Nguồn : TVTC/tvvn.org


Tạp Ghi Văn Nghệ:


Dương Thu Hương, từ Tiểu Thuyết V Đề đến Chốn Vắng


(LN MẠNG Thứ tư 10, Thng Mười 2007)

Nguyễn Mạnh Trinh

(VNN)


Từ năm 1975 đến nay, l hơn ba chục năm, m dư m của cuộc chiến vẫn cn. N để lại hậu quả chua xt cho cả một thế hệ về tất cả mọi phương diện.
Về văn học, trước 1975 th c văn học miền Nam v văn học miền Bắc, sau năm 1975 th c văn học trong nước v văn học hải ngoại. Khng phải chỉ l phn biệt địa l m su sắc hơn l sự phn biệt về chnh kiến v đi khi ở vo những chiến tuyến đối nghịch nhau... Ở trong nước, với văn nghệ bị chỉ huy bởi chnh trị, văn nghệ sĩ bị tri buộc vo những đường lối những chnh sch được ấn định bởi Đảng nếu muốn được viết v được in tc phẩm. Cn ở hải ngoại, văn chương c tnh lưu vong lc ban đầu v c tnh chống đối nh cầm quyền trong nước ko di mi đến những năm thng về sau. Cn ở trong nước c một số nh văn thức thời, viết văn l một cch thế để tranh đấu v ni thật tm tư mnh với những tc phẩm phản khng muốn tm lại chn l của cuộc chiến, vượt qua những đe dọa hoặc trừng phạt của chế độ hiện hữu.

Một khun mặt văn học ở trong nước nổi tiếng v những tư tưởng phản khng chứa chất trong tc phẩm v được cả thế giới biết đến qua những tiểu thuyết được chuyển ngữ sang Anh v Php ngữ. Đ l Dương Thu Hương, tc giả của những Bn Kia Bờ Ảo Vọng, Những Thin Đường M, Chn Dung Người Hng Xm, Tiểu Thuyết V Đề, Chốn Vắng.

Xun Sch, trong Chn Dung Nh Văn đ phc họa Dương Thu Hương bằng:

Tay em cầm Bng Bần Ly
Bờ cy đỏ thắm lm chi no lng
Chuyện tnh kể lc rạng đng
Hong Hn Ảo Vọng vẫn khng tới Bờ
Thin Đường th qu M mờ
Vĩ Nhn Tỉnh Lẻ vật vờ bng ma
Hnh trnh Thơ Ấu đ qua
Hỡi Người Hng xm cn ta với mnh.

Bi ny viết trước khi Dương Thu Hương xuất bản Tiểu Thuyết V Đề v Chốn Vắng cũng như viết những bi Tự bạch hoặc c những bi phỏng vấn nẩy lửa, nn chỉ nhắc đến Những Thin Đường M... Những Vĩ Nhn Tỉnh Lẻ, Chuyện Tnh Kể Lc Rạng Đng, Hnh Trnh Ngy Thơ Ấu, Chn Dung Người Hng Xm...

Dương Thu Hương l một nh văn phản khng hng đầu, hiện đang sống ở Paris d rằng đ tuyn bố khng muốn rời khỏi nước. Theo ti liệu của Trung Tm Văn Bt Hoa kỳ th b được giải thưởng của chnh phủ Php "Chevalier of the Ordre des Arts et des Lettres" năm 1994 v "Prince Claus Foundation Award" năm 1999 v "Grinzane Cavour Literay Award" năm 2005. Tiểu thuyết của b như Tiểu thuyết V Đề, Bn Kia Bờ Ảo Vọng, Những Thin Đường M, Chốn Vắng... được dịch ra 10 ngn ngữ khc nhau trn thế giới như Php, Anh, Đức, ,..

Trong bt k "Nhn lại những chặng đường đ qua" được phổ biến hạn chế, của gio sư Nguyễn Văn Trung c nhận xt:

"Đọc Tiểu Thuyết V Đề v Tự Bạch của Dương Thu Hương, ti thấy mấy điểm chnh sau đy:

1- Dương Thu Hương cho rằng cuộc chiến Việt Nam l một cuộc chiến thần thnh chống Mỹ cứu nước nằm trong truyền thống chống xm lược của người Việt, v Dương Thu Hương hnh diện tham gia cuộc chiến đ chống lại những tội c của đế quốc Mỹ xm lược v ngụy quyền Si Gn tay sai bn nước. Cng giải phng miền Nam l của Đảng, miền Bắc.

2- Qun đội Si Gn l một qun đội tn bạo "Bọn thm bo khng phải chỉ hiếp 6 người con gi miền Bắc thuộc một đơn vị thanh nin xung phong hay binh trạm no đ, m cn xẻo v, cửa mnh của họ nm vung vi khắp đm cỏ xanh (trang 16). Khi thuật lại bộ đội miền Bắc hạ st ba t binh miền Nam, Dương Thu Hương khng by tỏ phẫn nộ, coi như thuộc qui ước chiến tranh m thi.

3- Chnh quyền Si Gn, Ng Đnh Diệm cũng tn nhẫn khủng bố những người khng chiến cũ, phn loại treo bảng từng gia đnh cch mạng để trả th.

4- Tiểu Thuyết V Đề khng phải viết cho hải ngoại, cũng khng phải để by tỏ xm hối của một con Việt Cộng, của một kẻ đ từng l đảng vin Cộng Sản, m chỉ để tố co những kẻ phản bội cch mạng trong hng ngũ cch mạng "l do duy nhất thc đẩy mọi suy nghĩ hnh động vẫn l lun lun hướng tới chủ nghĩa x hội đch thực".
5- Những kẻ phải xm hối l chnh quyền miền Nam v những kẻ ủng hộ chnh quyền chống cộng đ, việc xuất bản Tiểu Thuyết V Đề v Tự Bạch ở hải ngoại l do bọn chống Cộng cực đoan lợi dụng m thi, những người m b khinh bỉ gọi l 'bọn ch'..."

V gio sư Trung đ nhận xt:

"Ti muốn ni thm đi điều về lối nhn Miền Nam của mấy nh văn miền Bắc như Dương Thu Hương. Họ l những tc giả, nếu ti khng nhầm... đ sinh ra v lớn ln trong chế độ, t hiểu biết miền Bắc trước năm 1954 v khng biết g về miền Nam trước năm 1975. Ngay cả những người sau 1975 vo sống ở Si Gn cũng c ci nhn sai lệch về miền Nam chỉ v họ khng sống ở miền Nam, đặc biệt giai đoạn 55-75.

Ti bắt đầu lm việc ghi nhận ny từ những năm đầu thập nin 90, duy c ci nhn về Dương Thu Hương cần được điều chỉnh v nh văn ny đ c những chuyển biến mới..."

Chnh Dương Thu Hương cũng đ th nhận khi viết như vậy:

"... Thực ra ti khng nn viết vội v như vậy. Ti cần phải c một thời gian di hơn nhiều để suy nghĩ đắn đo. Bản thn ti, ti đ nghĩ: mnh c thể l một nh văn tồi nhưng l một cng dn tốt. Điều quan trọng hơn cả trong lc ny l gửi được những thng điệp tới người đọc. Bạn đọc hy thứ tha cho ti. Mai sau sẽ c những nh văn bản lĩnh hơn, ti ba hơn, lm văn chương thực sự. Phần ti, ti xin nhận lm người cy vỡ lượt đầu" (in trong bo Lao Động ngy 24 thng 8 năm 1989).

Tiểu Thuyết V Đề l những trang tự thuật của một sĩ quan trẻ tn Qun trong hng ngũ bộ đội Cộng Sản. Anh gia nhập cuộc chiến với lng hăng say của tuổi trẻ v huyền thoại cứu nước đ huyễn hoặc bao thế hệ tuổi trẻ. Dần dần, đối chiếu từ sự thực, từ những gục ng của lơp trẻ của những hy sinh mu xương đến sự hao ph tiềm lực đất nước để đạt được những mục tiu viễn vng khng nghĩa l. Do đ anh nhận thức được đằng sau những l tưởng được tuyn truyền l một chiu bi lừa dối m những người cầm quyền xử dụng. Bnh đẳng - hạnh phc - Tự Do, tất cả chỉ l trong mơ mộng v khng bao giờ c thực. Nhưng d c tm như vậy, vẫn phải dấn thn về đằng trước với trch nhiệm của một người lnh.

Trong khi đang ở chiến trường hay đi php về thăm nh, Qun đ gặp được nhiều người, nghe v thấy nhiều sự kiện vốn l đặc sản của chiến tranh. C những trường hợp m người thường kh tưởng tượng nổi. Trn đường về php quay ngược lại pha bắc, Qun gặp một trạm giữa rừng m người trch nhiệm l một lnh ci xấu x bẩn thỉu v hi hm v vừa chn xong ba xc người vừa bị chết. V c đơn v sinh l dồn nn nn đ thnh một con th thm kht đến cng cực v đ c hnh động như hiếp dm chng sĩ quan trẻ tuổi:

"Dưới chn giường đống than hồng rực tỏa một thứ nh sng dễ chịu nhưng bất lợi cho ti. Ti đnh nhắm nghiền mắt lại. C trăn trở, cục cựa mạnh hơn ln, hơi thở c dồn dập. Rồi, khng kin nhẫn được nữa, c tm lấy lưng quần ti, lay. Ti ậm ừ giả bộ ngi ngủ, xoay mnh đi. Động tc đ thật sai lầm. C hiểu rằng ti đ thức. C gọi: Anh Qun!. Ti im lặng: - Anh Qun! Ti khng đp.

C bung lưng quần ngồi ln:

- Anh Qun, sao anh c thế? Em ở đy một mnh, buồn thối ruột gan. Anh mở mắt ra em bảo ci ny.

Ti khng dm mở mắt ra nhưng xoay người lại, ni n tồn:

- Đồng ch Viềng ạ.. chnh v đồng ch ở đy một mnh nn ti khng dm gy phiền phức. Lỡ c chuyện g khng may xảy ra th chết mất.

C thốt ln một tiếng ku khe khẽ rồi đổ ập xuống người ti:

- Chẳng c g m chết cả. C nghn với anh cng tốt.. Anh Qun, anh Qun... người c uốn cong ln, c rn rỉ quằn quại...

- Khng.. Khng

C bật ku ln khe khẽ:

- Em đang muốn chết đy. Anh hy giết em đi. Anh hy lm cho em chết đi..

Rồi c riết chặt lấy ti, m bổng ln bụng mnh. Một cảm gic xộc ln khiến ti như t bại. Thong qua tiếng tặc lưỡi: "Thi nhắm mắt cho xong.. Nhắm mắt..." Chn tay ti đờ ra. Một nỗi sợ hi mơ hồ chập chờn, một cơn đi nhục thể chập chờn. Đng lc ấy c lại thở hồng hộc v cất tiếng gọi:

- Anh Qun. Anh Qun... Qun..."

Rồi nhn vật Biền cũng l một mẫu người bị xc thịt dy v v bị dồn nn đến nỗi phải "t toy" với b rồi bị bại lộ nn pht ngượng v giả đin. Người cha, ở hậu phương đ cảm khi cho thn phận của con trai mnh:

"Khổ thn con ti, trai đương th hơ hớ.. Anh Qun ny, lũ dn thường như chng ta chịu cực đủ điều, bp miệng bp mồm, bp cả đến con c.. Tụi tướng lĩnh n c khổ như thế đu? Ra Bắc vo Nam, đu đu chng n cũng c đn b. Ngy xưa th l phi l thiếp, giờ th l cc đồng ch nữ phục vụ! Tr đểu, thời no cũng giống nhau l thế!

Nhn vật Hng cũng l một mẫu người đặc th của chiến tranh. Mồ ci từ nhỏ, sống st sau những cuộc vật lộn với cơm o, lớn ln thnh du thủ du thực rồi đi lnh thnh một mẫu người khng tim c tn nhẫn. Dương Thu Hương đ tả mẫu người say mu:

"Về tướng mạo bọn đ c: Một gương mặt vẻ u m hnh cong diệp cy - mũi nhọn v khoằm - cằm rất di nh ra như mảnh snh vỡ dưới hai g m bẹt - hai mắt nhỏ, xếch ci nhn ngưng đọng như ci nhn của loi rắn. Họ c dng đi lừ đừ nhưng trong nửa giy thoắt biến thnh con mo rừng chộp mồi, sau đ tức khắc trở lại vẻ lứng khừng an nhin.

Hng thường nghĩ ra những cch giết người đặc sắc trong cc trận gip l c. V g kể lại cho đồng đội nghe với khoi cảm khng che đậy. Kẻ th g sọc l từ họng xuống tim - kẻ g chọc từ nch bn phải qua bn tri - kẻ g lại đm ngược từ hạ bộ ln ổ bụng..."

Những nhn vật của chiến tranh ấy sống trong một giai đoạn đầy ắp những hận th. Những nhn vật pha bn kia bị Dương Thu Hương bỉ thử khinh miệt. Gio sư Nguyễn Văn Trung ph phn về thi độ ấy:

"Ti thấy thi độ của Dương Thu Hương by tỏ một mu thuẫn về nhận thức chnh trị. Chủ đề cuốn truyện được trnh by trong Tự Bạch l sau một chiến thắng m tc giả chỉ được một con bp b mang về lm qu cho con, tc giả đau st nhận ra biết bao hy sinh mất mt để trả gi cho một vinh quang khải hon mn chỉ l mộng tưởng giả tr... Đau st lm cho tc giả nghi ngờ mục tiu cuộc chiến m by giờ mới thấy. Vậy đng lẽ tc giả phải đi xa hơn tm hiểu "thực chất của chiến tranh cch mạng th đ dừng lại tiếp tục tuyn xưng những luận điểm, khẩu hiệu về cch mạng giải phng m tc giả đ được học trong trường, cc buổi học chnh trị, trường dạy Việt Nam, dựa trn quan điểm phn biệt bạn/th dứt khot chnh/t r rệt v đảng cch mạng, chủ nghĩa Marx Lenine l chn l tuyệt đối, cn mọi thức hệ l t, l địch; mọi tổ chức khc đều l địch cần phải bi đen tiu diệt.

Đoạn tc giả viết về lnh thm bo cho thấy r tc giả khng biết một cht g về qun đội miền Nam, v thm bo chỉ đi nắm tnh hnh v thấy c thể bị lộ phải tm cch ẩn np chạy trốn. Thi th hm hiếp xẻo v cn nghe được, nhưng lm sao lại xẻo cả cửa mnh vứt bừa bi. Tc giả viết về miền Nam, qun đội Si Gn sao giống như Tố Hữu trong một bi thơ tả lnh ngụy dập bụng đn b đang mang thai lm phọt ra hi nhi để tố co ci d man của lnh ngụy..."

Chng ta thấy được chế độ gio dục nhồi sọ đ lm cho cả một thế hệ bị m muội v đi vo con đường chiến tranh bằng một chiu bi rất đẹp l v yu nước v v độc lập tự do cho dn tộc. D về sau b đ thay đổi hẳn suy nghĩ nhưng lời ni, cu văn vẫn c một cht g đ chưa gột rửa hết, d b đ ph phn ci chế độ hiện hữu một cch rốt ro khng khoan nhượng. Trong Tiểu Thuyết V Đề c rất nhiều đoạn như vậy. Như đoạn tc giả mượn lời một nhn vật cha của Biền:

"Thời xưa, cứ mười người th phải c bảy tm người l con nh tử tế c lễ nghĩa. Muốn lm bậy cũng cn sợ nhục. By giờ đa phần l bọn khng học cương thường đạo l. Họ học lun l Mc L. Cướp vườn cướp ruộng nh người ta cũng l học theo sch Mc. Lột quần vợ người ta m ngủ cũng l v lợi ch của đấu tranh giai cấp..."

Hay như lời của một anh lnh trẻ, nhn ra ci bất cng của chế độ:

"Em nghĩ cũng nhiều. Em cũng nghe chn vạn điều thin hạ ni. Nhưng m nhn dn lc c thật lc như bng ma: nếu cần la, nhn dn l con b ko cy. Lc c chiến tranh, con b ấy mặc o gip v cầm sng. Rồi khi mọi sự đ qua vo những ngy lễ lạc hội h, người ta tn xưng nhn dn như h vọng cc hồn ma, tưởng thưởng cho khi thơm v tro tiền, cn phần xi thịt th kẻ khc hưởng..."

Đoạn văn m tả giấc mơ của Qun suốt trong gần 6 trang sch l một chuyện như cổ tch, đẹp lng mạn nhưng đầy ẩn dụ. Trong mơ, Qun gặp lại tổ tin mnh đi chn đất, vai mang ruột tượng lương kh, cầm ngọn do di rn bằng than củi qu hương. Hai người đ đối thoại về ci khải hon mn, của ngy xưa v của by giờ. Khải hon mn by giờ hng vĩ hơn tuy tạo dựng bằng xương mu nhn dn, kết quả của những hy sinh dn tộc, nhưng lại do kẻ khc lm chủ, khng ai khc hơn l những đại cường đ chỉ đạo v thc đẩy trận chiến với chiu bi vinh danh những tưởng v nghĩa l với dn tộc chng ta.

Năm Dương Thu Hương viết Tiểu Thuyết V Đề l năm 1989. Lc ấy chế độ Cộng sản chưa l một bng ma trn thế giới, v ở trong nước chưa khủng hoảng niềm tin như sau cuộc sụp đổ của Cộng Sản ở Lin X v Đng u. Sau đ, l một sự ku gọi đổi mới v cởi tri cho văn nghệ sĩ của Tổng B Thư Đảng Nguyễn Văn Linh. Do đ c một số tc phẩm của văn chương phản khng ra đời. Năm 1991, Dương Thu Hương bị bắt v lc đ cng luận thế giới mới biết đến sự can cường bất khuất của nh văn nữ ny. Trong một cuộc phỏng vấn b tuyn bố:

"Ti khng cố tm lm nh văn. Ti viết v c những nỗi đau. Đau khổ l một từ ngữ tin tri. Tiểu thuyết của ti l tiếng ku của nỗi đau đớn. V như vậy trong phong cch ấy, tc phẩm của ti khng thể chia la với x hội m ti đang sống cũng như với đất nước đ rn luyện ti. Trong chiến tranh, ti nghĩ, v ti đ quan st những số phận của những người đồng bo ti. Dần dần, ti bắt đầu bị m ảnh v ti đ cầm lấy ngọn bt. Ti chia sẻ với nhận định của Henry Miller m ti đ đọc từ bản dịch "Cng việc viết văn bốc ra những độc tố". Sức tranh đấu của một mnh ti được gnh vc chia sẻ của nhiều người khc. Thụ hưởng được sự knh trọng từ lẽ phải của mnh l một cng dn tự do sống ở trn đất nước ti. Cầm bt l một con đường tự giải phng mnh, con đường m ti tự tạo cho mnh l một phụ nữ tự do. Ti đ quyết định dng hiến đời ti cho cng việc cầm bt v lm phim về đất nước ti. Nếu quyết định ny c thể đẩy ti vo nh t một lần nữa, ti cũng sẵn sng..."

Ba cuốn sch viết sau khi Dương Thu Huơng bị cầm t được coi như tiểu thuyết bộ ba: Tiểu Thuyết V Đề, Lưu Ly v Chốn Vắng. Mặc d kết cấu khng chặt chẽ, hnh thức hoặc cch kể truyện lin tục, chng cng họ hng với nhau từ tnh chất của nhn vật (Sương v Min, người đn b chiến thắng những khổ nạn của tiểu thuyết Lưu Ly v Chốn Vắng, cũng l chị em trong cng một bối cảnh lng qu ngho nn vng sơn cước), v cũng như thời điểm v bối cảnh từng thời kỳ của chn dung thời chiến, hậu chiến v hiện tại ngy nay của x hội người Việt Nam m tiểu thuyết của b c khuynh hướng muốn tạo dựng thnh nguyn khối đồng nhất.

Nina McPherson, dịch giả của tc phẩm Chốn Vắng đ viết về tiểu thuyết ny đại như sau:

Tc phẩm được ph bnh nhiều nhất v cũng l một tiều thuyết bi thảm nhất của Dương Thu Hương được xuất bản gần đy. Tiểu thuyết ny - Chốn Vắng cng với hai tiểu thuyết khc l Lưu Ly v Tiểu Thuyết V Đề l cuốn sch cuối của bộ ba tiểu thuyết viết về chiến tranh, m bối cảnh của n l chuyện ở một vng qu trung chu Bắc Việt tiếp theo những ngy m cuộc chiến chấm dứt vo năm 1975. Tiểu thuyết chứa đựng v gii by theo cấu trc xoay quanh số phận của ba nhn vật chnh: Min, Hoan v Bn. Bộ ba ny c phận số của những người bị bắt buộc lin quan với nhau v kh c thể tho gỡ với ci cực kỳ phi l của hậu quả chiến tranh. Trong truyện, tc giả lm tiếp tục bng vỡ những bi kịch vật v buộc tri kiếp người. Cuộc sống lứa đi đang m đẹp th bị Đảng bắt hy sinh như một cch tế thần cho chế độ cũng như cch đả ph những thi tục m họ gọi l phong kiến đả xy dựng nn lng xm Việt Nam từ xưa. Khng giống như những tiểu thuyết trước của b, Chốn Vắng mở ra những bi kịch, chm su tức th vo những quan hệ bộ ba m hai nhn vật trong đ hứng chịu những số phận của những người bị lm chốt th. Trong nt siu thực, c mộng của m ảnh kinh khủng mở ra những diễn tiến cu chuyện v người kể chuyện gii by phận số của mnh. Min, người đn b xứ qu ở tuổi qu ba mươi, đ c một đời sống hn nhn hạnh phc với Hoan, người chồng nng dn năng động, th một bữa khi trở về nh th thấy trước cửa đầy những người trong lng. C biết tin người chồng cũ, Bn, m c nghĩ đ chết như một anh hng chiến tranh, nay sống st trở về v muốn trở lại tnh chồng vợ với c.

Đối diện với p lực kinh khủng của những người trong lng v Đảng bộ địa phương, Min phải đồng rời bỏ người chồng thứ hai v đứa con để sống một đời sống chồng vợ ngho nn với Bn.

Nhưng quyết định ấy bắt đầu cho những số phận cay đắng của bộ ba tnh cảm khng giải quyết được cho mnh m phải chịu sự sắp xếp của Đảng. Bn, người mơ ước tạo dựng lại đời sống lứa đi tươi đẹp với Min v muốn c một đứa con với nng. Nhưng, v ảnh hưởng của chất độc da cam, Bn bị bất lực v chẳng thể no c con được. Người chồng thứ hai của Min l một người c tiền, nhn dng đẹp, bun bn giỏi dắn v c khả năng lm tnh tốt đ tao thnh một khun dng "anh hng" thực sự v như l một hnh tượng nhạo bng với nhn vật Bn đ được Đảng vinh danh, một anh chng bất lực kiết xc được phong tặng "anh hng chiến tranh".."

Ghen tức với tnh địch, lại thất vọng v khng thể c con v bị bất lực sinh l, Bn trở thnh một con người thm kht những ước vọng khng thể no đạt. Hoan l người tốt c tiền của nn hay gip đỡ Min, trong khi đ Min lại dng tiền bạc để chạy chữa cho Bn về bệnh bất lực v thối mồm kinh nin v bị hở thực quản. Tc giả đ kể:

"Trong khoảng ngắt của hai hơi thở, lời rn rỉ buột khỏi mi anh, thuyền anh n dỡn trn con sng dục tnh, thấy lại tuổi trẻ của anh. Nhưng đột nhin một luồng kh bị dồn nn chạy dọc sống lưng xuyn suốt thn xc anh như một mũi tn, khoi lạc v mộng mơ cng lc vọt ra rồi tắt ngấm. Con thuyền đắm say rơi từ đỉnh sng xuống bờ ct nằm vật vờ như mảnh vn mục. Rồi bỗng dưng bộ phận truyền giống của anh đi vắng, n chẳng cn l của anh m như một thứ đồ vật ngoi thn thể ngoi muốn v sự điều khiển của anh... Nỗi sợ hi hng hổ thẹn cng lc lm sống lưng anh lạnh tot trong khi hai thi dương v đầu anh nng phừng phừng như lửa đốt... Anh lặng lẽ tụt xuống chn Min khng dm nhn thẳng vo mắt chị... vơ chiếc quần đi mặc vội để che đi ci phần ho rũ trn cơ thể..."

Bn vo một lc muốn hạ st Hoan cho hả lng căm giận v kết cuộc l Hoan v Min lại tiếp tục l một cặp vợ chồng hạnh phc....

Trong bi phỏng vấn của đi BBC với Christine Nguyễn, Dương Thu Hương đ ni về tc phẩm Chốn Vắng của mnh.

"Christine Nguyễn: B ni rằng những nhn vật trong truyện c thực ngoi đời, đ l những người đn b Việt Nam trong chiến tranh v họ đ thi thc b viết Chốn Vắng?

Dương Thu Hương: Vng, hon ton tất cả những tiểu thuyết của ti đều dựa trn những cu chuyện thật, v Chốn Vắng cũng như vậy, tức l những nhn vật ny ti đ gặp họ v cu chuyện của họ xảy ra ở tại Quảng Bnh. Tất nhin l khi ti viết th ti c gia cố vo đ tất cả những suy tưởng của ti, những giấc mộng của ti, những tưởng v quan niệm sống của ti. V đương nhin l ti phải ni một cch rnh rọt phần kết chnh l phần m ti sng tạo. Ci đoạn kết m người ta gọi l c hậu đ chnh l giấc mơ của ti cho số phận những người đn b như Min. Cn trong cuộc sống th c lẽ mọi người đều biết rằng sau cuộc chiến tranh ny hng vạn người đn b chết gi bởi v khng c ai lấy họ nữa, v họ bị dồn vo những nng trường xa xi, những nng trường trồng cam ở Ha Bnh v cc tỉnh miền ni khc, trồng cam, trồng lạc, trồng sắn v những nng trường ton đn b đến nỗi ở một ci chn trời khng bao giờ hiện ln một người đn ng no cả. V nếu c một vi thi thoảng hiện ln một người đn ng th đối với họ đấy l những ci hạnh phc thật l hiếm hoi, mặc d n chỉ l một ci thứ hạnh phc vay mượn v chụp giựt...

CN: Với ba nhn vật: c Min, anh Bn v anh Hoan th ba nhn vật ny tạo thnh một bi kịch trong x hội sau thời chiến. đồ sng tc của b khi viết Chốn Vắng l g?

DTH: Thật ra ti l người viết văn khng c đồ. Khi no ti định viết, khi no c thời gian v khi no c đủ điều kiện để c thể ngồi viết được th những cu chuyện m n cn tch trữ trong c ti th n tự mở đường chui ra, v ti viết l dưới sức p của n như người ta ni l viết như một sự m ảnh, v ti hon ton khng c đồ g cả. Khi ti đ bắt đầu viết th cu chuyện đ n sống dậy v những nhn vật đấy n ko ti theo chứ ti khng ko họ theo.

CN: Như vậy th phải chăng sự m ảnh đ chnh l những thn phận của những người lnh cũng như l của những người phụ nữ sau chiến tranh thống nhất đất nước, thưa b?

DTH: N rất bnh thường với thế hệ chng ti v n xa lạ với thế hệ của cc chị. V by giờ cc chị trẻ tuổi v cc chị đ tự cho mnh quyền được sống cuộc đời của cc chị. Cc chị khng chịu sức p của truyền thống v sự hy sinh v tận như chng ti. Cho nn ti đ ni lại l ci thch của ngườiny c thể l ci khng thch của người khc. Ci của đối với người ny l tất nhin, th đối với người khc l hon ton ngược với l ch v c thể l khng tất nhin.

CH: Cũng l một người phụ nữ đ từng tham gia vo cuộc chiến tranh Việt Nam th b nghĩ g về thn phận những người phụ nữ sau cuộc chiến hiện nay?

DTH: Ti nghĩ rằng những thế hệ sau chiến tranh đ tiu mn v đ gi rồi như ti, v tất cả những thế hệ ấy l những cuộc đời bị đnh mất trong hon ton cm lặng v qun lng. Ti hy vọng l cc chị v những người trẻ hơn cc chị sẽ khng bao giờ nếm trải lại những ci địa ngục m chng ti đ trải qua..."

Từ Tiểu Thuyết V Đề đến Chốn Vắng, từ Tự Bạch đến bi tham luận Sự Cứu Rỗi Cuối Cng hay Thời Gian Bản Lề, hoặc cc bi trả lời phỏng vấn, cng ngy Dương Thu Hương cng tỏ ra đồng với nhận xt: Đổi Mới l con đường trở lại ci cũ đ bị phủ nhận... Những giọt lệ khc ngy 30 thng tư ở Si Gn cho một thức tỉnh đến nay ở Paris đ lm b c giọng ni đanh đ miệt thị với những người Cộng sản, nhưng đ biểu lộ những nghĩ tốt về chế độ miền Nam. By giờ, những người Cộng sản loay hoay với m hnh x hội m c thời gian l ci đch cho hnh động hủy diệt của họ...