NURSING HOME Ở MỸ:
Nỗi buồn của người Việt gi ở Nursing Home

Cổ nhn c cu: sinh, lo, bệnh, tử. Bốn giai đoạn ny khng ai c thể trnh khỏi. Chuẩn bị ứng ph với bệnh tật v tuổi gi của mnh v của thn nhn mnh l điều ai cũng c dịp nghĩ tới, kể cả chnh kẻ viết bi ny l ti cũng đang sắp sửa bước vo tuổi thất thập cổ lai hi.
Anh bạn thn của ti, Bs. TNT từ lu c đề nghị ti viết một bi về Viện Dưỡng Lo (VDL) để gip b con mnh c thm một cht khi niệm về VDL v anh biết trong suốt 27 năm qua ti đ lin tục săn sc cho cc cụ gi tại cc viện dưỡng lo, v cũng đ l Gim Đốc Y Tế (Medical Director) của nhiều VDL trong vng. Nay ti muốn chia xẻ cng qy bạn một số kinh nghiệm v hiểu biết về VDL.
Trong Việt ngữ chng ta thường dng từ Viện Dưỡng Lo, nhưng trong Anh ngữ th c nhiều từ khc nhau như Nursing home, Convalescent home, Rehabilitation and Nursing center, Skilled nursing facility (SNF), Rest home Ni chung, VDL l một nơi cho những người bị yếu km về thể xc khng thể tự săn sc cho mnh được trong cuộc sống hng ngy. Th dụ như khng thể nấu nướng, giặt giũ, đi chợ nặng hơn nữa như khng đủ sức để lm những việc tối cần thiết cho cuộc sống như ăn uống, đi tiu, đi tiểu hoặc cần phải c thuốc men đng lc m khng thể tự lm được.
Khi ni tới VDL người ta thường chỉ nghĩ tới những người gi m thi. Thật ra c nhiều người trẻ nhưng v tật bệnh khng thể tự lo cho mnh được cần phải c sự gip đỡ của SNF (skilled nursing facility). Vậy thế no l VDL?
VDL l nơi cung cấp những dịch vụ cần thiết cho cuộc sống hng ngy cho những người khng đủ khả năng lo cho chnh mnh. Ty theo mức độ trầm trọng của bệnh tật m c những VDL khc nhau:

1- Skilled Nursing Facility (SKF): l nơi cung cấp những dịch vụ cho những người bị khuyết tật nặng như tai biến mạch mu no gy nn bn thn bất toại, hn m lu di, hon ton khng cn khả năng ngay cả trong việc ăn, nuốt, tiu, tiểu Thường thường tại SNF c hai phần: phục hồi (rehabilitation) v săn sc sức khỏe (nursing care). C những người sau khi được giải phẫu thay xương khớp hng (hip replacement), thay đầu gối (knee replacement), hay mổ tim (bypass, thay valve tim) cần thời gian tập dượt để phục hồi (rehabilitation). Sau đ họ c thể về nh sinh hoạt bnh thường cng gia đnh.

2- Intermediate care facility (ICF): cung cấp dịch vụ cho những người bệnh như tật nguyền, gi cả nhưng khng cần săn sc cao cấp (intensive care). Thường thường những người ny khng c thn nhn để lo cho mnh nn phải vo đy ở cho đến ngy cuối cng (custody care).

3- Assisted living facility (ALF): Thường thường những người vo ALF vẫn cn khả năng tự lo những nhu cầu căn bản như tắm rửa, thay quần o, đi tiu, đi tiểu một mnh được. Họ chỉ cần gip đỡ trong việc bếp nc, theo di thuốc men v chuyn chở đi thăm bc sĩ, nh thờ, cha chiền hay mua sắm lặt vặt. Họ vẫn cn phần no độc lập.

4- VDL cho những người qu l lẫn (Alzheimer facility): c những bệnh nhn bị l lẫn nặng, đến nỗi khng nhận ra người thn như vợ, chồng, con chu nữa. Khng biết tự đi vo buồng tắm, phng vệ sinh để lm những cng việc tối thiểu. Họ khng biết họ ở đu, dễ đi lang thang v lạc đường. Nếu ở nh th phải c người lo cho 24/24. Những VDL dnh ring cho những bệnh nhn ny, thường l locked facilty, cửa ra vo được kha lại để bệnh nhn khng thể đi lạc ra ngoi. Cch đy kh lu đ c trường hợp một bệnh nhn đi ra khỏi viện, lạc đường, bị xe lửa cn chết! Từ đ c locked facilty. Đi khi cũng c những bệnh nhn được gắn alarm vo cổ chn. Nếu bệnh nhn đi qua cửa th alarm sẽ bo động v nhn vin sẽ kịp thời mang về lại.

NHỮNG DỊCH VỤ ĐƯỢC CUNG CẤP TẠI VDL

Điều ny ty theo từng viện. Tuy nhin những dịch vụ sau đy l cần thiết:
1- Phng ngủ.
2-Ăn uống
3-Theo di thuốc men
4-Những điều tối thiểu hng ngy như tắm rửa, thay quần o, vệ sinh c nhn
5-24/24 lo cho những trường hợp bệnh khẩn cấp.
6-Sinh hoạt hng ngy như giải tr, tn gio
7- Vật l trị liệu. Dịch vụ ny rất quan trọng để gip người bệnh c thể phục hồi cng nhiều cng tốt. Trong vật l trị liệu c nhiều dịch vụ khc nhau:
a- Tập dượt (physical therapy): như tập đi, tập ln xuống cầu thang, tập tự vo giường ngủ hay ra khỏi giường một cch an ton, khng vấp ng
b- Speech therapy: tập ni, tập nuốt khi ăn uống C những bệnh nhn bị stroke, khng thể ni hay ăn được, cần được tập để phục hồi chức năng ny.
c- Occupational therapy: Tập mang giầy, b tất (vớ) Tập sử dụng bếp gaz, bếp điện cho an ton để trnh bị tai nạn.

AI TRẢ TIỀN CHO VDL?

C nhiều nguồn ti trợ khc nhau:
1-Medicare
2-Medicaid (ở California l Medi-Cal).
3-Bảo hiểm tư, c nhiều người mua sẵn bảo hiểm cho VDL.
4-Tiền để dnh của người bệnh (personal funds).
MEDICARE l do qũy lin bang, chỉ trả tối đa 100 ngy cho những bệnh nhn cần tập dượt để phục hồi chức năng tại một Skilled Nursing Facility (SNF). Thường những bệnh nhn bị stroke, gy xương cần dịch vụ ny. Medicare KHNG TRẢ cho custody care.
MEDICAID l do qũy lin bang v tiểu bang. Qũy ny trả nhiều hay t l ty từng tiểu bang. Medicaid trả cho dịch vụ y tế v custody care.
BẢO HIỂM TƯ th tuy theo từng trường hợp sẽ c những quyền lợi khc nhau, nhưng thường rất hạn chế.
Hiện nay người ta ước lượng trn nước Mỹ c khoảng 1.4 triệu người sống trong 15,800 VDL. Cc VDL ny đặt dưới sự kiểm sot của bộ y tế, đặc biệt l do Center for Medicare & Medicaid Services (CMS) gim st. Hng năm cc VDL đều phải trải qua một cuộc kiểm tra rất gắt gao (survey) của CMS. VDL no khng đng tiu chuẩn th c thể bị đng cửa! Mục đch kiểm tra của CMS l để bảo đảm cho cc bệnh nhn tại VDL được săn sc an ton, đầy đủ với chất lượng cao. Đồng thời trnh những trường hợp bị bỏ b (negligence) hay bạo hnh (abuse) về thể xc lẫn tinh thần. Tại mỗi VDL đều c lưu trữ hồ sơ kiểm tra cho cng chng xem. Bất cứ ai cũng c thể xem kết quả của cc cuộc kiểm tra ny. Tất cả cc VDL đều phải c cc biện php để bảo đảm sự săn sc cho bệnh nhn theo đng tiu chuẩn. Nếu khng sẽ bị phạt tiền, v c những trường hợp bị đng cửa.

Trn đy ti đ trnh by sơ qua về những điểm chnh của VDL. Tuy nhin, như qu bạn đ từng nghe v biết, c nhiều khc biệt giữa những VDL. Theo ti nhận xt th quan niệm chung của mọi người l khng muốn vo VDL. Chng ta từng nghe những chuyện khng tốt th nhiều, m những chuyện tốt th t. Tiếng lnh đồn gần, tiếng dữ đồn xa, l cu ngạn ngữ người mnh vẫn ni từ xa xưa đến nay. Ti đ đọc khng biết bao nhiu l bi viết về việc con ci bất hiếu, bỏ bố mẹ, ng b vo VDL rồi khng đoi hoi tới. Ti cũng thấy nhiều trường hợp cc cụ vo VDL một thời gian rồi khng muốn về nh với con chu nữa! Trn đời ny khng c g l tuyệt đối cả, trong ci hay c ci dở, v trong ci dở lại c thể tm ra ci hay. Vậy chng ta rt tỉa được kinh nghiệm g trong vấn đề ny? Ti chỉ xin nu ln những nhận xt chủ quan của ring ti m thi. C thể qu vị khng đồng hết, nhưng nếu rt tỉa được t nhiều kiến xy dựng th cũng tốt thi.

NHỮNG BỆNH C THỂ DO VDL GY RA

1- Lo lắng (anxiety): Trong thng 9/2011 những nh nghin cứu hỏi kiến của 378 bệnh nhn trn 60 tuổi nằm VDL tại thnh phố Rochester, New York. Kết qủa l c trn 27.3% trả lời l họ bị bệnh lo lắng, từ vừa đến nặng. Nếu khng được chữa trị sẽ đưa đến bệnh trầm cảm (depression). Nn nhớ l 378 bệnh nhn ny l người Mỹ chnh cống, sinh ra v lớn ln tại Mỹ. Chng ta hy tưởng tượng người Việt mnh khng biết rnh tiếng Anh, khng am tường phong tục, tập qun th sự kh khăn sẽ nhiều như thế no! Cn một vấn đề nữa l thức ăn, chng ta quen nước mắm, thịt kho, lm sao m c thể nuốt hamburger, sandwich ngy ny qua ngy khc! Cc vấn đề ny cng lm bệnh lo lắng, trầm cảm nặng thm !

2- Phản ứng của thuốc (adverse drug reactions): Trong thng 1/2012 ngưi ta theo di cc bệnh nhn tại VDL, kết qủa l t nhất 40% cc bệnh nhn dng trn 9 loại thuốc khc nhau. Uống cng nhiều thuốc th phản ứng cng nhiều. C ba loại phản ứng khc nhau:
a- Phản ứng phụ (side effects): th dụ như uống aspirin lm bao tử kh chịu, thuốc cao mu lm to bn Loại ny thường xảy ra, khng cần phải ngưng thuốc.
b- Drug interference (tạm dịch l thuốc đối tc với nhau): c nhiều loại thuốc uống chung với nhau sẽ lm tăng hoặc giảm sức tc dụng. Th dụ thuốc long mu coumadin m uống chung với thuốc tim như amiodarone sẽ lm dễ chảy mu. C những thức ăn hay nước uống dng chung với thuốc cũng ảnh hưởng đến thuốc. Th dụ uống nước bưởi hay nho với một vi loại thuốc cũng sẽ tăng sức tc dụng của thuốc, dễ gy ngộ độc.
c- Dị ứng với thuốc (allergic reaction): Loại ny nguy hiểm hơn, thường lm da nổi mề đay, đỏ, ngứa. Nếu nặng th c thể chết được như phản ứng với penicillin chẳng hạn. Nếu bị dị ứng th phải ngưng thuốc ngay.

3- Ng t (fall): Người gi rất dễ bị t ng gy nn nhiều biến chứng quan trọng như chảy mu trong đầu (intracranial bleeding), gy xương (như gy cổ xương đi, tay). Khi gi qu hoặc c những bệnh ảnh hưởng đến sự di chuyển, khng cn đi lại vững vng, nhanh nhẹn như lc trẻ nn dễ vấp, t ng.
4- Da bị lở lot (decubitus ulcers): Những người bị liệt giường, khng đủ sức để tự mnh xoay trở trn giường, rất dễ bị lở lot da gy nn nhiều biến chứng tai hại.
5- Nhiễm trng (infection): như sưng phổi, nhiễm trng đường tiểunhất l những người cần phải dng my mc như my thở (respirator), ống thng tiểu (Folley catheter)

6- Thiếu dinh dưỡng, thiếu nước (malnutrition, dehydration): Ở cc cụ gi th trung tm kht (thirst center) trong no khng cn nhạy cảm nữa, nn nhiều khi cơ thể cần nước m khng thấy kht khng uống nn bị thiếu nước. Ci cảm gic ngon miệng" (appetite) cũng giảm đi nn khng muốn ăn nhiều gy nn tnh trạng thiếu dinh dưỡng.

VẬY C NN VO VDL KHNG?

Việc ny th ty trường hợp. Theo ti:
1- Nếu cn c thể ở nh được m vẫn an ton th ở nh tốt hơn. Nếu ti chnh cho php, th d mnh khng đủ khả năng lo cho mnh, mnh vẫn c thể mướn người bn thời gian (part time) đến lo cho mnh vi giờ mỗi ngy, gip ăn uống, tắm rửa, dọn dẹp trong nh, thuốc men, chở đi bc sĩ
2- Nếu khng thể ở nh được, m ti chnh cho php th c thể ở những assisted living facilities. Ở đy thường họ chỉ nhận tiền (personal funds) chứ khng nhận medicare & medicaid. Tại đy th sự săn sc sẽ tốt hơn.
3- Group homes (nh tư): C những người nhận săn sc cho chừng 4-6 người mỗi nh. Họ cũng lo việc ăn uống, chỗ ở, thuốc men, chở đi bc sĩThường th rẻ hơn ty từng group.
4- Nếu chẳng đặng đừng phải vo VDL th phải lm sao để c được sự săn sc tốt nhất?
a- Lm sao để lựa chọn VDL:
- Vo internet để xem ranking của VDL (tương tự như cc tiệm ăn c xếp loại A, B, C)
- Mỗi VDL đều phải c cuốn sổ phc trnh về cc cuộc kiểm tra (survey) do bộ y tế lm hng năm. Trong đ bộ y tế sẽ nu ln những khuyết điểm m họ đ tm thấy. Cuốn sổ ny được để ở khu cng cộng (public area) trong khun vin của VDL. Hỏi receptionist th họ sẽ chỉ cho.
- Hỏi kiến thn nhn những người c thn nhn đang nằm tại đ.
- Quan st bn trong v ngoi của VDL: xem c sạch sẽ, khng mi hi, nước tiểu. Theo di cch đối xử, săn sc của nhn vin với bệnh nhn.
- Nếu c thể th tm một VDL c nhiều người Việt đang ở để c nhn vin ni tiếng Việt, c thức ăn Việt, c chương trnh giải tr theo kiểu Việt.
b- Nếu đ quyết định chọn VDL cho người thn rồi th phải lm g sau đ?
Chuẩn bị tư tưởng khng những cho bệnh nhn m còn cho cả chnh mnh v mọi người trong gia đnh để c được sự chấp nhận (acceptance) cng nhiều cng tốt.
Thăm viếng thường xuyn: Nếu nh đng con chu th khng nn đến thật đng một lần rồi sau đ nhiều ngy khng c ai đến. Nếu được, nhất l trong vi thng đầu, lun phin nhau tới, mỗi ngy một lần một vi người. Lm lịch trnh ai đi thăm ngy no, giờ no
Nn lm một cuốn sổ thng tin (communication book) để cạnh giường. Trong cuốn sổ ny mỗi khi ai đến thăm th viết ngy giờ, tn người đến thăm, v nhận xt xem bệnh nhn c vấn đề g cần lưu , giải quyết. Nếu khng c vấn đề g th cũng nn viết vo l khng c hoặc cho nhận xt về vui, buồn, than thở của bệnh nhn
Cuối tuần hay ngy lễ: nn c người vo hoặc mang bệnh nhn về nh nửa buổi để được sống với khng kh gia đnh d ngắn ngủi, hay đưa ra khỏi VDL để lm đầu, tc hoặc tới tiệm ăn cho khuy khỏa
Nn sắp xếp để bệnh nhn c sch bo, băng nhạc bằng tiếng Việt cho bệnh nhn giải tr.
Cho d c những bệnh nhn bị hn m bất tỉnh lu di, nhưng khi đến thăm hy cứ th thầm bn tai họ những lời yu thương, những kỷ niệm cũ. Nắm tay, xoa dầu để tỏ tnh thương yu. Tuy họ khng c thể cảm thấy được 100% nhưng chắc chắn họ vẫn cn một cht nhận thức, lm họ hạnh phc hơn, mặc d mnh khng nhận thấy. Để bn đầu giường những băng nhạc, cu kinh m khi cn khỏe họ đ thch nghe.
Một điều cht m theo kinh nghiệm của ti, rất c hiệu qủa: đối xử tốt nhưng nghim tc với nhn vin của VDL:

Đối xử tốt: lịch sự, nhẹ nhng, khng thiếu những lời cm ơn cho những nhn vin phục vụ tốt. Thỉnh thoảng mua một vi mn qu nhỏ cho họ (ti xin nhấn mạnh nhỏ thi đừng nn coi đy l hối lộ) như đồ ăn, thức uống để by tỏ lng biết ơn của mnh. Mnh tốt với họ th họ sẽ quan tm đến mnh nhiều hơn. Người mnh vẫn ni: C qua c lại mới toại lng nhau).
Tuy nhin đối xử tốt khng c nghĩa l mnh chấp nhận những sai tri của họ. Th dụ mnh đ bo co những thay đổi về sức khỏe của bệnh nhn cho họ m khng ai quan tm giải quyết th mnh phải lịch sự nu ra liền. Nếu cần th gặp ngay những người c trch nhiệm như charge nurse, nursing director v ngay cả gim đốc của VDL để được giải quyết. Nn nhớ l phải lịch sự, nh nhặn nhưng cương quyết th họ sẽ nể phục mnh. Ti đ thấy nhiều trường hợp đạt yu cầu một cch rất khả quan.

Trn đy l những kinh nghiệm của ti xin chia sẻ với qu bạn. Dĩ nhin l khng hon ton đầy đủ tất cả những g qu bạn mong muốn, nhưng hy vọng cũng đp ứng được phần no những ưu tư, lo lắng cho người thn của qu bạn.

Bs. Trần Cng Bảo