Welcome to Một Gc Phố - Chc cc Bạn mọi chuyện vui vẻ & như ...
Results 1 to 1 of 1

Thread: Bi ht : "Chủ Nhật Buồn / Sombre dimanche"

  1. #1
    Join Date
    Sep 2007
    Posts
    1,575
    Thanks
    216
    Thanked 886 Times in 481 Posts
    Blog Entries
    1

    Default Bi ht : "Chủ Nhật Buồn / Sombre dimanche"

    "Sombre dimanche" - " Chủ Nhật Buồn/ Chủ Nhật u m ".

    Bạn c biết đến bi ht "Sombre dimanche", bi ht đ bị cấm ở Budapest, bởi v đy l một bi ht lm chết người ? ( cho đến nay đ c hơn 200 người tự tử sau khi nghe bản nhạc nầy)



    Rezs Seress


    Budapest,vo những ngy đầu năm 1933, trời đang lạnh.

    Nhưng Rezs Seress, 34 tuổi,đang c những u lo khc: ng l một nghệ sĩ v niềm mơ ước của ng l trở thnh người soạn nhạc. ng dạo nhạc, viết bi nhưng chẳng ai muốn cc sng tc của ng v đ l điều khốn khổ. Về mặt tnh cảm cũng chẳng kh g.

    Dorottya, con chim ct nhỏ cuả chng ( i chao...), thay v khuyến khch một cch yu đương tnh nghệ sĩ của chng, lại chỉ quấy nhiễu chng cả ngy cả đm để chng tm lấy một cng việc thực sự, để chi cho ci my đnh dầu dấm, cho ci "sng" lm bnh gauffre, cho chiếc tủ đựng muỗng... Tm tắt, cho cc đồ dng để biến ngi nh tồi tệ thnh một tổ uyn ương.

    Rezs khng đồng với Dorottya. Dorottya khng đồng với Rezs. Mọi gia vị cần thiết cho một cuộc đấu khẩu đ tập hợp đủ v đng vo một ngy chủ nhật ở Hung v tệ hại chưa từng thấy, cả hai con chim đ mổ lng mổ cnh nhau, đ li tổ v gọi nhau bằng đồ khốn kiếp!

    Ảm đạm như CAC 40 bị xuống, Rezs đi đến nh hng Kispipa nơi chng vẫn thường quen đến - v ngồi vo chiếc dương cầm. Một cch tự động,tay chng dạo phiếm đặt ra một điệu nhạc buồn, theo như nỗi suy thoi tinh thần đang diễn ra từng bước m thầm tuy chậm m chắc!


    Thiệt l một ngy chủ nhật buồn thảm ,chng nhủ thầm.Đắm chm trong nỗi bi thương nhưng dồi do cảm hứng,chng trở về nh,ghi vội điệu nhạc buồn vừa chơi sau lưng một tấm bưu thiếp cũ v đem lại cho người bạn Jvor Lszl, anh ny, trong thời gian chưa đủ để đậy nắp quan ti, đ đặt ngay lời ca tuyệt diệu:

    " Szomor vasrnap / Szz fehr virggal / Vrtalak kedvesem / Templomi imval. / lmokat kerget / Vasrnap dleltt, / Bnatom hintaja / Nlkled visszajtt. / Azta szomor / Mindig a vasrnap, / Knny csak az italom, / Kenyerem a bnat. / Szomor vasrnap
    Utols vasrnap / Kedvesem gyere el, / Pap is lesz, kopors, / Ravatal, gyszlepel. / Akkor is virg vr, / Virg s - kopors. / Virgos fk alatt / Utam az utols. / Nyitva lesz szemem, hogy / Mg egyszer lssalak. / Ne fj a szememtl, / Holtan is ldalak... / Utols vasrna

    C thể dịch như:

    "Ma thu rồi,l vng rơi,đu cn tnh yu nữa ở trn ci đời, gi h v lệ rơi,lng ta đu đợi ma xun đất trời. Lệ buồn, sầu thảm khn ngui, sao khng tim tn c chi người, tnh yu đ chết rồi.

    Thế giới cũng tn thi,hy vọng khng đến rồi. Thnh phố mất đi dưới tiếng sng đại bc vang rền, cnh đồng loang mu người, thnh phố đầy xc phơi, với ta giờ cầu nguyện cuối đời. i Trời, lỗi lầm l tại người, thế giới đ chết rồi.."

    Rất tự ho về bi ht của mnh, Rezs gửi bi ht đến nh pht hnh.Lần ny,chắc chắn sẽ được nhận in!

    Mấy ngy sau đ...
    Bi nhạc được gửi trả lại với một bức thư khả i :

    "Knh ng Chng ti đ nhận được bản nhạc Szomor vasrnap v đ lưu tm xem xt-ng ni đy l nhạc buồn;chng ti coi l n ni ln sự tuyệt vọng nhiều hơn -C l đin mới thch điệu nhạc ny. Xin ng nhận nơi đy lời cho biệt".

    Nhưng đồ c chớn! Bọn người chẳng c một khiếu thẩm định g hết!
    Rezs, cương quyết v bền bỉ, chơi tr cạnh tranh -lun lun c một nền tảng siu tự do ở khối người Hung- v đ tm được một người chịu ấn hnh.


    Một tuần lễ sau đ, "Szomor vasrnap" trở thnh thời thượng trn cc ln sng ở Budapest. Cuối cng,chng đ thnh cng. Rezs Seress thấy ti ba của chng đ được tưởng thưởng xứng đng Rezs tnh chuyện dựng lại Dorottya, trong lc đ đang bị gẫy ở New York : Biết rằng chng thnh cng, nng sẽ trở về l ci chắc!

    Bấm vo dưới đy để nghe Karady Katalyn ht :



    Chng đ viết cho nng "ta đ đổi thay" v việc "chu về hiệp phố" được coi l tốt đẹp.V chng gởi cho nng bi ht.Một mũi tn bắn hai con nhạn. Khng những chỉ loan bo cho nng biết chng c một chương trnh tốt m hơn thế,cn ni cho nng biết chng đ v nng m chịu khổ thế no,đy khng phải l điều dễ thương v đng dnh cho một người trở lại!Sự hồi đầu ny mang một hnh thức th hận bản thn v ra ngoi sự mong đợi của chng.

    Rezs được cảnh st cho biết l người chng yu dấu đ tự st với một liều độc dược mạnh, kề bn nng l nhạc bản "Szomor vasrnap".

    Vi ngy sau, ở Budapest, anh thợ giy Joseph Keller cũng được tm thấy chết trong cửa tiệm. Cảnh st kết luận l tự tử nhưng thấy một yếu tố kỳ dị : trước khi đi vo ci chết, Keller cũng đ chp ra giấy lời của bi ht Szomor vasrnap, c lẽ anh ta vừa nghe ở đi pht thanh.

    Vẫn ở Budapest,một người thanh nh đi vo một phng ca vũ v yu cầu dn nhạc chơi một bi theo thời thượng.Dn nhạc đ trnh tấu v người khch đi ra,tự st bằng một vin đạn bắn vo đầu. Ngoi ra, hai người khc nghe một gin nhạc chơi bản Szomor vasrnap. Sau đ, họ rt sng ra v lập tức đưa nhau đi "cu lạc bộ St Pierre!" Tất cả, c 15 người đ chết v bi ca của Seress.


    C người nhảy xuống dng sng Danube trong tay cn nắm chặt bi nhạc với lời, người khc được tm thấy ở nh, nằm chết cạnh my thu thanh hay my quay đĩa. C những nhạc sĩ dương cầm tự st sau khi đặt bi ht ln gi nhạc. Nhiều người đ ghi tn bi nhạc Szomor vasrnap trong bức thư tuyệt mệnh.

    Người Hung mơ mộng, nhưng c lẽ l một cơn c mộng. Ngoi ra, nước Hung bị tai tiếng v đi pht thanh Budapest đ cấm truyền trn ln sng của đi điệu nhạc buồn m từ nay mọi người gọi l "bi ht lm chết người".

    Sự kiểm duyệt triệt để, thẳng thắn v khng mặc cảm. Vậy th... bi ht ny đng nguyền rủa? N giục gi những người nghe n đi tm ci chết?

    Thực ra sự việc phức tạp hơn. Thực vậy,cần phải nghĩ đến việc tự tử giữ một vị tr trong căn cước người Hung, hon ton biểu lộ l thuyết về kh hậu của Montesquieu, người cũng l nguyn ủy của thuyết phn quyền, nhưng đ lại l chuyện khc, cổ lỗ v qu thời.

    Ngay như OMS( Cơ Quan Y tế Quốc tế) cũng ni: "người Hung c đặc tnh bi quan, suy nhược tinh thần, thi độ trẻ người non dạ; sự tự tử với họ l một tr thể thao quốc gia ".

    Giải thch:

    Trong v thức tập thể của người Hung, sự tự st xem chừng l một giải php tch cực v đng tn trọng cho việc hiện hữu. N cn được coi như một hnh vi can đảm, gan dạ, hể cả anh hng. Một cch để tạo lại phẩm cch khi người ta coi l đ thua cuộc. V dụ đến từ trn cao: biết bao nhiu nh chnh trị, kịch sĩ v văn sĩ đ chấm dứt nghề nghiệp của họ như thế. Phải ni rằng điều ny c tiếng hơn l lm quảng co cho Polident hay Norwich Union. Về mặt kỹ thuật, người ta biết, chuyn mn của cc nước Đng u l bể sọ, nhưng uống thuốc rầy, treo cổ hay cuối cng nhảy xuống nước lạnh buốt của dng Danube trong xanh cũng tốt. Mọi phương tiện đều hay để loại trừ sự kh chịu, sự tuyệt vọng.

    Thế nn,vo những năm 30, với cuộc khủng hoảng, khng phải ở giữa sự phồn thịnh của thế kỷ 20, 4500 người Hung đ 'bốc hơi", tuỳ theo năm,nhất l tại những lng mạc, nhiều thị trấn ở pha Nam đ được đặt tn l "lng tự st".

    Thế th, tự st l một chứng di truyền? hay một giấc mơ mới của người Hung ?

    Chẳng phải đu! Chỉ l một p dụng c tnh văn ho, v chỉ cần một chất xc tc như Szomor vasrnap để thực hiện, hết mnh,một thực hnh văn ho,như thế, ăn su trong căn cước người Hung.

    Radio Budapest kiểm duyệt, nhưng điệu buồn tự st biết di cư.

    Ở Php, Jean Marze v Franois-Eugne Gonda viết một m phỏng nhan đề Sombre dimanche, được ghi m ngy 28/02/1936 với Damia, nữ diễn vin đại bi kịch của bi ht thực tế:

    Bấm vo dưới đy để nghe Damia ht :





    Les bras tout chargs de fleurs
    Je suis entr dans notre chambre le cur las
    Car je savais dj que tu ne viendrais pas
    Et j'ai chant des mots d'amour et de douleur
    Je suis rest tout seul et j'ai pleur tout bas
    En coutant hurler la plainte des frimas.
    Sombre dimanche...

    Je mourrai un dimanche o j'aurai trop souffert
    Alors tu reviendras, mais je serai parti
    Des cierges brleront comme un ardent espoir
    Et pour toi, sans effort, mes yeux seront ouverts
    N'aie pas peur, mon amour, s'ils ne peuvent te voir
    Ils te diront que je t'aimais plus que ma vie.
    Sombre dimanche...

    N'aie pas peur de mes yeux s'ils ne peuvent te voir
    Ils te diront que je t'aimais plus que ma vie.
    Sombre dimanche


    Bi ht cũng được dịch v trnh by bằng anh ngữ, đức ngữ, ty ban nha ngữ, vn vn.[/B]

    Ấn bản Căn Đnh do Agustin Magaldi ghi m năm 1936 đng được nghe?(Coi chừng,những người bị suy thoi tinh thần xin trnh)


    Bấm vo dưới đy để nghe Agustin Magaldi ht :



    V những chuyện bi thảm tiếp tục! Ở B linh, một thanh nin nghe dn nhạc chơi bi ny, về nh than với người thn l bi nhạc bi thảm v m ảnh, anh ta sau đ bị bệnh trầm thống v tự st bằng cch bắn một vin đạn vo đầu!

    Một tuần lễ sau đ, cũng trong cng thnh phố, một c bn hng cũng treo cổ ở nh, dưới chn c ta,cảnh st cũng tm thấy bản nhạc "Sombre dimanche".

    Ở Rome,một thiếu nin cưỡi xe đạp đi ngang qua một người ăn xin ht bi Sombre Dimanche. Cậu ta dừng lại, để xe dựa vo tường, dốc ti cho người ăn xin số tiền cậu ta c rồi nhảy xuống sng Tibre tự vẫn ở chiếc cầu gần đấy!

    Jean Marze một trong những dịch giả của bi Szomor vasrnap ra tiếng Php cũng tự st vo năm 1942.

    Nhưng chnh bản tiếng Mỹ Gloomy Sunday, sẽ lm giu cho Szomor vasrnap.[/B]

    Bi của Sam M. Lewis, rất st với nguyn bản tiếng Hung

    Sunday is gloomy / My hours are slumberless / Dearest the shadows / I live with are numberless / Little white flowers / Will never awaken you / Not where the black coach / Of sorrow has taken you / Angels have no thoughts / Of ever returning you / Would they be angry / If I thought of joining you ? / Gloomy Sunday...

    Gloomy is Sunday / With shadows I spend it all / My heart and I / Have decided to end it all / Soon there'll be candles / And prayers that are said I know / Let them not weep / Let them know that I'm glad to go / Death is no dream / For in death I'm caressing you / With the last breath of my soul / I'll be blessing you / Gloomy Sunday...

    Bi thứ hai được thấy vo năm 1941.Năm đ,Billie Holiday đang ở đỉnh cao danh vọng. Năm 1939, bi nhạc Strange Fruit tố co việc tn st người gia đen đ đạt tới một thnh cng rực rỡ. Tiếp đ, nữ danh ca đ gặp bi ht tuyệt vọng. Billie Holiday, giọng ht v cuộc đời đỗ vỡ, với bi ht tự st như sinh ra để gặp nhau. Nhưng hng sản xuất buộc phải c một đoạn thứ ba mới để từ tuyệt vọng, ni ln sự hồi sinh:

    Bấm vo dưới đy để nghe Billie Holiday ht:



    Billie Holiday




    Dreaming, I was only dreaming
    I wake and I find you asleep
    In the deep of my heart here
    Darling I hope
    That my dream never haunted you
    My heart is telling you
    How much I wanted you
    Gloomy Sunday

    Un rve, ce ntait quun rve
    Je me rveille, tu es mes cts
    Et dans le plus profond de mon cur
    Mon amour, puisse ce mauvais rve
    Ne jamais te hanter
    Mon cur te dit
    Combien je taime
    Sombre dimanche

    Đoạn nhạc ny đ được một nghệ sĩ xt lại no đ sọan ra,đi ngược lại với tinh thần nguyn thủy của bi ht.

    Nhưng dẫu sao

    Với sự trnh diễn tuyệt vời của Billie Holiday đ biến Gloomy Sunday thnh một bi ca chuẩn được nhiều danh ca ht lại[/B] như Mel Torm, Sarah Vaughan, Ketty Lester, Carmen McRae, Genesis, Lydia Lunch, Elvis Costello, The Associates, Marc Almond, Christian Death, Abbey Lincoln, Marianne Faithfull, Serge Gainsbourg, Carol Kidd, Diamanda Galas, Sinead O' Connor, Loreena McKennitt, Gitane Demone, Sarah McLachlan, Danny Michel, Bjrk, Heather Nova, The Smithereens, Sarah Brightman, Iva Bittova, MC Sniper, Eminemmylou, Venetian Snares, vn vn.

    Năm 2006 Claire Diterzi đ lm lại một ấn bản mới. Bi ht cũng được m phỏng để đưa ln mn ảnh Sombre dimanche (France, 1948, Jacqueline Audry) v Ein Lied von Liebe und Tod (Allemagne, 1999, Rolf Schbel, phỏng theo tiểu thuyết của Nick Barkow).

    ,thm một chi tiết cuối: Rezs Seress tự st ở Php vo năm 1968.

    (tin paris.net lược dịch - Nhữ đnh Hng )

    v mời nghe nhạc sĩ Trần văn Trạch :



    http://motgocpho.com/forums/image.php?type=sigpic&userid=55&dateline=1188836377

  2. The Following User Says Thank You to QUY For This Useful Post:

    Thach Thuy (03-12-2017)

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •