Trịnh Cng Sơn ; Thuở hn vi ,qua lời kể lại cuả 1 bạn học khi ở Trường Sư Phạm Qui Nhơn v lm nh gio tại Bảo Lộc

Về Một Quảng Đời Của Trịnh Cng Sơn

Hai năm tại trường Sư phạm Quy Nhơn 1962-1964
Ti học chung một kha Sư phạm với Trịnh Cng Sơn, kha I, ngy 22- 4-1962 kha đầu tin mở ra ở Quy Nhơn. Tn gọi l kha Thường Xuyn 2 năm. Tiu chuẩn thi vo t nhất phải c T Ti I. Tuy nhin, kha ấy đa số th sinh đều đ c T Ti II, một số đ c một hoặc hai chứng chỉ Đại học. Trong số 300 gio sinh được chấm đậu đa phần đều l người Huế, chiếm khoảng 60 phần trăm, 40 phần trăm cn lại rải rc cc tỉnh Bnh Định, Ph Yn, Nha Trang ln tận cc tỉnh cao nguyn như Đ Lạt, Lm Đồng, Pleiku, KonTum...
Đa số chng ti lc ấy đều l con nh ngho, hoặc học hnh dở dang hoặc khng đủ khả năng ti chnh vo Si Gn hoặc ra Huế để vo Đại học. Cho nn cố thi vo Sư phạm để chắc chắn trong hai năm sẽ c cng ăn việc lm nui bản thn v gip gia đnh. Nhắc lại ở đy, lc ấy, Bộ Gio Dục v Bộ Y Tế rất thiếu nhn vin. Kha no vừa đo tạo xong l được bổ nhiệm liền, lương lại tương đối cao. Trong khi những ngnh khc như Cng chnh,Nng Lm Sc tốt nghiệp ra trường, nằm nh nhiều năm vẫn chưa được tuyển dụng.
Trịnh cng Sơn theo ban Php văn, ti theo ban Anh văn. Những ngy mưa gi ủ ,khng đi ra ngoi được v đất nho, chng ti nằm khoo ở nh, Sơn kể cho ti nghe về cuộc đời Sơn, nhiều chuyện vui buồn lẫn lộn. Chuyện gia đnh Sơn l một trong những chuyện buồn. Cha mất sớm, gia đnh khnh kiệt, m Sơn phải chật vật lắm mới nui nổi bầy con. Sơn phải bỏ học, về lại Huế, phụ gip mẹ. Sư phạm Quy Nhơn l con đường ngắn nhất c thể gip Sơn đạt được nguyện ny. Đơn giản vậy thi!

Hiệu trưởng trường l thầy Đinh thnh Chương. Trường Sư Phạm v trường Kỹ Thuật Quy Nhơn được ngn sch Mỹ ti trợ xy cất rất qui m v tn kỳ, tọa lạc tại Khu Su, st bờ biển, khoảng giữa đường từ phố Quy Nhơn đến Ghềnh Rng, nơi thi sĩ Hn Mặc Tử an nghỉ ngn thu. Đến một cht nữa l Quy Ha, Trại Ci, ở đ c nhiều b Xơ tận tụy một đời chăm sc cho bệnh nhn mắc phải chứng nan y, bệnh phong ci. Lc bấy giờ, thnh phố Quy Nhơn hy cn tiu điều, xơ xc. Ngay con đường chnh Gia Long chạy từ Ni Một (ga xe lửa ) đến bến Cảng hy cn nhiều ngi nh đổ nt, vi vữa hoang tn trong chiến tranh chưa c ai dọn dẹp. Đường L Lợi chạy từ trung tm phố thẳng ra biển cn rất nhiều nh tranh, vch l. Gợi lại một vi cảnh cũ để cho thấy chnh phủ lc ấy c dụng khi cho xy hai ngi trường đại qui m, đem về đy hơn một ngn gio sinh v học sinh kỹ thuật mỗi năm l để vực dậy nền kinh tế ở đy.
Để giới thiệu v quảng b rộng ri cho nhiều nơi biết tiếng về trường Sư Phạm, Ban Gim Đốc trường cho thnh lập Ban văn nghệ, sẽ trnh diễn một chương trnh độc đo chưa từng c ở Quy Nhơn từ trước đến giờ. Trịnh Cng Sơn được bầu lm trưởng ban chịu trch nhiệm tổng qut, Thanh Hải ph ban thứ nhất chịu trch nhiệm về nhạc, V văn Phng ph ban thứ hai chịu trch nhiệm một vở kịch thơ nhan đề Tiếng cười Bao Tự. Ti được chọn phụ trch phần thổi so đệm thơ trong suốt vở kịch di hơn 45 pht. Trong dịp ny ti mới biết v quen Trịnh Cng Sơn. Buổi trnh diễn được dự tr đng vo ngy Song Thất năm đ (7/7/1962) chứ khng phải đợi đến ngy mn kha như Đinh Cường ni.
Trong thời gian ny,Trịnh Cng Sơn sng tc trường ca " Tiếng ht D Trng" hay gọi ngắn hơn l "D Trng ca" lm tiết mục mở mn m cũng l tiết mục đặc sắc nhất, cng phu nhất. Nhạc trưởng Trịnh Cng Sơn với ban hợp xướng do anh tuyển chọn gần 50 người, khổ cng trong ba thng trời tập luyện đ thnh cng tuyệt vời trước sự ngac nhin đầy thch th của quan khch v khn giả. Ti khng ở trong ban hợp xướng đ nn khng thuộc bi ny chỉ nhớ lm bm cu được, cu mất xin ghi ra đy:

Tiếng Ht D Trng
D trng...D trng... D trng...
D trng xe ct biển Đng, D trng xe ct hoi cng.
Trng dương ơi...Trng dương ơi vỗ sng vo bờ ...
...Thi cn g nữa đu, cn g nữa đu...Đời ln cơn đau...
Xun , Hạ, Thu, Đng bốn ma lm rt mướt...
Ti gọi tn ti giữa nước non ngn...

Cũng trong thời gian học Sư phạm, anh cn sng tc những nhạc phẩm khc như Biển nhớ, Nhn những ma thu đi, Nắng Thủy tinh v một số nhạc thiếu nhi cho chng ti sử dụng đi thực tập, dạy cc em nhỏ. Những bản nhạc ngắn, dễ ht, dễ nhớ như ng Tin vui, ng mặt trời.
Ti xin ghi lại một bi tượng trưng:

ng Tin vui.
ng Tin vui,ng c ci ru di.
Đm ng về nằm yn trn đỉnh my.
Hm em ln ng chợt đi đu vắng!
Lc em về,em buồn đến ngẩn ngơ.
ng Tin vui ng c ci căn nh,
trn ngọn đồi hằng đm ng gh qua.
Hm em ln ng chợt đi đu vắng!
Lc em về em buồn đến ngẩn ngơ.

Xin nhắc lại ở đy, Quy nhơn lc ấy cn ngho lắm. Cả thnh phố c mỗi một qun kem duy nhất, vừa bn kem, vừa bn c ph thuốc l, bia, tr. Đ l qun Phi Điệp, nằm trn đường Phan Bội Chu, đối diện với hội trường Quy Nhơn, nơi đ trnh diễn văn nghệ. Mỗi buổi chiều hoặc tối, anh chị em no c tiền th vo qun ku một bnh tr ngồi với nhau nhm nhi nghe nhạc. Kh một cht nữa th ku chai bia với một t b vin gn, ngầu pn của ng ba tu đậu ci xe phở trước cửa qun. Thế l sang lắm rồi. Cn những anh chị no "b xu" th ra biển ngồi ngắm trăng sung. Biển Quy Nhơn l biển bn nn ct ở đ mu vng xỉn trng dơ dy,khng trắng như biển Nha Trang. Dọc theo bi biển l một hng dương, chạy di đến bệnh viện Nguyễn Huệ l xm chi. Tuyệt nhin khng c một lều qun hay kiosque no bn c ph, bia rượu g cả. Trịnh Cng Sơn v Tn Nữ Bch Kh c hẹn h ra đ với ng Đinh Cường th cũng chỉ để ngắm trăng vng vỡ vụn trn sng biển m thi.

BA NĂM TẠI BLAO, tức BẢO LỘC

Sau hai năm, mn kha, chng ti tốt nghiệp ra trường. