CU CHUYỆN TỐI CAO PHP VIỆN
Vũ Linh



Từ tri qua phải: Ruth Blader Ginsburg (85, Bill Clinton đề cử), Elena Kegan(58, Obama
đề cử ), Anthony Kennedy (81, Ronald Reagan đề cử), Samuel Alito (68, George W. Bush đề cử), John Roberts (63, Chnh n, George Bush đề cử), Sonia Sotomayor (64, Obama đề cử) Clarence Thomas (70, George Herbert W. Bush (Bush cha) đề cử), Neil Gorsuch (50, Trump đề cử), Stephen Breyer (79, Bill Clinton đề cử)

Tuần qua, hai tri bom khinh kh đ bị thả xuống thủ đ Hoa Thịnh Đốn, ngay trụ sở Tối Cao Php Viện. Đảng Dn Chủ đ phất cờ bo động đỏ, ku gọi đảng vin, cử tri, v dn cấp tiến ni chung khẩn cấp di tản về Cali để trnh diệt vong, cũng như để c dịp bỏ phiếu tch Cali ra khỏi Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, để trở thnh nước mới, Cộng Ha Dn Chủ Nhn Dn X Hội Chủ Nghĩa California, dưới sự lnh đạo anh minh của b tổng thống Hillary Clinton. Cc cụ tỵ nạn chống Trump nn vo Google tm mua nh tại Texas cho sớm.

Đy l ni đa cho vui, xin qu độc giả đừng tố kẻ ny tung fake news! Sự thật l đ c hai biến cố với hậu quả cực lớn mới xẩy ra, hết sức tai hại cho phe cấp tiến.
Tri bom đầu tin l TCPV biểu quyết tổng thống c quyền ra sắc lệnh bảo vệ an ninh cho xứ Mỹ, v tri bom thứ hai l vị thẩm phn then chốt, lun lun c l phiếu quyết định giữa hai phe bảo thủ v cấp tiến đ treo ấn từ quan về đi cu. Ta coi lại hai cu chuyện.

1. TCPV V SẮC LỆNH DI DN

Trong một quyết định hết sức quan trọng m cả thế giới trng chờ, TCPV đ phn TT Trump c quyền ra sắc lệnh giới hạn di dn cũng như dn tỵ nạn từ một số quốc gia m thủ tục thanh lọc vo Mỹ khng được bảo đảm, c thể c kẽ hở cho khủng bố cuồng tn xm nhập vo Mỹ. Cng dn của 7 nước Libya, Syria, Iran, Yemen, Somalia, Venezuela v Bắc Hn bị cấm khng được vo Mỹ, du lịch hay tỵ nạn hay bất cứ l do no khc.

Ta cn nhớ TT Trump đ k sắc lệnh ny vi tuần sau khi đắc cử, nhưng ngay sau đ, bị hng loạt quan ta cấp tiến của Cali, New York, Hawaii, chặn lại, cho rằng tổng thống khng c quyền lấy những biện php an ninh bảo vệ dn Mỹ chống lại đm qu khch cuồng tn Hồi gio v như vậy l kỳ thị tn gio. Theo quan điểm nhn i khng kỳ thị ny, th để chng vo Mỹ giết dn Mỹ chứ khng thể thiếu văn minh, kỳ thị khng cho chng vo. Đng theo luật Mỹ, chưa bị kết n l chưa c tội, chng chưa giết ai nn chưa c tội, khng thể cấm chng vo Mỹ, ai xui xẻo bị chng giết sau đ th đ l tại số mạng thi.
Ln đến cấp ph n cũng vẫn bị cc quan ta cấp tiến ở cấp đ chặn lại. By giờ ln đến TCPV mới thắng v được thng qua nhờ đa số thẩm phn cho rằng tổng thống c đủ quyền hạn để bảo vệ dn chống cuồng tn xm nhập giết họ.

Phe cấp tiến nổi đin, đả kch loạn x bần. B thượng nghị sĩ DC Mazie Hirono của Hawaii ln tiếng cảnh gic Bước tới TT Trump sẽ cấm dn Canada vo Mỹ! Dn biểu Keith Ellison cho rằng thẩm phn TCPV đ nhận tiền hối lộ của Trump (suy bụng ta ra bụng người?).

Trong cuộc tranh ci về sắc lệnh của TT Trump, phe chống đối, qua giải thch của b thẩm phn Sonia Sotomayor, nhấn mạnh đồ kỳ thị chống dn Hồi gio của TT Trump qua cc h ho thời tranh cử qu r, v cc sắc lệnh chỉ l chuyện kỳ thị bằng miệng by giờ đ được thi hnh. Phe chấp thuận sắc lệnh cho rằng lời tố co của b Sotomayor đng hay sai khng phải l vấn đề, v kỳ thị hay khng l chuyện chnh sch. Vai tr của TCPV khng phải l tm cch củng cố hay sửa sai chnh sch của Hnh Php, cũng khng phải l luận tội dựa trn cc h ho v khẩu hiệu khi tranh cử, m l bảo đảm sự tn trọng luật php theo đng những quy định của Hiến Php. Đy l ni chuyện luật php chứ khng phải l chuyện chnh trị hay chnh sch.

Theo cc thẩm phn bảo thủ, việc k cc sắc lệnh đ hon ton nằm trong quyền hạn của tổng thống l người đứng đầu Hnh Php, trực tiếp chịu trch nhiệm bảo vệ an ninh cho xứ ny. Họ cũng cho biết l Hnh Php đ đưa ra đầy đủ bằng chứng c tnh thuyết phục về nhu cầu thi hnh sắc lệnh để bảo đảm an ninh quốc gia, khng lin quan g đến bất cứ tn gio hay chủng tộc no. Họ cũng dẫn chứng sắc lệnh khng mang nghĩa kỳ thị Hồi gio khi tổng cộng dn Hồi gio của những xứ bị cấm chỉ c chưa tới 8% dn Hồi trn cả thế giới. Những quốc gia Hồi lớn trn thế giới như Ả Rập Saud, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Bangladesh, M Lai, v Indonesia, v cả chục nước Hồi khc, đều khng bị cấm g.

Tiu chuẩn cấm l việc kiểm sot dn, v những xứ bị cấm l những xứ đang đại loạn chẳng c kiểm sot, thanh lọc dn được như vi xứ Trung Đng, hay những xứ thề sống chết với Mỹ như Iran v Bắc Hn. Venezuela l trường hợp đặc biệt: v khủng hoảng kinh tế trầm trọng do chnh sch kinh tế theo m thức CS, cả triệu dn đang tm cch trốn khỏi xứ trong khi hệ thống chnh quyền đang xụp đổ mau lẹ, khng thể kiểm tra l lịch những dn muốn đi Mỹ được nữa.

Phn quyết của TCPV được lấy với 5 phiếu của cc thẩm phn bảo thủ v sự chống đối của 4 thẩm phn cấp tiến do cc TT Clinton v Obama bổ nhiệm. Khng phải l bốn vị chống đ sai hay khng hiểu luật, m chỉ l vấn đề khc biệt quan điểm về vai tr của TCPV ni ring v ngnh Tư Php ni chung.

Trn căn bản, sự phn biệt bảo thủ v cấp tiến trong ngnh Tư Php, nhất l ở cấp Tối Cao Php Viện khng giống như trong chnh trị bnh thường. Ở đy, bảo thủ, Mỹ gọi l originalist, c nghĩa l tuyệt đối tun theo cu văn cũng như định nguyn thủy của cc Cha Gi Khai Quốc khi họ viết Hiến Php, trong khi phe cấp tiến chủ trương uyển chuyển, thay đổi cch diễn giải Hiến Php theo xu hướng thời đại.

Thng điệp của TCPV cho cc quan ta rất r: xin vui lng thi hnh triệt để Hiến Php v luật hiện hnh, đừng cương ẩu theo phải đạo chnh trị! Thng điệp cho cc cụ tỵ nạn: cc cụ khng biết g về luật Mỹ th khng nn bn sảng chửi Trump ngu dốt khng biết luật.
Trong vụ lộn xộn cch ly trẻ em, TT Trump dựa trn việc triệt để thi hnh luật, tức l n lệ đ c từ thời TT Clinton, trong khi phe cấp tiến cho rằng luật đ khng hợp thời, thậm ch c hơi hm v nhn đạo nn việc thi hnh phải chm chế, du di bớt thay v p dụng zero tolerance.

Trn căn bản, khc biệt bảo thủ - cấp tiến dưới khi cạnh ny l một vấn đề rất nghim trọng, với hậu quả rất lớn trong chnh trị cũng như x hội Mỹ.

Ci đng tiếc l thay v c những thảo luận nghim chỉnh để tm đồng thuận th cả hai bn trong thời gian qua đ tung hỏa m, tin phịa, tin p mở, đnh nhau ti bụi khiến thin hạ hon ton bị tu hỏa nhập ma ly, chẳng cn biết l lẽ hay thật giả g nữa. Ai cũng sẵn sng tung fake news v tnh phe phi m qung. Tiu biểu cho thi độ phe phi m qung l một bi viết gần đy của một cụ tỵ nạn.

Cụ ny trong truyền thống thng ngn mắt nhắm mắt mở theo TTDC, viết bi m tả hng đon những b mẹ di dn cng khai đến bin giới xin tỵ nạn, khng băng đo lội sng, ln lậu g hết, trn ngập hy vọng vo nước Mỹ, để rồi bất ngờ thấy con mnh bị giựt khỏi tay đem đi trại tập trung. Sau đ, mẹ th bị ra ta, đi t, v con nhỏ th bị nhốt trong trại tập trung. Đọc m muốn khc.

Đy l bằng chứng cụ thể nhất l bệnh fake news đ ly qua cộng đồng tỵ nạn. Cc cụ muốn vẽ g th vẽ, m bất cứ ci g cc cụ vẽ ra th đều được khẳng định l sự thật. Vấn đề l ci m cc cụ vẽ ra khng phải sự thật.

Đy l sự thật. Những gia đnh cng khai đi đến bin giới, chnh thức lm đơn xi tỵ nạn asylum petition- đều được cho ở trong cc trại tạm tr, khng phải trại giam, khng bị ra ta kết n hay bị t g hết m chỉ chờ ta cứu xt đơn xin tỵ nạn thi. Được chấp nhận th cả gia đnh được cho vo sống ở Mỹ, yn ổn, nhận được gip đỡ v trợ cấp cần thiết trong những ngy đầu. Khng được th sẽ bị trục xuất cng với cả gia đnh. Trong khi chờ đợi, họ sống trong trại tạm cư cng với gia đnh, khng c đứa con hay chồng hay vợ no bị cch ly, ko ra khỏi tay ai hết. Trường hợp cch ly m TTDC v cụ thng ngn la hoảng chỉ p dụng với di dn lậu, bị bắt tại trận, bị nhốt chờ quyết định của ta.

Khng c bố mẹ di dn no bị n t g hết. Chỉ trong trường hợp bố mẹ l bố mẹ giả, l dn bun người chuyn nghiệp th mới bị t, cn nếu l bố mẹ thật th chỉ bị trục xuất l cng.

Ci hnh c b m bo TIME tung ln trang bi cho thấy r. Hai mẹ con trả tiền cho mi giới chở họ đến bin giới, xin tỵ nạn một cch hợp php, chỉ bị yu cầu đặt đứa b xuống, xt người, rồi cho bế con ln lại, đi xe về trại tạm cư. C anh phng vin TIME chứng kiến, chụp hnh, nhưng anh ny gian tr, phụ đề l mẹ con bị cch ly, ln hai xe khc nhau đi về hai trại. Sau đ, bị li ra l ni lo, TIME cải chnh: hai mẹ con khng hề bị cch ly g hết, đi chung xe về một trại. Ci mnh của TTDC l đăng fake news, xong rồi sửa sai, cũng khng khc g cố tnh thổi cơm kh, c xin lỗi th cơm cũng đ kh rồi.
Chưa hết, cụ tỵ nạn đ cũng nhn nhận l luật cch ly đ c từ lu rồi, nhưng cc TT Clinton, Bush, v Obama đều khng thi hnh v họ đều khng muốn ngoan cố như tướng cướp Từ Hải. Ni cch khc, Trump thi hnh luật nn đ thnh tướng cướp. Xin lỗi, khng biết c phải kẻ ny gi nua, qu lẩm cẩm nn khng biết by giờ, theo nhn sinh quan cấp tiến văn minh tiến bộ của cụ thng ngn, tun thủ luật l cch cư xử của tướng cướp! Phải uyển chuyển, khng thi hnh luật như cc tổng thống Clinton, Bush v Obama th mới l những người lương thiện, gương sng xứng đng lnh đạo dn. Thế giới hnh như đang chổng bốn v ln trời!

Một lời khuyn cc cụ tỵ nạn: thứ nhất, cc cụ nn tm hiểu vấn đề cho kỹ trước khi viết lung tung trong cơn say thuốc lo; thứ hai, nếu tm hiểu rồi, th nhớ viết theo đng sự thật, đừng v đầu c phe phi m bp mo sự thật. Đừng nhắm mắt dịch CNN. Cc cụ nn cẩn thận hơn để bảo vệ tn tuổi của chnh mnh cũng như c cơ hội chỉ trch Trump một cch chnh đng, được nhiều người tin hơn.

Qua vụ tranh ci về cch ly trẻ con, ta cũng thấy r ngnh Tư Php của Mỹ hnh như đang gặp khủng hoảng lớn trong việc chấp hnh luật lệ, khi việc chấp hnh nghim chỉnh bị coi l v nhn đạo, m thin hạ lại đi phải c sự chm chế, du di. Du di đến mức no, ai quyết định?

Ngay sau khi k sắc lệnh ngưng thi hnh n lệ khng được nhốt trẻ em trn 20 ngy, TT Trump đ nộp đơn xin một ta Cali thu hồi ci n lệ đ, hay t ra, cũng cho ngưng p dụng n. Thật ra, đ khng phải l n lệ m chỉ l một thỏa thuận giữa ta n v chnh quyền Clinton. Nhưng thỏa thuận đ đ được một quan ta, b Dolly Gee, xc nhận lại như một n lệ.

Năm 2015, chnh quyền Obama cũng gặp kh khăn tương tự như TT Trump by giờ (nhưng qu độc giả khng ai hay biết g v khi đ, TTDC gip TT Obama m nhẹm những rắc rối về di dn, chứ khng đo bới ầm ĩ như với Trump by giờ). TT Obama xin tạm ngưng thi hnh n lệ, nhưng b Gee chẳng những đ bc, m cn ra lệnh TT Obama phải tuyệt đối tun thủ n lệ đ, phải thả ngay lập tức những trẻ em đ bị tạm giữ qu 20 ngy, v nếu cần, phải thả lun bố mẹ chng theo. TT Obama chấp hnh một phần, tức l thả một phần, nhưng vẫn cch ly một số. ng Jeh Johnson, cựu bộ trưởng An Ninh Lnh Thổ của TT Obama mới đy đ xc nhận chnh quyền Obama cũng c cch ly trẻ con y như TT Trump v đ l chuyện cần thiết phải lm (xin xem chi tiết trong bi bo trn trang Bo Mỹ). By giờ th qu độc giả đ hiểu tại sao TT Obama im re trong vụ khủng hoảng cch ly hiện nay, v chnh ng cũng đ từng ra lệnh cch ly.

TT Trump đệ đơn xin thu hồi hay hon thi hnh n lệ 1997, v quan ta thụ l lại chnh l b Dolly Gee ny, dn Mỹ gốc Tầu do TT Obama bổ nhiệm. B Gee c nhiều hy vọng sẽ xc nhận lại quyết định trước đy của b, nghĩa l cho TT Trump được giữ trẻ con được tới 20 ngy, nhưng sau đ phải cch ly hay nếu cần thả lun cả bố mẹ chng.

C nhiều triển vọng TT Trump sẽ khng chịu thả hết, sẽ thi hnh luật cch ly, trở về tnh trạng loạn x ngầu của mấy tuần qua. Nhưng với khc biệt lớn: by giờ TT Trump sẽ c thể đưa quyết định của b Gee ra lm mộc đỡ đạn. TTDC khng cn tố gic TT Trump chế luật mới được nữa.

Cũng c thể TT Trump sẽ khng chấp nhận phn quyết của b Gee, m sẽ tiếp tục khng co, c thể ln tới Tối Cao Php Viện lun. Nếu ln tới TCPV, dựa trn phn quyết về sắc lệnh di dn của TT Trump, c triển vọng TT Trump sẽ lại thắng nữa thi, tức l TCPV phn tổng thống c quyền thi hnh luật trong khi chờ đợi quốc hội ra luật về di dn.

Trong vụ khủng hoảng cch ly hiện nay, kiến của quần chng mang nhiều nghĩa. Theo CBS (khng phải Fox News đu nh), con số dn Mỹ ủng hộ việc xy bức tường bất ngờ tăng vọt ln 51%, v hai phần ba (63%) đồng phải nhốt hay trục xuất di dn lậu. Đặc biệt hơn, 84% dn Mỹ ủng hộ việc khai bo dn ở lậu với cảnh st theo khảo st của Mark Penn, cựu chuyn gia thăm d của b Hillary. Giải php được hậu thuẫn nhất: khng cch ly m trục xuất nguyn cả gia đnh ngay. Đ chnh l ly do tại sao TT Trump h ho việc trục xuất di dn lậu ngay tại bin giới m khng cần đưa ra ta g hết.

Thăm d mới nhất của Washington Times cho biết đa số dn Mỹ cho rằng chuyện cch ly khng phải lỗi của chnh quyền Trump v sẽ chẳng ảnh hưởng g đến bầu cử quốc hội tới. Điểm đng ni l 57% dn độc lập khng đảng phi coi những ồn o về chuyện cch ly như chẳng c ảnh hưởng g đến l phiếu của họ. Mất cng TTDC khua ching trống v ch.
Ni chung, dn Mỹ khng c thiện cảm với di dn lậu. Trong mấy ngy qua, đ c nhiều bi bo cảnh gic đảng DC đ chọn lầm ngựa khi coi việc đnh Trump trong vấn đề di dn lậu sẽ gip họ, tri lại, c thể bị phản ứng ngược trong kỳ bầu quốc hội cuốn năm nay.

2. TP KENNEDY NGHỈ HƯU

Tin chấn động v c hậu quả lớn v lu di hơn l thẩm phn Anthony Kennedy, 81 tuổi, về hưu cuối thng 7 ny.

Đy khng phải l một tin bất ngờ v ng ny đ đnh tiếng từ lu rồi, nhưng sự ra đi của ng đang khiến khối cấp tiến chong vng. ng Kennedy do TT Reagan bổ nhiệm, c khuynh hướng thin về bảo thủ, nhưng cũng rất nhiều lần biểu quyết theo cấp tiến, do đ đ l vị thẩm phn với l phiếu quyết định, trong khi TCPV c 4 vị thẩm phn bảo thủ kin tr v 4 vị cấp tiến kin tr khng km.

TT Trump sẽ c dịp bổ nhiệm một thẩm phn bảo thủ chắc nịch như TP Neil Gorsuch, v TCPV sẽ nghing hẳn về khối bảo thủ.

Trước đy, việc bổ nhiệm thẩm phn TCPV rất kh khăn, cần tối thiểu 60 phiếu tại Thượng Viện, một việc kh hơn ln cung trăng trong thời buổi phn ho chnh trị trầm trọng hiện nay. Nhưng by giờ th trở thnh rất dễ, chỉ cần 51 phiếu, l con số m CH đang c. Dễ như vậy, chnh l nhờ cựu lnh tụ DC tại Thượng Viện, ng Harry Reid v đảng DC qu tự kiu, cho rằng DC sẽ nắm quyền vĩnh viễn, nn thng qua ci luật ph duyệt nhn sự khng phải vượt qua thủ tục cu giờ filibuster.

Nhờ sự dễ di đ m phe cấp tiến bị gậy ng đập lưng ng, đang hoảng hốt trước viễn tượng TT Trump sẽ c dịp bổ nhiệm thm một hay hai thẩm phn nữa vo TCPV, ngoi ng Gorsuch v một vị khc để thay thế ng Kennedy, khiến cn cn c thể nghing qua 6-3 hay 7-2 lun, trong khi DC chỉ c thể ngồi nhn v khc. B Ginsburg đ 85 tuổi, đi khng muốn vững, họp lu th ngủ gật, trong khi b Sotomayor bị tiểu đường kh nặng, đ phải vo nh thương khẩn cấp mấy lần, rồi ng Breyer cũng đ 80 rồi. Ci đng lo nữa l những thẩm phn do TT Trump bổ nhiệm đều trong lứa tuổi ngũ tuần, tức l c thể ngồi trong TCPV hai ba chục năm dễ dng.

TT Trump cho biết sẽ thng bo tn người ng bổ nhiệm ngy 9 thng 7 tới. của phe DC muốn tr hon qua sau bầu cử v hy vọng DC sẽ chiếm đa số tại Thượng Viện v sẽ chặn được việc bổ nhiệm thẩm phn qu bảo thủ.

CH hiện nay chỉ nắm c đa số đng một phiếu tại Thượng Viện. TNS McCain đang bệnh nặng sẽ khng c mặt, tức l hai bn ngang ngửa, chỉ cần một nghị sĩ CH chuyển hướng l TT Trump sẽ thất bại. M muốn c sự đồng thuận của ton thể 50 nghị sĩ CH th thật kh hơn... ni chuyện với Bắc Hn.

B lại, cũng chỉ cần hai ba nghị sĩ DC ủng hộ l TT Trump thnh cng, như trường hợp ng Gorsuch đ c 3 nghị sĩ DC ủng hộ.

Phản ứng của TTDC về sự từ nhiệm của TP Kennedy? B Jill Abramson cựu chủ bt của New York Times h ho chng ta phải chống tất cả những ai được TT Trump đề cử. Phản ảnh r hơn hết thi độ của TTDC: chống, chống v chống, bất kể chuyện g. ng Trump chưa đề cử ai, khng cần biết l người như thế no, đ chống rồi.

Cuộc chiến ny sẽ rất gay go.