Chủ nhật 21 Thng Tm 2011


Tuổi thơ tri dạt của Sầu nữ t Bạch Lan


Nghe (17:28)
Thm vo danh mục của ti
Tải về
Embed




Nữ Hong vọng cổ, sầu nữ t Bạch Lan





Nguyễn Phương


Hồi xưa, ở Việt Nam, khn giả i mộ cải lương, mến thương nghệ sĩ nn ty theo từng giọng ca m tặng cho nghệ sĩ một mỹ hiệu hay biệt danh. Khi nghe nhắc Vua vọng cổ l biết ni tới danh ca t Tr n, nhắc tới Nữ Hong vọng cổ, sầu nữ l người ta biết ni tới nữ nghệ sĩ t Bạch Lan, một người c giọng ca rất buồn, một giọng ca hiếm c trong sn khấu cải lương suốt nửa thế kỷ qua.

Nữ nghệ sĩ t Bạch Lan tn thật l Đặng Thị Hai, sanh năm 1935, tại ấp Lộc Ha, x Lộc Giang, huyện Đức Ha, tỉnh Long An. Thn phụ của c l ng Nguyễn Văn Chưa, lm nghề ni ngựa đua, qua đời năm 1966. Mẹ của c l b Đặng Thị Tư dẫn b Hai ( tn của t Bạch Lan hồi nhỏ ) ln Chợ Lớn. Hai mẹ con sống lang thang lề đường s chợ. Lc đ b Hai được tm tuổi, ban ngy em phụ mẹ rửa chn, lm chn sai vặt cho những người trong chợ Bnh Ty, buổi tối b Hai ngủ trn sạp thịt, khng mng mn chiếu gối.
B Tư, mẹ của b Hai lm quen với một người đn b ngho đồng trạc tuổi, cng cảnh ngộ nn hai b kết nghĩa chị em. Con của b bạn l một em b m nhưng biết đn guitare thng kh giỏi. Đ l Văn Vĩ. B Vĩ m bẩm sinh, được một nhạc sĩ thương tnh dạy cho b Vĩ đờn guitare cổ nhạc. Văn Vĩ dạy lại cho b Hai ca. B Hai đ học được những bi vọng cổ Đm Khuya Trng Chồng, Mẹ Dạy Con, Trọng Thủy Mỵ Chu, đ l những bi vọng cổ m bạn hng chợ thường ht dĩa nn b Hai học thuộc lng.
B Hai thấy người m đi ht dạo trong chợ được người ta cho tiền nn rũ Văn Vĩ ln mẹ đi ht dạo, từ Chợ Lớn đến Chợ Bến Thnh, chợ Bu Sen, chợ Cầu ng Lnh. nơi no hai em b Hai v Văn Vĩ ht dạo cũng được đng đảo người tụ tập nghe v cho tiền. Hai em đem tiền về cho mẹ nn cuộc sống đở đi kh, vất v như xưa.
Lc đ, năm 1946, 1947, đang c cuộc chiến tranh Việt Php, Ban Cng Tc Thnh Saigon liệng lựu đạn những nơi c đng người tụ tập, cc rạp ht, cc bar dancing. B Hai v Văn Vĩ đờn ca ht dạo, dn chng tụ tập đng đảo nn lnh cảnh st Ty bắt b Hai v Văn Vĩ về nhốt trong bt quận Nh ở đường Hammelin, đường đi hướng về cầu ng Lnh.
ng xếp bt l người Php lai Việt Nam, bạn thn của nhạc sĩ Jean Tịnh đờn vĩ cầm cổ nhạc nn. ng bảo Jean Tịnh đến bảo lnh cho hai em đ ra.
Nhạc sĩ Jean Tịnh v ca sĩ Thnh Cng đến bt, nghe Văn Vĩ v b Hai đờn ca. Thnh Cng bảo lnh hai em ra, anh theo hai em về chợ Bnh Ty, gặp hai b mẹ để xin cho hai em theo Ban cổ nhạc Thnh Cng ca trn đi Php .
Ca sĩ Thnh Cng rất mến mộ ngn đn guitare sắc xảo của Văn Vĩ v giọng ca c chất buồn man mc của b Hai nn Thnh Cng đặt nghệ danh Bạch Lan cho b Hai để đối lại với ca sĩ t hon Bạch Huệ trn đi Pht Thanh Saigon. B Hai xin giữ thm chữ t m mẹ c thường dng để gọi c, từ đ b Hai c nghệ danh t Bạch Lan.
Ngoi việc đờn ca cho Đi Php , t Bạch Lan v Văn Vĩ cn được mời đờn ca gip vui cho cc cuộc tiệc, đm cưới, đm giỗ, được dn chng ở chợ Bu Sen mời về nh họ đờn ca. Những lần được mời đờn ca, Văn Vĩ v t Bạch Lan được thưởng nhiều tiền, người ta cho quần o đẹp v cho ăn uống phủ ph. C Năm Cần Thơ chủ qun ca nhạc Họa Mi ở khu giải tr trường Đại Thế Giới Chợ Lớn, mời t Bạch Lan v Văn Vĩ đờn ca thường xuyn cho qun Họa Mi.
t Bạch Lan được ca sĩ Thnh Cng, c Năm Cần Thơ, nhạc sĩ Jean Tịnh v nhạc sĩ Mười Lương dạy ca thm nhiều bi bản cổ nhạc.
Năm 1952, t Bạch Lan gia nhập đon ht Kim Khnh của ng bầu Ba Cang, nhưng đon Kim Khnh lc đ đang c 4 c đo trẻ Thu Ba, B Hong Vn, Kim Nn, Ngọc An nn chỉ khi no một trong bốn nữ diễn vin đ bịnh th t Bạch Lan mới được đng thế vai. Thấy ở đon Kim Khnh khng c tương lai, t Bạch Lan tm đi gnh ht khc.
Năm 1953, t Bạch Lan theo đon ht T Huệ, cũng chỉ được cho lm thế nữ, qun hầu nn c trở về Saigon cộng tc với Ban Cổ Nhạc Thnh Cng trn đi pht thanh Saigon.
Năm 1955, t Bạch Lan gia nhập đon ht Kim Thanh do bốn danh ca vọng cổ t Tr n, Thanh Tao, Kim Chưởng, Thy Nga hng vốn lm bầu. Ở đon Kim Thanh, t Bạch Lan cũng khng được giao một vai tuồng quan trọng. Soạn giả Viễn Chu biết giọng ca của t Bạch Lan rất được khn giả tn thưởng nn trong tuồng Đời C Nga anh viết thm hai cu vọng cổ cho t Bạch Lan ca. Thnh cng qu sức tưởng tượng: khn giả vổ tay nhiệt liệt khng thua g khi họ nghe t Tr n v vọng cổ. Vn ht, khn giả đứng nghẹt ở cửa sau rạp ht để chờ đn xem mặt t Bạch Lan.
Hnh của t Bạch Lan được đăng rất lớn trn cc trang kịch trường, k giả Nguyễn Ang Ca viết: t Bạch Lan, một ngi sao lạ vụt sng trn vm trời sn khấu cải lương
K giả Trần Tấn Quốc viết: t Bạch Lan, một giọng ca vọng cổ thảm sầu, bứt ruột bứt gan người nghe!
K giả Kin Giang viết: Sầu nữ t Bạch Lan, chất giọng đồng pha thổ nghe thương cảm chơi vơi, đm đm khơi nguồn lệ của hng ngn khn giả i mộ cải lương.
Đại diện cc hng dĩa Hồng Hoa, Honh Sơn, Tứ Hải mời t Bạch Lan ca thu dĩa vọng cổ. Điều bất ngờ l soạn giả Viễn Chu khng được php viết thm bi ca vọng cổ để giới thiệu t Bạch Lan với l do l khng được php viết thm khi tuồng đ kiểm duyệt. t Bạch Lan biết c người sợ soạn giả Viễn Chu viết vọng cổ cho c ca sẽ lm lu mờ họ nn tung tin ngăn cản.
ng bầu Nghĩa đon Thanh Minh hay tin ny, mời t Bạch Lan k hợp đồng 150.000 đồng để t Bạch Lan về ht. t Bạch Lan đứng chung sn khấu với cc nghệ sĩ t Tr n, Thanh Hương, Hữu Phước, Kim Anh, Thu Ba, Văn Chung, Minh Tấn, hề Kim Quang v đ c những vai ht quan trọng trong cc tuồng Bin Thy Nổi Sng, Cnh Bườm Lửa, Tnh Trng Sĩ, Đồ Bn Di Hận, Nhớ rừng, Cung Đn Trn Sng Lạnh, Ni Liễu Sng Bằng, Hồi Trống Vn Lu, o Gấm Khi Nguyn, Cầu Gổ Hong Mai Thn, Người Đẹp Bạch Hoa Thn.
Năm 1958, t Bạch Lan k hợp đồng hai triệu đồng về ht cho đon ht Kim Chưởng, ht cặp với kp chnh Thnh Được.
Thnh Được v t Bạch Lan l một cặp diễn vin l tưởng nhất trong hai thập nin 60, 70t Bạch Lan cng với dn diễn vin của đon Kim Chưởng Thnh Được, Trường Xun, Kim Nn, Nam Hng, Mộng Thu, Hề Minh, Phượng Lin, Diệp Lang đ ghi dấu một thời hong kim của cải lương với cc tuồng Chưa Tắt Lửa Lng, Bn Đồi Trăng Cũ, Thuyền Ra Cửa Biển, o Trắng Nng Mộng Trinh, Nửa Bản Tnh Ca, Người Đẹp Thnh Bt Đa
Trn sn khấu Kim Chưởng, mối tnh đầu nẩy nở giữa t Bạch Lan v Thnh Được đưa tới một cuộc hn nhơn c hn thư gi th đng hong, c Phng H đứng lm chủ hn.
Năm 1961, t Bạch Lan Thnh Được rời đon Kim Chưởng, thnh lập gnh ht lấy bảng hiệu t Bạch Lan Thnh Được, hai nghệ sĩ Phng H v Ba Vn lm chỉ đạo nghệ thuật. Đon t Bạch Lan Thnh Được c những tuồng Trảm M Tr, Đm Huyền Diệu, Chn Trời Hạnh Phc, Khi Rừng Mới Sang Thu, Bốn Ma Hoa Nở, Bao Giờ Vườn Xứ Mưa Hoa, Cuối Đường Hoa Mộng, Thuyền Về Bến Ngự, Khi Hoa Anh Đo Nở, Cầu Sương Thiếp Phụ Chng, Sầu Qua Mấy Nhịp Cầu Duyn
Cuối năm 1962, đon t Bạch Lan - Thnh Được r gnh, Cặp vợ chồng nghệ sĩ ny về cộng tc với đon ht Thanh Minh Thanh Nga, ht tuồng Nửa Đời Hương Phấn của H Triều Hoa Phượng. Thời gian ny soạn giả Viễn Chu viết tặng cho t Bạch Lan bi vọng cổ Tm Sự Một Loi Hoa, kề về cuộc đời nhiều gian trun của t Bạch Lan.
Trn sn khấu Thanh Minh Thanh Nga, t Bạch Lan Thnh Được ht những tuồng x hội Nửa Đời Hương Phấn, Con Gi Chị Hằng, Đi Mắt Người Xưa, Bng Chim Tăm C, Ngược Dng Sng Lỗi, o Cưới Trước Cổng Cha, Ngả rẽ Tm Tnh, Đời Hai Mặt, Thầy Cai Tổng Bồi, Đời c Nga
Năm 1965, hn nhơn của t Bạch Lan v Thnh Được gảy đổ. t Bạch Lan k hợp đồng ht cho đon Kim Chung của Bầu Long. Thnh Được k hợp đồng ht cho đon Thanh Minh Thanh Nga.
Năm 1967, t Bạch Lan lập gnh Tn Hoa Lan ht cc tuồng Ai Cho Ti Tnh Yu, Cổ Xe Độc M, Anh Hng Xạ Điu, Đi Biển Một Mnh.
Sau năm 1975, t Bạch Lan ht cho đon cải lương Saigon 1 rồi c trở về qu hương Long An ht cho đon cải lương của tỉnh nh.
Trong những năm gần đy, sầu nữ t Bạch Lan được mời sang Hoa Kỳ, ht ti ngộ với nghệ sĩ Thnh Được nhn dịp Phượng Lin tổ chức kỷ niệm 45 năm sn khấu. t Bạch Lan được khn giả hải ngoại nhiệt liệt ngợi khen giọng ca bi thảm của c, d tuổi trn bảy mươi, giọng ht của t Bạch Lan vẫn m dịu, mượt m, thu ht tm hồn người nghe.
t Bạch Lan đ quy y phật php, c thường đi ht gip gy quỷ từ thiện v ht gip trong cc lễ ở cc cha chiền.
Sầu nữ t Bạch Lan, một giọng ca hiếm c trong nền nghệ thuật Cải lương. Khn giả i mộ gọi c l Sầu Nữ, Nữ Hong Vọng Cổ, Vương Nữ Sương Chiềuhơn nửa thế kỷ qua, t Bạch Lan đ rt hết tơ lng để nhả cho đời những sợi tơ vng ng ả đẹp v ngần,.
Lắng đọng gồm thu những cuộc đời,
Vo hồn sầu nữ thấm tnh người,
Cho nn nghệ thuật thanh xun mi,
Tiếng ht ngn xa vượt tuổi trời.



TỪ KHA : m nhạc - Nhạc cổ truyền - Tạp ch - Văn ha - Việt Nam