RFI - THỨ SU 17 THNG HAI 2012

Lin hoan điện ảnh Berlin cng đậm mu chnh trị


Angelina Jolie đến lin hoan Berlin để giới thiệu bộ phim In the Land of Blood and Honey (Reuters)

Tuấn Thảo
Trong số cc lin hoan điện ảnh c tầm cỡ hng đầu thế giới, Berlin nổi tiếng l nơi chuyn giới thiệu cc tc phẩm đậm mu chnh trị, hay t ra ni ln được quan điểm dấn thn của cc nh lm phim. Năm nay, lin hoan Berlin lại cng duy tr truyền thống ny nhằm tạo cho mnh một nt ring, đối trọng bằng thế chn vạc với hai lin hoan Cannes v Venise.
Quan điểm dấn thn dường như đ trở thnh một trong những tiu chuẩn hng đầu để cho ban tổ chức lin hoan Berlin chọn ra những tc phẩm để giới thiệu với cng chng năm nay. Theo giới chuyn gia điện ảnh, sở dĩ Berlin c một lập trường như vậy l v lin hoan ny đ được thnh lập trong thời kỳ chiến tranh lạnh giữa hai khối Đng Ty. Hơn nửa thế kỷ sau ngy lin hoan ra đời, lập trường của Berlin, hay ni cho đng hơn l cương lĩnh, đ trở thnh một thng lệ. Lin hoan Cannes cng lộng lẫy ho nhong, festival Berlin cng bn về chuyện lịch sử sang trang.

Khng phải ngẫu nhin m bộ phim được trnh chiếu trong buổi lễ khai mạc lin hoan Berlin năm nay l tc phẩm Adieu la Reine (Vĩnh biệt hong hậu) của đạo diễn Php Benot Jacquot. Bộ phim ni về sự thoi tro của một vương triều. Cuộc Cch mạng Php năm 1789 lật đổ một chế độ vua cha, đ tồn tại từ bao đời qua. Tuy l một bộ phim lịch sử cổ trang, nhưng hầu hết cc nh ph bnh cho rằng khi xem bộ phim ny, ta c thể lin tưởng đến ngay những g đ xảy ra một năm trước đ, khi luồng gi tự do của phong tro Ma xun Ả Rập thổi qua cc nước Libya, Tunisia v Ai Cập. Một số nh ph bnh cn đi xa hơn nữa khi cho rằng : cc cảnh phim cho thấy sự hoảng loạn trong triều đnh Php thời bấy giờ, cũng như sự tẩu thot của hong hậu Marie Antoinette v vua Louis XVI về thnh tr Montmdy qua ng Varennes, chẳng khc g sự tho chạy của gia đnh cựu tổng thống Ben Ali.

Cũng khng phải l một sự tnh cờ khi m ban tổ chức lin hoan Berlin chọn giới thiệu những bộ phim mang tnh thời sự. Tc phẩm Captive của đạo diễn người Philippines Brillante Mendoza ni về vụ giải thot con tin Ty phương bị lực lượng hồi gio vũ trang Abu Sayaf bắt giữ vo năm 2001. Về phần mnh ngi sao mn bạc Angelina Jolie lần đầu tin đứng đằng sau ống knh với tư cch l đạo diễn. Bộ phim đầu tay của c mang tựa đề In the Land of Blood and Honey tạm dịch l Xứ sở của mu hồng v mật ong.

Bộ phim chọn bối cảnh chiến tranh Nam Tư cũ vo những năm 1990 để ni về thn phận của phụ nữ Bosnia, nạn nhn của cc vụ bạo hnh cưỡng hiếp m thủ phạm l binh lnh phục vụ trong qun đội chnh quyền Serbia. Để hiểu r tựa đề cuộn phim, th trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, chữ balkan ghp hai từ : bal c nghĩa l mật ong v kan c nghĩa l mu. Tựa đề cuộn phim của Angelina Jolie c thể hiểu theo nghĩa đen lẫn nghĩa bng : nội dung đề cập đến xung đột vũ trang ở vng Balkan, đồng thời ni về tội c chiến tranh (mu) đối với thường dn v tội (mật).

Bộ phim Just the Wind (Chỉ l ngọn gi), tựa tiếng Php l Les Corbeaux (Bầy quạ đen), của đạo diễn người Hungary Benedek Fliegauf (gọi thn mật l Bence Fliegauf) th ni về cc hnh vi của một nhm người thợ săn truy bức rượt đuổi một gia đnh người du mục, nhưng thng qua một cu chuyện nhỏ lại ni ln được nỗi bất hạnh truyền kiếp của người tsigane cũng như sự phn biệt đối xử m cộng đồng du mục phải gnh chịu từ đời ny qua đời nọ. Bộ phim mang tựa đề Rebel (Nổi loạn) của đạo diễn Kim Nguyễn người Canada gốc Việt th lại quan tm đến số phận của cc trẻ em bị bắt đi lm lnh. Tuy bộ phim chủ yếu diễn ra tại Congo, nhưng thật ra tnh trạng cưỡng bức trẻ em cầm sng kh phổ biến tại nhiều nước chu Phi như Uganda, Somalia, Liberia

Trong thể loại ti liệu, c t nhất l ba bộ phim đi dự lin hoan Berlin, ni về một số chủ đề thời sự : phong tro Occupy tự bộc pht chiếm đng cc quảng trường tại nhiều thnh phố lớn trn thế giới chống lại xu hướng tự do qu đ trong chủ nghĩa tư bản, hay l phong tro chống hiệp định ACTA (Anti Counterfeiting Trade Agreement), theo đ giới thanh nin u Mỹ sử dụng mạng x hội để hẹn với nhau, đồng loạt xuống đường phản đối một hiệp định đ được nhiều quốc gia k kết, nhưng bị giới trẻ cho l bp nghẹt quyền tự do chia sẻ thng tin trn mạng internet. Bn cạnh đ cn c vấn đề khủng hoảng kinh tế, khiến cho nhiều cng ty phải đng cửa hoặc l phải di dời cơ sở sản xuất. Điều đ dẫn đến tnh trạng sa thải nhn vin, nhiều người lao động bị mất việc rồi mất lun nh cửa khi khng cn đủ khả năng chi trả.

C thể ni l hơn bao giờ hết, lin hoan Berlin bm st thời sự nng bỏng. Phim truyện hay phim ti liệu, với nội dung hon ton hư cấu hay dựa theo cc sự kiện c thật, cc tc phẩm được gửi đến Berlin năm nay khi được kết hợp, lại tạo ra được một bức tranh ton cảnh của thế giới thời nay, phim khng chỉ l một tấm ảnh chụp thực tế x hội vo thời điểm nhất định, m cn bắt mạch thăm d, đi khi soi rọi chất vấn trước những biến chuyển của thế giới.

Nhờ đeo đuổi xu hướng ny m lin hoan Berlin ngy cng củng cố uy tn. Bất kể khủng hoảng ti chnh m hậu quả đầu tin l số dự n ti trợ quay phim c phần sụt giảm, Berlin năm nay lại giới thiệu nhiều tc phẩm hơn năm trước (hơn 400 phim vo năm 2012 so với 385 vo năm 2011). Thnh quả ny phần lớn l nhờ vo nỗ lực của ban tổ chức. C nhiều khả năng l lin hoan Berlin sẽ tiếp tục đ tiến v hợp đồng của ban gim đốc vừa được triển hạn thm 4 năm cho đến năm 2016. ng Dieter Kosslick, gim đốc lin hoan Berlin cho biết l festival năm nay vừa lập thm một số sinh hoạt mới, song song với cc chương trnh chiếu phim c tranh giải.

Lin hoan phim Berlin năm nay trnh chiếu hơn 400 bộ phim đến từ gần 60 quốc gia trn thế giới. Trong vng 10 năm qua, ban tổ chức đ c nhiều sng kiến để khuếch trương tầm vc của lin hoan, chẳng hạn như ch trọng đến việc giới thiệu tc phẩm đầu tay của cc ti năng trẻ, cc dự n hợp tc giữa nước Đức với một số quốc gia để tạo thm điều kiện thuận lợi trong việc sản xuất phim. Bn cạnh đ lin hoan Berlin cn thnh lập c Quỹ điện ảnh thế giới (World Cinema Fund) m mục tiu l ti trợ cho cc nh lm phim, bất kể họ đến từ quốc gia no.

Ngoi ba chương trnh lớn l chương trnh tranh giải Gấu vng, Ton cảnh v Diễn đn, đặc biệt lin hoan Berlin năm nay cn mở thm một số chương trnh mới, trong đ c hạng mục Generation (Thế hệ) dnh cho giới thanh thiếu nin cũng như chương trnh Talent Campus, một cư xᒒ dnh cho cc ti năng mới, một sn chơi dưới dạng xưởng viết kịch bản, nơi m cc đạo diễn trẻ tuổi c thể vấn , trao đổi với cc đạo diễn đn anh. Qua sự trao đổi ny, chng ti muốn tạo điều kiện để cho thế hệ sau c cơ hội học hỏi, đồng thời thế hệ trước c dịp truyền đạt những kinh nghiệm lm phim của mnh.

Lin hoan phim Berlin diễn ra đng vo thời điểm một năm phong tro Ma Xun Ả Rập. Thng thường, Berlin đ nổi tiếng l một lin hoan chuyn trnh chiếu cc tc phẩm mang đậm mu sắc chnh trị. Do vậy m năm nay, nhn dịp kỷ niệm một năm cuộc cch mạng tại Libya, Ai Cập v Tunisia, sắc thi chnh trị lại cng r nt hơn nữa. ng Dieter Kosslick, gim đốc ban tổ chức lin hoan Berlin cho biết :

Tại lin hoan Berlin 2012, c rất nhiều bộ phim ti liệu v phim truyện đều c lin quan t nhiều với tất cả những g đang xẩy ra trong thế giới Ả Rập. Ngay cả bộ phim cng chiếu trong buổi lễ khai mạc của đạo diễn Php Benot Jacquot cũng ni về những biến chuyển lịch sử, v tc phẩm của ng đề cập đến cuộc Cch mạng Php năm 1789, dẫn đến việc lật đổ vương triều v ci chết của hong hậu Marie Antoinette v vua Louis XVI. Cc nh lm phim thường hay phản nh x hội xung quanh họ, ci mi trường họ đang sống. Mạch phim hiện thực khi ni về con người sống trong một thế giới đang chuyển mnh, lm cho khn giả lin tưởng đến phong tro Ma Xun Ả Rập.

Bn cạnh chủ đề mang tnh thời sự nng bỏng, cn c một vế phim khc tập trung ni về cc quan hệ trong gia đnh hay l giữa con người với nhau. Một chủ đề rất rộng nhưng cc tc phẩm được tuyển chọn năm nay, lại c cng một gc độ. Cc đạo diễn c mặt tại Berlin thường ni về kht vọng đổi đời, đoạn tuyệt với qu khứ để lm lại từ đầu, hay l hội nhập vo một cuộc sống mới. Điều đ ảnh hưởng khng nhỏ đến quan hệ trong gia đnh bởi v mỗi người sẽ c phản ứng khc nhau khi khng biết tương lai sẽ ra sao. Một bn l phim tnh cảm tm l, cn một bn l phim hiện thực x hội lồng vo bối cảnh lịch sử. Thoạt nhn c vẻ khc nhau nhưng thật ra vẫn c một điểm chung : Cả hai đều ni về sự thay đổi.