Welcome to Một Gc Phố - Chc cc Bạn mọi chuyện vui vẻ & như ...
Results 1 to 2 of 2

Thread: SCH CŨ MIỀN NAM 1954 - 1975

  1. #1
    Join Date
    Sep 2007
    Posts
    405
    Thanks
    3
    Thanked 227 Times in 100 Posts

    Default SCH CŨ MIỀN NAM 1954 - 1975

    SCH CŨ MIỀN NAM 1954 - 1975


    Một cảnh đốt sch thật tang thương thng 5 năm 1975 ở Si Gn

    Đ định tm như thế rồi. Cho nn, khoảng 6 thng trước khi về Sign để thăm lại bạn b, b con mnh, ti đ nhờ bạn b bn ấy tm cho ti những sch m ti muốn tm. Thật ra t c ai c th giờ v c lng để đi lm một cng việc v bổ như thế. Biết bao nhiu phần đời ti, biết tm ci g, biết mua ra sao. Rất may l ti cn những người bạn c lng để tm gip đỡ, tn anh l Hồ Cng Danh. Đ khng phải l đi mua sch cũ m l một việc truy lng, sục sạo, m mẫm đầy bất trắc v may rủi, nhưng cũng đầy th vị v mủi lng.

    Bởi v sch vở thời ấy, số phận n như số phận người. N cũng phải trốn chạy, chui rc, ẩn nu. Chng cũng rơi vo cảnh mồ ci cha mẹ, cảnh lạc đn, cảnh tan nt, cảnh tan hoang mất cn. Vận người dn miền Nam thế no, vận chng như thế. Đứa may trốn thot. Ti c đứa chu trai, hồi đ, 6,7 tuổi. Khi đi di tản năm 1975, chu chỉ mang cặp sch của chu v nhặt một cuốn sch gio khoa tm l học ti viết thời đ. Sang sau vi năm, chu đưa lại cho ti. Kể cũng mừng v cũng buồn cười. Đứa yểu tử th lm mồi cho cuộc phần thư. Đứa khng may lm giấy gi si buổi sng. Đứa bất hạnh lm giấy chi đt. Đ l cuộc trốn chạy v tiền khong hậu m những kẻ đi truy lng chỉ l cc trẻ con ln 12, 13 tuổi. Cc chu ngoan bc Hồ. Họ x những đứa trẻ con v tội đ ra đường. Chng qung khăn đỏ h hon, reo h như trong một vụ đi bắt trộm, hay đi bắt kẻ gian. Chng lục sot tận tnh, chng đnh trống, chng ht h như một cuộc ra qun của một đon qun chiến thắng.

    Gia đnh no cũng sợ hi ci quang cảnh đ nn kẻ m phải hy sinh đầu tin chnh l sch vở.

    Sch vở g cũng sợ nn sch g cũng phải tẩu tn. Sch vở bằng tiếng Anh, tiếng Php, mặc dầu chng l người ngoại quốc, mặc dầu chả dnh dng g đến chuyện chnh trị hay chiến tranh Việt nam, chng cũng chịu chung số phận. Ti cũng c kh nhiều sch vở bằng tiếng Php, nhưng ti biết rằng, trước sau g ti sẽ khng bao giờ dng đến chng n nn li ra bn ve chai m khng thương tiếc. Sch nhỏ bn trước, sch lớn bn sau, cuối cng l bộ Bch Khoa tự điển bằng tiếng Anh tuần tự rơi vo tay cc ng b bn ve chai. Ở nơi ấy, chẳng mấy khi m Aristote gặp được Kant. Cũng chẳng ai ngờ được Bi Ging gặp mặt được Heideigger.

    Sch cũ đối với ti l một m ảnh mời gọi tm về. Trong đ đặc biệt c truyện sưu tập ti liệu triết cũ. Cũng từ những sch cũ đ m trước đy ti lớn ln, được nui dưỡng v pht triển về tr năng mỗi ngy. Nếu cơm gạo miền Nam cho ti lớn ln th sch miền Nam nui dưỡng ti thnh người thng tuệ.

    Đi truy lng lại sch cũ l tm lại một phần bản thn ti vậy.

    Nhưng khi ti ni sch cũ th khng c nghĩa l sch cổ, m l sch của miền Nam xuất bản trước 1975. Sch m theo b co của Ban Chấp Hnh Trung Ương Đảng tại kỳ họp thứ nhất của Quốc Hội, ngy 26 thng 6, năm 1976 l: * Việc xy dựng nền Văn Ho mới đuợc tiến hnh trong cuộc đấu tranh qut sạch những tn dư m Mỹ đ gieo rắc ở miền Nam. Đ l thứ Văn Ho *n dịch*, lai căng, đồi trụy, cực kỳ phản động..* .

    Để thực hiện nghị quyết trn. Họ đ lm mọi cch : tịch thu, tng trữ v đốt sch v coi sch vở bo ch miền Nam chỉ l thứ rc rưởi. Phần ti, ti dm gọi đ l đống rc tinh thần, ti sản của tất cả tr thức, nh văn, nh nghin cứu, nh ph bnh, nh khoa học miền Nam trong vng hai mươi năm đ bị đốt. Tm lại, đ l đống rc thn yu của miền Nam, cho người miền Nam gn giữ lấy.

    A.- Tnh hnh sch cũ hồi 1975.

    Cộng chung số sch đ bị tịch thu, hay bị đốt theo l bao nhiu. Hnh như chưa c ai hỏi cu hỏi đ v cũng chưa bao giờ c cu trả lời. C thể chẳng ai biết được. Chỉ tnh theo đầu sch thi, cc số liệu cũ của Bộ Thng Tin cho thấy, vo thng 9- 1972, theo Ủy Hội Quốc Gia Unesco Việt Nam Cộng Ha trung bnh đ cấp giy php cho 3000 đầu sch được xuất bản một năm. Cộng chung từ năm 1954 đến 1975, đ c khoảng từ 50000- 60000 đầu sch đủ loại được xuất bản, thm vo đ 200.018 đầu sch ngoại quốc được nhập cảng. Giả dụ mỗi đầu sch in tối thiểu 3000 cuốn. Sẽ c 180 triệu cuốn sch tiếng Việt bị tiu hủy. Đy chỉ l một lối tnh ước chừng. V như vậy số sch bị tịch thu, bị đốt, bị bn ra vỉa h hay ve chai l khoảng 180 triệu cuốn trn khắp miền Nam. Miền Nam theo nghĩa từ Bến Hải vo đến C Mu.

    Con số ny đ khng cn đng nữa khi ta đọc một bi viết của ng Vũ Hạnh, một nh văn thời VNCH v l một đảng vin cộng sản trong bi:* Mấy nghĩ về Văn Nghệ thực dn mới đăng trong tuần bo Đại Đon kết: Từ 1954 đến 1972, c 271 ngn loại sch lưu hnh tại miền Nam, với số bản l 800 triệu bản* Trong khi đ sch của ng Trần Trọng Đăng Đn đưa ra con số 357 ngn loại. V ng Đn dm cả gan ni: Như vậy l con số của Vũ Hạnh gần như khớp với con số chng ti tm được. Thưa ng Trần Trọng Đăng Đn, con số cch nhau gần một trăm ngn m ng dm bảo l khớp th ti chịu ng. Cc ng đ bao giờ biết ni thật chưa.

    Cũng vậy, tờ Tin Sng số ra ngy 1 thng 8, năm 1976 tnh rằng: Từ năm 1962 về sau, tại Nam Việt Nam đ xuất bản 208 bộ sch chưởng, gồm 850 quyển, con số pht hnh ny ước tnh 5 triệu bản, bằng số sch gio khoa trung học xuất bản cng thời gian. Con số ny, xin nhờ những vị chuyn gia về Kim Dung cho biết xem thực hư ra sao.

    Độc giả thn mến, xin ghi nhận những thống k của Ủy Hội Quốc Gia Unesco VN l ti liệu đng tin cẩn. Ti chỉ xin ni một điều, nước Php hiện nay mỗi năm xuất bản khoảng 1000 đầu sch tiểu thuyết mới. Lm sao VNCH c thể xuất bản mỗi năm hơn 20 chục ngn đầu sch một năm. Những con số của ng Vũ Hạnh hay g khc l một thổi phồng đến phi sự thực. Ti khng dm bảo l ng ấy ni lo khot. Hy trả lại cc ng ấy những g cc ng ấy viết. Chỉ cần so snh con số dự đon giữa ng v Trần Trọng Đăng Đn đưa ra cũng cch nhau cả gần một trăm ngn đầu sch. Điều đ muốn ni với chng ta điều g.

    Nay tất cả những sch đ đều ra tro. Đy l một chnh sch man rợ v xuẩn động của nh cầm quyền Hnội. Dĩ nhin, người ta đ khng đốt hết m mang bn, chnh v thế nay cn rơi rớt lại một số nhỏ nơi cc tiệm bn sch.

    V sợ hi nn người ta mang sch vở ti liiệu ra chợ bn k, đ l thứ hng v dụng v nguy hiểm nhất trong lc ấy. Người ta đốt những sch no lin quan đến chnh trị, nhất l sch vở chống Cộng. Người ta đốt những nh văn no lin quan đến chnh trị như Nguyễn Mạnh Cn. Nh Ca, Phan Nhật Nam vv Người ta cũng đốt ti liệu, hnh ảnh cũ, giấy tờ, hun chương, bằng khen. Đ cũng l thứ m những người chủ mới khng muốn n c mặt.

    Người ta đốt tất cả những kỷ niệm, d đẹp nhất của đời mnh.

    Mọi người phải tự hiểu rằng, phải đốt tất cả những g cần đốt, khng phải chỉ đốt những kỷ niệm m tất cả những g lin quan đến đới sống đ. Một đời sống m tự n đ l một điều xấu, một bản n.

    Muốn sống yn, người ta phải đốt tất cả qu khứ đời một người cng với những kỷ niệm, những sự nghiệp từ qu khứ đ m ra.

    Sch khng đốt th được by bn ln hoặc cng khai. Sự bầy bn sch vở như thế coi như dn chng bắt mạch được thm người chủ mới muốn g. Nhưng trong số vạn người bn, vạn người mua, vẫn c những người nh bun bất đắc dĩ m đặc loại l một số nh văn, nh gio chế độ cũ nắm được ci cha kha của nhu cầu v nuốn của người đọc. Họ tm ra giữa những kẽ hở để thấy được trong hng tấn sch bo thải loại, ci no l thứ hng c gi trị, c gi đối với người chủ mới. Nạn chợ đen, nạn săn tm sch cũ cho một thị trường mới nhờ thế cng pht triển.

    Một cch no đ, chnh những nh gio, nh văn, những kẻ bn sch lề đường, những tn li sch trở thnh những người bảo tồn Văn ho miền Nam.

    Sch phản động cng cấm, cng c gi. Đ l phản ứng ngược chiều ở thời điểm đ. Trn bo Đại đon kết, ngy 1011-1982, Đinh Trần Phương Nam th nhận một thực tế phũ phng như sau:* Cc hoạt động của chng ta vừa qua thật rầm rộ, thật phong ph v đa dạng, song cc loại sch bo phản động đồi trụy, đ bị qut hết chưa. Xin thưa ngay l chưa.* Số Tiền Phong ngy 23-9-1985 cũng than thở* Thnh phố Hồ Ch Minh đ thực hiện nhiều đợt bi trừ sch bo xấu, nhưng hiện nay hiện tượng mua bn v cho thu cc loại sch bo xấu vẫn cn tồn tại*
    Cng những sch bị cấm lại cng c gi trn thị trường đen. Trn vỉa h phố, những sch từ ngoi đ được php bầy bn nằm chống mốc, cong queo t được ai ng tới. Người ta bầy những sch trn để che mắt m thi. Người mua sch snh điệu chỉ cần hỏi tn một tc giả nh văn Ngụy.. Năm pht sau, chạy đi một lc c liền.

    Lại một thch đố nữa cho người chủ nhn ng mới.

    Sch Ngụy trở thnh một thch đố chnh quyền mới, thch đố ai hơn ai chứ khng phải ai thắng ai. Thch đố mang tầm vc văn học, gi trị nghệ thuật dựa trn nhu cầu người đọc. Sch hay th tm đọc, sch tuyn truyền th khng đọc.

    Đi pht thanh thnh phố ra lệnh phải thu nộp tất cả cc sch vở, bo ch, phim ảnh, ti liệu in ấn trước ngy 30 thng tư được coi l đồi trụy. Nhiều người tiếc rẻ đem bn kil. Cc gi xi bn buổi sng, nay c tn Nguyễn Thụy Long, Nh Ca, Thanh tm tuyền. Vừa ăn, vừa đọc kể cũng vui. Nhiều chỗ mang sch vở cũ ra đốt. M phải đốt ln vo ban đm

    Nhưng sau đ ai cũng thấy đốt l ph phạm. Khng đốt th sch vở đ đi đu ? Khng ai biết nữa. Nhiều người nhắc nhở đến tn Tần thủy Hong. Nhưng chẳng ai để đến c mối lin hệ g giữa chuyện xưa v chuyện nay.

    Tại sao lại dị ứng với văn học như thế? Khng lẽ tất cả đều l phế liệu, tn dư Mỹ Ngụy hết sao ?

    Sch no l phản động, đồi trụy.

    V thế sch cũ ở đy được đồng ha với sch cực kỳ phản động, khng phản động th đồi trụy, khng đồi trụy th lai căng.. Mấy chữ trn như những khẩu lệnh bao trm v truy chụp hầu như bất cứ tc giả no v bất cứ quyển sch no.

    - Trước hết, cc nh xuất bản sch thiếu nhi bị cấm ton bộ.
    Đ l cc nh xuất bản như Tuổi thơ, Nắng sớm, Tuổi Hoa Nin, Sch Đẹp, Viễn Du, Hng Dũng, Hoa Hồng, Hoa Hướng Dương, Hoa Mai, Hoa Hồng.
    - Cc dịch giả kiếm Hiệp sau đy cũng bị cấm : Kim Dung, Cổ Long, Trần Thanh Vn, Nam Kim Thạch, Từ Khnh phụng, Phan Cảnh Trung, Long Đức Nhn.
    - Cc tc giả c sch bị cấm ton bộ như : Bi Ging, Chu Tử, Dương Nghiễm Mậu, Duyn Anh, Don Quốc Sĩ, Đinh Hng, Nguyễn Mạnh Cn Hong Hải Thủy, Lệ Hằng, Mai Thảo, Nguyn Sa, Nguyễn Đnh Ton, Thế Uyn, Thanh Nam, V Phiến, Văn Quang, Vũ Hong Chương, Vũ Ti Lực, Nguyễn Mộng Gic, Thảo Trường, Nguyễn Thị Hong..

    Nhận xt :

    - .Những nh xuất bản sch thiếu nhi ny ấn hnh đặc biệt cc truyện dnh cho thiếu nhi. Những sch đ c tnh cch gio dục, giải tr, hay nu gương tốt cho cc em thiếu nhi. Nội dung lnh mạnh v c chất lượng gio dục. Những nh xuất bản ny thường bất vụ lợi, c sự ti trợ đằng sau của những tổ chức tn gio, hay những nh xuất bản c lng như trường hợp ng Khai Tr. Vậy m tội tnh g cũng bị cấm. Cứ cấm l cấm, cấm một cch chy dập v tội vạ v v thức.

    Cc trẻ em miền nam tự nhin m chữ v khng c sch đọc.

    Về cc dịch giả truyện Kiếm Hiệp cho thấy đy l những sch dịch v tội vạ, v thưởng v phạt xt về mặt lun l, gio dục. Chủ đch của người dịch trước hết c thể l giải tr người đọc. Ai đọc truyện kiếm hiệp chả thấy hấp dẫn v hay, đọc để giải tr. Sau đ mới ni tới những chủ đề tnh yu, y học, v thuật, nhn vật truyện, chất hi, chất ghen tung, chất giang hồ, kiếm php trong cc truyện kiếm hiệp ấy. Sch phải được coi l bổ ch v n l bộ phận khng nhỏ trong sinh hoạt Văn học miền Nam.

    Trẻ đọc, gi đọc, bnh dn đọc, tr thức đọc.. Mỗi người tm ra được ci thch th cho ring mnh.

    Đến c thể ni, một trong những nt đặc th trong sinh hoạt Văn Học miền Nam l sch của Kim Dung

    Kim Dung tn thật l Tr Lương Dung. Truyện v hiệp đầu tay l Thư kiếm n cừu, xuất bản ở Hương Cảng, từ đ c bt danh Kim Dung. Năm 1957 ra bộ Anh Hng Xạ Điu, 1969 ra Lộc Đỉnh K. Cho mi đến 1978 Đi Loan mới rt lệnh cấm tc phẩm Kim Dung v 1986, sau khi tiến ln 4 Hiện đại ho ở Trung Quốc mới xuất hiện Kim Dung. Truyện chưởng Kim Dung "độc b quần hng" trong sinh hoạt văn học ở miền Nam thời ấy. Vo năm 1968, khi xuất hiện Tiếu Ngạo Giang Hồ trn tờ Minh Bo th c đến 44 nhật bo ở Sign đều tranh nhau dịch v đăng lại. Tnh trạng m Kim Dung đến như thế, v ko di cho đến 1972-1974 khi bộ Lộc Đỉnh K ra đời. V đy l lời Vũ Đức Sao Biển, tốt nghiệp Đại học Văn Khoa, Sign, ban Hn Văn: "Ti học cch lm người, cch đối xử nhn thế, đắc thủ được những kiến thức hon ton khng c trong gio trnh đại học từ cc tc phẩm của một nh văn nước ngoi chưa hề biết mặt."

    Với lượng tc phẩm đồ sộ như thế, với số người đọc đng như thế, khng thể khng tm hiểu văn học miền Nam nhất l văn học dịch m bỏ qua tc giả Kim Dung. Người ta c thể bn về bất cứ vấn đề no của con người, của x hội. C thể từ tnh yu, bạo lực, đạo đức, tm l hay sự đnh tụt gi của chủ nghĩa bạo lực trong truyện Kim Dung. Từ vấn đề nghệ thuật, cch xy dựng nhn vật tiểu thuyết, chất thơ, chất hi... đến chứng cứ kiếm php, V v Hiệp, cho đến những vấn đề c thể trở thnh tranh luận văn học như hư cấu nhn vật, hư cấu lịch sử. Kim Dung đ hư cấu lịch sử Trung Hoa cch đấy ba thế kỷ m vẫn hay với cấu trc tiểu thuyết lin hon. Vương Sc, nh văn-nh ph bnh Trung Hoa (m nghĩ đến ng ti bắt nghĩ đến Trần Trọng Đăng Đn của Việt Nam), đ gọi tiểu thuyết Kim Dung l một trong "tứ đại tục" bởi đ hư cấu mo m hnh tượng người Trung Hoa. Từ đ đ gy thnh những tranh luận lớn khắp Hoa Lục. Lại cn vấn đề tn gio, gio phi trong tiểu thuyết. Luận về anh hng v những nhn vật biểu tượng như Kiều Phong, một đại tr, đại dũng lại rất giầu tnh cảm v lng nhn i vời vợi? Trương V Kỵ, Lệnh Hồ Xung, ti tr hơn người, hnh xử quang minh lỗi lạc, tốt bụng hơn người? Dương Qu, Địch Vn, Hồ Phỉ... Rồi cn nhn vật nữ, những mỹ nhn như Hn Tố Tố, Nhậm Doanh Doanh, Triệu Minh, Tiểu Siu, Song Nhi, v.v.. mỗi người mỗi vẻ, mỗi người một thng điệp. Khng c những nhn vật nữ đ, tiểu thuyết Kim Dung cn g?

    Vấn đề tm đắc đối với ti: Vấn đề chnh hay t, vấn đề thị phi trong cuộc đời, giữa Hiệp nghĩa v x hội đen, giữa danh mn chnh phi v ma gio. Ai chnh, ai t. T chnh khc nhau chỗ no? Đọc Kim Dung sẽ thấy sự phn biệt Chnh v Ta l v thực. Trong Kim Dung, c một cố gắng đnh tụt gi những người tự nhận l Chnh Nghĩa, v qua họ, những gi trị m họ tượng trưng. Sự sa đọa xuống tới sự bất nhn, sự dm loạn, sự ngu xuẩn của những đệ tử phi Ton Chn th cn ai tin g ở Chnh Nghĩa?

    Chuyện đ hay, cơ man no nhn vật, cơ man no tnh tiết chng cho li ko người đọc. Kim Dung phải l người kiến thức rộng, đọc nhiều, dng Quan Thoại, một thứ ngn ngữ trong sng, lại kế thừa truyền thống của những nh văn như Lm Ngữ Đường, To Ngu, Lỗ Tấn đ biến những chuyện v hiệp tầm thường thnh những tc phẩm để đời. Đ vậy, c những dịch giả như Hn Giang Nhạn chuyển ngữ ti tnh lm say m độc giả VN.

    Hễ hay th người đọc, dở th bị người bỏ qun.

    - Về cc tc giả, cc nh văn bị xo sổ cho thấy tnh cch tổng qut ho v khi qut ho đồng loạt. Tỉ dụ thơ của Vũ Hong Chương như Hoa Đăng, Thơ say, Tm sự Kẻ sang Tần th tại sao cấm. Gn Vng giữ Ngọc v Ging sng Định mệnh của Don Quốc Sĩ th chỗ no l phản động, chỗ no l đồi trụy. Duyn Anh với Hoa Thin L, Sa Mạc tuổi trẻ, Ngựa chứng trong sn trường, Dấu chn sỏi đ th chẳng những khng đồi trụy m cn c tc dụng gio dục nữa. Thơ Nguyn Sa, G đầu trẻ, Một bng hồng cho văn nghệ th hoặc l c tc dụng gio dục, hoặc đặt ra những vấn đề tranh luận trong văn học. Hầu hết người ta khng biết hoặc qun rằng Nguyn Sa cn c tập thơ*Những năm 1960*, trong đ l thứ thơ dấn thn, nhập cuộc. Thảo trường với Người đn b mang thai trn kinh Đồng Thp th c gi trị tố co sự tn bạo của chiến tranh. Bi Ging với Mưa nguồn, Đi vo ci thơ l những chất ngọc no phải thứ đồi trụy rẻ tiền.

    C vẻ nh cầm quyền lc đ muốn truy chụp tc giả hơn l tc phẩm. Vũ Hong Chương, Mai Thảo, Duyn Anh, Đinh Hng, Hong Hải Thủy, Nguyn Sa, Chu Tử, Thanh Tm Tuyền, Nh Ca, V Phiến, Văn Quang, Dương Nghiễm Mậu Nguyễn Mạnh Cn, Tạ Tỵ c viết g cũng vẫn bị coi l thứ biệt kch văn nghệ.

    Xin lấy trường hợp Vũ Hong Chương lm điển hnh. Ai đ gặp Vũ Hong Chương rồi th đều thấy đ l một thi sĩ gầy ốm tong teo, ni năng nhỏ nhẹ, lc no cũng ăn mặc rất chải chuốt, tươm tất, đầu chải mượt với c r vạt. Tc phẩm th tm gọn trong hai chữ m thi : Thơ Tnh. Cả đời chỉ biết lm thơ. V chỉ biết c thơ. Nhưng d chỉ lm thơ cũng bị coi l người bội phản. ng đ đi t như một số nh văn khc như trường hợp Hồ Hữu Tường. Khi ra khỏi t được vi ngy th ng chết.

    Mai Thảo d chỉ viết truyện thuần ty văn chương như Người thầy cũ, Mười đm ng ngọc, Căn nh vng nước mặn hay By thỏ ngy sinh nhật cũng vẫn bị coi l tn Biệt kch văn nghệ hng đầu của miền Nam. Thanh Tm Tuyền d siu thực hay lng đng b hiểm như Ti khng cn c độc, Bếp lửa, Ct lầy cũng l kẻ cấy mầm độc tư tưởng ngoại lai thoi ho. Hủy diệt cc niềm tin th đ c Thanh Tm Tuyền, Phạm Cng Thiện. Duyn Anh c viết Dấu chn sỏi đ, Hoa thin l, Thằng Khoa, Gấu rừng, Giặc K cho trẻ con cũng vẫn l tn đầu sỏ văn nghệ nguy hiểm.

    Người ta nhắm đnh vo người, nhắm thi độ lập trường chnh trị để đnh gi tc phẩm của tc giả. V nhắm tc giả nn c nhiều nh văn tự nhin được st tn một cch cố . Đ l những nh văn một mặt no đ c thể khng chịu xếp hng trong x hội miền Nam cho d thực sự họ cũng xếp hng như mọi người. C nghĩa l xt về mặt tc phẩm th những nh văn ny cũng chẳng khc g cc nh văn vừa kể ở trn. C g phn biệt được về phong cch viết giữa Bnh Nguyn Lộc với L Xuyn hay với V Phiến. Nhưng Bnh Nguyn Lộc được tha. Giữa Nguyễn Văn Trung v L Chnh Trung m đi khi ta tưởng hai người c cng một lập trường, cng một quan điểm v cng một đường lối. Nhưng sch vở th lại bị phn biệt đối xử khc nhau.

    Trong số những người st tn trong sổ đen phải kể đến Bnh Nguyn Lộc, Sơn Nam, Vũ Hạnh, L Chnh Trung, Lữ Phương, Nguyễn Trọng Văn, Thch Nhất Hạnh.

    Sự đnh ph v truy chụp đ ni cho cng l một sự muốn xo trắng Văn học miền Nam. Xin trch dẫn vi tư liệu lm bằng cớ trong sch Văn Học VN dưới chế độ Cộng Sản của Nguyễn Hưng Quốc, trang 200 :* Theo Phan Cư Đệ v H Minh Đức, trong Nh Văn VN, từ 1954-1975 c 286 bi viết nhằm vu khống, xuyn tạc văn học miền Nam. Chỉ thị của L Duẩn sau giải phng, kỳ họp Quốc Hội kho 5 : Sau ngy giải phng nhn dn ta đ lm rất nhiều việc nhằm qut sạch những dấu vết v di hại của thứ văn ho ấy. Cng việc ny cần được tiếp tục một cch kin tr, tch cực v triệt để.*

    Về những bi viết, xin kể vi bi : Tiếp tục đấu tranh xa bỏ tn dư văn ho mới. Nọc độc văn ho n dịch. Những tn biệt kch cầm bt. Lại bn về nọc độc văn học thực dn mới Mỹ ở miền Nam những năm 1954-75.

    Tn những người viết đ l : Trần Trọng Đăng Đn, L Đnh Ky, Trần Văn Giu, Nguyễn Huy Khnh, Thạch Phương, Phan Đắc Lập, Bi Cng Hng v cả Lữ Phương.

    Miền Nam c thể thua cuộc. Nhưng ci văn học đ khng c l do g bị xo trắng oan uổng như thế. Bởi v trong 20 năm sinh hoạt văn học đ, n xc định cho thấy chỗ đứng của n với sắc thi v c tnh của một nền Văn học đch thực. Một nền văn học m sản phẩm của n l kết quả của tự do suy nghĩ, tự do sng tc. Đấy l ci ưu vượt của sinh hoạt văn học nghệ thuật miền Nam m trong suốt mấy chục năm chia cắt v cả sau mấy chục năm thống nhất đất nước rồi, người ta vẫn chưa thực hiện nổi một điều đơn giản đ.

    Đặc biệt cc gio sư Triết, d bị ph phn v rao truyền chủ nghĩa Hiện Sinh, nhưng sch vở của họ lại khng bị cấm lưu hnh ton bộ như L Tn Nghim, Trần Thi Đỉnh, Trần Văn Ton, L Chnh Trung, Nguyễn Văn Trung v cc lớp gio sư trẻ như Đặng Phng Qun, Nguyễn Trọng Văn. Trừ một trường hợp đặc biệt, d l gio sư triết, nhưng viết văn nn cấm lưu hnh ton bộ như sch của Huỳnh Phan Anh v Nguyễn Xun Hong.

    Phần ti nghĩ rằng, thời kỳ sau 1975, đ l thời kỳ Văn Học bất hạnh cho ton miền Nam

    Bất hạnh v sch bị tịch thu, bị thiu hủy. Bất hạnh v hơn 200 nh văn, nghệ sĩ bị đưa đi cải tạo. Bất hạnh theo suốt cả đời họ. V kể từ đ, họ bị khước từ l nh văn, bản n t cứ thế ko di mi mi v họ khng bao giờ cn c cơ hội để viết. V kể từ đ đến sau ny, ta khng cn bắt gặp lại mảnh đất miền Nam với những cy tri văn học nữa, cng lắm c những cy tri đau khổ, đọa đầy v hủy diệt.

    V ci người bất hạnh nhất, tiu biểu nhất c lẽ l nh văn Nguyễn Thụy Long m người ta quen gọi l nh văn *Loan mắt nhung*. Sau 1975, ng l kiếp số phận nh văn như một con ch đi, một loi chuột chui nhc để kiếm sống.

    Hy nghe ng kể :* Ti về sống với mẹ gi ở Ấp Đng Ba Gia Định sau ngy * giải phng*, bn ny Cầu Bng, sau khi bị pha nh vợ thuộc gia đnh Cch mạng đuổi ra khỏi nh... Ti ngậm đắng nuốt cay bước ra khỏi nh sau khi bị vu bao nhiu l thứ tội, kể cả tội ăn cắp ti sản của chnh mnh, suốt nhiều năm cầm bt tạo thnh... Mất nh, mất vợ chẳng ni lm g, v đ cạn tầu ro mng rồi, nhưng mất con ti mới đau.* Sau khi hồ Con Ra trn đường Duy Tn bị nổ, ng cng nhiều tr thức, văn nghệ sĩ bị bắt v vụ ny. Xin đọc tiếp :* Những cu chuyện vặt trong phng giam bỗng im bặt, khi tiếng ni thật lớn thật to ở phng giam tử tội cuối hnh lang cất ln : Cho tất cả cc anh em bạn t, chng ti ba người mang n tử hnh, sẽ bị xử bắn vo sng sớm ngy mai, chng ti c lời cho vĩnh biệt tất cả cc anh em cn ở lại. Ti l Nguyễn Xun Hng, tự Ali Hng, hai người bạn ti, một l linh mục, một l chiến sĩ. Ti l một người Việt Nam lai da đen, xứ Phi Chu Sngalais, mẹ ti l người Việt Nam, vậy ti xin nhận nơi ny lm qu hương, v mẹ Việt Nam của ti đ nui ti khn lớn v thnh người. Trong phng giam của ti, vị linh mục đang quỳ dng mnh cho Cha, người bạn chiến sĩ th đang huấn nhục. Ti c giọng khỏe, xin được ht thn tặng lại tất cả những anh em cn ở lại. Những bi ht thấm đượm tnh qu hương của Phạm Duy m ti rất ngưỡng mộ..*

    Chng ti đ mất Sign thật rồi.

    Sau ny, theo bs Trần Ngọc Ninh viết lại trn tờ Khởi Hnh, thng 9-2005, ng từ chối khng cho nh xuất bản sửa d một chữ những tc phẩm của ng :* Ti cn g để mất ngoi lim sỉ, th chết đi chứ ti khng sửa văn ti viết trước kia được*.

    Chnh ng cũng kể lại về trường hợp c nh xuất bản cho người đến đề nghị in lại cuốn Kinh nước đen với điều kiện n phải được sửa chữa lại. ng đ từ chối khng chịu. Nay th tờ Khởi Hnh đang tiến hnh giải văn chương năm nay dnh cho ng. Thực tế trước mắt l ng sẽ nhận được một số tiền để sinh sống ra khỏi kiếp ch đọa đầy.

    B.- Tnh hnh sch cũ hiện nay.

    Về Sign hm nay, chỉ ở Sign thi m khng ở Hnội, ti tm lại xem trong đống tro tn đ cn lại được g. Khng cn bao nhiu. Ti thấy họa hiếm mới cn st lại một vi cuốn truyện. V cng ngy, số lượng n cng t đi, v mua vo m khng bn ra hoặc theo thời gian bị tiu ma v khng c thư viện bảo quản. Chỉ cn lại một số rất t m trn l thuyết vẫn l sch cấm lưu hnh, bất hợp php, nhưng lại được by bn cng khai như thể hợp php. Hơn thế nữa, cc loại *sch cũ* thuộc loại sch chưởng, kiếm hiệp, mặc dầu vẫn l sch cấm lưu hnh lại được in lại, sch cũ trở thnh *sch mới*, by bn cng khai v hợp php. Chẳng hạn những sch của Vũ Đức Sao Biển như Kim Dung giữa đời ti gồm cc quyển Kiều Phong, Kht vọng tự do, quyển thượng, Thin hạ đệ nhất mỹ nhn, quyển trung, Từ AQ đến Vi Tiểu Bảo, quyển hạ v Thanh Kiếm v cy đn, quyển kết th đ được Nh xuất bản Trẻ in ấn v pht hnh đong hong. Gần như ton bộ cc loại sch kiếm hiệp được in lại. Sch của nhm TLVĐ cũng vậy. Sch Triết cũng được in lại rất nhiều với cc tc giả Trần Thi Đỉnh, L Tn Nghim.

    Thế th những b co chnh trị suốt bao nhiu năm cũng như những văn kiện, nghị quyết của Bộ chnh trị Ban chấp hnh Trung Ương đảng Cộng sản phải chăng chỉ cn c gi trị như những tấm giấy lộn.

    Để hiểu r thm về phần sch cũ ny, ti c một nhận xt như sau : Kể tử 1975 đến 1985, Sign hay miền Nam c hai bộ mặt sinh hoạt văn học : Mặt nổi v mặt chm. Mặt nổi bao gồm những sch bo in ấn chnh thức từ miền Bắc gửi vo. Đ l một thứ văn học Cộng Sản m tự n mang tnh chất đồng phục, tnh chất hợp php v gio điều buồn nản v tầm thường. Ti cn nhớ trn vỉa h phố Sign những cuốn sch dịch in trn giấy xấu đến kh coi cả từ bề ngoi đến tựa đề. Đọc ln nghe tức anh ch như : Mười ngy của Bcaxi. 10 ngy g mới được chứ. Thằng cười, dịch V.Hug. Cửa hng v hạnh phc cc b của E.Zla.. Dịch lạ qu, ti đi tm sch của nh văn ny, nhưng đnh chịu khng kiếm ra ci tựa đề Cửa hng v hạnh phc cc b ở đu. Trăm năm c đơn của G.Market. Tuổi thơ mi mi cng ta của M. Karim, Đất vỡ hoang của M. Slkhốp, Thời gian để sống v để chết của E. Rơmacơ. ng gi v biển cả của E. Hemingway, Đồi gi h của E.Brnti. Cả ba cuốn ny đều đ được dịch ở trong Nam trước đ rồi. Đốt Đỉnh gi h, đốt Lo ngư ng v biển cả, đốt Thời gian để sống v để chết của miền Nam m chất lượng dịch đ hẳn l bảo đảm hơn miền Bắc để mang nguyn con những thứ đ vo miền Nam với phẩm chất khng bảo đảm v giấy th thật xấu. Để lm g.

    V thế dn chng trong Nam vẫn chịu kh tốn cng, tốn tiền đi tm sch bo cũ để đọc, chuyền tay nhau để đọc. Bởi v, chnh những sản phẩm văn ho đ đ lm nn họ, l của họ, l bản thn họ v trở thnh biểu tượng của những gi trị qu khứ cần được nng niu giữ gn. V như thể, nếu khng c những thứ văn ho phẩm đ được nui dưỡng th họ khng cn l họ nữa, kh chồi v thui chột.

    Nhưng một phần th sinh hoạt văn học miền Nam dừng lại ở đ, bằng lng với tất cả những thứ đến từ dĩ vng, qu khứ v trong tương lai sẽ mỗi ngy mỗi thưa vắng đi, bởi v khng c người lm cng việc sng tc nữa. Đ l thứ văn học khng c tương lai m chỉ cn mở ra một sinh lộ : Quay lại qu khứ của chnh mnh để nhớ, để thương v để sống lại. Nếu ở Hải ngoại thời đ người ta gọi VHHN l thời kỳ văn học lưu vong. Trong nước phải gọi l thời kỳ văn học của qu khứ, vang bng một thời.

    Từ một nền văn học đồng phục, bị động, ngho nn với những sch vở lưa thưa v chưa định hnh. Sch bo miền Nam cũ vẫn c mặt m chưa c kế thừa v thay thế. Kể từ đ, sau ngy 30-4, sch bo miền Nam vỉa h, giống như số phận của chnh nền văn học ấy, thực sự trở thnh sinh động chỉ nhờ vo sch bo cũ. *Điều đng ch l đa số chủ nhn cc tụ điểm văn ho ny l những người c học. Khng thể ni l họ khng am hiểu nội dung v tc hại của thử sch ra. Lạ một điều l bất chấp mọi hậu quả, họ cứ thản nhin by bn, những thứ rc rưởi văn ho đ, ngy ny qua ngy khc. Cứ mỗi độ chiều về, ở những điểm ny, người bn kẻ mua tấp nập* .

    Khng c g lạ. Ci lạ l cc ng khng hiểu g về nếp sống, nếp nghĩ, sinh hoạt văn học miền Nam cả. Những thứ m qu ng gọi l rc rưởi th dn miền Nam lại coi l thứ rc qu, rc hiếm.

    Sau 30-4, miền Nam c nhiều thứ rc lắm. Những thứ rc c thể đốt. Nhưng đốt thứ rc sch vở, bo ch văn học nghệ thuật miền Nam, cc ng đ đụng chạm đến tinh thần v niềm tự ho của cả một miền đất nước thn yu của họ. Điều đ kh m tha thứ được.

    C.- Những người c cng với sch cũ của Sign.

    Sch vở, bo ch miền Nam trở thnh mn ăn tinh thần l do cng sức của cc nh văn, nh ph bnh, gio sư đến cc học giả. Điều hiển nhin l thế. Nhưng sức bật, sự tc động để phổ biến những văn ho phẩm ấy l nhờ vo một số lớn nh xuất bản c cng với Văn Học. Họ l những nh xuất bản như Trnh By, Nam Sơn, Nguyễn Đnh Vượng, Văn Ho Chu, Din Hồng, Xưa nay, Khai Tr, L Bối, An Tim. Những nh xuất bản ny đ đng gp vo việc xuất bản 200 triệu cuốn sch trong 20 năm. Con số thật khng nhỏ.

    1.- ng Khai Tr :

    Chẳng mấy ai biết tn thật của ng, thnh ra thương hiệu nh sch KT, 62 L Lợi được đồng ho vo tn ng. Thật ra tn ng l Nguyễn Hng Trương, với hai tay trắng lm nn sự nghiệp. ng vừa l một doanh gia, vừa l người lm văn ha. ng bin sọan khoảng 15 cuốn sch như Thơ tnh Việt Nam v thế giới chọn lọc, Chnh tả cho người miền Nam... v chủ trương tuần bo Thiếu Nhi cng với Nhật Tiến.

    Sau giải phng, nh sch KT l nạn nhn của nạn hi của, đốt ph. Sch vở tung to khắp nơi từ trong nh sch ra ngoi đường. Ti đ chnh mắt chứng kiến cảnh ấy trong nỗi bất lực, bất lực của một người tự xếp hng vo người thua cuộc. Ti khng biết lc bấy giờ ng Khai Tr đứng ở đu. Đứng ở đu th cũng cng tm cảnh đau xt đ thi. Khi đ chứng kiến cảnh ny rồi th đừng bảo ti c thể nghĩ hay cho những người mới đến. Họ khng hiểu được điều đ v qu hăng say trong men chiến thắng hay họ chưa bao giờ biết nghĩ tới người dn muốn g, nghĩ g. Tiếp theo đ l hai kho sch lớn cũng bi trưng thu. Hằng vi trăm ngn cuốn sch ra khỏi kho, rồi biến mất dạng.

    ng trắng tay sau bao nhiu năm tốn cng gy dựng.

    Sau ny, ng ở Mỹ về VN một lần nữa, mang theo hy vọng lm được một cht g cho đất nước. ng đ mang về 2000 đầu sch để tiếp tục lm Văn ho. Sch bị tịch thu với l do : in trước 75. Theo Nguyễn Thụy Long, phần lớn sch bị tịch thu l cc loại sch Học Lm Người, bo ch qu hiếm trước 1954, như bộ Loa rất nổi tiếng. Sch ng mang về ai cũng biết l sch về gio dục, sch hiền, sch tốt cả. M dại g ng mang sch dữ, m lm g kiếm ra đu được sch dữ. N chỉ c một ci tội : Tội đ in trước 1975.

    Trước 75 l xấu, vi phạm luật. Sau 75 l tốt.
    ng đau lng v sch, m đơn đi kiện. Kết cục chẳng đi đến đu.
    Trước khi ng mất, người ta đ khng qun đặt tn ng cho một con phố nhỏ.

    Đng như ng thy TQ nhận xt : Hm qua n giết mnh, hm sau n mang vng hoa đến phng điếu.

    .. ng ra đi lc 5h15 ngy 11/3, linh cữu hiện qun tại nh ring (237 Điện Bin Phủ, quận 3, TP HCM), lễ động quan lc 6h ngy 14/3, hỏa tng tại Bnh Dương. Nguyện vọng của gia đnh l gửi tiền phng điếu vo quỹ từ thiện thnh phố.

    Cụ Toan nh, năm nay 91 tuổi, trong bữa đưa đm ma ng Khai Tr than thở: tại sao mnh sống lu như thế, ng Khai Tr mới c 80 tuổi.

    2.- Nh L Bối :

    nh L Bối do nguyn Đại đức Từ Mẫn, tn thật l V Thắng Tiết trng nom. Sau ng hon tục. ng l người c lng, để việc phụng sự văn học nghệ thuật ln trn tiền bạc. Từ Mẫn đ gip cc nh văn c nơi xuất bản những đầu sch c gi trị v người đọc c cơ hội đọc những cuốn sch trang nh, chăm sc từng cht trong việc trnh bầy ấn lot v cả đến nội dung sch. Tất cả sch của Nhất Hạnh đều từ đy m ra. Nếu khng c L Bối, những Chiến tranh v Ho Bnh, Chiến Quốc Sch, Sử K Tư M Thin, Kiếp người của Sommerset Maugham, Mười khun mặt văn nghệ hm nay v Lối thot cuối cng của V. Georghiu sẽ nằm ở đu? Nếu khng c L Bối, nhiều sch chắc g đ c cơ hội ra mắt bạn đọc. Nhất l bộ Chiến tranh v Ho Bnh của Lon Tolstoi. Sch in tốn vi ba triệu thời bấy giờ, bao giờ lấy lại vốn. Sau ny, ở Hải ngoại, ng tiếp tục lm cng tc văn học với nh xuất bản Văn Nghệ. Nếu cần một vinh danh g cho 20 năm Văn học dịch ni ring v Văn học ni chung, c cần nn nhắc đến V Thắng Tiết khng? Kẻ lt đường cho Văn học miền Nam

    3.- An Tim Thanh Tuệ.

    Ti chỉ xin trch dẫn hai bi viết lc m Thanh Tuệ nằm xuống để thấy được rằng nh xuất bản An Tim với Thanh Tuệ c lng với văn chương như thế no.
    - Tiếc Văn Chương, thương chữ nghĩa, Trần Thị Lai Hồng.
    Biết l v thường, nhưng vẫn khng khỏi tiếc thương. Ti tiếc thương người An Tim Thanh Tuệ hiền ha đ đnh, m nỗi tiếc Thương Văn Chương chữ nghĩa cn trĩu qu nặng.

    Thi từ nay, cn ai khổ cng lặn lội tm ti đi lọc để phổ biến văn chương như đ từng với Tuệ Sĩ, Bi ging, Sao Trn Rừng, Nguyễn Đức Sơn. Thi từ nay cn ai trn qu nng niu bảo trọng chữ nghĩa như đ từng với L Hoa Cồn, Ngn Thu Rớt Hột, Mười Hai con Mắt.. Đm Nguyệt Động, Ci chuồng khỉ v cn nhiều, rất nhiều cng lao với văn học đ, đang v chưa thực hiện được.
    - Với nh văn L Thị Huệ:
    Rồi bỗng nhin nghe tin ng chết. Đặng Ngọc Loan hm trước rủ đi uống cph với ng một lần, gọi điện thoại ni với ti: Tin g kỳ cục. Sao người vậy m chết nghe kỳ cục qu.

    4.- Doanh nghiệp sch Thnh Nghĩa, Sign.

    C lẻ phải ni đy l một ng Khai Tr thứ hai. Trong một dịp đi dự một buổi pht giải thường, do ci TTNCBTVPHVHDT. Viết tắt thế để qu vị khỏi mất thời giờ với ci Trung Tm đ. Ti c gặp anh V Thnh Tn, Tổng gim đốc nh sch Thnh Nghĩa v nhất l anh Vũ Quang Trnh, trợ l TGĐ trong bữa ăn trưa đ. Gốc gc cc anh đều l dn Quảng Nam, Quảng ngi m người dn gọi đa l: Cộng Ho X Hội chủ nghĩa Việt Nam Quảng Nam, Đ Nẵng. Gọi như thế để thấy ci dn ngoi đ đi theo đảng nh nước tận tnh. Nay sau 30 thng tư, Họ, những người dn miền ấy c mặt khắp nơi, nhất l trong ngnh bo ch, xuất bản. Cc bo lớn như Tuổi Trẻ, Thanh Nin vv. đều c người của họ.

    V Thnh Tn, sau 75 đang cn học Văn Khoa. Với ci vốn liếng ấy đm ra hữu dụng, anh lm nghề mua bn sch cũ. Biết sch no qu, biết sch no gi trị l sở trường của một người mua bn sch cũ. C t vốn rồi, anh mua lại một ci ki ốt bn sch lẻ ở đường An Dương Vương. Kịp đến thời mở cửa, 1986.. Theo lời anh Trnh, cc anh lin kết với cc nxb của nh nước để in sch. Họ đứng tn, cho giấy php rồi họ mặc cho mnh muốn lm g th lm. Một cuốn sch mới đầu t vốn in 1000 cuốn thăm d. Bn chạy th in lại, bn tiếp. Một năm mới đầu xuất bản 4,5 đầu sch, rồi cứ thế tăng dần. Đến năm 2004 th đ cho xuất bản đến 3000 đầu sch đủ loại. 2005 tăng ln 3500 đầu sch một năm.

    Nay th cc anh trở thnh tỉ tỉ ph trong ngnh xuất bản. Ngoi ra, cc anh cn mở ra 18 cửa hng bn sch với 2000 nhn vin. Hỏi sao c nhiều nhn vin như thế. Trả lời l để trng chừng những khch hng ăn trộm đồ trong tiệm sch.

    C những tiệm sch lớn c đến 40 chục ngn đầu sch đủ loại.

    Lm g cn c những Thanh Tuệ, những Từ mẫn nữa. Lm g cn c L Bối, An Tim, Nam Sơn nữa. Lm g cn c *Loan mắt Nhung* nữa.

    Thi cho vĩnh biệt sch cũ Sign. Cho những đứa con tinh thần sinh trước 1975 cn st lại.

    V như trong một số bi viết của ti, ti lun lun đi hỏi nh cầm quyền đương thời một điều, một điều thi. Trước khi ni ho giải, trước khi ni tnh nghĩa, trước khi ku gọi Việt kiều về nước, trước khi ni đến khc ruột ngn dặm vv v vv.. Yu cầu cc ng một lời xin lỗi chng ti, xin lỗi những người lnh VN cộng ho, xin lổi cc nh văn, nh tr thức, xin lỗi cc b vợ, xin lỗi người mẹ, xin lỗi trẻ con miền Nam v cuối cng xin lỗi sch vở miền Nam. Xin lỗi tất cả.
    Khng lm th hy khoan ni đến truyện g khc.

    Ghi ch:

    Trch Văn Ho, Văn Nghệ..Nam Việt Nam 1954-1975, Trần Trọng Đăng Đn, trang 779, nxb Văn Ho Thng Tin Hnội- 2000.

    Trch lại trong Văn Ho Văn Ngệ Nam Việt Nam 1954-1975 của Trần Trọng Đăng Dn, trang 502, nxb Văn Ha Thng tin.

    Trch lại trong Văn Ho, Văn Nghệ, Nam Việt Nam 1954-1975 của Trần Trọng Đăng Đn. Nxb Văn Ho Thng tin. Trg 502.

    Trch Văn Học Việt Nam dưới chế độ Cộng Sản, Nguyễn Hưng Quốc, trang 226, nxb Văn Nghệ, 1991
    Trch K ức về tiếng ht của người tử t, Nguyễn Thụy Long, tạp ch Khởi Hnh số thng 9-2005, trang 23.

    Trch SGGP, ngy 15-2-1987. Trong Văn Học VN dưới chế độ Cộng Sản của Nguyễn Hưng Quốc, trg 228. nxb Văn Nghệ.

  2. The Following 3 Users Say Thank You to Ngo-Quang-Vo For This Useful Post:

    aovang (01-07-2014), Thanh Loan (12-05-2013), vdt (01-07-2014)

  3. #2
    Join Date
    Sep 2007
    Posts
    2,636
    Thanks
    4,429
    Thanked 5,097 Times in 1,905 Posts

    Default Re: SCH CŨ MIỀN NAM 1954 - 1975

    Where they have burned books, they will end in burning human beings.
    Christian Johann Heinrich Heine (1797 1856)

    V đ l chuyện bạo quyền H nội đ v đang lm.

    Quote Originally Posted by Ngo-Quang-Vo View Post
    [justify]
    SCH CŨ MIỀN NAM 1954 - 1975


    Một cảnh đốt sch thật tang thương thng 5 năm 1975 ở Si Gn


  4. The Following User Says Thank You to vdt For This Useful Post:

    aovang (01-07-2014)

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •