Tony Bennett, giọng ca vực dậy sau khi chạm đy




Tuấn Thảo - RFI - THỨ BẢY 15 THNG MƯỜI 2011
Nổi danh như một giọng ca lo thnh của lng nhạc jazz Hoa Kỳ, nam ca sĩ Tony Bennett c một sự nghiệp trải di hơn nửa thế kỷ. C một điều rất lạ l tuy ng đ vo nghề ca ht từ hơn 50 năm qua, nhưng Tony Bennett chưa hề c một album no chiếm được hạng đầu thị trường Bắc Mỹ.
Th muộn cn hơn khng. Trong thng ny, lần đầu tin vo năm 85 tuổi, Tony Bennett ginh lấy ngi vị qun qun lng nhạc Hoa Kỳ. Danh ca người Mỹ lập được thnh tch ny nhờ vo album mang tựa đề Duets II, tức l tập nhạc thứ nh trong loạt album gồm cc bản song ca với cc giọng ht ăn khch nhất hiện nay. Ngoại trừ Frank Sinatra, th dường như chỉ c ng mới c thể triệu tập cng một lc nhiều tn tuổi lẩy lừng đến như vậy.

Trong số ny, c nữ hong nhạc soul Aretha Franklin, cc diva của lng nhạc pop như Lady Gaga v Mariah Carey, cc tn tuổi của lng nhạc country như Carrie Underwood v Faith Hill, hai giọng ca tenor Andrea Bocelli v Josh Groban, hai gương mặt trẻ của lng nhạc jazz thời nay l Norah jones v Michael Bubl. Nhưng đng ch hơn cả l bản song ca mang tựa đề Body and Soul của Tony Bennett với ti năng qu cố Amy Winehouse.

Khng phải ngẫu nhin m bản nhạc Body and Soul được chọn lm ca khc trch đoạn đầu tin để quảng b cho album ny. Bi ht được xem l bản ghi m cuối cng của Amy Winehouse trước khi c đột tử. Theo đnh gi của trang thng tin ca nhạc trn mạng charts in the USA, ca khc ny khơi gợi sự t m của giới yu nhạc. Điều đ c thể giải thch v sao ngay sau khi được pht hnh, tập nhạc Duets đ nhảy vọt ln hạng đầu thị trường số bn.

Giọng ca khiến cho Sinatra phải khm phục

Nhưng ni như vậy th cũng hơi bất cng cho Tony Bennett, đu đ giảm nhẹ uy tn nếu khng ni l coi thường tầm ảnh hưởng của ng. Một giọng ca với lối biến tấu ti tnh m lc sinh tiền, ngay cả ng hong nhạc jazz Frank Sinatra phải trầm trồ thn phục. Tnh khc Body and Soul do Tony Bennett song ca với Amy Winehouse l một bản nhạc hay nhưng chưa phải l xuất sắc vượt trội của album ny. C thể ni l Body and Soul gp phần tăng thm gi trị của tập nhạc nhưng trn cng một album, bi ht chưa xuất thần bằng How do You keep the Music playing của Aretha Franklin v Blue Velvet của K.D Lang.

Tony Bennett & Amy Winehouse - Body And Soul


Sinh năm 1926 tại New York, Tony Bennett tn thật l Anthony Benedetto, xuất thn từ một gia đnh cng nhn người Mỹ gốc . Thời cn nhỏ, cậu b Tony c năng khiếu m nhạc nhưng khng phải thừa hưởng từ cha mẹ m chủ yếu l nhờ sự gần gũi với một người cậu vốn l một vũ cng chuyn nhảy thiết hi (tap dance). Thời nin thiếu, Tony học ht v học vẽ tại trường New York's High School of Industrial Art. Đến lứa tuổi về chiều, hội họa trở thnh một nghề quan trọng hẳn hoi, gip ng vượt qua những giai đoạn thăng trầm trong sự nghiệp ca ht.

Trong thời đệ nhị thế chiến (1944-1945), ng thi hnh nghĩa vụ qun sự, theo binh đon sang chu u tham chiến tại Php rồi tại Đức. Nhờ c chất giọng, ng tham gia vo ban văn nghệ qun đội Hoa Kỳ. Sống st sau cuộc chiến, ng tự nhủ l một khi được giải ngũ hồi hương, ng sẽ theo đuổi cho tới cng con đường nghệ thuật sn khấu. Bốn năm sau trở về đất Mỹ, ng chọn Tony Bennett lm nghệ danh khi k hợp đồng ghi m đầu tin vo năm 1950 với hng đĩa Columbia.

Nhạc phẩm đầu tin gip cho Tony Bennett thnh danh l tnh khc mang tựa đề Because of You. Bi ht chiếm hạng đầu thị trường trong 10 tuần lễ lin tục vo năm 1951, mở đường cho một loạt ca khc ăn khch khc sau đ. Nhưng điều lạ lng l tuy c nhiều bản nhạc thịnh hnh, cc album được xếp hạng cao, nhưng chưa một lần lại chiếm được hạng đầu thị trường.

Vo những năm 1950, lng nhạc Mỹ đ c sẵn một Giọng ca Vng. Được mệnh danh l The Voice, danh ca Frank Sinatra tung honh trn vm trời ca nhạc. Theo lời khuyn của giới sản xuất chuyn nghiệp, theo đ ng nn lm khc hẳn thay v bắt chước giọng ca Frank Sinatra, Tony Bennett rn luyện cho mnh một kỹ thuật ring biệt, một cch ht m chỉ cần nghe qua cu đầu người ta c thể nhận ra ngay.

Ht lệch trng nhịp, ph cch trng điệu

Chất giọng của Tony Bennett khng mềm mại mượt m như ng hong Nat King Cole, khng d dỏm duyn dng như Bing Crosby, khng mơn trớn đa tnh như Dean Martin, nhưng khng ai nắm bắt được độ di của từng nốt nhạc ti hơn ng. Frank Sinatra nổi tiếng nhờ lối hất cu đ chữ. Tony Bennett sng chế ra cch ht lệch m khng sai nhịp, ph cch m vẫn trng điệu. Nhờ cch ht khng bao giờ bm st nốt nhạc, theo kiểu giai điệu viết như thế no th cứ ht y như thế nấy, Tony Bennett lm cho bi ht trở nn mới lạ. Ni cch khc, nếu ta đơn thuần ghi m giọng ca mộc của ng th giai điệu của từng lời ca khc hẳn với phần nhạc đệm.

Nhờ vo lối diễn đạt ny m tn tuổi của Tony Bennett khng ngừng đi ln, thnh cng trong hơn một thập nin liền cho đến năm 1965. Trogn thời gian ny, ng ghi m nhiều bản nhạc để đời kể cả nguyn tc v phin bản chuyển dịch. Chẳng hạn như Blue Velvet (Nhung Xanh), Stranger in Paradise (Kẻ lạ nơi Thin đường), I left My heart in San Francisco (Con tim lưu luyến San Francisco), The Good Life (Cuộc đời l tưởng, chuyển dịch từ bi ht tiếng Php La Belle Vie của Sacha Distel), The Shadow of your smile (Bng tối nụ cười, ca khc chủ đề của bộ phim The Sandpiper Le Chevalier des Sables với hai thần tượng điện ảnh Elizabeth Taylor v Richard Burton trong vai chnh).

Tony Bennett & Lady Gaga - The Lady Is A Tramp


Trn tột đỉnh thnh cng, sự nghiệp của Tony Bennett bị khựng lại từ giữa thập nin 1960 trở đi. Một mặt, sự trổi dậy của phong tro nhạc rock đến từ Anh Quốc khiến cho cc tn tuổi của lng nhạc jazz bị xem như l lỗi thời. Trong mắt của giới trẻ, cc ca sĩ ny giờ đy chỉ dnh cho đối tượng trung nin. Trước p lực của hng đĩa nh, Tony Bennett lc đ đ xấp xỉ 40 tuổi chuyển qua ht nhạc pop rock. Một tnh ton sai lầm v nhạc rock khng đơn thuần l một thể loại m nhạc.

Theo định nghĩa của giới chuyn gia, rock trước hết l một phong cch, một tư tưởng : từ vc dng cho đến điệu bộ, một rocker thể hiện đầu tin hết cho tinh thần bất khuất phng khong. Để so snh, nhm Tứ Qui The Beatles c thể mặc u phục đeo c vạt khi trnh diễn trước cng chng nhưng họ vẫn giữ được tnh chất rock v khng bao giờ phải đạo. Lc sinh tiền, Amy Winehouse khng hề ht nhạc rock m vẫn nổi loạn trong phong cch, từ nếp sống cho đến lối suy nghĩ.

Chm nổi đời người, thăng trầm sự nghiệp

Điều đ giải thch v sao Tony Bennett hon ton gặp thất bại khi muốn chuyển qua ht nhạc trẻ. Sự nghiệp của ng bị gin đoạn trong hai thập nin. Hnh trnh băng qua sa mạc ko di đến đầu những năm 1990. Về mặt đời tư, hạnh phc gia đnh của ng hai lần bị tan vỡ. Vo nghề hai bn tay trắng, đến nửa đời người rồi lại trắng tay. ng rơi vo chứng nghiện ma ty v sut nữa l bị đứng tim do dng thuốc qu liều tại Las Vegas.

Vo năm 1979, ng được đưa vo nh thương cấp cứu cũng v ma ty. Đứa con trai l nhạc sĩ Danny Bennett mới khuyn ng dọn nh về New York để gần gũi với con ci, để cho gia đnh tiện bề chăm sc. Cũng trong giai đoạn ny m ng tm được sự khuy khỏa nhờ nghề vẽ tranh. Mi đến cuối những năm 1980, Tony Bennett mới dần d nối lại với nghề ca ht, ban đầu l trong nhm nhạc jazz của con mnh, sau đ trong cc buổi trnh diễn gy quỹ từ thiện.

Nhờ vo cc chương trnh truyền hnh v cc dự n ghi m để vinh danh cc tn tuổi lớn như Fred Astaire, Duke Ellington, Louis Armstrong, m Tony Bennett thu ht trở lại sự ch của giới yu nhạc. Cũng từ đ trở đi m ng thường tham gia với tư cch khch mời danh dự trong cc buổi trnh diễn lớn của Stevie Wonder hay Billie Joel. Trong hơn nửa thế kỷ sự nghiệp, ng đ bn hơn 50 triệu album, đoạt 15 giải Grammy kể cả một giải thnh tựu sự nghiệp.

Giọng ca vực dậy một khi chạm đy

Trong ci rủi lại c ci may. Ngay trong những giai đoạn đen tối nhất của cuộc đời, Tony Bennett vẫn khng xao lng nghề ca ht. D khng c hợp đồng ghi m trong tay, nhưng ng quan niệm rằng th khng kiếm ra tiền cn hơn l ht m khng c ai nghe. V thế cho nn, đi khi d tiền th lao cho mỗi buổi ht rất thấp, nhưng ng vẫn chịu kh đi diễn, miễn l trong cng chng vẫn cn c người hưởng ứng tiếng ht của ng. Thời cn đi lnh, ng đ được rn theo kỷ luật nh binh cho nn về gi ng vẫn thường xuyn luyện giọng để giữ phong độ trong cch ht.

Một đời người năm chm bảy nổi. Kiếp cầm ca lắm lc thăng trầm. Tony Bennett trở thnh trường hợp tiu biểu của những nghệ sĩ biết vực dậy một khi đ chạm đy. Vo năm 85 tuổi, chất giọng của Tony Bennett khng thể hay bằng thời kỳ huy hong những năm 1960, tiếng ht sung mn trn đầy nhựa sống. Nhưng kinh nghiệm của năm thng lại lm cho cch diễn đạt của Tony Bennett thm dy dặn, cch ht lệch của ng vẫn c một khng hai, rất nhiều người sau ng đ tm cch bắt chước (kể cả Michael Bubl) nhưng chưa ai snh bằng.

Sinh thời, Giọng ca Vng Frank Sinatra được xem như l khng c đối thủ, lại khen tiếng ht của Tony Bennett bằng một cu ni như thế ny : Trong lng giải tr, t c ai ht hay bằng Tony Bennett. ng l ca sĩ duy nhất m ti c thể bỏ tiền ra mua v đi xem ht m khng hề tiếc rẻ một đồng xu.