mẹ qua từng bước đi, nghĩ đến mẹ trong từng nhịp thở.
    Nếu c người con no đ, sau ba thập nin cch biệt, vẫn chưa một lần về thăm mẹ, th khng phải l bạc nghĩa v tnh, m chỉ l khng muốn lm cho mẹ tủi nhục, đau lng như trường hợp b mẹ hiền của mưu sĩ Từ Thứ đời Tam Quốc bn Tu, đ hổ thẹn, tuyệt vọng đến phải tự st khi thấy con mnh nhẹ dạ về với To Tho, v tnh tạo chnh nghĩa cho một chế độ bạo tn, t ngụy.
    Chnh người con đ của mẹ đ thực hiện đng ci kh tiết kin cường do mẹ truyền đạt, tuy để mẹ phải nhớ nhung nhưng khng lm mẹ mất đi niềm tự ho, kiu hnh.


    Hoa phượng vỹ đ theo vết chn di tản của cc con, vượt trng dương m đm chồi kết nụ, nở rộ khắp mun phương để vinh danh mẹ Huế, để chứng minh hng hồn tnh trường cửu bất diệt trong mẹ Huế.


    Mẹ Huế ơi! "Nhật nguyệt hối rồi lại minh. Cn khn bỉ rồi sẽ thi", sau cơn mưa, chắc chắn sẽ c nắng đẹp. Một ngy khng xa, khi qu hương thực sự c nh sng, c tnh người, cc con của mẹ nhất định sẽ cng về chung sức chữa khỏi cơn đau trong tim gan mẹ, hn gắn vết hằn trn da thịt mẹ.
    Xin mẹ hy chia sẻ cng cc con một tm nguyện m cũng l một niềm tin :


    "Ti nui niềm tin trở về nước cũ,
    Cng dn ti dựng lại qu ti,
    Cho đất nước từng nhiều đau khổ,
    nh bnh minh chi rạng chn trời."
    (T.Q- Ti sẽ về)


    V, n cần gởi về qu hương một lời ước hẹn :


    Huế ơi!
    Việt Nam ơi!
    Xin chờ đơị nh,
    Cho ti hẹn một ngy về!





    Tuệ Quang Tn-Thất Tuệ

    Montral, Canada


    @@@@@





    (1) Ba vua Đồng Khnh, Kiến Phc v Hm Nghi đều l con của Kin Thi
    Vương Hồng Cai, chu nội của vua Thiệu Trị.
    (2) Quan Phụ Chnh Tn Thất Thuyết.
    (3) Thc : ngủ (dng cho trường hợp cc em b. Em b thc: em b ngủ).
    (4) Mần : lm. Mần ri; như thế ny; mần rứa : như vậy; mần răng : lm sao.
    (5) Chặm : lau hay thấm cho kh, ro.
    (6) Bậu : bạn. Choa v bậu hay qua v bậu : ti v bạn.
    (7) Chắc : nhau. Thương chắc : thương nhau; trỡn chắc : đa giỡn với nhau.
    (8) Bọ mạ : cha mẹ.


  17. #10
    Join Date
    Jan 2008
    Posts
    9,846
    Thanks
    8,381
    Thanked 5,742 Times in 3,067 Posts

    Default Re: Hnh ảnh Cố Đ Huế




    TI RA XỨ HUẾ



    Ty bt:

    Khoảng thng Mười năm 1888, khi vin tổng tr-xứ ở Huế l Etienne Richaud vừa nhậm chức ton quyền t lu, dịp ny triều đnh Việt-Nam mới cho thnh lập một ban đại diện gồm cả ng Nguyễn-Văn-Mại thp tng, ng Mại l người vừa được thăng lm tự-vụ, sung hnh tẩu, trực thuộc binh bộ thượng thơ cơ mật viện Hong-Hữu-Tường. Phi đon c nhiệm vụ tổ chức lin lạc định ngy đem vng bạc chu bu, của hiếm vật lạ, sang chc mừng quan tn ton quyền Php tại Việt-Nam. Nhn tiện, thấy sẵn cơ hội, Hong-thi-hậu Từ-Dũ cũng gửi hai vin ngọc như- lm qu tặng người khch viễn phương.
    Bn ni sng, l kinh thnh của vua Đồng-Khnh, bờ bn kia c ta tổng tr-xứsự qua lại cn phải dng đ ngang chng chnh, diệu vợiHm ấy chẳng may lại gặp mưa to gi lớn, cc đồ tặng phẩm chia lm mấy chục thứ để ở long đnh lập danh sch, sắp xếp kiểm tra canh gc, rồi cắt đặt nhiệm vụ người no việc ấy cẩn thận che đậy đem xuống thuyềnvậy m chẳng may mọi người lật đật nhiều việc cũng đ qun mất hai vin ngọc như-.
    Đến ta th cc quan chia nhau bưng tặng phẩm vo m khng thấy hai trp đựng ngọc. Đon-trưởng Nguyễn-Hữu-Độ hỏi đi hỏi lại, cc quan lớn đều sợ hi bồn chồn lui ra, đổ lỗi cho Nguyễn-Văn-Mại, ng Mại bnh tĩnh, một mặt ủy cho hai người thừa phi về viện kiếm tm,ng nghĩ trong viện lẽ no c người dm ăn trộm ngọc,một mặt vo ta thưa rằng:
    Hai trp ngọc ấy để ring một long đnh, đem xuống một long thuyền nhỏ, nhn v mưa gi nn chưa tới
    Đnh thần lấy lm lo lắng, biết l lời khai khng thực, may sao, lt sau người thừa phi bưng ngọc đếncc quan mới vui mừng vo tiệc, rượu ty mới được khui ra, bồi bn mới chạy lăng quăng, phong tục tuy khc biệt, ngn ngữ lại bất đồng, chẳng thấy ni ở đấy c thng ngn hiện diện lm việc hay khng, nhưng điều đ nhằm nh g, gặp nhau đy, chủ khch đều hiểu vị tr của mnh nn đ đi ngộ th tạc trong tinh thần Php Việt đề huềthật th, tha thiết, cởi mở!
    Đng ra đy l một sự việc nhỏ, nhưng cũng gy nhiều hồi hộp, ci tc ci tội, giữa chốn quan quyền vua cha, sơ xuất mất đầu như bỡn, về sau chnh ng Nguyễn-Văn-Mại c kể trong tập L-Giang Tiểu-Sử cn lưu truyền đến by giờ. Ngay đ cc quan hỏi, nếu tm khng ra th ni sao? Ong Mại trả lời Th ti nhận chm một con thuyền v đổ cho mưa gi Mọi người nghe vậy ai nấy trợn mắt kinh ngạc trước mưu toan sắp đặt to gan của đương sự.
    Nguyễn-Văn-Mại (1858-1945) bt hiệu Tiểu-Cao, qu lng Nim-Ph huyện Quảng-Điền đậu ph bảng hai lần (năm 1885 v 1889) sau được cử lm quản gio chuyn về Hn văn song song với cụ Ng Đnh Khả lm quản gio về Php văn cng trường Khải-Định, ngoi cuốn L-Giang-Tiểu-Sử cụ Mại cn l tc giả tập Việt-Nam Phong Sử, cắt nghĩa rnh mạch 100 cu phong dao lịch sử từ thời Hồng-BngĐường cng danh thnh thang, sng lạn, cụ ln tới chức An St Quảng-Nam v rồi về hưu với hm tổng đốc thọ gần 90 tuổi.
    Việc qun ngọc như- hồi ấy chỉ l một trường hợp hn hữu, nếu chẳng phải qu giang, phi đon sẽ trnh được nhiều phiền toi lỉnh kỉnh v biết đu nhờ đ sẽ khng sẩy ra vụ qun ngọc, tuy nhin chẳng phải v l do qun ngọc m người ta mới r sự ch lợi của việc xy cầu lm cống.
    Thực tế đu lạ g, xưa nay hễ c sng, c dn l c cầu. Cầu cống l rất cần thiết.N gip ch thuận lợi trong việc mưu sinh chợ ba đổi trao, tiện nghi qua lại họ hng thn thuộcthế thi, Tnh hnh Việt-Nam hồi đ m ni rằng cầu cống cn gp phần lm tăng trưởng kinh tế, văn ha c lẽ hơi sớm. Dn lng giầu c lm cầu sắt, cầu b-tng, cầu ngi nếu ngho lm cầu vn đng đinh, cầu tre lắt lẻo thậm ch kiếm mấy thn cy di cắm xuống nước buộc lại thnh hnh chữ X rồi để thm một cy nữa bắc ngang như ci so phơi lm cầu khỉ cao chnh vnh cũng được.
    Khc sng Hương chẩy qua kinh thnh Huế l vng đất quan trọng hơn nơi no khc, với lu đi vua cha bn ni, với ta Tr sứ của quan Đại Php bn kia, với nhiều b đầm ngoi đt vịt, lắm ng cử ngỏng đầu rồng.. Th lại cng cần nhiều cầu cho tiện việc sinh hoạt hng ngy, nn nơi đy về sau thấy xuất hiện cy cầu kh quan trọng, kh nổi tiếng đ l cầu Trường-Tiền th cũng chẳng c g ngạc nhin.
    Theo sch Cố Đ Huế của học giả Thi Văn Kiểm, th cầu Trường-Tiền lm từ năm Thnh Thi thứ 9 (1897) cầu di 400 mt v sở dĩ c tn Trường Tiền v ngy trước gần đấy c một xưởng đc tiền.
    Nhớ bến Trường-Tiền c cy đa bng mt
    Gần bến Bồ-Đề c bi ct phẳng lỳ.
    Đại Nam Nhất Thống Ch ni r hơn: Trường Tiền Thiết Kiều ở đng nam kinh thnh, bờ pha bắc thuộc về phường đệ nhất, tổng Ph Xun huyện Hương Tr, bờ pha nam thuộc phường đệ bt. Khởi lm năm Thnh Thi thứ 9 (1897), cầu c su gian, mỗi gian 66 thước 8 tấc 5 phn; Bề ngang 6 thước 2 tấc trọn bề di 401 thước 1 tấc đến năm Thnh Thi thứ 11 mới xong.
    Lại theo cuốn LEmpire dannam của Capitaine Ch. Gosselin th cầu khởi cng thng 5 năm 1889 hon thnh thng 10 năm sau. Sn cầu lt bằng gỗ lim, ra đời chưa được mấy năm bị gi bo năm Thn, ngy 14 thng 9 năm 1904, đnh xập, thế l thm một lần phải đc lại xi-moong!.
    Chợ Đng Ba đem ra ngoi giại
    Cầu Trng Tiền đc lại xi moong.
    Từ ngy đc lại xi-moong tưởng chiếc cầu sẽ bền vững dễ dng cho cư dn hai bn bờ đi lại thn tnh, cho em ti qua lấy chồng lng bn hạnh phc, no d n vẫn cn nổi tri theo vận nước bấp bnh:
    Cầu Trường-Tiền bấy nhiu năm qua lại
    Kể từ đời Thnh Thi đến nay
    Chạnh lng biết hỏi ai đy
    Việc chi nn nỗi đang tay giựt cầu.
    Ưng-Bnh.
    Nhn tiện đến đy xin kể một giai thoại lin quan đến chiếc cầu Trường-
    Tiền trong tập hồi k của Đặng-Thi-Mai ghi lại như sau:
    Một tin đồn rằng ngy ci cầu Trường-Tiền bắc qua sng Hương, được khởi cng lần thứ nhất th lo khm-sứ, hm bắt đầu đặt hn đ mng cho cng trnh đ ni với vua:
    - Khi no ci cầu ny gẫy th nh bảo hộ sẽ trả lại nước An-Nam cho bệ hạ!
    No ngờ đu, ci trận bo năm Thn 1904 đ x ng nhịp cầu đầu tin xuống sng. Thế l mấy ngy sau khi nh vua gặp lại khm sứ trong một buổi lễ, đ hỏi ngay hắn ta: Thế no, ci cầu gẫy rồi đấy! Lm khm sứ chỉ cn nước xanh mặt, cười ngh, đnh trống lảng.
    Theo gio sư Hứa-Honh trong Sau Bức Cấm Thnh Nh Nguyễn th vua Thnh-Thi ln ngi vo đầu năm 1889 lc mới 10 tuổi, về thể chất nh vua c nước da ngăm đen, cao lớn, khỏe mạnh, cặp mắt sng, thng minh đ biết một t chữ Tầu v chữ Ty. Ong c nhiều cử chỉ, thi độ chống đối người Php lm cho họ lưu , nn đ cắt cử một vi đại thần theo di để bo co.
    Trường Tiền l một cy cầu lớn, lu đời v nổi tiếng ở cố đ nước ta, so với cầu Long-Bin (Paul Doumer) tại ngoại H-Nội nếu xt về mặt thm nin n cn l bậc đn anh sinh trước tuy khng di, rộng, bề thế bằng.
    Cầu Long-Bin do hng Dayd & Pille xy cất (khng phải cng ty Eiffel như cầu Trường-Tiền). Cầu di 2,300 m cầu chnh 1,800 m , hiện tại chỉ cn 9 nhịp di 767 m về pha H-Nội l tương đối nguyn vẹn, rộng 30,6 m c đường sắt v hai lằn đường dnh ring cho khch bộ hnh cao khoảng 44 m tnh từ mặt nước sng, đ khnh thnh hồi thng 2 năm 1902 với chuyến xe lửa đầu tin chở vua Thnh-Thi, ton quyền Paul Doumer, vua M-Lai, đại diện, Lo, Campuchia, Trung Hoa..khởi hnh từ ga Hng-Cỏ H- Nội vượt qua sng Hồng rầm rộ khua ching đnh trống c tnh cch quảng b, hnh diện về việc lm ch quốc lợi dn đ thực hiện.
    Cầu Trường-Tiền c ci lợi hơn cầu Long-Bin l chiều di vừa phải, chỉ
    C 400 thước, lại nằm giữa đi bờ dn cư đng đc, nn băng ngang cầu hng ngy khch bộ hnh sử dụng rất nhiều nhất l cc nữ sinh o trắng đ tận dụng mn thể thao đi bộ qua chiếc cầu lc cắp sch tới lớp v khi tan trường về, tạo nn một hnh ảnh đặc th của Huế, lm tăng vẻ đẹp cho cy cầu, pht sinh những kỷ niệm, nhiều người nhớ đến trọn đời :
    Nơi đy hương khi mờ nhn ảnh,
    Ai biết tnh ta c đậm đ!
    Hn-Mạc-Tử.
    Khng ai trối ci l những cy cầu d hng vĩ d đơn sơ ngoi sự ch lợi thiết thực, n cũng gip phần lm tăng vẻ đẹp thin nhin, n như chứng tỏ c sức sống, c sự ha hợp của thin nhin v sự hoạt động kiến tạo của bn tay khối c con người.
    Cc văn nghệ sĩ, hơn những người khc, đ nhn thấy r v họ cũng biết l những vẻ đẹp ny nếu lấy lm bối cảnh sẽ t điểm thm ci lng mạn, ci tnh tứ, nn thơ tức l ci gi trị nơi tc phẩm của ho, chẳng biết c đng thế khng m đoạn kể lc chia tay của Chng tuổi trẻ vốn dng ho kiệt. cng khch m hồng. Bn cầu, trong tc phẩm Hn văn của Đặng Trần Cn Chinh Phụ Ngm Khc m b Đon-Thị-Điểm đ dịch, m tả th ai nghe, ai đọc d chỉ mấy cu cũng thấy thật l Nhiều nỗi trun chuyn vậy đ!
    Ngi đầu cầu nước trong như lọc
    Đường bn cầu cỏ mọc cn non
    Đưa chng lng dặc dặc buồn
    Bộ khn bằng ngựa, thủy khn bằng thuyền.
    Đến đy ta sẽ mang tiếng l v tnh biết mấy v ni tới Huế m cứ kể lể về cầu Trường-Tiền sao chẳng đả động, nhắc nhớ chi đến sng Hương. Thử tưởng tượng coi, nếu khng c sng Hương th lm g c cầu Trường Tiền, th Huế lấy g để hnh diện l Huế đẹp Huế thơ, l non xanh nước biếc như tranh họa đồ. để hấp dẫn mọi người từ hng dn giả tới cc vị ti tử phong lưu, từ người địa phương lc no cũng ăn ni nhỏ nhẹ tới hng du khch, kẻ ở xa đến nhn đu đu cũng m mẩn tm thần.
    Học tr trong Quảng ra thi
    Thấy c gi Huế chn đi khng rời.
    Sng Hương bắt nguồn từ ni Tường-Động v Chấn-Sơn đổ xuống hợp lại từ ng ba sng Bằng-Lng quanh co trước Cơ-Thnh, ni Ngọc-Trản đến ng ba Long-Hồ, cầu Gia Hội, Bao-Vinh, Triều-Sơn, Thanh-Phước, Bến Thi-Dương, thnh Trấn-Hải rồi phng ra cửa Thuận-An tổng cộng khoảng 55 dặm.
    Theo một vị rất c tư cch để ni về Huế l học giả Nguyễn-Cc, người đang miệt mi tiếp tục xuất bản hng năm những dặc san Tiếng Sng Hương, th, Ngy xưa, khng lu lắm, dọc theo bờ sng Hương, cỏ cy hoang dại cn nhiều từ đồng nội xa xăm, hay những đm đất vồng thoai thoải, lưng chừng, mọc ln một loi hoa, hương thơm nh nhẹ gọi l D CC sau ny cc nh nho thch chữ nghĩa đặt thm tn Hn Việt KHỔ NHĨ.
    Từ trường Chaigneau đến trường Jeanne dArc v gần đ dọc theo sng Hương, từ ng ba ta Khm xuống đến Đập Đ, hoa thầu-đu nở thnh thang v cũng c ngy hoa rụng trn đầy. Hương Thơm hoa thầu-đu khng được dịu lắm Huế mnh cho l hơi hắc.
    C thể v những mi thơm rải rc dọc đi bờ, hay trn những vồng đất thoai thoải lưng chừng m con sng được mang tn sng Hương.Rất c thể l như vậy, nhưng ai l người đặt tn sng Hương cho con sng c mi hương thơ mộng ấy ? Thật kh trả lời. V, nguyn do mi thơm đ từ đu thi mỗi người giải thch một khc, tiện đy cũng xin ghi lại bi thơ Hương Giang Hnh trnh bầy nguồn gốc danh từ Sng Thơm của cụ Vn-Bnh Tn Thất-Lương, (1887-1951) cảm tc lc cụ tng sự tại ta khm-Sứ Huế:
    Hương Giang Hnh.
    Cỏ thơm c giống Thạch Xương Bồ
    Sanh ở hai nguồn tả hữu trạch
    Hoa thơm dầm nước, nước trong veo
    Họp thnh sng thơm chẩy rc rch
    Quanh co rộng hẹp di mun sải
    Thấm mt ruộng vườn gnh với bi
    Em đềm theo dọc tỉnh Thừa-Thin
    Chẩy về Thuận An ra Đng Hải.
    Nội dung Hương Giang Hnh đại , từ hai bn bờ tận thượng nguồn sng Hương c một loi thảo mộc tn l Thạch Xương Bồ mọc nơi khe đ tot ra hương thơm ha tan khiến cho nước sng c mi thơm nn gọi l sng Hương, nước sng Hương đượm mui thơm của Thạch Xương Bồ chẩy rc rch thấm mt ruộng vườn gnh bi dọc theo tỉnh Thừa-Thin về Thuận-An ra Đng Hải
    Thạch Xương Bồ l loi thảo mộc như thế no c lẽ t người r. Theo Tự điển Tiếng Việt định nghĩa th ta cũng chỉ biết đại cương: Xương bồ l danh từ, cy họ ry, mọc ở nước, l hẹp di, nhọn, thn rễ c mi thơm, dng lm thuốc... Kỳ hoa dị thảo trn mặt đất nhiều v kể lm sao biết hết. Lại nữa cng loi cy ấy chỗ ny gọi khc, nơi kia gọi khc thật kh truyền đạt cho nhau dễ dng. Năm 1945 nh văn Đỗ Tốn cho xuất bản cuốn truyện ngắn nhan đề HOA VNG VANG Nhiều độc giả hỏi :Hoa vng vang l hoa g? khiến lần sau do Xun-Thu ti bản tc giả đ phải giải thch trong Vi lời ni thm. In nơi cuối sch để mọi người cng hay.
    Trở lại vấn đề ai l người đặt tn sng Hương th đến nay ti cũng chưa tm được ti liệu chắc chắn để trnh bầy nơi đy, ước mong qu độc giả qu vị cao nin nếu biết vui lng chỉ bảo ng hầu tc giả v một số cc bạn trẻ được học hỏi thm th thật l vinh dự, thật l mn nguyện, mặc d hơn một lần, tạm thời, khi c dịp ni chuyện với ai ti vẫn trnh bầy quan điểm d dặt l, c lẽ, xin nhấn mạnh chữ c lẽ, tn sng Hương n đ thnh hnh từ từ qua sự cảm nhận v sử dụng thường nhật của người dn trong vngrồi lan rộng ra tới lc được chấp thuận chnh thức khi no khng hay. Cũng như ta gọi sng Hồng v nước sng mang ph sa mầu hồng, sng Cửu-Long v c chn nhnh uốn khc vng vo như chn con rồng trước khi ra biển.
    Hiện thời th ti chưa c cơ hội về Huế để trắc nghiệm lại những ti liệu qu bu vừa đề cập đến; để tm hiểu học hỏi thm xung quanh ci tn gọi của sng Hương. Nhưng ti tin sự giải thch của hai vị Nguyễn Cc v Tn-Thất-Lương đưa ra đều đng, n bổ tc, hỗ trợ cho nhau cng lm thnh mi thơm của sng Hương. Ni cch khc, hương thơm của d cc, của hoa thầu-đu, của thạch-xương-bồ đ tạo ra mi thơm cho sng Hương. Cũng c thể cn một vi yếu tố nhỏ nữa m ta chưa hay.
    By giờ viết đến đy, th thực, ti chỉ đang bồi hồi nhớ tới khoảng thời gian cũ v những năm trước 1975 Ti Ra Xứ Huế. nhiều lần v rất tiếc l hồi đ ti đ khng c nhiều th giờ v cũng khng lưu tm lắm về chuyện ny.
    Những ngy cng tc của ti nơi một đơn vị qun đội ở đ ngắn ngủi, cng việc xong t hm l trở về đng trong, t lu sau hữu sự lại vội vng ghi tn với phng 4 sư đon xin chỗ ngồi trn my bay C130 trở ra khi cần v hễ c dịp tới Huế như thế, nơi dừng chn đầu tin sau khi đp xuống sn bay Ph-Bi hồi đ phần nhiều l tại hậu trạm tạm thời đặt trong Đại Nội, rồi từ đ mới ra Hương-Điền, Quảng Trịbằng trực thăng bay trn ph Tam-Giang hoặc bằng đường bộ qua quốc lộ số 1.
    Bay bằng C130 hoặc trực thăng, ring ti thấy khỏe hơn l phải qua hng Air VN vừa mất tiền, chậm chạp vừa tai nhức đầu với những chiếc DC4 qu cũ sử dụng trn cc phi lộ nội địa.
    Khi tới Đại Nội xen kẽ những bữa cơm xấy với thịt heo hộp thơm phức mi vị hng lừu tịch thu được của qun địch, ti thường rủ mấy anh em ra chợ Đng-Ba ở ngoi giại, ngay chn cầu Trường Tiền (Giại l giải đất trống di di dọc theo bờ sng v ngay trước mặt sng), ăn cơm thịt luộc mắm tm chua, con no con ấy cn nguyn hnh th cong cong, đỏ như tri ớt chn, lại cn ẩn hiện với những sợi giềng thi nhỏ, khiến chưa cầm đũa đ nghe hương vị đậm đ, rồi vừa ăn vừa nghe tiếng rm ran như ong vỡ tổ của người mua kẻ bn, vừa ngửi mi bnh đa nướng thơm lừng, vừa nhn no mệ no o qua lại ai nấy đều mặc o di đng hong d bận bịu quang gnh tay xch nch mang hng họ bn mua
    Tối về tụ tập trong sn Thế Miếu bn cạnh Cửu Đỉnh, cng mấy qun nhn nằm ở hậu trạm ngổn ngang đy đ ba l sng đạn v hng trăm thứ qun cụ lỉnh kỉnh khc khi th đnh cờ, lc binh xập xm trướng, chơi domino cho giết thời giờ. Thực sự l giết th giờ thi chứ khng phải tứ đổ tường v:
    Ti ở nơi đy Chỗ tận cng.
    Dẫu l giữa phố vẫn đầu sng.
    Trần-Vấn-Lệ.
    Một đm trời thật nng, vừa từ hnh qun về tới hậu trạm, chng ti kiếm được bộ bi tổ tm bn quy quần chơi đnh chắn cm để thay đổi khng kh. Đm ấy mấy chn bi thay phin tm lorất vui, rất phấn khởi. Ti cn gp thm vo một mn phấn khởi v vui hơn: Sau khi bốc nọc được cy cửu vạn, mầu hồng, ti hạ bi xuống v h bạch định! M đng ra khi bi khng c cy no mầu hồng th mới h như vậy. Kết quả , thay v được tiền lại phải bỏ thm tiền rav lm mọi người cười lăn, muốn bể bụng!Thấy thế một ng gốc Bắc kỳ ngồi chầu ra, tới chậm ht chỗ chắc cũng ngứa ngy chn tay, đề nghị cầm hộ mấy vn để ti đi tắm ci xả xui.
    Ở bn đầu hồi pha tả của Thế-Miếu c một ci giếng đ ong rất trong v mt, đặc biệt lc no nước cũng đầy, khng cần thả giy, cứ lấy ci nn sắt, lợi dụng chỗ thnh giếng bể, ci xuống mc cũng được, xung quanh giếng những bụi chuối xanh um tnh cờ lm thnh một ci mn che thật tiện lợi. Ban ngy chng ti thường tắm ở đ rất thoải mi, kn đo, tự nhin, nhưng ban đm th sợ rắn rết chẳng mấy an ton. Nhiều người cn h l giếng ấy xưa kia để cc mệ, cc o, cc cung tần mỹ nữ rửa ry sạch sẽ trước khi v hầu thin tử, by giờ khi đm đang ngủ chợt nghe tiếng nước xối v tiếng cười khc khch, xc phạm tới c thể bị bp cổ, chết nhăn răng.
    Nghe vậy ti khng tin. Cc bậc quốc sắc nn n sống trong nhung lụa ăn trắng mặc chơn thng ngy được cơm bưng nước rt, lc no cũng ngong ngng chỉ chờ vinh dự độc nhất l tin vui: được vời v đn nhận long chủng của thin hongCc bậc quốc sắc thin hương với những hm răng đen rưng rức ny đều quy quần trong cung Khn-Thi ngay sau điện Cn-Thnh, gần chỗ ở của vua rất xa Thế-Miếu
    Những mỹ nhn lun lun khao kht mong đợi thi hnh nhiệm vụ như thế phải cư ngụ gần đ để khi động dụng qu quan thi-gim tc trực dễ dng, sửa soạn đng thủ tục luật lm-hạnh rồi cng trn lưng chạy thẳng tới đặt nằm trn long sng mới tiện. Khi mọi việc xong xui vin thi gim trở vo lại cng người cung nữ về phng. Ngay lc đ vin tổng thi gim cũng vo, quỳ trước long sng chờ lệnh. Thi gim c năm bậc từ hng tứ phẩm trở xuống. Ở bn Tầu hồi xưa Thi-Gim chia lm 10 bậc gọi l Thập Thường v đ một lần cc thi gim, d đ cắt phăng ci của nợ chẳng cn tha thiết chi ci sự đời cũng đ nổi giận, nổi loạn gọi l Thập Thường Thị sử sch cn ghi.
    Tổng thi gim quỳ trước long sng yn lặngNếu vua ni Lưu! tổng thi gim sẽ ghi rnh mạch ngy thng tn tuổi người cung nữ vo một cuốn sổ để đối chiếu trường hợp sinh con ci sau ny.( theo ti liệu của Vũ-Đức-Sao-Biển trong cuốn Oan-Khuất A Q.)
    Nếu vua ni Lưu vậy tức l,d t d nhiều cũng c đm vua ni ngược lại Khng cần lưu. V khi vua ni khng th chuyện g đ sẩy ra nhỉ? Hồi đ chưa pht minh ra bao cao-su. M vấn đề kế hoạch ha gia đnh th đu thnhvấn đề đối với cc bậc vua cha! (cc vua triều Nguyễn, trừ vua Tự- Đức v hậu, người no cũng nhiều con, Vua Gia-Long 31 con; Vua Minh-Mạng 142 con; Thiệu-Trị 40; Đồng Khnh 9) Quan trọng l chuyện g đ sảy ra v chuyện sảy ra c lm thất vọng, buồn lng mỹ nương chăng? Chả nhẽ vời người ta vo rồi để khơi khơi cơm treo mo nhịn. Nhất ẩm nhất trắc giai do tiền định! Tm sự của nng được gii bầy kh đầy đủ trong Cung On Ngm Khc của On-Như-Hầu Nguyễn-Gia-Thiều ( 1741-1798) nhưng chẳng thấy tc giả đề cập tới điểm ny.
    Mặt khc, nghĩ lẩn thẩn thấy cũng tội, như thế cc quan thi gim phụ trch việc Knh sự phng của nh vua thường phải lm việc ca nh (ban đm.) hoặc ca ba (cũng ban đm) v về đời Minh-Mạng cc vị ny nhiều phần cực nhọc hơn so với cc đồng nghiệp triều đại khc v nh vua c khi cao hứng biểu diễn Hon thnh hảo sự tới su lần một đm (Nhất dạ lục giao sinh ngũ tử!).
    Đm hm đ ti nhường cho người bạn cầm gim rồi, khng nỡ lấy lại chn bi,sau khi ra ngồi chầu ra mấy vn, bn nhờ một ch lnh trẻ chở ra bờ sng Hương dọc theo đường Trần-Hưng-Đao ngủ đ:
    Sng Hương dợn sng khuynh thnh
    Đm khuya một chiếc thuyền mnh ngửa nghing.
    Cũng như cơm hến, nn bi thơ, cơm m phủ, kẹo m xửngngủ đ trn sng Hương l một nt độc đo của Huế, l nỗi t m, l niềm ao ước của hầu hết khch my ru từ phương xa đến Huế. Khng dấn thn một chuyến lc về biết lấy m kể chuyện lm qu. Cu chuyện c khi cần hư cấu thm mắm muối cho đậm đa hơn thực tế, mục đch lm ngơ ngẩn thm thuồng qu vị thnh giả chưa từng bước chn tới chốn Thần Kinh đm tn Bến Ngự!
    Thường thường ngủ đ l phải c ca Huế.
    Ring ti ngủ đ để biết, để c cảm gic đơn giản vậy thi chứ khng b được v khng thực hiện được đng cch như cc giời quyền qu, quan lại, lắm bạc nhiều tiền nghĩa l cần thm ca Huế, một hnh thức nghệ thuật với ca nữ, đn địch xnh phch, để thưởng thức những giọng ca, nhất l ca Nam như: Nam Cầm, Nam bnh, Nam Ai đầy ro rắt nỉ non man mcvới rượu ch, ngắm trăng, ngm vịnh m nghe ni th chơi tao nh đ rất thịnh hnh nhất l vo thời cuối thế kỷ 19 ở đy, mặc d c thể ca Huế đ xuất hiện từ thời cha Nguyễn-Phc-Chu (1691-1725) trn vng đất mới chiếm của Chim-Thnh ny.
    Đức Khổng Tử viết: Nhac giả thin địa chi ha gi (Nhạc l ci điều ha của trời đất.) v hon cảnh khng thể thực hiện được sự ha hợp m nhạc v thin nhin dể thưởng thức cho đ, cho đng điệu một đm ngủ đ kể cũng tiếc.
    Xuốt đm trn con đ nhỏ cắm xo lơ lửng giữa đi bờ cng vợ chồng gi chủ đ, nhớ lại, ti khng cảm thấy mi hương của dng sng phảng phất đu đy, gi mt cũng khng, gần xa thấp thong những chiếc thuyền nan b t teo bn ch bn cho cho khch ăn đm với ngọn đn trai leo ltc thể mi hương đặc biệt ấy chỉ tỏa ra ở thượng nguồn sng Hương. Chỗ ny đ l đồng bằng, gần tới cửa bể, lng sng rộng, thuyền ghe nườm nượp, ngay cả đm cỏ cy hoang d khng cn nhiều nn cũng chẳng c hương thơm nh nhẹ của loi cc dại v thật xui cho ti, lại nữa, bấy giờ chắc cũng chưa tới ma hoa thầu-đu.
    Sng chng chnh v khng kh oi bức lm ti khng ngủ được. Hai vợ chng chủ đ cũng r rầm lục đục hoi, cuối cng thấy ti cn thức họ mời ra ngoi khoang cho thong v uống tr. Ti chui ra qua cửa t v, hỏi:
    - Mấy giờ ng b mới đi ngủ?
    - Oi, gi rồi thức ngủ chập chờn c chi quan trọng.
    Nghe ng gi ni vậy, ti chưa biết trả lời sao th ổng lại tiếp:
    - Ban mai vắng khch ngủ cũng rứa khc chi!
    - Vậy cứ ở dưới thuyền tối ngy, khng cần nh cửa sao?
    Ong gi trả lời ti hơi c vẻ kiu ngạo:
    - C chớ! Con gi ti n bn giải kht trn bờ kia tối về giữ nh trng nom bốn đứa chu ngoại. Cn ti th khi về khi khng.
    - Chắc con rể của ng cũng ở đ?
    Ti hỏi một cu hơi v duyn nhưng người trả lời c vẻ ngậm ngi:
    - Trước kia ở đ chứ ở m, nhưng n đi lnh sư đon 1 đ chết từ mấy năm rồi!
    Ti bối rối khng muốn ni g thm.Ti chưa đến nh của ng b chủ đ, khng biết ở đu, nhưng tưởng tượng cũng hnh dung được đại khi như thế no. Đất cầy ln sỏi đ. Trời hnh cơn lụt mỗi năm Với qun nước của người ga phụ, với chiếc đ trn sng Hương do cặp vợ chồng gi lo li, với sự mất mt người trụ cột gia đnh, gia đnh bẩy miệng ăn, tương lai chẳng c g tươi sng phấn khởi. Sau một lc im lặng đến lượt ng b chủ đ hỏi ti:
    - Chắc thầy trong Nam mới ra?
    - Thưa qu ti ngoi Bắc!
    Thiệt lạ, mỗi lần tới Huế, c dịp ti lại muốn tự giới thiệu ti người đng ngoi. Sự thực đng người đng ngoi rồi, m đng ngoi đng trong th cũng rứa, cũng con Hồng chu Lạc c khc chi m! By giờ đng ngoi đu cn giữ độc quyền thưởng thức rau muống luộc chấm tương như xưa!
    Rau muống rỗng ruột như cy tre nn cn gọi l rau v tm, nhiều chất sắt c thể dng lm dược thảo, tốt! Tn khoa học l Ipomoea Aquatica Nam Bắc đều biết, đều dng như những mn ăn trong bữa cơm bnh thường: ăn sống, so, luộc, nấu canh vvrất rẻ, rất phổ thng.Rau muống cơm tẻ mẹ ruột. Vậy xt kỹ vẫn phải đi đến kết luận l chả c g phn biệt Bắc Nam. Nhưng ti vẫn ni thế v đ l sự thật v c lẽ cũng muốn tự nhắc nhớ cho ph hợp với hai cu thơ m ti rất thch:
    Yu em anh cứ anh v
    Kệ trung Nh Hồ,mặc ph Tam-Giang.
    Hai cu thơ trn lấy từ cu ca dao Yu em anh cũng muốn v. Sợ trung nh Hồ sợ ph Tam Giang. trch trong bi thơ di 88 cu của Tản-Đ nhan đề Chơi Huế trong tập Tản-Đ Vận-Văn ton tập do Sống Mới xuất bản. Chữ Em ở đy trỏ vo xứ Huế, tc giả cẩn thận ghi ch như thế! Vng, chữ Em trong hai cu thơ Tản-Đ dng để chỉ cố đ Huế th mnh phải hiểu theo của tc giả. Nhưng với cu ca dao, với tinh thần bnh dn, đại chng, ti nghĩ n chẳng mang cng nghĩa như vậy. N l một người nữ. N l em ngồi bn cửa mnh em, n l Cng Tằng Tn Nữ đang nhnnắng hng cauvv
    Lần ny, thấy cu trả lời chưa r, c thể bị nghi l người anh em pha bn kia, hồi đ l sau ma h đỏ lửa 1972 bom đạn vẫn cn m trời, nn ti tiếp:
    - Thưa ng b, ti người Bắc, nhưng di cư vo Nam từ 1954 v đng vậy, ti mới ở Si Gn ra mấy hm nay.
    B gi rt thm nước cho ti rồi ni một hơi, đầy thn tnh:
    - M thầy đ vng cảnh cha Linh Mụ chưa, ai ra đy cũng nn tới, trước l lễ phật sau l cầu duyn nợ vững bền! Linh Mụ thing lắm!
    Với giọng Huế trầm bổng dịu dng nghe m đềm quyến rũ, dưới nh sng lờ mơ, b chủ đ trạc ngũ tuần, trng mảnh khảnh, qu phi, mộ đạo khng c vẻ l người lao động nghiệp dư . C thể, biết đu trước đy b chẳng l một nữ sinh Đồng-Khnh, ngy ngy đi học, chiều chiều đi chơi. v hiện thời trong căn cước bọc nhựa, cũng như trn sổ Gia-Đnh với mộc son, chữ ky chứng thực của phường x đng hong tn tuổi b biết đu chẳng l Cng Tằng Tn Nữ lm cho v tnh ai thấy sự đời du bể sẽ hi ngạc nhin giữa qu khứ v hiện tại, tiếc thay cũng chỉ v thời cuộc, vật đổi sao dời ti như thức tỉnh, chợt khm ph rằng, th ra c thể cn nhiều sự việc m thầm ở cố đ vẫn chưa hay, ti nhớ đến hai cu thơ của Lương-Qun, nghĩ bụng gi dược b đọc ln cho nghe chắc cũng đng, cũng vui:
    Ngẫm coi lầu cc nắng mưa
    Sng Hương, ni Ngự đủ chưa? Lắc đầu!
    Ti v c lẽ rất nhiều người thch nghe giọng Huế nhỏ nhẹ, bnh thản, đều đều dấu sắc, dấu ng th xuống thấp, dấu huyền th ln cao, khoảng cch cao thấp ny nhạc sĩ Phạm-Duy gọi l m vực. Ti đp, cố bắt trươc giọng Huế nhưng khng thnh cng:
    - Duyn nợ m chừ, vợ con đm đề rồi mệ ơi.
    B gi khng chịu:
    - Thầy ni chi lạ rứa! cứ cầu xin đu thừa, cc cụ ni tu nhn tch đức.. .
    Sng hm sau trở dậy ti thu xe m viếng cha Linh-Mụ.
    Cha Linh Mụ thuộc lng An-Ninh, một kiến trc lu đời nhất ở Huế, theo sch Chu Cận Lục thoạt tin từ 1553 về trước chỉ l một thảo am. Với cu truyện B Gi Mặc Ao Đỏ rất thing, biến ln trời, được dn địa phương về sau kể cho cha Nguyễn-Hong nghe khi qua đy năm Tn-Sửu (1601) kết quả l ngi đ cho xy cha. Mới đầu cha c tn Thin Mụ (Hay thực ra lThing-Mụ? ) rồi về sau năm 1850 sợ phạm hy với trời (Thin) nn vua Tự-Đức đổi l Linh-Mụ. Tuy nhin nay vẫn cn nhiều người gọi l Thin-Mụ. Cha tọa lạc trn g cao ngay bn bờ sng Hương.
    Lại sng Hương!
    Khc sng ny thật rộng. Xa xa, bờ đối diện l g Thọ-Cương, cy xanh bao phủ, khi xanh m đềm, tạo nn cảnh bn ni bn nớ:
    Gi đưa cnh trc la đ,
    Hồi chung Thin-Mụ canh g Thọ Xương.
    Ngoi cha c một ci thp hnh bt gic cao hơn 21 m đặt tn l thp Phc Duyn gồm 7 tầng, mỗi tầng thờ một đức phật. Cha Linh Mụ được kể đứng hng thứ 14 trong 20 thắng cảnh của cố đ Huế với bi thơ ca tụng của vua Thiệu-Trị (1841-1847) để lại trong cuốn Ngự Chế Thi Tập nguyn văn như sau:
    Thin-Mụ Chung Thanh.
    Cao cương cổ st trấn tiền xuyn
    Nguyệt tướng thường vin tự tại thin
    Bch bt hồng thanh tiu bch kết
    Tam thin thế giới tỉnh tam duyn
    Tăng hoằng ngọ nhật u minh cảm
    Liu lượng dần tiu đạo vị huyền
    Phật tch thnh cng thy hải vũ
    Thiện nhn tăng quả phổ cai din.
    Xin mạn php tm sơ đại : Cha trn đồi cao trước sng thờ tượng phật phương phi phc hậu, hy tụng kinh, lần truỗi, đnh chung để thức tỉnh đất nước,mang nhn lnh quả tốt khắp ci bờ.
    nghĩa bi thơ đầy tnh bc i nhn đạo hướng thượng bao dung, r rng l khẩu kh của bậc thin tử, chắc chắn thế no Thin Mụ Chung Thanh hng ngy cũng l những m vang hữu ch nhắc nhớ tạo nhn quả tốt lnh cho, khng những cư dn kề cận m cn ngn nga ảnh hưởng khắp bờ ci.
    Ti hy vọng c ngy ti ngộ Huế để ng lại cầu Trường Tiền su vi 12 nhịp; Để đi thăm lăng tẩm lng vng, những nơi m Phạm-Quỳnh hết sức ngợi ca :Khng biết lời g m tả được ci cảm gic lạ, m đềm, ảo no, n chm đắm khch du quan trong ci cảnh tịch mịch u sầu ny. V để lm một chuyến đ dọc, ngược dng Hương giang hướng ln thượng nguồn cố gắng nhận biết ci hương thơm thoang thoảng của nước sng, để nghe xao xuyến m vang Thin Mụ chung thanhv cn thật nhiều điều khc nữa m ti chưa c dịp
    Ngẫm coi lầu cc nắng mưa
    Sng Hương, ni Ngự đủ chưa? Lắc đầu!
    Thấm thot vậy m đ mấy chục năm. Ni sng ngăn cch. ng b gi chủ đ cho ti t tc một đm chắc đ ra người thin cổ. Mấy chiến hữu tụ tập đnh chắn đm no giữa sn Thế Miếu người cn kẻ mất phiu bạt bốn phương. Biệt v m tn. Mai sau, nếu hữu duyn c cơ hội trở về lc ngập ngừng bước chn v Đại-Nội, dưới tng phượng vĩ đỏ ối, chắc chẳng ai l cố nhn đn chờ, chẳng ai thỏ thẻ nhỏ nhẹ bn tai i chu choa! Lu qu hỷ?
    By giớ mới tưởng tượng thi m nghe đ ngậm ngi trạnh nhớ hai cu thơ của Chu-Mạnh-Trinh:
    Tịch mịch tin triều cung ngoại miếu
    Đỗ quyn đề đoạn nguyệt m m.

    Tc giả: Nguyễn Ph Long

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •