Giọng ca vng Hữu Phước theo lời kể của soạn giả Nguyễn Phương




Nghệ sĩ Hữu Phước (tri) v t Bạch Lan
DR

Nguyễn Phương - rfi - CHỦ NHẬT 26 THNG SU 2011
Mở đầu loạt bi cổ nhạc : Soạn giả Nguyễn Phương từ Canada giới thiệu giọng ca vng của cố nghệ sĩ Hữu Phước. Vo năm 1966, Hữu Phước từng đoạt giải Diễn Vin xuất sắc nhất nhn kỳ trao Giải thưởng Thanh Tm, nhờ vai bc sĩ Vũ trong vở tuồng Đi Mắt Người Xưa của Nguyễn Phương.



Năm 1955, ti l soạn giả của đon ht Kim Thoa của ng b bầu Ng Thin Khai v nữ nghệ sĩ Kim Thoa. Ngy 19 thng 12 năm 1955, khi đon ht Kim Thoa khai trương vở tuồng d sử Lấp Sng Gianh của soạn giả Kinh Lun tại rạp ht Nguyễn Văn Hảo, đon Kim Thoa bị kẻ xấu liệng lựu đạn ln sn khấu, lm chết nghệ sĩ Ba Cương, nhiếp ảnh vin Nguyễn Mai khi hai ng đang đứng bn cnh g, ngoi ng Mai v Ba Cương ra cn c em vệ sĩ đng qun tn Phin chết một tuần lễ sau đ. Nghệ sĩ Duy Ln bị cắt đứt tiện một bn chn từ mắt c, cc nghệ sĩ Su Thong, Hữu Phước, hề Minh, Văn Sa, nữ nghệ sĩ Đon Thin Kim bị thương nhẹ. V đon ht bị liệng lựu đạn nn khn giả khng dm đến xem ht, muốn thu ht khn giả nn mỗi đm trước khi mở mn, đon ht thm chương trnh phụ diễn ca vọng cổ ngoi mn, giới thiệu hai giọng ca trẻ: đ l nghệ sĩ Hữu Phước v hề Minh.

Năm 1956, đon Kim Thoa r, ti v Hữu Phước về cộng tc với đion Thanh Minh, ht thường trực tại rạp Thnh Xương ở đường Yersin quận nhứt v sau đ l đon Thanh Minh Thanh Nga cho đến đầu năm 1969 ti mới chia tay với Hữu Phước để sang cộng tc với đon Dạ L Hương. Lc cn ở đon Thanh Minh Thanh Nga, khi ti viết tuồng Đi Mắt Người Xưa, Bng Chim Tăm C, Chuyện Tnh 17, Hai Hnh Bng Một Cuộc Đời, Sng Di, Mộng Đẹp Nửa Đời Hoa, ti đến nh Hữu Phước ở vi ngy. Khi ti viết đoạn no đắc hoặc cc bi vọng cổ cho vai tuồng của Hữu Phước, ti thường nhờ nhạc sĩ Ba Thu v Ba T, hai nhạc sĩ ny ăn ở thường xuyn trong nh Hữu Phước, đn cho Hữu Phước ca để xem cc cu vọng cổ đ c đủ mượt m để Hữu Phước ca lấy nước mắt của khn giả chưa? Ti cũng đ sng tc nhiều vai em b trong cc tuồng của ti để cho Hương Lan đng. Lc đ Hương Lan mới c 6 tuổi.


Nghệ sĩ Hữu Phước
DR

Cố nghệ sĩ Hữu Phước tn thật l Henry Trần Quang, sanh năm 1932 tại quận Chu Thnh tỉnh Sc Trăng. Cha l ng Trưởng Ta Trần Quang Cảnh, nhạc sĩ cổ nhạc đờn vĩ cầm, thn mẫu l b Tm Kiều, một nữ nghệ sĩ trong gnh ht Thầy Thuốc Minh ở ScTrăng.

Hữu Phước khởi nghiệp cầm ca từ năm 1954, được ng Trần Hữu Lương, tức nhạc sĩ Mười Lương, chồng của nữ danh ca Năm Cần Thơ dạy ca v đặt nghệ danh Hữu Phước thay cho tn Henry Trần Quang. Nhạc sĩ Mười Lương dẫn Hữu Phước đến qun ca nhạc Họa Mi của c Năm Cần Thơ để ca vọng cổ v cổ nhạc. Hữu Phước đ ru hồn biết bao khch mộ điệu v được chủ của cc hng dĩa Honh Sơn, Hồng Hoa, Tứ Hải tranh nhau mời thu di ht. Hũu Phước nổi danh qua cc dĩa ht thu đầu tay như Mặt Trận i Tnh của soạn giả Thu An, dĩa Tnh Huynh Đệ v bộ dĩa Tỉnh Mộng, dĩa Đội Gạo Đường Xa, Gnh Nước Đm Trăng, Tu Đm Năm Cũ, Đời Vũ Nữ, Tnh L Giy Oan của cc tc giả Viễn Chu, Kin Giang, Quy Sắc lm tăng thm danh tiếng của danh ca Hữu Phước. Danh vị trong lng dĩa nhựa của Hữu Phước ln cao, vượt qua cc danh ca đương thời như Việt Hng, Tm Bằng, Thnh Cng, Chn Sớm, Văn Chungc thể ni l danh ca Hữu Phước sng đi với vua vọng cổ t Tr n nhờ vo giọng ca vng của Hữu Phước.

Minh họa hai cu vọng cổ trong bi Cao Tiệm Ly tiển Kinh Kha qua sng Dịch.

Cao Tiệm Ly ( Hữu Phước )

Hy uống nữa đi anh để rồi sau khi anh sang tận bn kia bờ Dịch Thủy, Ly ở đy sẽ vắng bng người tri kỷ đm từng đm rũ rượi tiếng tiu sầu, Mưa gi th lương nhỏ lệ xuống chn cầu,khc người đi khng bao giờ trở lại, để nơi ny nhớ mi hận ngn thu. Biết lấy g để tiển đưa nhau, thi th mượn tiếng trc với bầu rượu nng, tiếng tơ trc ni ln tnh tri kỷ, rượu hong hoa sưởi ấm dạ anh hng.

Kinh Kha: Đa tạ, xin cm ơn Cao Tiệm Ly hiền hữu. Vng, Kha uống cạn chung ny v xin vĩnh biệt.

Cao Tiệm Ly: Hiển hữu ơi, rồi đy mang lưỡi gươm thề vo tận đất Hm Dương, bạn sẽ trả được th qun quốc. Hy cho ti lau dng nước mắt, bởi cạn chung ny mnh sẽ chia tay. Lạnh lng trời lả tả tuyết sương bay, sầu tang tc đất trời cn nhỏ lệ. Ly tiẽn bạn bằng tiếng tiu nức nở v ngm cu nhất khứ bất lai hon. Nhổ neo rồi thuyền đ ra khơi, mưa hay lệ mịt mờ vương khi sng. Kha ơi, Kha đ đi rồi, tận chốn phương trời ti nhớ thương anh.

Hữu Phước c giọng ca thật r rng, m sắc đẹp, đậm chất bi ai, nghe su lắng mượt m. Giọng ngm thơ ngọt như mật, m như nhung như tơ. Hữu Phước c biệt ti sắp chữ ca, lm nổi bật từng từng lời, anh ca vuốt nhẹ khi đến chữ H v vọng cổ, tiếng ca như quyện chặt vo tiếng đn, nghe thật m tai, thật mi. Trong lng cu ca, với một ln hơi di, Hữu Phước chạy lả lướt với tốc độ ca dồn chữ, từng đợt từng đợt như những lượn sng triền min x đưổi nhau, một kỷ thuật ca khiến cho người nghe c cảm gic l Hữu Phước bất chấp cả nhịp nhng, bất chấp trường canh, khn giả e sợ Hữu Phước sẽ hụt hơi hoặc ca rớt nhưng khng, trăm lần như một, khi đến dứt cu ca th Hữu Phước dứt cu rất đng nhịp v cn c một ln hơi ngn di, nhỏ dần, nhỏ dần rồi như tan biến vo khng gian v tận. Lối ca của Hữu Phước khng chỉ l một kỷ thuật ca điu luyện, nhịp nhng vững chắc m cn c khả năng chuyễn tải nội dung bi ca một cch xc động nhất đến cho khn giả thưởng thức.

Khn giả đ khc với những số phận của nhn vật tuồng khi xem đon Thanh Minh Thanh Nga nhờ vo giọng ca vng của Hữu Phước v của cc nghệ sĩ danh ca như t Tr n, t Bạch Lan, Thnh Được, Thanh Nga, Ngọc Giu, Hồng Ngavn vn. Hữu Phước đ được Giải thưởng Thanh Tm tặng huy chương vng Diễn Vin xuất sắc nhất năm 1966 qua vai bc sĩ Vũ trong tuồng Đi Mắt Người Xưa của Nguyễn Phương.


Nghệ sĩ Hữu Phước (tri) v t Tr n
DR

Hữu Phước cũng được bo ch kịch trường tặng cho mỹ hiệu Giọng Ca Vng v l một trong cc nghệ sĩ danh ca được cc bầu gnh ht, cc chũ hng dĩa k contrat với số tiền cao nhất.

Thời cn lm việc chung ở đon Thanh Minh Thanh Nga, ti biết Hữu Phước c ba người con, c con gi đầu lng Trần thị Ngọc nh. Ngọc nh c giọng ca trong suốt, lời ca r từng chữ, nhịp nhng vững chắc. Lc 6 tuổi, Ngọc nh xuất hiện đầu tin trn sn khấu Thanh Minh Thanh Nga trong vai b Lệ, con của bc sĩ Vũ tuồng Đi Mắt Người Xưa của Nguyễn Phương. Soạn giả Kin Giang đề nghị lấy hai tn cuối của hai nữ danh ca Thanh Hương v t Bạch Lan để đặt nghệ danh cho Ngọc nh, đ l chữ Hương cht của Thanh Hương ghp với chữ Lan cht của t Bạch Lan thnh tn Hương Lan.

Hương Lan được thừa hưởng di truyền của danh ca Hữu Phước v được cha rn luyện nn c đ thnh danh mấy chục năm qua trn địa hạt ca tn nhạc lẫn cổ nhạc. c cũng l một diễn vin xuất sắc của nghệ thuật sn khấu cải lương. Ln hơi ca của nữ nghệ sĩ Hương Lan mang m hưởng ging nước chảy, nhẹ tỏa như ln khi lam, lướt m như cnh chim, tiềm ẩn chất giọng cổ nhạc ở miền đất ph sa tr ph của đồng bằng sng Cửu Long.

C con gi kế tn l Hương Thanh, Hương Thanh cũng c giọng ca quyến rũ trong cc cuộc biểu diễn văn nghệ của Cng đồng người Việt ở thủ đ Paris, Php quốc. Cc bạn của ti ở Php cho biết Hương Thanh họp cng ca sĩ Nguyn L thực hiện nhiều chương trnh ca nhạc mới, mang m hưởng ngũ cung, một dng nhạc đẹp của thời đại tn tiến ngy hm nay.

Người con trai thứ ba của Hữu Phước tn Sng. Ti khng được biết hiện nay chu Sng lm g, ở đu

Sau năm 1975, Hữu Phước c quốc tịch Php nn cả gia đnh được trở về qu hương Php Quốc. Hữu Phước xa rời sn khấu cải lương như con c bị vớt ra khỏi nước, hết phương vng vẫy. Năm 1986, Hữu Phước quy tụ những nghệ sĩ cải lương đ được định cư ở nước Php Minh Đức, Kiều Lệ Mai, Phương Thanh, H Mỹ Lin, Kim Chi, Minh Thanh, Hong Long để mong lm sống lại nghệ thuật cải lương ở hải ngoại.

Một nhm nghệ sĩ cải lương khc gồm c Minh Tm, Ti Lương, Ngọc Lựu, Mỹ Ha, Hng Tiến, Ch Tm cũng lập đon cải lương. muốn của Hữu Phước v cc nghệ sĩ khc muốn lm sống lại nghệ thuật cải lương ở Php l một rất hay nhưng khng dễ g thnh cng.

Hữu Phước thương tiếc ci thời vng son đ qua, nhiều đm mơ về qu cũ, thấy mnh vẫn cn đứng ht trn sn khấu với cc bạn ngy xưa, Hữu Phước viết bốn cu vọng cổ, tự ca ln để ni nỗi niềm xa xứ v nhớ nh đn sn khấu.

Minh họa bi vọng cổ Nhựt k đời ticủa Hữu Phước:

Hữu Phước : Mười mấy năm rồi biệt cố hương
Dng thơ ghi lại giữa đm trường
Nữa đm thức giấc, sầu xa xứ
Vọng hướng chn trời, để nhớ thương.
Trải hết tm tư ln từng trang giấy mng, hnh ảnh thn thương chập chờn như giấc mộng, kỷ niệm ngy xưa ghi lại giữa

( Cu 1 ) đm tnnhật k đời ti l tiếng ht cung đn mỗi khi chiều xuống l thấy lng mnh rạo rực, mong đến gặp bạn b nơi h viện từng đm. Say đắm lng mnh qua lớp phấn son, m sn khấu cải lương như c một linh hồn, nn mới khiến cho kẻ ly hương đm từng đm gục đầu tưởng nhớ.

( Cu 2 ) i ! Nhớ vai L Quảng trong vở Hoa Mộc Lan bn cạnh một Thanh Nga, một chiến binh kiều diễm, m đi bạn tm tnh đ bao phen vo sanh ra tử, trtước ln tn mủi đạn giữa chốn sa trường, Kỷ niệm ngy xưa vương vấn mi trong lng một Nam tước Bảo Sinh trong Cung Đn Trn Sng Lạnh, một bc sĩ Vũ nhn từ trong Đi Mắt Người Xưa, Rồi từ huy chương vng diễn vin xuất sắc giải Thanh Tm, cng một lượt với Bạch Tuyết, trong năm su mươi bảy, những lc canh khuya bồi hồi nhớ lại, nước mắt tro rng rụa giữa ln mi.

( ni lối ) C những lc mơ mng trong giấc ngủ
Ti cứ ngỡ mnh đang sống giữa qu hương,
Chợt nhớ ra mnh l kẻ tha phương
Giữa đm lạnh ngập ngừng bng tuyết trắng.
i ! Nhớ giọng ca trầm ấm của nghệ sĩ Tm Thưa, nhớ tiếng cười vui của lo độc Hong Giang v giọng ca nức nở bi thương của t Bạch Lan sầu nữ, những người anh người chị thn yu đ du dắt từng bước ti đi trn bước đường sn khấu, suốt bao năm biết mấy

( cu 5 ). n tnh ơn nghĩa ngy xưa ghi đậm giữa tim mnh tiếng đờn của mười t Trần Hữu Lương như cn văng vẳng trong những đm buồn nơi đất lạ trời xa, nhớ ngy no mới tập tễnh học đờn ca, đứng trước khn giả sao lạ lng bở ngở, lần đầu tin ti bước ra sn khấu, vở Lấp Sng Gianh, ti nhớ mi đến by giờ.

(cu 6 ) i ! Nhớ lm sao tiếng nhạc lời ca, nhớ khn giả, nhớ nh đn sn khấu, c ai cn nhớ vai Tấn trong Tấm Lng Của Biển, hay vở Con Gi Chị Hằng trong vai cậu Tư Kin, c đm nằm mơ ti thấy mnh đang đứng cạnh Thanh Nga v hai ti đang diễn vở Người Vợ Khng Bao Giờ Cưới. Sơn Nữ Ph Ca gục đầu nức nở v nước mắt người yu nghe rng rụa thấm vai mnh.Chung gio đường bổng vọng tiếng ngn nga, ti tỉnh giấc ngoi trời tuyết đổ, nơi đất khch những đm khng ngủ, ti cứ ngở l mnh đang diễn tuồng trn sn khấu qu hương.

Tm trạng của Hữu Phước c thể đại diện cho tm trạng của những nghệ sĩ định cư ở hải ngoại. Khng c đng đảo khn giả như ở Việt Nam, khng c bạn diễn đồng sức đồng ti, khng c soạn giả, khng tc phẩm mới, nhịp điệu m nhạc tn tiến v lối sống văn minh cng nghiệp của nước ngoi cũng khng phải l mi trường thuận lợi cho nghệ thuật sn khấu cải lương, ti năng như Hữu Phước v nhiều nghệ sĩ vang bong một thời ở Việt Nam, đến xứ lạ qu người cũng phải kh cạn dần như con c mắc cạn chờ chết kh, c vng vẫt đi cht, mn mi nhớ thương biển rộng sng di.

Hữu Phước mất ngy 21 thng 2 năm 1997 tại Paris. Khi nhắc đến giọng ca vng Hữu Phước, cc bạn nghệ sĩ cải lương Việt Nam cn nhớ lời nh học giả Vương Hồng Sển khi ni về giọng ca của Hữu Phước, ng Vương Hồng Sển đ ni: Mấy mươi năm trước chưa ai ca vọng cổ hay hơn Hữu Phước, e rằng mấy mươi năm sau cũng chẳng c ai .

Hữu Phước Khc Thanh Nga