Hy để "Em sang sng"
Trần Trung Đạo

- Ai l tc giả của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng l vấn đề được bn thảo kh rộng ri trong vi năm qua. Người viết c đọc trn Internet những tranh luận nhưng th thiệt chưa bao giờ dm hỏi thẳng anh Nhật Ngn v, một phần, hỏi l nghi ngờ m nghi ngờ l xc phạm v phần khc l v anh đ ni r ra rồi. Nhạc sĩ Nhật Ngn khẳng định anh đ viết nhạc phẩm đầu tay đầy kỷ niệm vo năm 1960 khi chỉ vo 18 tuổi ở Đ Nẵng v giải thch l do c thm tn nhạc sĩ Y Vũ.

Ti đưa em sang sng theo lời kể của Nhạc sĩ Nhật Ngn

Nhạc sĩ Trường Kỳ, một cy bt chuyn viết đời sống v tc phẩm của cc văn nghệ sĩ, trong một bi viết vo năm 2000, đ thuật lại nguồn gốc của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng theo lời kể của nhạc sĩ Nhật Ngn, v dưới đy l vi đoạn chnh: Theo lời tm sự của Nhật Ngn, đng lẽ ng đ trở thnh một nhạc cng vĩ cầm như người em họ l Nhật Hiền, nhưng v gia đnh ng qu ngho, khng mua nổi cy đn cho ng. Do đ, ng đnh quyết định thi học. V lng đam m m nhạc v nhất l nhờ ở khả năng thin ph của mnh, Nhật Ngn đ hon thnh nhạc phẩm đầu tay khi ng mới vừa 18 tuổi vo năm 1960. l một ca khc tnh cảm mang tn Ti đưa em sang sng.

Mặc d chưa c phương tiện phổ biến rộng ri trong thời gian đầu, nhưng Ti đưa em sang sng đ trở thnh một ca khc được giới học sinh, sinh vin Nẵng rất ưa thch, chp tay truyền cho nhau ht.

Sau đ Nhật Ngn gửi ca khc ny vo Si Gn nhờ nhạc sĩ Y Vn phổ biến dm, với sự sửa đổi một vi chữ trong bản nhạc cho hợp với đường lối của Bộ Thng tin lc đ khng cho php phổ biến những nhạc phẩm ủy mị, ướt t. Cu Rồi thời gian lặng lẽ tri, đời ti l cnh my tri bốn phương trời. V đời em l cnh hoa th bao người ước mơ, đưa đn trng chờ được nhạc sĩ Y Vn đổi thnh Rồi thời gian lặng lẽ tri, đời ti l chiến binh đi khắp phương trời. M đời em l ước mơ đẹp mun ngn thơ, như ngng trng chờ cho ph hợp với hon cảnh chiến tranh của đất nước.

Cu kết của bản chnh l Nng đ thay một lối về, thay cả bn tay đn đưa cũng đ được Y Vn đổi thnh Nng đ thay một lối về, qun cả người trong gi mưa. Sự thay đổi lời ca ny đ khiến cho tc giả cảm thấy hẫng đi một cht, như lời ng ni, v khng đng với tm trạng của mnh khi đến lc đ, chưa hề trải qua đời sống trong qun ngũ.

Hơn nữa, v tc giả cn l một người chưa c tn tuổi nn cần nhờ tới một nhạc sĩ nổi tiếng đứng chung tn để Ti đưa em sang sng đến với quần chng dễ dng hơn. Khi được pht hnh, Ti đưa em sang sng được k tn bởi hai người l Trần Nhật Ngn v Y Vũ".

Nhạc sĩ Nhật Ngn qua đời ngy 21 thng 1, 2012 tại California, Hoa Kỳ.

