Welcome to Một Gc Phố - Chc cc Bạn mọi chuyện vui vẻ & như ...
Results 1 to 1 of 1

Thread: m nhạc Miền Nam Trước ngy 30 -4-1975

  1. #1
    Join Date
    Sep 2007
    Posts
    2,641
    Thanks
    4,436
    Thanked 5,100 Times in 1,908 Posts

    Default m nhạc Miền Nam Trước ngy 30 -4-1975

    m nhạc Miền Nam Trước ngy 30 -4-1975

    CAO ĐẮC TUẤN

    Tóm Lược:

    m nhạc mìn Nam trước ngày 30-4-1975 là ṃt kho tàng ngḥ thụt phong phú của Vịt Nam, cho th́y mức sáng tạo tuỵt vời, tinh th̀n tự do và nhn bản, phản ảnh tình người, củng ć nìm tin, nhắc nhở tình thương yu, và t đỉm lòng ái qúc của người mìn Nam. Ti lựa ra 304 bài hát mà ti ŕt ưa thích và dùng nhan đ̀ và các trích d̃n ngắn của những bài hát này, l̀ng vào cu chuỵn v̀ cục đời, tình người, và qu hương, đ̉ đánh d́u ngày 30 tháng 4. Ti chỉ chú trọng đ́n ṇi dung qua nhan đ̀ của các bài hát và khng đ̀ c̣p đ́n các khía cạnh m nhạc (thí dụ, giai địu, tít t́u), lời ca (thí dụ, cách dùng chữ, kỹ thụt), và tác giả. Ṃt ś ŕt ít bài được vít trước năm 1954 ở mìn Bắc, nhưng được lưu hành ṛng rãi ở mìn Nam, và do đó được coi như thục v̀ m nhạc mìn Nam. Hẳn nhin ti có nhìu thíu sót, nhưng ti nghĩ những ca khúc này th̉ hịn sức mạnh v bờ b́n tìm tàng trong m nhạc mìn Nam. Sức mạnh này ṽn còn mãi, ńu khng mún nói là ngày càng lớn mạnh.

    ***
    H̀u như b́t cứ ai sinh śng trong mìn Nam trước ngày 30-4-1975 cũng nḥn ra những ca khúc mìn Nam thời ́y nói ln cục śng họ trn các giai đoạn và khía cạnh của cục đời trước ngày c̣ng sản chím đóng mìn Nam vào ngày 30-4-1975. Đó là vì lời ca tíng nhạc mìn Nam trước ngày 30-4-1975 là bài Hương ca v ṭn ru vào lòng người "những lời yu đương," "chuyện tnh gy gnh giữa đường," "nỗi buồn qu hương," hay "mưa giăng thc đổ đm trường." m nhạc mìn Nam còn có những tình ca qu hương dĩn tả "qu hương ti ấp ủ Trường Sơn, qu hương ti l đy nước chảy xui nguồn, sng ct di biển xanh Thi Bnh." Tíng hò của ḥi trùng dương ḱt hợp tíng sng H̀ng, tíng sng Hương, và tíng sng Cửu Long, "ba chị em l ba miền, nhưng tnh thương đ nối liền, gặp nhau bn trời biển Đng thắm duyn."



    Ti khng bao giờ qun những ngày xưa thn ái trong quãng thời gian ti śng trong mìn Nam, từ tủi thơ, tủi học trò, tới tủi yu đương và tủi trưởng thành trong thời chín tranh.



    Ba mẹ ti là người Bắc. Khi ba ti gặp mẹ ti, th́y mẹ ti là c Bắc Kỳ nho nhỏ và có nét hìn lành, nn có lòng thương yu, và hai người ĺy nhau. Ba mẹ ti di cư vào Nam vào năm 1955, khoảng 6 tháng sau ngày hịp định Geneva năm 1954. Như những gia đình theo chuýn đò vĩ tuýnhoặc con tàu kh̉ng l̀ chuyn chở dn di cư vào Nam, gia đình chúng ti là ṃt ph̀n của đoàn người lữ thứ tŕn chạy c̣ng sản vì "miền Bắc giờ đau thương trn khắp đồng su." Đ́i với ba mẹ ti, ñi lòng người đi của hai người b́y giờ là chỉ mún thoát ly ch́ đ̣ c̣ng sản tìm cục śng thanh bình tự do cho gia đình. Sau này, ba mẹ ti ŕt ngạc nhin khi bít có những người vợ ở trong mìn Nam khắc khoải trong gíc ngủ c đơn hàng đm trng chờ ch̀ng ṭp ḱt ra Bắc trở v̀, ku gọi "người bn vĩ tuyến, xin nhớ quay về khung trời miền Nam sống trong tnh thương."

    Ba mẹ ti khng vào thẳng Sài Gòn, lúc đ̀u cư trú ở Đà Nẵng, Nha Trang, sau cùng mới định cư ở Sài Gòn cho tới tháng 4 năm 1975. Vì còn quá nhỏ, ti có ŕt ít trí nhớ v̀ Đà Nẵng và Nha Trang, "miền qu hương ct trắng."


    Mẹ ti là ṃt c gái qu khng được cho đi học, nhưng mẹ ti đã cho chúng ti, và nh́t là ti, ṃt ḿi tình ca su đ̣m v̀ tíng Vịt, khín "ti yu tiếng nước ti từ khi mới ra đời." Ńu ti có chút khả năng và ý thích v̀ ngḥ thụt, văn chương, và thi ca, đó là có từ mẹ ti. Ba ti ŕt nghim trong vịc ḍy d̃ con cái trong khi mẹ ti lúc nào cũng chìu các con, và lo lắng cho các con mọi chuỵn từ qùn áo, ăn úng, thúc men, đ́n học hành, sách vở. Ńu anh em chúng ti có được chút gì ngày nay, đó cũng là do ơn nghĩa sinh thành vĩ đại của ba mẹ ti. Ti khng nhớ tủi đời mẹ ti ch̀ng ch́t như th́ nào, nhưng qua bao năm tháng, nh́t là từ khi sang định cư ở Hoa Kỳ, ti càng bít rõ mẹ ti "tc xanh nhuộm bạc thng ngy," và "bao năm nui đn trẻ thơ nhỏ dại, cầu mong con mnh c một ngy mai." M̃i lúc dưới ánh đèn khuya, ti "nhớ khi mẹ lo sớm chiều, nhớ nụ cười khi nng niu, đi tay run run nh mắt dịu hiền." Mẹ ti tủi con gà, lại càng làm ti nghĩ đ́n hình ảnh bà mẹ qu với "vườn rau, vườn rau xanh ngắt một mầu; c đn, c đn g con nương nu; mẹ qu, mẹ qu vất vả trăm chiều; nui đn, nui một đn con chắt chiu."



    Ba mẹ ti và ti định cư tại Hoa Kỳ từ năm 1975 khi ti đã trưởng thành, nhưng ti nhớ mãi những kỷ nịm với mẹ ti những ngày ti còn bé ở Vịt Nam. Ti thường tưởng tượng hình ảnh qu mẹ "nơi chốn xưa c người mẹ hiền, tc mu hoa bạc chiều chiều mắt ngấn lệ v con" và vui mừng khi còn bng h̀ng cài áo. Giờ đy bng h̀ng khng còn trn áo nữa nhưng ti khng th̉ nào qun được lòng mẹ "bao la như bỉn Thái Bình dạt dào" với tình thương yu con cháu v bờ b́n.


    Khi ti lớn hơn, ý nghĩa chữ "mẹ" khng còn hạn hẹp trong căn nhà ti ở, mà còn bao trùm toàn th̉ đ́t nước. Lối về đất mẹlà "đường xưa cn ấp ủ bng trăng gầy" và "mẹ ơi chỉ cn đất mẹ m thi." Ti ŕt thích nghe mẹ ti ru vì nghe như tám địp khúc với lời th̀ "Mẹ Việt Nam ơi! con xin ghi xin khắc nguyện lời thề." Những đóa hoa cài mái tóc khín "Mẹ Việt Nam mắt ngời sng quắc." Mẹ Vịt Nam khng chỉ là mẹ sng h̀, mẹ núi non, mà còn là Mẹ trùng dương "cho con lun lun tm to c lớn tươi ngon đầy thuyền." Ngay cả tn nước Vịt Nam! Vịt Nam! cũng gắn bó với ni bn mẹ vì "Việt Nam Việt Nam nghe từ vo đời, Việt Nam hai cu ni bn vnh ni." Càng lớn ln trong mìn Nam, ti càng phát huy nìm hãnh dịn v̀ đ́t nước Vịt Nam qu hương ngạo ngh̃ với những hình ảnh kiu hùng của "mu ta từ thnh Văn Lang dồn lại, xương da thịt ny cha ng ta miệt mi."



    Tủi thơ quả là ṃt thin đường. Dù khng śng ở vùng qu, ti thường vẽ ra cảnh tượng ti là em bé qu, nǵt ngưởng trn mình tru nghu ngao, "ai bảo chăn tru l khổ, chăn tru sướng lắm chứ." T́t trung thu là dịp vui đùa, khi đm đ́n, ti và ḿy đứa bạn rước đèn tháng tám quanh xóm, chỉ chỏ ln thằng cụi trn trời, "bng trăng trắng ng, c cy đa to, c thằng cuội gi m một mối mơ."

    Từ lúc còn nhỏ, ti đã bít đ́n những chuỵn c̉ tích và huỳn thoại v̀ đ́t nước Vịt Nam. Một mẹ trăm con là "truyện cũ trong tch xưa" với "năm mươi con vượt đồi non" và "năm mươi con dọc Trường Sơn." Ti bị m hoặc bởi tích Hòn vọng phu v̀ người vợ "bao nhiu năm bồng con đứng đợi chồng về" và những cu chuỵn kỳ bí như chuỵn tình Ngưu Lang Chức Nữ và thíu phụ Nam Xương. Các cu chuỵn lịch sử ghi khắc trong tm khảm ti mạnh mẽ. Ti nhớ các tṛn trn Bạch Đằng Giang, con sng "hng dũng của ni giống Tin Rồng." Vào lớp Nh́t tỉu học (lớp 5), trường ti t̉ chức ṃt bủi văn ngḥ trong đó có màn nhạc kịch v̀ Ḥi Nghị Din H̀ng với dĩn vin là học sinh trong trường. Ti hừng chí khi nghe ḿy đứa bạn trn sn kh́u đ̀ng thanh quát to "Hy sinh" sau cu hỏi "Thế nước yếu lấy g lo chiến chinh?"

    Học đường là nơi ḍy d̃ ti nn người và giúp ti phát huy trí tụ, đạo đức, và tình yu thương đ́t nước. Trong sút các năm tỉu học, chúng ti hát Qúc ca, bài "Tíng gọi cng dn" với giai địu hùng h̀n và lời ku gọi thít tha. Ln trung học, chúng ti chào cờ và hát qúc ca ngay giữa sn trường m̃i sáng thứ hai cho những lớp học bủi sáng. Lá cờ vàng ba sọc đỏ in đ̣m trong tm khảm ti từ đó. Tinh th̀n yu nước được củng ć vào giờ th̉ dục khi chúng ti đ̀ng ca bài "Khỏe vì nước" với lời ku gọi: "Thanh nin ơi, hồn thing ni sng đợi chờ! Nơi tay ta ton dn ngng trng từng giờ." Khi ln trung học, trong cảnh chín tranh nhìu đứa bạn ti bỏ học, gia nḥp qun đ̣i. Có nhìu kỷ nịmtrường cũ tình xưa, khi trở v̀ trường cũ đ̉ bít "bạn cũ xa rồi, c người về đất bung xui, năm ba đứa bạt phương trời, hai thằng chờ đầu qun năm tới."

    Học đường còn là nơi ti có những ḿi tình nhỏ bé. Thực ra, ở tủi học trò, tình yu thường được chớm nở trong tuổi ḍy thì cho tới Đại học. Ở tủi mười ba, cũng có th̉ có tình yu khi "áo nng vng anh về yu hoa cc, áo nng xanh anh mến l sn trường." H̀u như ai cũng có dịp đi qua con đường tình ta đi và các chàng trai ku ln "hỡi người tình Văn Khoa," "lá đ̉ đ̉ đưa đường cho người tình Trưng Vương," và "hỡi người tình Gia Long."



    Thực ra, với ti, ḿi "tình" đ̀u của ti khng xảy ra ở trung học hay đại học, mà xảy ra ở tỉu học. Ti "yu" ṃt c gái lúc ti 9 tủi. Ti gặp em khi đi học lớp hè. Giy phút đ̀u tin ti gặp em trong lớp, ti ngy nǵt vì em có tóc mai sợi vắn sợi dài và làn da trắng. Ti khng bao giờ dám nói chuỵn với em, ṃt ph̀n vì em học trn ti ṃt lớp, ṃt ph̀n vì ti quá nhút nhát. Ṃt hm, khi th̀y cho tan học sớm, ti lẽo đẽo đi theo em v̀ nhà đ̉ đìu tra nhà em ở đu, y như trong cảnh ngày xưa Hoàng thị. Quãng đường dài đ̣ hai cy ś. Khi sắp v̀ đ́n nhà, em rẽ vào ṃt khu cư xá, nhưng ti nhát quá nn khng dám đi theo vào khu cư xá. Th́ r̀i, lớp học hè mau chóng h́t. Ngày cúi cùng, ng th̀y cho phép đám học trò ăn úng ca nhạc. Em hát bài "Ńu hai đứa mình." Ti cứ nghĩ đ́n cu "ńu hai đứa mình khng v̀ cùng chung ĺi đường" trong bài mà cảm th́y ṛn nìm vui. Sau bủi tị́c cúi cùng đó, ti khng còn gặp em nữa. Trong sút hơn mười năm sau đó, ti thường đi trn con đường xưa em đi và qua khu cư xá, hy vọng gặp em đi ra, nhưng cho tới ngày ti rời Sài Gòn, con đường còn đó, mà bóng dáng em ṽn bặt tăm. Ti nhớ mái tóc em dài quá vai và tự hỏi v̀ đu mái tóc người thương. Ngay cả cho đ́n by giờ, quá nửa th́ kỷ, nghìn trùng xa cách, thỉnh thoảng ti ṽn thắc mắc khng bít em by giờ ra sao.

    Nhà ti ở trong ṃt ngõ rẽ từ ṃt đại ḷ. Ti có được dĩm phúc là hàng xóm quanh nhà ti có nhìu c gái đẹp. Có c láng gìng tuỵt đẹp có làn da trắng bóc đã khín "ti mơ trời xun bao tươi thắm, đi mắt trong đen mu hạt huyền, ln tc my chiều cng gi ngn dng sng." Th́ r̀i, thời gian tri qua, gia đình c dọn đi nơi khác, khín anh em chúng ti tíc rẻ v vàn. Các c khác trong xóm r̀i cũng d̀n phai mờ, có người có b̀, có người dọn đi. Ngoài các c hàng xóm, ti cũng đ̉ ý các c hàng nước, c bán cún bò bía đ̀u ngõ nhà bạn ti. Tuy ti chẳng có chuỵn tình nào với họ, các c gái xinh đẹp này cho ti những xúc cảm đ̣m đà đ̀u tin v̀ tình cảm trai gái.

    Khi ba ti cho ti lái xe gắn máy, ti bắt đ̀u n̉i loạn. Tuy nhin, ban đ̀u ti ṽn nhút nhát, chỉ dám gác c̉ng các trường nữ nhìn các c nữ sinh tan học mà khng dám tán tỉnh. Th́ r̀i, ti thay đ̉i d̀n d̀n và trở nn bạo dạn hơn. Ti theo đủi ṃt c nữ sinh trường Nguỹn Bá Tòng, sau này chuỷn sang trường L Văn Duỵt. Nàng khng tḥt đẹp, khng có cặp mắt như đi mắt người Sơn Ty "u uẩn chiều lun lạc," nhưng nàng có nét dịu dàng thùy mị của ṃt c gái mìn Nam thùn túy. Ti lẽo đẽo theo nàng cả tháng trời đ́n đ̣ ghi nhớ bảng ś xe gắn máy của nàng cho đ́n by giờ, m ṃt tự hỏi bao giờ bít tương tư. Nàng bít ti đi theo nhưng gặp nhau lm ngơ dù nàng và ti "chung một đường, kẻ trước, người sau" cả tháng trời. Sau cùng, ti thu h́t can đảm cḥn xe nàng tại góc g̀n nhà nàng, cạnh con đường nhà nàng thơ ṃng rạp lá, lắp ba lắp bắp ngỏ lời đ̀u tin với nàng. Có lẽ sự vụng v̀ của ti đ̣ng được lòng nàng. Th́ là từ đó, nàng là người yu chính thức của ti và con đường nhà nàng trở thành con đường mang tn em.



    Trong giai đoạn đ̀u, những chuyện hẹn hvới nàng khín ti than vãn, "Hẹn chiều nay m sao khng thấy em, gi hiu hiu, lng bỗng nghe lạnh thm." Ti ṽn thường bướcnhững bước chn m thầm "khi người yu khng đến, tuổi xun buồn lặng căm." D̀n dà, chúng ti thn thịn với nhau và g̀n gũi nhau nhìu hơn, nhưng ḿi tình ti với nàng ŕt ngy thơ trong trắng, khng có chuỵn qua c̀u gió bay mà như gíc ṃng dưới hoa khi chúng ti "gặp nhau yu chẳng hạn kỳ, my ngn gi ni đọng trn mi." Nàng và ti yu nhau ṃt cách hìn lành, như hai người bạn. Ti chẳng bao giờ thắc mắc hỏi ai ni yu em đm nay hoặc đặt giả thít ńu ta đừng quen nhau. Chúng ti yu nhau trong sự kính trọng và khng c̀n phải có những hứa hẹn hoặc đìu kịn trăng sng vườn ch như "anh chưa thi đỗ th chưa th chưa động phng."


    Như những người bạn thn, chúng ti chở nhau đi học, hẹn nhau sau giờ học, đùa nghịch với nhau v tư, hỏi nhau những cu hỏi ngu ngơ by giờ thng mấy"rồi hỡi em?" hoặc đ́ nhau những cu đ́ ai cắc cớ, "đố trăng mấy tuổi trăng gi, để em để em ln tiếng mặn m mặn m yu anh," hoặc dựa đ̀u bn nhau dưới ǵc cy, ru em từng ngn xun nồng với "bn tay em năm ngn anh ru ngn năm." Có những hm nàng đ́n nhà ti trong chíc áo dài trắng và nón lá mang hnh ảnh người em khng đợi khín ti xao xuýn. Ti khng nh́t thít yu nàng với đủ mười thương, nhưng chỉ c̀n "ṃt thương tóc xõa mơ màng, hai thương em ăn nói mặn mà có duyn" cũng đủ làm ti hạnh phúc. Chúng ti cũng đ̀ c̣p đ́n chuỵn hn nhn, đ́n cảnh gia đình hạnh phúc dưới túp l̀u lý tưởng và hai trái tim vàng, nhưng chỉ nói chuỵn đó cho vui, chứ thực ra chúng ti khng dự tính hn nhn quá sớm. Thuở đ̀u tin trong cục tình tḥt hạnh phúc, như dư m xa xưa "hẹn em từ mun kiếp trước, nhớ em mấy thuở bạc đầu." Ti yu em "v ta ght buồn, yu em v ta ght hờn, yu em v ta khinh khi dối gian." Với ti, những tháng ngày đ̀u tin của cục tình tḥt nn thơ khingày đó chúng mình "c anh mơ lại mộng ngời, v se tơ kết tc giam em vo lng thi." Lúc ́y, ti nghĩ ti sẽ yu nàng sút đời và thường nói niệm khc cuối, "d cho mưa ti xin đưa em đến cuối cuộc đời."

    Nhưng r̀i, ṃt thời gian sau, khoảng 1-2 năm, ti cảm th́y có thay đ̉i trong tình cảm ti dành cho nàng, và dằn vặt khng hỉu ti có ng̣ nḥn tình yu hay khng. Những cảm xúc ǹng nàn lúc ban đ̀u bớt d̀n. Ti có cảm tưởng ḿi tình ti với nàng như tnh l sợi tơ "mong manh." Thỉnh thoảng có lúc ti mún gửi nàng ṃt tnh khc cho em "như hoa đem tin ngy buồn, như chim đau qun ma xun" đ̉ cho nàng bít ti mún thoát ra khỏi vũng l̀y của chúng ta. Vào những tháng ngày cúi của chuỵn tình khng suy tư, ti nḥn ra "tnh yu mới vừa hm qua, m nay mắt trng mắt cay." Có những bủi trưa chờ nàng tan học bn bàn bi-da, ti ng̣m ngùi nghĩ đ́n "nắng chia nửa bi chiều rồi, vườn hoang trinh nữ khp đi l rầu."

    Ti và nàng khng bao giờ chính thức nói lời xa nhau, nhưng hai người ít gặp nhau hơn, cho tới ngày ti và gia đình rời Sài Gòn. Ti khng rõ lý do tại sao có sự xa nhau, nhưng có lẽ là l̃i của ti, vì nàng là người em sầu mộng, "l gi trong song cửa," trong khi ti "l my bốn phương trời" và "theo cnh gi chơi vơi." Trong những tháng ngày khng lin lạc với nàng, ti nghĩ tới nàng và mún nói với nàng v̀ chuỵn chúng mình. Có những đm ti thao thức, tự hỏiđm nay ai đưa em về và mơ đ́n dạ khc cho tnh nhn vào "ngy em thắp sao trời, chờ trăng gi ln khơi." Thỉnh thoảng, ti coi ḿi tình với nàng như trong ca khúc "Bài khng tn ś 2" vì "kỷ niệm xưa đ chết, cơn m đ chiều," và "tnh yu đ hết," nhưng khng đ́n ñi "xt xa đ nhiều." Ti cũng vui là đ́i xử với nàng t́t đẹp, như trong ca khúc "Bài khng tn ś 4" vì "đời con gi cũng cần dĩ vng. m em ti chỉ cn tương lai," và khng đ̉ cho ngày em hai mươi tủi là ngày khín em phải "tay cắt mi tc thề, gi từ niềm vui nh, buồn ơi hy cho mi."

    Tuy chuỵn tình giữa nàng và ti chẳng có gì đẹp đẽ, nó cũng khng ṭ hại như nhìu chuỵn tình khác. Ít ra ti nghe theo lời khuyn đừng ni xa nhau, hoặc khng van xin ai cho ti tình yu. Ngoài ra, ti khng bị đau bùn vì người yu đi ĺy ch̀ng, khín mình tưởng như ti đưa em sang sng, hoặc ln cơn sầu tm thiệp hồng, luýn tíc nhìn những tà áo cưới. Ti còn may mắn hơn nhìu người than khóc cho cục tình như trong ca khúc "Bài khng tn cúi cùng," dằn vặt với cu hỏi "mưa bn chồng, c lm em khc, c lm em nhớ những khi mnh mặn nồng," hoặc than thở cho duyn kíp mình, "Em ơi nếu mộng khng thnh th sao, non cao đất rộng biết đu m tm."

    Cũng may, cục tình hai ba năm đó của ti khng đ́n ñi là hai năm tình ḷn đ̣n, và khng có những ḥn thù chua chát, mún giết người trong mộng, tự trách mình là ta yu em l̀m lỡ, núi tíc cho cục tình lỡ, hoặc than khóc chotnh đầu tnh cuối "khi một ngy một người đ ra đi," hoặc đau kh̉ t tái vớinửa h̀n thương đau và "nhắm mắt chỉ thấy một chn trời tm ngắt." So với các chuỵn tình của thin hạ, ti th́y nàng và ti ŕt may mắn, khng đưa đ́n những ḱt cục bi thương như chuyện tnh người trinh nữ tn Thi, chuyện tnh Lan v Điệp, hoặc Thy đ đi rồi. Đi khi ti nghĩ nàng và những c gái khác là những ḿi tình xa, khi "từng người tnh bỏ ta đi như những dng sng nhỏ." Họ là những người đi qua đời ti "trong những chiều đng sầu" và cho ti cái ảo ảnh "yu cho biết sao đm di, cho quen với nồng cay" đ̉ r̀i "cũng theo hư khng m đi."

    Nói đ́n tình yu là phải nói đ́n phong cảnh và thin nhin. Tình người ăm ắp chứa chan ṃt ph̀n vì mìn Nam có phong cảnh hữu tình, đ̀ng rụng mnh mng, bờ bỉn bát ngát, sng ngòi, rừng núi, vùng cao nguyn, và vùng ̣đ̀ng bằng. My, gió, mưa, nắng, trăng, sao đóng góp thm cho nét thơ ṃng của đ́t nước mìn Nam.

    Hn Mặc Tử là người đ̀u tin tự nḥn là sở hữu chủ của mặt trăng và ru rao, "Ai mua trăng, ti bn trăng cho; trăng nằm im trn cnh liễu đợi chờ." Ánh trăng hìn hòa th̉ hịn trăng thanh bình vẽ ra hình ảnh "một đm nh trăng thanh rọi xuống khắp đồng qu bao la." Trăng còn thường được coi là nhn chứng cho các lời th̀ th́t có lẽ do bởi nét huỳn bí của ánh trăng mơ màng trong đm t́i. Do đó, lời trăng th̀ thường được nhắc nhở trong cục tình vào "ṃt đm trăng sáng lung linh, bn đ̀n canh vắng im lìm." Tại mìn qu mìn Nam, trăng còn có ý nghĩa đặc bịt, thường được lin ḱt với mùa màng và tình yu. Với tnh la duyn trăng, khung cảnh trở nn thơ ṃng: "my bay qua, ánh trăng chiếu dần vo ruộng đồng bao la; nghe xa xa, mấy cu ht v vọng từ đầu thn đưa về."



    Những cảnh có ṿt di đ̣ng tri chảy như như my, nước, sng h̀, súi, bìn làm tăng ph̀n thơ ṃng hoặc cảm xúc cho con người. Còn gì thơ ṃng hơn cảnh trăng mờ bn súi, ngắm suối mơ, hoặc ng̉n ngơ nhìn những con thuỳn khng b́n. Tại những nơi hẻo lánh xa xi, có những con đò chìu là "đ của người thn nữ, chờ đưa người viễn xứ." Bãi bỉn bao la tạo nn ñi bỉn nhớ"tn em gọi về, gọi hồn liễu rũ l th, gọi bờ ct trắng đm khuya." Trong những cơnmưa h̀ng, ta có th̉ cảm nḥn "trời ươm nắng cho my hồng," và "my m thầm mang gi ln." T́t cả những cảnh ṿt thin nhin đó tạo nn tình yu thương quá Vịt Nam nhẹ nhàng và đơn giản như "em nghe g khng hỡi em, con chim n ht vang đầu h."


    Khi ti có dịp đi tới vùng đ̀ng qu mìn Nam, ti mới bít được cảnh đẹp mìn Nam qua những con sng nhỏ, rụng lúa phì nhiu, và những c thn nữ xinh tươi ca hát những khúc ca ngày mùa và tíng hò mìn Nam, và các em bé ca hát v̀ tía em má em. Ti có dịp lái xe gắn máy qua những con đường qu cḥt hẹp, băng qua ḿy nhịp c̀u tre, rẽ vào đường v̀ hai thn, trải qua chìu làng em, đi qua những mái tranh trong xóm khi nắng ln xm ngho, hoặc đi vào ĺi v̀ xóm nhỏ nơi có "vài c gái nhỏ to vui chuyện tr." Đm v̀, cục śng rụng đ̀ng trở nn m hoặc, với ánh trăng v̀ thn dã và hình ảnh gạo trắng trăng thanh với "tiếng chy khua" văng vẳng đu đy.

    Ti nghe k̉ những ḿi tình của các chàng trai và các c gái trong mìn qu qua những dịp gặp nhau nơi đ̀ng rụng. Những ḿi duyn qu tḥt đơn sơ, chỉ c̀n "dăm miếng trầu cay một buồng cau trắng" m nn vợ thnh chồng, hoặc tnh thắm duyn qu với "tnh nồng thắm xuyn qua bao mi tranh," d̃n đ́n đám cưới trn đường qu, với "c du con con y trang mỹ miều, c du non non dung nhan mặn m." Có l̀n, sau cục tình với nàng, ti đ́n qu bạn ti, nó có c em gái tḥt d̃ thương, khín lòng ti xao xuýn, th̀m ca khúc hát n tình, mơ tưởng đ́n "tình Bắc duyn Nam," và lo lắng đ́n nụ t̀m xun, sợ lỡ duyn khi nàng trách "sao anh khng hỏi những ngy em cn khng?"

    Ngoài khoảng thời gian ngắn śng ở Đà Nẵng và Nha Trang lúc ti còn bé, ti có đến mìn Trung vài l̀n. Ti đ́n thăm víng thành ph́ bùn Đà Lạt khi ti 17 tủi, và ngy nǵt với những c nữ sinh đi học có cặp má đỏ h̀ng h̀ng trng tḥt d̃ thương. Nhưng ́n tượng mạnh mẽ nh́t là cảnh Đà Lạt hoàng hnkhi ánh chìu tà rải nhẹ trn đ̀i thoai thoải. Ti khng bít có ai ln xứ hoa đào"dừng chn bn hồ nghe chiều rơi" nhưng ti bít chắc ti "nhn sương khi m thầm mơ mu hoa trn m ai." Lúc b́y giờ ti khng bít đ́n đ̀i thng hai ṃnn khng ghé thăm đ̉ trải qua "một chiều rừng gi lộng một chiều rừng."

    Ti chưa từng bao giờ đ́n Hú, nhưng bít đ́n Hú qua văn chương thi ca và ñi đau thương trong T́t Ṃu Thn năm 1968. Những lời ku gọi ai ra xứ Húcho bít "bến Vn Lu cn su thương nhớ, thuyền Bến Ngự cn đợi anh về." Có người thơ ṃng hóa cơn mưa trn ph́ Hú, cho bít "tiếng mưa cn vương kỷ niệm ngy quen nhau dưới chn Thin Mụ, anh cn nhớ khng?"

    Ti đã tới Vĩnh Long, C̀n Thơ, Th́t Ńt, nhưng chưa đ́n Hà Tin, và các tỉnh cao nguyn mìn Trung. Ti chỉ bít những nơi đó qua trí tưởng tượng, nhìn cảnh Hà Tin tḥt đẹp với "những bng dừa xanh mt biển khơi," nghe văng vẳng tiếng ht Mường Lung, ngắm nụ cười sơn cước, lắng nghe sơn nữ ca, thưởng thức chìu ln bản Thượng, tíc thương ḿi ḥn Đ̀ Bàn, và trn quýcòn ṃt chút gì đ̉ nhớ tới Pleiku.

    Tuy nhin, cho dù Đà Lạt ṃng mơ, Hú thùy mị, và vùng đ̀ng qu d̃ thương, Sài Gòn ṽn ghi đ̣m trong tm khảm ti. Khi ti có dịp đi khắp nơi trong Sài Gòn, ti mới ý thức được tại sao Sài Gòn được ṃnh danh "Hòn Ngọc Vĩn Đng" b́y giờ. Tḥt ṿy, Sài Gòn đẹp lắm. Có những ngày ti "dừng chn trn bến khi chiều nắng chưa phai, từ xa thấp thong mun t o tung bay." Những con đường thơ ṃng, bùng binh đng xe c̣, bịt thự im lìm tạo nn những tương phản đ̣c đáo. Ti say m với đm đ thị khi "mn đm xuống dần, mun nh đn đột nhin như ngời sng," và nhớ mãi những bủi chìu Si Gn thứ bảy "ngn hoa trn đường."



    Sài Gòn là thành ph́ lớn, đng dn. Nhìu người thu mướn phòng hoặc gác ở trọ mang nặng ñi bùn gác trọ vì "gc lạnh về khuya cơn gi la, trăng gầy nghing bng ci song thưa," hoặc có căn nhà ngoại , "một căn nh xinh c hoa thơm tri hiền; g̀n kề lối xm, c c bạn thn sớm hm lo sch đn." Như tại các thành ph́ lớn khác, Sài Gòn có đủ mọi hạng người và có những thay đ̉i trắng đen bạc tình bạc nghĩa. Nhưng người mìn Nam khng ĺy làm chua chát hoặc có thái đ̣ tiu cực v̀ thói đời gy ra "đường thương đau đy ải nhn gian," mà có ṃt cái nhìn lạc quan bảo nhau hãy ngước mặt nhìn đời và ku gọi "cười ln đi em ơi, d nước mắt rớt trn vnh mi."

    Tình cảm con người nhìu khi thay đ̉i theo sinh hoạt ngoài đường và thời gian trong ṃt ngày. Bủi sáng, khi rạng đng, ta thường có ý chí ph́n đ́u, tưởng chừng nghe "cung kn rạng đng, đang uy linh lừng vang trn khng, đang thiết tha hng hồn, khơi ch gan Lạc Hồng." Bủi chìu thường dĩn ra cḥm chạp trong ngày, ngắn dài tùy theo mùa. Đ́i với ṃt người lữ khách, bủi chìu có th̉ tạo nn ṃt ñi bùn man mác nào đó, "trn đường về nhớ đầy, chiều chậm đưa chn ngy, tiếng buồn vang trong my." Bủi chìu của mùa thu còn gy nhìu xúc cảm, vang lại tíng xưa. Khi trời trở t́i, sau ṃt ngày ṃt mỏi, ta cảm th́y c đơn khi đi trong xm đm hoặc bùn ngủ trong ph́ đm. Nhưng khng phải ai cũng mún ngủ vào ban đm. Thực ṿy, hoa nở v̀ đm là dịp đ̉ những người đang yu tìm ra được chn lý của tình yu: "tnh yu đẹp nghn đời l tnh yu khi đơn ci."

    Śng trong mìn Nam, nh́t là Sài Gòn, mà khng nhắc đ́n chuỵn mưa nắng là ṃt vịc thíu sót. Ở mìn Nam thực ra chỉ có hai mùa: mưa và nắng.

    Mưa ở Sài Gòn thường là những cơn mưa x́i xả, nhưng khng kéo dài. Ti khng bít mẹ ti, khi nhìn trời mưa, có so sánh mưa Sài Gòn, mưa Hà Ṇi hay khng. Ti chẳng bao giờ hỏi và chỉ thưởng thức cơn mưa Sài Gòn theo ý thích ti, nh́t là nghe những giọt mưa thu "thánh thót rơi" ngoài hin, những giọt mưa trn lá "bỡ ngỡ, xn xao, cuống qut, dạt do," hoặc tíng mưa rơi trong "nhịp mưa rơi nhụm tím b̀u trời, gió đm vi vu mun ngàn lời." Nhìu khi, ti th́y chẳng thà như giọt mưa còn sướng, vì chẳng phải lo u gì, mà lại được tự do, reo hò với lá cy. Tuy nhin, mưa thường khng gợi ra nìm vui hạnh phúc, như trong ca khúc "Tủi đá bùn" khi "trời cn lm mưa, mưa rơi mnh mang, từng ngn tay buồn, em mang em mang." Mưa cũng khín nhìu chàng trai nhớ đ́n người yu, như trong ca khúc "Dĩm xưa" khi "mưa vẫn mưa bay trn tầng thp cổ."



    Có những cơn mưa đm ngoại t̀m tã, hoặc những cơn mưa nửa đm, khín nhìu người "đm chưa ngủ nghe ngoi trời đổ mưa từng hạt rơi." Có người tưởng tượng mưa rừng có linh h̀n của chính nó, và ku gọi "Mưa rừng ơi! Mưa rừng! Hạt mưa nhớ ai mưa triền min." Cơn mưa cũng là dịp các chàng trai thú ṭi với người em hìn như ma sur khi "đưa em về dưới mưa, ni năng chi cũng thừa." Những cơn mưa lại càng làm nhìu người đau bùn với kíp nghèo, khi bước đi trn "đường về đm nay vắng tanh," lắng nghe "rạt ro hạt mưa rớt nhanh."

    Ńu mưa làm nhìu người bực ḅi vì bị ướt át, thì những tia nắng lun lun đem lại sức śng vui tươi. Thực ṿy, nắng đẹp mìn Nam khng những t đỉm mìn Nam mà còn đem sức śng và tình cảm cho con người mìn Nam. Những tia nắng chìu gợi lại chuỵn tình ngày nào khi "qua bến nước xưa l hoa về chiều, lạnh lng mềm đưa trong nắng lưa thưa." Những bủi chìu nhạt nắng làm tăng tình yu thương mìn qu khi "hong hn phai nắng, chn trời xa vắng, cn đu tiếng tiu bung." Những người lãng mạn tưởng tượng giọt nắng h̀ng là "giọt nắng đi hoang vo mắt em buồn" và nắng thủy tinh có "mu nắng hay l mu mắt em." Những kẻ th́t tình, chơi vơi ring một gc trời nào đó nhưng ṽn ví von "tnh yu như nắng, nắng đưa em về, bn ging suối mơ." Nhìu chàng trai lãng mạn nhớ người yu, khi "nắng Si Gn anh đi m chợt mt, bởi v em mặco lụa H Đng."

    Tuy nhin, người mìn Nam khng bao giờ chịu nḥn mìn Nam chỉ có hai mùa: mưa và nắng. Đ́t nước mìn Nam thơ ṃng quá, con người mìn Nam d̃ thương quá, thì làm sao chỉ có hai mùa được? Nhìu người tưởng tượng mìn Nam có đủ cả b́n mùa: xun, hạ, thu, đng.



    Mùa Xun dường như lúc nào cũng lin quan đ́n T́t nh́t. Mùa xun mìn Namtḥt thơ ṃng, lãng mạn. Trong khng khí vui nḥn của những ngày T́t, mọi người cùng nh́c ly rượu mừng, "chúc người binh sĩ ln đng, chiến đấu cng thnh," đánh tan lũ giặc Bắc c̣ng xm lăng. Người dn mìn Nam k̉ cu chuỵn đ̀u năm, khi người người "trn đường đi lễ Xun đầu năm, qua một năm ruột rối tơ tằm." Có người hứa với người yu rằng anh cho em mùa Xun khi "nụ hoa vàng mới nở," và mơ tưởng ṃng chìu xun, tự hỏi, "mối tnh đầu xun ai thấu chăng?" Nhìu người gửi những cánh thịp đ̀u Xun hỏi nhau, "xun đến rồi đy no ai biết khng?" Mùa Xun cũng là mùa thin hạ cưới nhau. Có những đám cưới đ̀u xun tḥt d̃ thương, của những đi uyn ương là bạn từ bé. Ṃt tục ḷ người dn mìn Nam khng qun là đi coi bói, hỏi v̀ chuỵn tình tài tương lai, nh́t là các c mún bít thin duyn tìn định th́ nào.



    Trong cảnh chín tranh, nhìu chín sĩ đón mừng xun với ñi nìm bng khung thíu th́n, đón Xun trong phút giao mùa, tíc với người tình rằng "qu xun anh chẳng c, gc giặc từng giờ, đời lnh chiến lấy g gửi về em?" Người lính nơi tìn đ̀n, trong phin gác đm Xun, "đn giao thừa một phin gc đm, cho xun đến sng xa vang rền." Người xa gia đình, vít thư cho mẹ cho bít xun này con khng v̀ hoặc vít lời cảm ơn v̀ những món quà T́t như "bánh chưng mẹ già tự tay gói gửi cho con."

    Mùa hè là mùa vui tươi nhưng cũng là mùa bùn cho tủi học trò vì xa trường trong ba tháng. M̃i đ̣ hè v̀, hoa phượng rực nở, trong khi mọi người vui vẻ vì "trời h̀ng h̀ng sáng trong trong," có những c c̣u học trò mang nặng ñi bùn hoa phượng. Có những thương ca mùa hạ, khi "tiếng ve nức nở chan chứa, sn trường cn lại hai đứa." Vào những ngày cúi năm học, các c c̣u học trò thường ghi lại cảm nghĩ trong quỷn lưu bút ngày xanh trước khi xa nhau. Th́ r̀i, ngày họp mặt l̀n cúi đ́n, bạn bè bắt tay từ giã. Ngày tạm bịt là ngày bùn cho mọi học sinh khi "bn xc hoa u sầu v tả tơi, ngn ve bung tiếng nỉ non như thương cho người đi." Trong cảnh chín tranh, mùa hè có nhìu ý nghĩa. Có người mún đưa em vào hạ, hứa với người tình "ma h năm nay anh sẽ đưa em rời phố chợ đi ngy." Mùa hè còn là mùa nắng ng̣p, trắng xóa thin nhin, gợi những cục tình dở dang. Nhìu chàng trai thương nhớ hạ trắng, "gọi nắng, trn vai em g̀y đường xa áo bay."

    Từ mùa hè qua mùa thu có sự thay đ̉i của sắc hoa màu nhớ khi "hoa phượng rơi đn ma thu tới." Mùa thu thường đem lại ñi bùn vì cảnh lá rơi ng̣p đường và màu sắc tàn úa của hoa lá. Có người nhớ mùa thu ch́t khi "ngắt đi một cụm hoa thạch thảo." Tuy nhin, có người khng đ̀ng ý, tin rằng mùa thu còn đó, và ku gọi, "Xin đừng ni, xin đừng ni thu chết rồi! Khng, thu vẫn sống, đem hnh bng cho cuộc đời." Cho dù mùa thu śng hay ch́t, ṽn có những giọt nước mắt mùa thu "khc ai trong chiều," hoặc tíc núi thu s̀u, khi "ma thu thưa nắng gi mang niềm nhớ, trời chiều man mc buồn nt con tim." Bủi chìu mùa thu d̃ tạo ra hoài cảm đ́n ñi "lng cuồng đin v nhớ, i đu người, đu n tnh cũ?" Cảnh thu vàng gợi nhìu cảm xúc khi "lang thang trn đường; hong hn xuống, chiều thắm mun hương." Tình cảm do ngọn trúc đàocòn ví von "ma thu l rụng bay vo sn em."Nhưng khng phải mùa thu nào cũng gợi đ́n bùn thương, chia ly, tang tóc. Người mìn Nam là người yu đời, vì ṿy thin nhin bùn bã khng làm ḿt đi tinh th̀n vui tươi và lạc quan. Mùa thu đem đ́n ước mơ đoàn tụ, khi chàng trai tặng mùa thu cho em, với những lời ngọt ngào lãng mạn, và ao ước "hai chng ta sẽ cng chung lối, em với anh mơ ma thu ấy tnh ta ngt hương." Mùa thu còn được gọi là ma thu yu đương khi chàng trai mún "đi ta mi như người tnh, vui đời hẹn h, khi trn ging suối, khi trn đồi buồn." Cho dù mùa thu đem lại ñi bùn chia ly hay vui đời lãng mạn, nó lun lun được đi theo bởi mùa Đng lạnh lẽo khín nhìu người cảm th́y c đơn. Có người day dứt với chuỵn tình dang dở, than thở ḿi s̀u đng. Có người tíc núi mùa đng của anh và luýn tíc ḿi tnh chết theo ma đng. Mùa đng cũng là mùa tĩn bịt và mong chờ ḥi ng̣, khi sương lạnh chiều đng "vương tiếng thở của người nguyện đợi chờ nghẹn ngo giờ tiễn đưa." Thời tít lạnh lẽo làm nhìu người lng du c liu nhớ đ́n người thương yu trong cảnh đm đng. Tuy nhin, mùa đng còn là dịp l̃ Giáng Sinh khi mọi người, b́t k̉ tn giáo, hn hoan mừng ngày Chúa sinh ra đời. Tuy gia đình ti theo Pḥt Giáo, ti ṽn thường cùng các bạn đi tới các nhà thờ quanh Sài Gòn, nhìn đám đng người, nh́t là các c gái xinh xắn, đi dự l̃ trước bủi ăn réveillon, ngắm nhìn cảnh ṿt thu nhỏ trưng bày của hang B Lem, nơi "đm đng lạnh lẽo Cha sinh ra đời, Cha sinh ra đời nằm trong hang đ nơi mng lừa," và lắng nghe bài thánh ca bùn, khi "Noel năm no chng mnh c nhau."

    Thin nhin và khí ḥu có ảnh hưởng đ́n tình cảm và cục śng người mìn Nam. Nhưng cho dù mưa nắng, xun hạ thu đng, đa ś người mìn Nam có tinh th̀n lạc quan, và nh̃n nại đ̉ vượt qua những khó khăn của cục đời. Đ́i với họ, sức ḿy mà bùn, và khi ñi bùn đ́n, họ chỉ nhún vai, "buồn ơi bỏ đi Tm," hoặc nghèo mà khng ham, "ngho mnh ngho m mnh khng ham." Ngoài ra, người mìn Nam ưa chụng cục śng tự do, ngḥ sĩ. Chỉ c̀n có ṃt cy đàn là cục śng trở nn m ly "đời sống với cy đn, tnh tnh tang dạo phm rồi ca vang." Có người thích cục śng lãng tử, khng ràng bục, đ̉ r̀i ngày nào đó, dừng bước giang h̀. Có người thích śng với thin nhin, rừng núi, đ́t ngọn lửa bừng sáng trong "mn đm chơi vơi bung lơi, gi rừng reo xuyến xao khung trời." Những tay giang h̀ anh chị với cục đời phóng đãng cóv́t thù trn lưng ngựa hoang vì họ là những con "ngựa hoang no dẫm nt tơi bời, đồng cỏ no xanh ngt lưng trời." Những thíu nữ mìn Nam còn được bỉu hịn qua thin nhin tạo nn huỳn thoại người con gái với "loi ngọc đ mang tn em," "loi hoa trắng mang mi em," hoặc "loi ru biếc mang mắt em."

    Trong khi gia đình, học đường, tình yu, con người, đ́t nước, và thin nhin là những hình ảnh thơ ṃng và t́t đẹp của mìn Nam hìn hòa, cục chín tranh tạo bởi c̣ng sản Bắc Vịt là ṃt thảm kịch bi thương cho cả hai mìn Nam Bắc. Hàng chục ngàn thanh nin mìn Bắc rời bỏ gia đình qu nhà, theo ḷnh đám lãnh đạo c̣ng sản dưới sự đìu khỉn của c̣ng sản Nga Tàu, xm lăng mìn Nam bắt đ̀u từ cúi tḥp nin 1950 và leo thang d̀n d̀n, gieo rắc máu lửa kinh hoàng và tàn phá đ́t nước khắp nơi.

    Cực đỉnh của cục chín có lẽ là T́t Ṃu Thn năm 1968. Tại Sài Gòn, qun c̣ng sản bị đ̉y lui, trà tṛn vào khu dn cư, khín cục phản cng của qun lực mìn Nam Vịt Nam C̣ng Hòa (VNCH) tḥt khó khăn. Nhà cửa cháy, dn b̀ng b́ chạy thoát nơi giao chín trn khắp tám nẻo đường thành. Đó là l̀n đ̀u tin ti nghe tíng trực thăng qùn trn khng cả đm và th́y những đm mắt hỏa chu "bừng ln trong mn tối." Sự tàn ác dã man của những người c̣ng sản được k̉ lại qua cu chuỵn ṃt đm, khi lũ qun c̣ng sản bắn gít đứa bé thơ, đ̉ bà mẹ đau thương "đưa mi hn trn con yu gi lạnh, vuốt ve lần cuối trước khi xa con suốt đời." Tṛn chín tại Hú là tṛn kh́c lịt nh́t và cho th́y bản ch́t dã man v nhn đạo của c̣ng sản Bắc Vịt qua cục thảm sát hàng ngàn người dn hìn lành v ṭi. Có người ngã vào cơn m chìukhi lũ c̣ng sản là "đn con nay lớn khn mang gươm đao vo xm lng" khín "đồi Ngự Bnh thịt xương kh sườn đ, Kim Long ơi, bờ lau ngng, chung cha tắt rồi." Người dn Hú khng qun cu chuyện một chiếc cầu đ g̃y khín cho "cầu thn i đm nay gẫy một nhịp rồi, nn l sầu khc điệu Nam Ai tiếc thương lời vắn di."



    Sau cục T̉ng cng kích T́t Ṃu Thn, ḷnh T̉ng đ̣ng vin được ban hành. Ti có những người anh họ gia nḥp qun đ̣i trước đó. Ṃt người anh trong nhà ti gia nḥp qun đ̣i dưới ḷnh T̉ng đ̣ng vin. Ba mẹ ti khng múnanh đi chín dịch nhưng khng làm sao hơn được. Trong những tháng ngày anh ở trong trung tm hún luỵn, gia đình chúng ti thăm anh đ̀u đặn và bít đ́nvườn Tao ng̣ qua những l̀n thăm víng đó. R̀i sau đó, qua ḿy năm, những đứa bạn ngày nào cùng lớp trong trung học l̀n lượt gia nḥp qun đ̣i, trong khi ṃt ś lớn khác, k̉ cả ti, có hoãn dịch vì lý do học v́n. Những c gái có người yu đi lính vít những bức tm thư "ni rằng nước non đang mong, đi qun dịch l thương ni giống." Chín tranh đã cho người vào cục chín, những thanh nin phải gác bút thư sinh, giã từ những người thn yu và nh́t là người tình, trả lại em yu "khung trời đại học, con đường Duy Tn cy di bng mt." Các người anh và các bạn ti đi theo đủ mọi binh chủng và các ngành đặc bịt và ở rải rác khắp nơi trn lãnh th̉ mìn Nam. Những c gái có người yu đi lính thường hỏi giờ này anh ở đu? Nhưng dù họ thục binh chủng nào, họ là những người trai x́p áo thư sinh, nguỵn trn đ̀u súng "ta đi tổ quốc đ vươn mnh, trn lưỡi l căm hờn hờn căm như triều sng." Ṃt đứa bạn ti đi Hải qun. Đ́i với nó, cục đời chỉ là tình ca người đi bỉn, "chiều nay ra khơi, thong thấy mắt em nhuốm buồn." Con tàu lnh đnh trn đại dương vẽ ra nhưng cụm hoa bỉn trắng xóa. Khi người yu trách móc khng vít thư, nó bào chữa lnh m em vì "tu lắc lư lm sao viết thư tnh." Những chàng phi cng phản lực còn th́y tuýt trắng trn khng khi con chim sắt "vượt cao vt cao, my trời kết thnh một vng tuyết trắng ngần." Những phi cng lãng mạn lái phi cơ trong một chuyến bay đm mơ màng tưởng tượng sứ mạng mình là "nu o hằng nga, ngồi bn dẫy ngn h." Những chín sĩ lục qun có lẽ thực t́ hơn có th̉ vì họ đ́i dịn qun thù g̀n gũi hơn. Ṃt người anh họ của ti là sĩ quan nhảy dù, nhưng anh ŕt hìn, nói năng nhỏ nhẹ. Ti khng th̉ hình dung anh là thin th̀n mũ đỏ "với o hoa mũ đỏ chn mang bốt đờ s, khi sa trường khi trong thnh phố," như nhìu lính dù ln đỉm vì "l thin thần giữa trời my." Có người đóng qun ở các tỉnh bin giới là kẻ ở mìn xa, trải qua những đm trn vùng đ́t lạ, đ́i dịn vng trước mặt của qu hương thn yu đang bị giày xéo bởi đoàn qun xm lăng từ mìn Bắc. Cảnh tượng nửa đm bin giới khín nhìu chín sĩ trẻ nhớ đ́n người mẹ hìn. Có người thức khuya qua đm tìn đ̀n c đơn, lạnh lẽo, nghĩ đ́n gia đình và người yu. Có người đi hành qun trn các vùng núi non, g̀n làng qu gia đình, ng̀i m súng gác trong khng khí dày dặc sương trắng mìn qu Ngoại, và nhớ đ́n những ngày họ ở bn người tình, ng̀i bn nhau trong quán nhỏ tm tình hoặc nằm trn bãi cỏ đ̀y bng cỏ may, nhìn b̀u trời trong xanh. Trong những cục qun hành, họ "qua vùng kh cặn, mồ hi thnh biển mặn trn mi," hoặc qua những khu rừng lá th́p với "rừng l xanh xanh cy phủ đường đi." Với những người có bạn gái, họ có vàilời tình vít ṿi cho người yu trong những lúc nghỉ ngơi trong cục hành qun. Vì đi xa lu ngày, nhìu người lo u người yu sẽ qun mình. Họ thường hỏi người yu sao chưa th́y h̀i m và bày tỏ ñi u lo, khín người yu ṿi vít thư đ̉ trả lời ṃt cu hỏi "Anh vắng nh hoi em c nhớ?" Các anh, các bạn ti, và những người chín sĩ VNCH, tham gia nhìu tṛn đánh kinh h̀n trn b́n vùng chín thụt. Là lính tṛn xa nhà, họ ŕt nhớ gia đình, bạn bè, người tình, và mong mỏi được nghỉ phép v̀ thăm nhà. Họ khng vui m̃i khi bị ćm trại ṃt trăm ph̀n trăm khng được đi phép. Họ khao khátnhững ngày nghỉ phép và "mong những khi gần nhau d khng lu l bao nhưng sẽ đẹp bằng chuyện thần thoại hoang đường." Có người được 24 giờ phép v̀ thăm gia đình và bạn gái như người xa v̀ thành ph́. Có người được ở lu hơn, đ̣ ṃt tùn. Nhưng r̀i, ngày vui qua mau, các bạn ti lại trở v̀ chín trường, bỏ lại thành ph́ sau lưng. Trước khi các bạn ti giã bịt Sài Gòn, chúng ti thường gặp nhau bịt kinh kỳ tại các quán cà ph và úng ly cà ph cúi cùng vì khng bít chuỵn gì sẽ xảy ra khi tụi nó trở lại chín trường. Với những người có người yu hoặc vợ, m̃i l̀n ra đi là quýn luýn nói lời tạ từ trong đm và hứa hẹn khng bao giờ ngăn cch. Có đứa chia sẻ tm sự người lnh trẻ với người yu rằng "từ khi anh thi học, từ khi đi lứa đi đời, từ sng ngăn ni trở, tạ từ khng ni nn lời."

    Có những lúc trăng tn trn h phố ti th́y những "người trai nơi chiến tuyến, sng trn vai bước l qua đường phố." Nhìu người là bạn thời còn đi học và tình cờ mười năm tái ng̣ tại đơn vị, vui mừng "suốt đm khng ngủ bn tch c ph đen chng ta n chuyện đời." Những cảnh gặp nhau trước khi các người lính ln đường làm đ̣m đà tnh anh lnh chiến. Họ khng c̀n phải nhắc nhở nhau xin anh giữ trọn tình qu vì ai cũng th̀ khng phản ḅi qu hương.



    Đa ś chín sĩ VNCH có người yu thường có hai ḿi tình: tình yu t̉ qúc và tình yu trai gái. Nhìu người tự hào v̀ người tình và qu hương và tính ch́t đa tình trong cuộc tnh họ. Nhưng chuỵn tình của những người chín sĩ VNCH thường có chuỵn bùn thương vì xa cách và những ḥu quả đau thương của chín tranh. Có những cặp vợ ch̀ng khi ḥi ng̣ thường tṛm nhìn nhau vì bỡ ngỡ ngại ngùng sau thời gian xa cách, và người vợ "mơ thấy một ngy con nu chn cha." Có người băn khoăn hỏi người tình, nếu em khng l người yu của lnh, thì "em sẽ nhớ ai Chủ Nhật trời xinh?" Những người đi hành qun thường nghĩ đ́n người yu dọc đường, khi đi qua những đ̀i hoa sim "tm chiều hoang biền biệt," hoặc hái hoa trinh nữ khi "qua một rừng hoang gi ni theo sang rũ bụi đường trn vai." Nhìu khi, trong cục chín, người ra đi khng phải là người lính tṛn mà là người em gái ḥu phương của họ, từ c vợ trẻ khu vá áo anh sứt chỉ đường tà cho tới người hn th trong ḿi tình thin thu.

    Những lá thư vít từ KBC (Khu Bưu Chính) còn là nhịp c̀u tri m móc ńi những người lính và những người em gái ḥu phương. Những ḿi tình anh tìn tuýn em ḥu phương nhìu khi d̃n đ́n hn nhn với đám cưới nhà binh khi "em sẽ là c du đẹp tuỵt vời." Đi khi, cục śng hn nhn với người lính có những chuỵn ghen tung, đưa đ́n cảnh hờn anh gịn em, khín anh ch̀ng lính phải van xin, "Anh đi lu lu mới về, yu thương cho nhau di nh, mười lăm ngy php đi vo buồn nhớ mang theo."

    Trong khi những người chín sĩ VNCH chín đ́u nơi tìn tuýn ch́ng lại qun c̣ng sản xm lăng, thì những người thn yu nơi ḥu phương lo u đm ngày. Nhìu c gái xa vắng ch̀ng hay người yu đi ra ngoài chín trường, nhớ thương người yu, "ngy anh xa vắng em khng trang điểm đợi chờ, những đm gi lạnh đầu h, khu phng phủ kn tm tư," hoặc bày tỏ tnh chng thiếp, "từ chng xa vắng, ln đường ruổi rong chiến chinh."

    Nhờ những người vợ, người yu, người em nơi ḥu phương, những chín sĩ VNCH trở nn cứng cáp và có nìm tin mạnh mẽ. Những c gái ḥu phương, có người yu là lính hay khng, thường ca ngợi lính, cho bít ti nhớ tn anh bằng cách "viết tn anh trn l trn hoa," "trong tri tim ti," "trn đ, trn vi," hoặc "ngập nẻo đường đi ngn lối." Có người bày tỏ ñi lòng thương anh qua lời tri ơn,"non sng cho sức trai xy đắp, đi ln người chiến binh đất nước," hoặc khẳng định tình yu anh đu em đ. Trong những dịp đơn vị trở v̀ thủ đ, những c gái ḥu phương vui mừng đón chào anh về thủ đ "chng ti chờ mong, với vạn niềm tin với mun tnh thương." Những người em ḥu tuýn này là những cánh hoa thời loạn t đỉm những "cu chuyện tnh người hng v giai nhn." Do đó, tuy tay c̀m súng, những chín sĩ VNCH ṽn hỉu sức mạnh của tình yu và phải th́t lời đa tạ, "Ti xin đa tạ ngy nao sng phải thẹn thng, ngy nao sng phải lạnh lng."

    Khng ai mún là người ch́t trở v̀ cho dù "từ ngục tối hay mộ su," nhưng đó khng là ṃt sự lựa chọn. Ŕt may là những người anh và bạn bè ti ṽn còn nguyn vẹn sau cục chín, trừ người anh họ đi lính Nhảy dù tử tṛn. Có ŕt nhìu người khng được may mắn. Có người tặng kỷ ṿt cho em "l hm gỗ ci hoa," hoặc "trn chiếc băng ca," hoặc "đi nạng gỗ." Có người trở thành thương binh khi ngày trở v̀, "bước l trn qung đường đ đến bn lũy tre." Nhìu người nhớ người thương binh khi "chng về, chng về nay đ cụt tay." Nhìu người là những chín sĩ v danh, hoặc trở thành người tình khng chn dung"để lại ci nn sắt trn bờ lau sậy ny." Có những người vợ tưởng như cn người yu cho dù "ngy mai đi nhận xc chồng."

    Cục chín đã đưa nhìu người vào lịch sử. Bài hát "Huỳn sử ca ṃt người mang tn Qúc" ghi nhớ phi cng Phạm Phú Qúc. Ca khúc "Người ở lại Charlie" tưởng nhớ trung tá Nguỹn Đình Bảo, tử thủ tại chín trường Charlie. Ca khúc "Anh khng ch́t đu anh" vinh danh "người anh hng mũ đỏ tn Đương."

    Trong cục chín tranh kh́c lịt, chính phủ VNCH đặt ra chương trình H̀i Chánh ku gọi ngày v̀ của những người l̀m đường lạc ĺi theo c̣ng sản, "tung cnh chim tm về tổ ấm," và đón chào họ về dưới mi nh, "người ơi, mau về đy, về bn bếp hồng tay cầm tay." Chương trình này đã đem lại hạnh phúc cho hàng trăm ngàn người c̣ng sản trở v̀ với chánh nghĩa qúc gia. Những ước mơ của người mìn Nam ŕt đơn giản. Có người chỉ mơ ước cho ti được một lần "nhn hoa giăng đầu ng." Có người bỉu ḷ ý ti mún "tm đến thin nhin," hoặc "sống như loi hoa hiền." Có người nguỵn c̀u qua l thư trần thế c̀u mong "an vui cho người đầu tuyến, trẻ thơ yn tm sch đn, để mẹ hiền con hết ưu phiền." Cho dù đ́t nước kh́n khó và chín tranh gy cảnh điu tàn, ai cũng xin chọn nơi ny lm qu hương vì "ta cn những người thật yu nhau biết bao thiết tha." Các người anh, các bạn ti, và ti mong mỏi ngày nào qua cơn m đời đ̉ trở v̀ cục śng bình an. Khi hịp định Paris được ký vào năm 1973, ai cũng mơ ước ṃt mai giã từ vũ khí đ̉ "trả sng đạn ny, i sạch nợ sng ni rồi." Nhưng cục chín cứ típ tục, ngày càng kh́c lịt. Ti đã gặp những người chín sĩ như các anh các bạn của ti "trn khắp nẻo đường đất nước mến yu" và ai cũng có cùng ṃt tinh th̀n chín đ́u bảo ṿ đ́t nước như nhau và mơ ngày đ́t nước thanh bình.



    Nhưng gíc mơ thanh bình đó tiu tan vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 khi cục chín tranh súng đạn ch́m dứt, chỉ đ̉ nhường lại những năm tháng đen t́i nh́t của người dn Vịt Nam trong ngục tù c̣ng sản. Những bài hát mìn Nam trước ngày 30 tháng 4 năm 1975 là những ngọn ńn soi sáng ngục tù tăm t́i đó và khơi ḍy sức mạnh vĩ đại của tình yu và t̉ qúc Vịt Nam.

    304 bài hát ở trn được chọn đ̉ nhớ ngày 30 tháng 4.

    CAO ĐẮC TUẤN
    (Dn Lm Bo)
    8/4/2017

  2. The Following User Says Thank You to vdt For This Useful Post:

    aovang (08-03-2017)

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •