Tại sao vẫn chưa c cch mạng ma Xun ở VN ?
hy đứng dậy chống lại tất cả những bất cng, những lộng hnh của giới thống trị, ti chnh hay chnh trị đang đ nặng ln đầu mỗi người.
Một hiện tượng bất ngờ trong sinh hoạt văn ho ở nước Php : một cuốn sch mỏng của Stphane HESSEL, Indignez-vous! (Hy phẫn nộ!) dự tnh bn vi trăm bản, đ ph kỷ lục ấn hnh : trn bốn triệu cuốn v tiếp tục gy tranh luận si nổi. Tc giả, một ng gi 93 tuổi, h ho mọi người hy nổi giận, hy đứng dậy chống lại tất cả những bất cng, những lộng hnh của giới thống trị, ti chnh hay chnh trị đang đ nặng ln đầu mỗi người.
Nổi giận, theo Hessel, l điều kiện tối cần để con người cn l con người, để x hội khỏi ph sản. Hy dẹp thi an phận thủ thường, thụ động, hy đứng dậy cầm vận mệnh mnh trong tay ! Người ta p bức, bc lột anh bởi v anh chấp nhận. Khả năng phẫn nộ l điều kiện tối cần để anh trở thnh, hay tiếp tục, l người c nhn phẩm v một quốc gia khng trở thnh một quốc gia chết.
Người Việt c , -hay cn - khả năng phẫn nộ hay khng l cu hỏi v vi suy nghĩ vụn vặt trong bi ny. Phải chăng cường độ phẫn nộ của dn Việt khng đủ mạnh l một trong những l do tại sao Việt Nam vẫn chưa c biến chuyển lớn như ở Trung Đng hay Bắc Phi ?
NHU CẦU PHẪN NỘ
Cuốn sch mỏng của S.Hessel, do một nh xuất bản bỏ ti, Indignes, ở Montpellier, miền Nam nước Php (trong khi sinh hoạt văn ha tập trung ở Paris), khng một dng quảng co, mới đầu bn ở những tiệm sch tỉnh lẻ, dần dần nhờ truyền miệng, trở thnh một hiện tượng văn ho x hội, được dịch trn 30 thứ tiếng.
Hessel từ chối nhận bản quyền, v nh xuất bản hứa sẽ dng số tiền bn sch để in những tc phẩm c thể gip cải thiện x hội.
Những tay nh nghề trong giới ấn lot lắc đầu chịu thua : cuốn sch đứng đầu cc danh sch best sellers từ gần một năm nay khng phải l tc phẩm của những nh văn ăn khch như Houellebecq, Jardin, Delerm, khng phải l tiểu sử ti tử show biz, khng phải sch dạy cch ăn uống cho khỏi mập, khng phải l một chuyện tnh ướt t, hay một tiết lộ động trời, thật hay bịa, khng ni về cuộc đời tnh i no nhiệt của DSK. Đ l cuốn sch rất kh khan của một ng gi gần trăm tuổi h ho dn chng nổi giận, h ho thanh nin đừng thụ động như những ng cụ non.
Hessel khng phải l triết gia, khng phải l nh văn, cuốn sch rất mỏng của ng khng phải l một tc phẩm lớn, nhưng cuốnIndignez-vous bn chạy như bnh m, v n đp ứng một nhu cầu người ta tưởng l thứ yếu : nhu cầu phẫn nộ .
Người ta mua tặng qu cho nhau nhn ngy Ging sinh, ngy sinh nhật, trong đ nhiều người chưa hề mua, chưa từng mở một cuốn sch. Những phong tro phẫn nộ (les indigns) đ lan sang nhiều nước u Chu, như Hy Lạp, Ty Ban Nha (les indignalos) , hay phong tro Occupy Wall Street ở New-York, trước cửa những ngn hng thủ phạm của cuộc khủng hoảng kinh tế lm thế giới điu đứng.
Hessel l người suốt đời nổi giận. Sinh năm 1917 ở Đức, gốc Do Thi, quốc tịch Php đ tham gia khng chiến chống pht xt Đức. Bị bắt giam ở nh t pht xt nổi tiếng Buchwall, bị kết n tử hnh, ng tro căn cước của một người t vừa chết bị n nhẹ hơn v vượt ngục. Sau chiến tranh, ng trở thnh đại sứ của Php ở Lin Hiệp Quốc v tham dự việc soạn thảo bản Tuyn ngn Nhn quyền. Về hưu, ng gi Hessel l một khun mặt quen thuộc trong những cuộc biểu tnh cho nhn quyền, biểu tnh bnh vực người di dn, bnh vực Palestine mặc dầu ng gốc Do Thi. Ở đu c phẫn nộ, c bất cng, ở đ c ng gi Hessel.
Sau khi cuốn Indignez-vous !trở thnh một hiện tương x hội, người ta trch tc giả chỉ xi thin hạ nổi giận m khng c đề nghị g cụ thể, Hessel viết một cuốn sch mỏng khc : Engagez-vous (2) (Hy tham gia hnhđộng!), trong đ ng đề nghị tranh đấu đi thnh lập Tổ chức Thế giới về mi sinh, v một Chnh phủ ton cầu (gouvernement mondial). Một mơ ước ho huyền ( utopie )? Tất cả những thay đổi lớn trong lịch sử, theo Hessel, đều l những utopie khi khởi sự.
Cuốn thứ ba, le Chemin de lEsprence(Con đường của hy vọng) (3), viết chung với nh x hội học hng đầu của Php, Edgar Morin, trong đ hai ng gi, tổng cộng 184 tuổi vạch ra con đường hy vọng để đi đến một tương lai tốt đẹp hơn.
IL FAUT VIVRE INDIGNE
Hessel nối tiếp truyền thống của tr thức Zola, Camus. Emile Zola viết : Il faut vivreindign ! (phải sống phẫn nộ). Từ Zola, tr thức đch thực l tr thức tham dự sinh hoạt x hội, chnh trị để cải thiện x hội, khng phải chỉ l những người c kiến thức.
Ở Việt Nam, ngay cả kiến thức cũng khng cần thiết. Tr thức chỉ cần c bằng cấp. Học gạo, học tủ, chong đn học thuộc lng, c xong ci bằng l trở thnh tr thức, l khun vng thước ngọc. C bằng vừa vừa l tr thức vừa vừa, c bằng to hơn l đại tr thức Tr thức vừa vừa được knh trọng vừa vừa, đại tr thức được knh cẩn tối đa.
Albert Camus ni tr thức cũng như mọi người, hơn mọi người chnh bởi v anh l tr thức, phải gh vai gnh vc như mọi người, phải đổ mồ hi cho thuyền như mọi người. Khc hẳn hnh ảnh tr thức vng anh đi trước, vng nng theo sau của người VN, c ci bằng bỏ ti l vinh hiển suốt đời, ph mặc chuyện đời cho thin hạ.
Cuốn sch của Hessel ra đời trước khi cch mạng hoa li bng nổ ở Tunisie, mở đầu cho ma Xun Ả Rập đang qut sạch những chế độ độc ti ở Bắc Phi v Trung Đng. Cng một lc, từ Đng sang Ty, thế giới đang chuyển mnh, đang tm một hướng đi mới. Đ tm ra lối ra chưa, đ thot khỏi đường hầm chưa l chuyện khc.
Bước đầu l thức mnh c quyền phẫn nộ, c bổn phận phẫn nộ, v sự phẫn nộ c thể thay đổi thời cuộc, c thể v đ lật đổ những chế độ độc ti đ ngự trị từ lu v tưởng sẽ ngự trị mi mi, như ở Ai Cập, Tunisie, Lybie.
Trước đ vi tuần, ai dm tưởng tương Moubarak sẽ bị kết n khổ sai chung thn, ng Ali phải cuốn gi bỏ của chạy lấy người, Khadafi bị bắn chết . Trước đ vi tuần, họ nắm ton quyền sinh st, nắm qun đội, cảnh st, hnh php, lập php, tư php, nắm trọn kinh tế, ti chnh trong tay. Ci g đ qut sạch tất cả: sự phẫn nộ của quần chng, của những người hng ngy chỉ biết an phận, ci đầu .
Cc chế độ độc ti khng mạnh như người ta tưởng. Chỉ cần sự phẫn nộ của người dn, cc lnh tụ độc ti Trung Đng, Bắc Phi, một sớm một chiều, đ trở thnh những con hổ giấy.
TỪ MIẾN ĐIỆN TỚI VN
Tại sao c cch mạng ở Trung Đng, ở Miến Điện m ở VN chưa c cch mạng mu Xun, mặc d đ hội tụ đủ mọi điều kiện : bế tắc chnh trị, khủng hoảng kinh tế, sa đọa x hội, v gh gớm, khẩn cấp hơn nữa, hiểm họa mất nước?
Lấy th dụ Miến Điện. Tại sao c thay đổi ở Miến Điện? Những yếu tố hiển nhin: Miến Điện sẽ lm chủ tịch ASEAN 2014, tinh thần quốc gia gần như cực đoan của giới qun phiệt cầm quyền (độc ti, tham nhũng khng thua ai, nhưng vẫn yu nước) thấy hiểm họa Trung Cộng trước mắt. Giới qun phiệt muốn nhch lại với Ty phương, khng thể khng nhượng bộ, khng thể tiếp tục giam tại gia b Aung Suu Kyi, khun mặt khả i, khả knh của nhn quyền ở Miến.
Rất nhiều người VN ln đường chống thực dn v lng i quốc, nhưng đảng Cộng sản đ đưa VN vo quỹ đạo Nga, Hoa, nhất l Hoa, ngy nay tập đon lnh đạo bắt buộc phải bm vo Trung Cộng để sống cn, để bảo vệ quyền lợi. Bi đt hơn nữa : c muốn ra khỏi quỹ đạo cũng qu trễ. Ci thng lọng Tầu đ xiết chặt cổ.Đ l những yếu tố chnh trị.
Yếu tố văn ho : người VN khng c truyền thống phản khng. Văn ha VN khng phải l văn ha phẫn nộ của Stphane Hessel. Văn ho VN l văn ha một sự nhịn, chn sự lnh. Ci văn ha trnh voi chẳng hổ mặt no gip con voi cng ngy cng th bạo.
Ci thi quen chịu đựng, cộng thm với văn ho Khổng gio, đng hơn l Tống nho, coi vua l con trời, hơn cả cha mẹ, v cha mẹ đặt đu, con ngồi đấy, đ biến chng ta thnh những người thụ động.
Cu hỏi đặt ra : tại sao cch mạng ở Tunisie v Ai Cập m vẫn khng c biến chuyển ở VN. Hai dn tộc Tunisie v Ai Cập được coi l hai dn tộc thụ động nhất ở Bắc Phi v Trung Đng. Ti nhớ một buổi tr truyện với một số người Tunisiens sống ở Paris. Tất cả đều c bằng cấp cao, theo con mắt VN, đ l những nh tr thức. Khi ti hỏi về tnh hnh chnh trị ở Tunisie, khng ai trả lời, lảng sang truyện khc. Sau bữa ăn, khi mọi người ra về, cn lại một người, Ahmed , ng ta cho hay l chnh trị xứ ng ta nt bt, dn chủ chỉ l tr bịp, tham nhũng khủng khiếp. Tại sao vừa rồi ng ta khng ni g? Ahmed cười, hơi ngượng, nếu anh no pht biểu bừa bi, sẽ c đứa bo co ta đại sứ v hết về nước nghỉ h. Hai tuần sau, Bouazizi tự thiu, ngọn lửa phẫn nộ bng ln, gia đnh tổng thống Ali bỏ của chạy lấy người. Ngọn lửa phẫn nộ vượt bin giới, trn sang Ai Cập v Lybie.
Tại sao những dn tộc được coi l thụ động c ci khả năng phẫn nộ dữ dội như vậy, m ở VN chưa c? C một hiện tượng tạm gọi l hội chứng (syndrme) Algrie. Lửa chy chung quanh, nhưng Algrie chưa động tĩnh g, v dn Algrien đ mệt nhoi, cả về thể xc lẫn tinh thần, chỉ muốn được yn thn. Sau khi dnh độc lập khỏi tay thực dn Php,đất nước rơi vo tay độc ti , tập đon của những lnh tụ khng chiến cũ, những người khng chiến v l tưởng độc lập, tự do, cng bnh, nhn i, khi nắm quyền lm ngược lại, chứng minh cng thức quyền lực đưa tới tham nhũng. Quyền lực tối đa, tham nhũng tối đa. Algrie giống VN một điểm nư: lực lượng cng an cảnh st hữu hiệu. Ở Alger, sau biến cố Tunisie, nh nước huy động 35.000 cảnh st bao vy, giải tn 500 người biểu tnh. Một ng phẫn nộ, 70 ng cớm!
Algrie c thm một đại họa : khủng bố Hồi gio đ gy kinh hong v lm t liệt đất nước. VN (lạy Cha, lạy Phật) khng c khủng bố Hồi gio, nhưng c đại họa khc lm tiu tan khả năng phẫn nộ: văn ho chu di tam tộc. Người Cộng Sản đ khi phục ci văn ha của thời man rợ. Anh c tội - sợ mất nước l một ci tội, khc với dn l một ci tội, nghĩ v đi quyền sống l một ci tội - khng phải chỉ c anh lnh hậu quả, m cả gia đnh vợ con, cha mẹ, gia đnh anh bị lin lụy. Anh c can đảm cng mnh, c coi nhẹ t đầy v ci qu nhất của con người l mạng sống, anh cũng b thay khi nghĩ tới ci vạ sẽ đổ xuống đầu những người thn. Ci văn ha chu di tam tộc n man rợ nhưng hiệu quả. Hiệu quả bởi v man rợ. Ai c thể tưởng tượng điều đ ở thế kỷ 21?
Những kỹ thuật đn p gh rợn, điển hnh l cuộc Cải Cch Điền Địa đẫm mu, vụ n Nhn Văn Giai Phẩm, những To n Nhn dn (!) , những trại cải tạo sau 75, đ tiu diệt tinh thần phẫn nộ của người Việt.
SỰ MN MỎI CỦA LNG TRẮC ẨN
B Aung San Suu Kyi, trong bi diễn văn cch đy t ngy ở Oslo than phiền những đng gp cho cc chương trnh nhn đạo cng ngy cng giảm bớt. B Kyi ni: sự giảm st đng gp l kết quả cuả sự mn mỏi cuả lng trắc ẩn . Thế giới sẽ đi về đu, x hội sẽ đi về đu nếu khng cn lng trắc ẩn?
Người ta ngỡ ngng trước cảnh một em b bị xe nghiến trước sự dửng dưng của mọi người ở bn Tầu. Cn VN? Những chuyện tương tự xẩy ra hng ngy. Một th dụ, trong những th dụ : Một b gi bị xe cn, nằm m ci chn gẫy, rn rỉ. Nhiều người muốn can thiệp. Người li xe xuống xe, qut: Đ.M. C biết ng l ai khng? Mọi người nn khe, bỏ mặc b gi nằm rn rỉ. Người kể chuyện kết luận : chưa chắc g li xe l ng lớn hay con chu ng lớn.
Cn đu l lng trắc ẩn? Khng cn trắc ẩn, lm sao c phẫn nộ?
Đ chắc chắn l ci di sản gh rợn nhất của những năm Cộng sản. Biến con người thnh v tm, v cảm. Bịt tai, bịt mắt, bịt miệng để sống, thờ ơ trước bất cng, lnh đạm trước ci đau khổ của người khc. Những đổ vỡ về chnh trị, về kinh tế c thể hn gắn trong vi chục năm. Sự sa đoạ về con người, băng hoại văn ho phải nhiều thế hệ mới hy vọng cứu vn được. Nếu bắt tay cứu vn trước khi qu trễ.Trước khi bị diệt vong.
THI ĐỘ XẤU NHẤT L SỰ THỜ Ơ
Trong bối cảnh đ, phải khm phục những người dm by tỏ sự phẫn nộ cuả mnh ở trong nước. Những người đấu tranh cho dn chủ, cho nhn quyền, những L Thị Cng Nhn, C Huy H Vũ, những H sĩ Phu, Nguyễn Đan Quế v rất nhiều người khc.
Phải khm phục những người nng dn mất đất đ tay khng đứng dậy. Phải khm phục những gio dn, Phật tử đ xả thn đi tự do tn ngưỡng. Phải khm phục những bloggers, những nh bo, những nghệ sĩ đ c can đảm ni ln sự thực. Phải khm phục những người đ tranh đấu cho cng nhn, ở trong nước hay bị bn ra ngoại quốc.
Ci trở ngại cho họ khng chắc đ l chnh sch đn p của người cầm quyền. Ci trở ngại cho họ l sự thờ ơ, thụ động của người chung quanh. Nhiều người tiếc VN khng c một người như Aung Suu Kyi. Nhưng nếu b Kyi l người VN, c bao nhiu người đứng sau lưng b như dn Miến. Những L thị Cng Nhn tranh đấu trong sự c độc. Ci bản tnh thờ ơ, cố chấp, nghi kỵ, ganh ght của người Việt, ngay cả giữa những người hoạt động cho dn quyền ở VN, đ khiến chng ta chưa c Aung San Suu Kyi hay Nelson Mandela.
Hessel viết thi độ xấu nhất l sự thờ ơ (la plus mauvaise attitude est lindiffrence) v nhắc cu ni của Jean Paul Sartre : mỗi người, với tư cch c nhn, c trch nhiệm với x hội ( vous tes responsables en tant quindividus).
Sự thờ ơ, với rất nhiều người Việt Nam, đ trở thnh một đức tnh, một thi độ khn ngoan của những người từng trải. Người ta hnh diện, khoe khoang ci ti khn của mnh v d bỉu ci dại dột của người khc. Ở những nước tn tiến, "những người dại dột", những người ăn cơm nh vc ng voi, l những tc nhn lm cho x hội tốt đẹp hơn, cng bnh hơn, lm cho con người đối với nhau cn l con người.
Sống trong sự hoi nghi thường trực, với sự thờ ơ như một nhn sinh quan khả knh, với tnh thụ động như một mục tiu, lng trắc ẩn mn mỏi, với sự vắng bng của phẫn nộ, bao giờ VN c cch mạng mu Xun như ở Bắc Phi, Trung Đng, thay đổi chnh trị như ở Miến Điện?
Stphane Hessel ni nếu anh sống dửng dưng, hy tm một l do để nổi giận. L do để nổi giận khng hiếm: sự lộng hnh của ti phiệt đ đưa tới khủng hoảng kinh tế, sự bất cng x hội cng ngy cng gh rợn, mi trường bị ph hoại
Với người VN, khỏi cần tm kiếm, những l do để nổi dậy đếm khng nổi : độc ti, nhn quyền, tự do bị ch đạp, nhn cng bị bn ra nước ngoi, sống như n lệ, phụ nữ bị gởi đi bn dm kiếm ăn, nng dn bị cướp đất, v hiểm hoạ đất nước sừng sững trước mắt.
VụHong Sa, Trường Sa đ gy phẫn uất trong mọi giới. Một cơn gi mới. Hy vọng sự phẫn nộ đ sẽ l động lực đưa đến thay đổi ở VN.
Thay đổi hay mất nước. Thay đổi hay l chết.
TỪ THỨC
(Paris, Juin 2012)
( 1 ) INDIGNEZ VOUS. Stphane Hessel. Ed Les Indignes, Montpelliers, France. 2010. Pht hnh: Harmonia Mundi. Bản tiếng Anh: Time For Outrage. Hardoven Editions.
( 2 ) Engagez-vous. Stphane Hessel. Editions de lAube. France. 2011.
( 3 ) Le Chemin de lEsprence. S.Hessel Edgar Morin. Ed Fayard. Paris. France. 2011.
TỐI KHẨN, BO ĐỘNG: CHỆT CỘNG Đ TRN NGẬP QU HƯƠNG VIỆT NAM YU DẤU, MẾN THƯƠNG NGHN ĐỜI
Reply With Quote