Ti đưa em sang sng theo lời kể của Nhạc sĩ Y Vũ:

Trong một bi viết được phổ biến rộng ri trn Internet, nhạc sĩ Y Vũ nhắc lại chuyện tnh để lại một đứa con tinh thần c tn Ti đưa em sang sng: Ti sinh ra ở H Nội nhưng lớn ln tại đất Si Gn no nhiệt. Những ngy thng thơ ngy tại trường trung học c lẽ khng bao giờ phai mờ trong tr
nhớ của ti, bởi ở đ ti đ để tri tim mnh rung động trước c bạn chung lớp tn Thanh. Tnh yu học tr trong sng lắm, chỉ cảm nhận qua nh mắt, nụ cười chứ đu c dm ngồi gần, dm nắm tay. Những khi tan trường sng bước bn nhau cũng khng biết ni cu g, chỉ biết... đ ci lon sữa b khua vang đường phố.

Thanh l con một gia đnh kh giả, c cy xăng ở ng bảy L Thi Tổ. Cn ti hồi đ chỉ c chiếc "xế nổ" hiệu Roumie ngy ngy đi học. Mỗi chiều khi thay ba ra trng cy xăng, Thanh lại nhắc ti ra đổ xăng... cha. Những ngy thng đ với ti thật hạnh phc, lng mạn. Nhưng ngy vui ngắn chẳng ty gang, Thanh biến mất khỏi cuộc đời ti v một đm cưới p gả với chng bc sĩ. Hụt hẫng, chơi vơi, ti uống chn đắng đầu đời v nếm trải mi vị của "thất tnh". Tỉnh cơn say vo 2 giờ sng, ti m guitare v thế l Ti đưa em sang sng ra đời. Bi ht với giai điệu buồn da diết được coi l ti sản chung cho nhiều chng trai lm vo cảnh như ti thời đ.

Mối tnh đầu lm ti trắng tay, nhưng nỗi bất hạnh ấy đem lại cho ti xc cảm để c được hai bi ht tm đắc. Sau Ti đưa em sang sng gắn liền với tiếng ht Lệ Thu, ca khc Ngy Cưới Em lại thnh cng vang dội: "Hm nay ngy cưới em, no men nồng no hoa thơm, no mi hồng no da phấn, khăn o mun sắc đua chen..."

Tương tự, nhạc sĩ Y Vũ cũng ngậm ngi tm sự chuyện tnh của ng cho nhạc sĩ Trịnh Hưng nghe: "Đ l nhạc ghi lại mối tnh đầu của em. Dạo đ, em cn l học sinh trung học tư thục Hn Thuyn ở phố Cao Thắng, gần nh v lớp nhạc của anh, yu một nữ sinh cng lớp tn Thanh. Đ l mối tnh học tr, trong trắng. Tnh yu chng em chỉ cảm nhận qua nh mắt trao đổi, chứ chưa một lần nắm tay nhau. Nh nng giu sang, c cy xăng ở ng bảy L Thi Tổ, cn em th ngho, chỉ c chiếc xe gắn my hiệu Bromic do anh Y Vn mua cho. Nng dặn em, mỗi ngy cứ vo buổi chiều, canh đng giờ nng ra thay thế cho cha mẹ nng về nh nghỉ ngơi, th tới để nng đổ đầy bnh xăng cho, khng phải trả tiền. V cứ thế, rồi bẵng đi một tuần khng thấy Thanh đi học v ra cy xăng. Em nhớ Thanh qu, mới lấy hết can đảm tới nh nng, hỏi thăm c em gi nng, th được biết mấy hm nay nh bận rộn v phải tiếp nhận lễ hỏi cưới chị Thanh, do cha mẹ gả cho một ng bc sĩ lớn tuổi.

Nhạc sĩ Y Vũ trưng bằng chứng bản thảo

Giữa thng 11, 2017, trong một chương trnh truyền hnh Ht trn chuyện tnh trong nước, nhạc sĩ Y Vũ pht biểu về nhạc phẩm Ti đưa em sang sng:

Ti xin khẳng định một điều bi ny của ti viết c một mnh ti thi. Anh Y Vn c dạy hai người học tr l Nhật Ngn v Anh Thy. Khi ti thất tnh ti viết bi Ti đưa em sang sng được mấy ngy sau, trnh anh Y Vn duyệt, bi ny được tốt rồi. Anh đề nghị ngay, by giờ my c thể để thm tn Nhật Ngn vo bi ny khng để cho hai đứa cng nổi tiếng với nhau, c cht tiếng, bi ny hay, sẽ nổi đ. Knh thưa qu vị, ti rất v tư. Ti khng nghĩ ci chuyện mấy chục năm sau lại như thế. Ti bảo anh muốn để th em để vo. Bi đ k tc quyền cho nh xuất bản Din Hồng v c thm tn Nhật Ngn, v ti c hứa trn bo ch l sẽ c một ngy ti lục được ci bi gốc, gọi l bản thảo, ti viết tay.

Sau đ nhạc sĩ Y Vũ đưa bản viết tay cho người dẫn chương trnh v c đọc Bản thảo k ngy 5 thng 6 năm 1962.

Cc bo trong nước phần lớn đồng với lời khẳng định của nhạc sĩ Y Vũ v bo Thanh Nin kết luận: "Lần đầu tin, nhạc sĩ Y Vũ khẳng định ca khc Ti đưa em sang sng do chnh ng tay ng viết m khng c bất k một nhạc sĩ no tham gia vo. Hơn nữa, nhạc sĩ cn đem theo bản gốc viết tay hơn 40 năm trước để lm bằng chứng chn thật nhất cho những lời kể của ng."

Khoan, xin đừng qu vội.

- Bản gốc:

Bản thảo chp tay m nhạc sĩ Y Vũ dng lm bằng chứng khng thể chứng minh đ bản gốc của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng. Ngoi nhạc sĩ Y Vũ, khng c người no hay cơ quan c thẩm quyền độc lập no xc định đ l bản thảo. Cch đy hơn nửa thế kỷ, mọi sng tc văn nghệ đều phải chp tay, d do chnh tc giả sng tc hay chp lại nhạc của người khc.

Nhạc sĩ Nhật Ngn cũng c thể c một bản thảo chp tay như bản của nhạc sĩ Y Vũ nhưng cn đang thất lạc. Cuộc đời nhạc sĩ Nhật Ngn giống như m nhạc của anh gắn liền với những chặng đường gian nan của đất nước. Rời Đ Nẵng, đi lnh, gia nhập ban Tm L Chiến của Trung Tm Huấn Luyện Quang Trung, chịu đựng cực khổ sau 1975, vượt bin sang Thi Lan 1982. Mạng sống lo chưa xong ni g l bản thảo.

- Thời điểm nhạc phẩm ra đời:

Khi cn sống, trong cc buổi trả lời phỏng vấn trn bo ch, qua truyền hnh, truyền thanh, nhạc sĩ Nhật Ngn đều khẳng định một cch chnh xc nhạc phẩm đ anh viết lc 18 tuổi từ năm 1960. Khẳng định ny đ được phổ biến cng khắp.

Nhạc sĩ Y Vũ, qua cc lời kể, d thừa nhận đ c biết, c nghe những tranh luận nhưng khng phản đối về thời điểm 1960 do nhạc sĩ Nhật Ngn đưa ra.

Tạm cho l lc đ nhạc sĩ Y Vũ chưa tm ra bản thảo để chứng minh nhưng t nhất ng phải nhớ năm nhạc phẩm ra đời v phản bc thời điểm 1960 của nhạc sĩ Nhật Ngn chứ. Chẳng lẽ ng nhớ những chi tiết nhỏ như Thanh l con một gia đnh kh giả, c cy xăng ở ng bảy L Thi Tổ. Cn ti hồi đ chỉ c chiếc "xế nổ" hiệu Roumie ngy ngy đi học m lại khng nhớ mnh sng tc bản nhạc năm no?

Khng phản biện về thời điểm c nghĩa ng đồng bản nhạc ra đời vo năm 1960 chứ khng phải 1962 v như vậy bản của nhạc sĩ Nhật Ngn d cn đang bị thất lạc mới thật sự l bản gốc.

- Thời điểm tm ra bản thảo

Trn bo Thanh Nin ngy 17 thng 11, 2017, Nhạc sĩ Y Vũ tiết lộ thời gian tm ra bản thảo: "Bản gốc của ca khc ny do b cụ cất giữ. B rất qu sng tc của hai anh em ti v giữ mỗi người một bản gốc m b yu thch nhất. B kẹp bản gốc ca khc Lng mẹ của Y Vn v bản gốc Ti đưa em sang sng trong ngăn tủ của mnh cng với giấy khai sinh của ti v một vi giấy tờ quan trọng khc. Mi đến khi b mất, ti mới kiếm được những tư liệu ny."

Người viết xin lỗi phải nhắc đến b cụ nhưng v nhạc sĩ Y Vũ nhắc trước.

Mẹ của hai nhạc sĩ Y Vn v Y Vũ khng phải qua đời năm ngoi, năm kia hay thậm ch khng phải mười năm trước m qua đời cch đy 24 năm. Bo ch trong nước viết về ngy cụ qua đời: ngy 28/11/1992, nhạc sĩ Y Vn gi từ ci người khi vừa bước vo tuổi 60 v mười thng sau, mẹ của ng, (cũng l mẹ của nhạc sĩ Y Vũ) qua đời.

Theo lời kể của chnh nhạc sĩ Y Vũ, b cụ cũng chẳng chn giấu bản thảo ở một gc nh no kn đo hay gởi cho ai m để ngay trong phng của cụ cng với cc giấy tờ quan trọng khc. Do đ, bản thảo trong xấp giấy tờ quan trọng phải được tm ra ngay sau khi b cụ qua đời.

Nhưng cứ tạm cho rằng ng khng tm ra bản thảo ngay m 10 năm sau mới tm ra th tại sao 14 năm rồi ng khng cng bố bản thảo d ng c rất nhiều cơ hội v tại sao ng khng cng bố khi nhạc sĩ Nhật Ngn cn sống để hai mặt một lời cho dứt khot? Điều g khiến ng d dặt?

- Vai tr của nhạc sĩ Y Vn:

Người c thẩm quyền nhất v c tnh xc định cao nhất ai l tc giả của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng chnh l nhạc sĩ Y Vn v cả nhạc sĩ Y Vũ v Nhật Ngn đều đồng l nhạc sĩ Y Vn đ ghp chung hai nhạc sĩ vo nhạc phẩm.

Nhạc phẩm ny khng phải by giờ mới nổi tiếng m nổi tiếng ngay sau khi được Lệ Thu ht cho tới nay. Nhạc sĩ Y Vn qua đời năm 1992. Tuy lu nhưng khng phải qu lu. Nhạc sĩ Nhật Ngn khng c ở trong nước nhưng nhạc sĩ Y Vũ ở bn cạnh anh mnh cho đến ngy cuối nhưng tại sao ng khng yu cầu nhạc sĩ Y Vn xc định gim ng những b mật, những khuất tất chung quanh nhạc phẩm ny nếu ng l tc giả duy nhất?

Người viết khng dm ph bnh nhạc sĩ Y Vn nhưng khch quan m nhận xt l luận cho rằng nhạc sĩ Y Vn thm tn em mnh vo một nhạc phẩm m ng biết sẽ nổi tiếng c lẽ dễ thuyết phục hơn l thm một tn cn đang học nhạc 18 tuổi v danh ở ngoi Đ Nẵng vo nhạc phẩm của em mnh.

- Lời nhạc

Nhạc sĩ Nhật Ngn c hơn 200 nhạc phẩm, khng tnh nhạc ngoại quốc lời Việt, v nhiều trong số đ đ gắn liền với tm sự với những người xa qu hương như Xun ny con khng về, Một mai gi từ vũ kh nhưng khi được yu cầu anh thường ht Ti đưa em sang sng.

Người viết nghe chnh nhạc sĩ Nhật Ngn ht Ti đưa em sang sng lần đầu 14 năm trước tại Dallas, rồi sau đ những lần khc trong cc đại hội Quảng Đ, họp mặt Lin Trường ở Nam California. Anh ht với tất cả xc động chn thnh tot ra từ nh mắt, từ lời ca, từ niềm hoi vọng về một thnh phố cảng thn yu nơi c bến đ ngang v dng sng đẹp.

Ai đ từng sống ở Đ Nẵng hay sống cả hai thnh phố Đ Nẵng v Si Gn, v lắng lng ngồi nghe anh Nhật Ngn ht, chắc hẳn sẽ đồng chnh anh l tc giả của Ti đưa em sang sng bởi v sng trong Ti đưa em sang sng l dng sng thật chứ khng phải đưa người ta khng đưa qua sng theo cch v trừu tượng của Thm Tm.

Chuyện tnh của nhạc sĩ Y Vũ khng c tnh tiết no được phản ảnh trong lời nhạc Ti đưa em sang sng. Theo lời kể của ng phần lớn chỉ diễn ra bn cy xăng ở Ng Bảy L Thi Tổ v thậm ch cầm tay cũng chưa c th lm g c bn tay nng niu n cần như trong Ti đưa em sang sng.

Chuyện tnh của nhạc sĩ Nhật Ngn khng đnh dấu bằng những cy di bng mt, vm l me xanh, thương x sắp đng cửa hay mun t o tung bay ở Si Gn m bằng đường vắng, bến đất, bến gi, lối mn thường gặp trong cc thnh phố xa thủ đ. Ni chung, khng một động từ, một danh từ, một tĩnh từ no trong Ti đưa em sang sng lm người nghe lin tưởng đến Si Gn.

- Ti đưa em sang sng so snh với Ngy cưới em

Nhạc sĩ Y Vũ, trong dịp khẳng định tc quyền Ti đưa em sang sng c nhắc đến ca khc Ngy Cưới Em.

Lẽ ra khng cần phải bn đến nhạc phẩm khng lin hệ nhưng v nhạc sĩ Y Vũ tm đắc v nhấn mạnh nhạc phẩm ny cũng đ thnh cng vang dội nn người viết mời độc giả vo Youtube nghe hai nhạc phẩm rồi đọc kỹ lời của hai nhạc phẩm để thấy sự khc nhau trong cch diễn tả v ngn ngữ được dng.

Những cu ht trong Ti đưa em sang sng l những cu thơ, c trch mc, c cht đắng cay nhưng rất nhẹ nhng v bng gi:

Ti đưa em sang sng, chiều xưa mưa rơi m thầm
Để thấm ướt chiếc o xanh, v đẫm ướt mi tc em
Nếu xưa trời khng mưa, đường vắng đu cần ti đưa
Chẳng lẽ chung một lối về m nỡ quay mặt bước đi

Ti đưa em sang sng, bn tay nng niu n cần
Sợ bến đất lấm gt chn, sợ bến gi buốt tri tim
Nếu ti đừng đưa em, th chắc đi mnh khng quen
Đừng bước chung một lối mn, c đu chiều nay ti buồn

Trong lc đ, lời của Ngy cưới em:

Hm nay ngy cưới em
No men nồng no hoa thơm
No mi hồng no gi phấn
Khăn o mun sắc đua chen
Mắt biếc ngời nh đm
Ln tc nụ cười ngt hương
Từng bước dập du bước m
Chỉ mnh lng ti hoang vắng

Hm nay ngy cưới em
Mừng vui họ hng đi bn
V đu nng mời ti đến
Tuy c đy cũng như khng
Chiếc o tnh chng phai
Một sớm một chiều đ thay
Th nhớ đừng v c ti
M nng giấu vui khng cười

Lời của Ngy cưới em khng bng gi như thơ m l những đoạn văn xui tả rất cụ thể, r rng với men, mi, phấn, mắt, khăn o, họ hng đi bn.

Ngn ngữ bao la nhưng mỗi nh văn, nh thơ, nhạc sĩ chỉ c một cuốn tự điển để sử dụng cho ring mnh v d c viết trăm bi th những chữ tc giả dng cũng giới hạn trong tự điển đ thi.

- Tiền bản quyền

Nhạc sĩ Y Vũ than trn bo Thanh Nin: Nghe ni tiền bản quyền ca khc bn Mỹ cao lắm, m hng chục năm qua ti khng được một đồng." Đy l điểm thuộc về php l v sẽ do cc luật sư chuyn về bản quyền giải thch nhưng trong quan điểm phổ qut, tiền bản quyền thuộc về ai ty thuộc vo ai giữ bản quyền. Người viết cũng đ từng nộp bản quyền v biết cơ quan bản quyền khng dựa vo bản chp tay d cũ bao lu của ai đ để xc định bản quyền.

Việt Nam v Mỹ đều l thnh vin của Berne Convention cho nn nếu nhạc sĩ Nhật Ngn nộp bản quyền nhạc của ng sau khi định cư ở Mỹ năm 1982 v gia đnh nhạc sĩ Nhật Ngn giữ quyền thừa kế bản quyền của Ti đưa em sang sng th họ c thể kiện những ai dng nhạc phẩm vo mục đch thương mại ngay cả đ sử dụng tại Việt Nam trước đy, đang sử dụng hiện nay v cả sẽ sử dụng sau ny.

Nhạc sĩ Y Vũ c nhiều điều kiện, nhiều thời gian, nhiều cơ hội v nhiều người để gip chứng minh ng l tc giả của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng nhưng đ khng lm. Hm nay, nhạc sĩ Nhật Ngn khng cn sống để biện hộ cho anh nn d ni g nhạc sĩ Y Vũ cũng chỉ vẽ nn nhiều nhất l một nửa ci bnh m thi.

Trong lc một số người dễ tin c thể cho những bằng chứng nhạc sĩ Y Vũ đưa ra l thật nhưng những người khc thận trọng, suy nghĩ chn chắn hơn sẽ nghĩ khc. Ngay cả những khn giả vỗ tay khi nhạc sĩ Y Vũ trưng ra bản chp tay m ng viết l bản thảo trn đường về cũng c thể tự trch mnh đ vội vng v khng c g chứng minh đ l bản đầu tin của nhạc phẩm Ti đưa em sang sng.

Bản chp tay m nhạc sĩ Y Vũ đưa ra khng phải lấy từ hồ sơ lưu trữ của Bộ Thng Tin Việt Nam Cộng Ha, khng phải do gia đnh cố nhạc sĩ Y Vn cng bố, khng phải do một người thứ ba no khm ph m chỉ từ nhạc sĩ Y Vũ.

Mười hai năm trước khi qua đời, nhạc sĩ Nhật Ngn kể lại với nhạc sĩ Trường Kỳ: Ti khng bao giờ than vn cuộc đời. Ti vẫn mang tri tim của ti, mang sự yu mến cuộc đời của mnh để bước vo cuộc đời."

Lc 10 giờ sng ngy Thứ Bảy, 21 thng 1, 2012, tc giả Xun ny con khng về đ bước ra khỏi cuộc đời cũng bằng tri tim đầy yu thương như thế.

V nhạc sĩ Y Vũ khẳng định ng l tc giả duy nhất của Ti đưa em sang sng nn người viết muốn phn tch để chứng minh những g dễ cho l thật v tưởng l thật nhiều khi lại khng hẳn l thật.

Sự kiện Ti đưa em sang sng l một biến cố đng tiếc trong m nhạc Việt Nam nhưng suy cho cng cũng chẳng lm nhạc sĩ no thiệt hại hon ton. Cả hai nhạc sĩ cng với nhạc sĩ Y Vn qua nhn duyn văn ha đ gp phần tạo nn nhạc phẩm tuyệt vời ny.

Nhạc sĩ Nhật Ngn đ qua đời v nhạc sĩ Y Vũ sắp bước vo tuổi tm mươi, nn mỉm cười đn nhận nhn duyn. Ti đưa em sang sng sẽ mi mi l một phần của văn ha Việt Nam v cc thế hệ Việt Nam mai sau cũng sẽ mỉm cười knh mến v trn trọng khi nhắc đến tn hai vị.

Hy để em sang sng, thưa nhạc sĩ Y Vũ.

1/12/2017