Gy t v gy m trong giải phẫu

BS Hồ Ngọc Minh

Khi cn l bc sĩ nội tr về Sản Phụ Khoa tại bệnh viện Parkland Memorial Hospital, Dallas, Texas, ti được gửi qua huấn luyện bn chuyn khoa về gy t v gy m (anesthesiology). Thoạt đầu, ti cho rằng đy l dịp được nghỉ xả hơi sau những thng bận rộn bn khoa sản. Thế nhưng, tri với sự mong đợi, ti khng được cưỡi ngựa xem hoa m do thiếu nhn lực, thiếu lnh, ti bị đẩy ngay xuống giao thng ho để lm việc như l một bc sĩ nội tr chuyn về khoa gy t m. Nghĩa l, ti được phn cng gy m ton phần cho cc ca mổ, dưới sự hướng dẫn của một bc sĩ đn anh v sự gim st của một bc sĩ thầy.

Đứng bn nầy hng ro, tri tay nghề v phải hnh nghề tay tri, ti mới thng cảm cho cc đồng nghiệp bc sĩ t m. Ni l hng ro, nhưng chỉ l một tấm mn chắn ngăn đi, từ pha vai trở ln l thuộc phận sự của bc sĩ gy m, cn pha bn kia l trch nhiệm của bc sĩ mổ.

Một surgical team hay một đội giải phẫu trch nhiệm ca mổ, thường bao gồm một bc sĩ giải phẫu l đội trưởng, hay thuyền trưởng, một hay nhiều bc sĩ phụ mổ, một bc sĩ gy m, một y t hay kỹ thuật vin phụ mổ, v một y t điều hợp. Để cho ca mổ được tiến triển tốt đẹp, đội giải phẫu phải lm việc với nhau thật nhịp nhng, cụ thể l sự ăn khớp giữa bc sĩ gy m v bc sĩ mổ.

Dĩ nhin l ngoi việc gy m ton phần, ti cũng được huấn luyện cc phương cch gy t khc như gy t tại chỗ (local anesthesia), gy t vng (regional anesthesia), gy t ngoi mng cứng (epidural anesthesia).

Gy t v gy m l cc phương php p dụng những loại thuốc t m để lm cho bạn dịu xuống, bớt căng thẳng, giảm hay ngăn chặn cảm gic đau, v trn nguyn tắc, bất tỉnh nhn sự khng cn biết g cả trong khi được giải phẫu.

C bao nhiu phương php gy t v gy m?

Gy t tại chỗ, lm t một chỗ nhỏ trong thn thể như một vết thương nhỏ, ngoi da, vết thương ở da đầu, vết thương ngn tay, ngn chn, Gy t tại chỗ p dụng cho những vng phẫu thuật nhỏ. Th dụ, bạn sẽ được tim thuốc t vo ngay chỗ cần được may hay mổ, v, bạn vẫn cn tỉnh to.

Gy t vng, l lm t một vng rộng hơn. Thuốc t tim vo để ngăn chận cảm gic đau được chi phối bởi một sợi dy thần kinh hay một nhm dy thn kinh, th dụ như cnh tay từ bả vai xuống, bn tay, bn chn, cẳng chn, hay khun mặt

Gy t ngoi mng cứng xảy ra khi thuốc t được tim vo bn trong cột sống. Cảm gic đau bị khống chế từ đoạn cột sống trở xuống, th dụ như bụng, hng, đi chn. Phương php nầy thường được dng cho sản phụ trong khi lm bồn để bớt đau v nếu cần trước khi sanh mổ.

Gy m ton phần tc động đến no bộ lm mất tri gc, ngủ say m, bất tỉnh nhn sự, mất hết cảm gic ton thn thể. Bệnh nhn c thể được tim thuốc m vo trong tĩnh mạch, hay cho ht thở thuốc gy m.

Trong khi được gy m, bệnh nhn cần c sự gip đỡ của my trợ thở để cho phổi trao đổi oxygen với mu. Tim l cơ quan tự động nn d m, tim vẫn đập tự động nhưng cũng cần phải theo di qua my đọc điện tm đồ v my đo huyết p.



Ở đy ,trch nhiệm của bc sĩ gy t v gy m rất quan trọng trong việc gip kiểm sot nhịp thở, điều ha lượng oxygen, p suất mu, lưu lượng mu, v nhịp đập của con tim trong suốt ca mổ.

Thế th, phương php no thch hợp cho ca mổ?

Để lựa chọn một trong cc phương php trn dng cho cuộc giải phẫu, bc sĩ gy m cần biết một số yếu tố như:

Tnh trạng sức khoẻ của bệnh nhn. Điều nầy bao gồm cả những cuộc giải phẫu từng c trước đy, nếu c cc dị ứng với thuốc m, v cc bệnh đang c th dụ như bệnh về tim mạch, bệnh tiểu đường, bệnh cường tuyến gip

Loại giải phẫu, nặng hay nhẹ, sức chịu đựng của mỗi bệnh nhn. C khi nếu bệnh dễ bị kinh hi, phương php gy m ton phần c thể lựa chọn để bệnh nhn dễ chịu hơn.
Ty theo thử nghiệm mu v điện tm đồ.

Những nguy cơ no c thể xảy ra?

Bất cứ loại t m no cũng đều c những nguy cơ c thể xảy ra, th dụ như:

Sau khi gy m, bị rối loạn tim mạch, p suất bất thường, sưng phổi, đau cuống họng, nn mữa.

Trong trường hợp gy t tại chỗ hay gy t vng, thuốc t c thể chạy vo mạch mu đi hết cơ thể v ảnh hưởng đến no bộ cũng như tim mạch.

Gy t ngoi mng cứng c thể bị nhức đầu nếu mng cứng bao quanh cột sống bị thủng. C khi bc sĩ phải v chỗ thủng bằng cch tim mu của chnh bệnh nhn vo chung quanh vết thủng, gọi l blood patch.


Gy t ngoi mng cứng

Những nguy cơ nầy cn ty thuộc vo phương php gy t m, tuổi tc của bệnh nhn, tnh trạng sức khỏe, mức độ phản ứng thuốc. Nguy cơ c thể tăng nếu bị bệnh phổi, uống một số thuốc no đ, ht thuốc l, uống rượu, hay ghiền ma ty.

Thuốc t, thuốc m gồm những loại no?

Thuốc t tại chỗ, thuốc t vng, hay t ngoi mng cứng gồm c: Lidocain (Xylocain), bupivacain (Marcain).

Thuốc m tim vo tĩnh mạch gồm c Thiopental (Penthotal ), Medizolam (Versed), Propofol (Diprivan ), Fentanyl (Sublimaze). Mở ngoặc, Thiopental v Medizolam cn được dng cho cc cuộc xử tử m hiện nay cc hng thuốc đ từ chối cung cấp cho nh t. Propofol được ca nhạc sĩ Michael Jackson lạm dụng lm thuốc ngủ v ng đ ngủ yn!

Thuốc m cho qua ống thở gồm c: Isoflurane, Sevoflurane v Nitrous oxide.

Một số thuốc giảm cơ, thuốc an thần, thuốc chống i

Cần chuẩn bị g trước ca mổ gy m?

Khng được ăn hay uống tối thiểu l 8 giờ trước khi mổ. Trung bnh đồ ăn tốn khoảng 8 tiếng để đi suốt chiều di của đường ruột. L do v trong khi mổ, đồ ăn hay nước dịch từ bao tử c thể chạy ngược ống thực quản v lọt vo phổi. Chất acid c thể đốt chy phổi v gy ra sưng phổi trầm trọng lm chết người. Chuyện c thật, ti c một bệnh nhn đến phng mổ với một ly c ph Starbucks trong tay, v bc sĩ chỉ dặn khng được uống nước!

Trước khi mổ c thể bị lo lắng, bồn chồn. Thư gin tinh thần sẽ gip bệnh nhn giảm bớt lo lắng.

Sau khi mổ cần c người đn về, khng được tự li xe ra về. Một số hiệu ứng của gy m c thể ko di hng giờ sau mổ, c khi đến 24 tiếng sau.

Sau khi gy m, bạn c thể bị t hay mất cảm gic một phần hay ton thn nếu được gy t tại chỗ hay gy t vng. Sự điều khiển cc cơ v sự phối hợp cử động bi ảnh hưởng, khng được bnh thường. Bạn c thể bị i mữa do ảnh hưởng của thuốc m. Bạn c thể bị lạnh cng khi mới tỉnh dậy.

Mỗi năm ở nước Mỹ c khoảng 40 triệu ca mổ lớn nhỏ, cần đến gy t hay gy m. Mặc d tỉ số nguy cơ rất thấp, c lẽ thấp hơn nguy cơ bị rớt my bay rất nhiều. Tử vong hay tổn thương nặng v gy m thường hiếm c v thường lin quan đến những biến chứng của phẫu thuật nhiều hơn. Tử vong c thể xảy ra trong 1/250.000 trường hợp với gy m ton phần. Tất nhin tỉ lệ nguy cơ sẽ cao hơn với những người c tnh trạng sức khỏe km hay bệnh nghim trọng. V thế, giữ gn sức khỏe l điều quan trọng để trước nhất, trnh khỏi bị mổ v phải gy t hay m. Cho d trong trường hợp phải bị gy t hay gy m, nguy cơ sẽ giảm nhiều nếu tnh trạng sức khỏe tốt.

BS Hồ Ngọc Minh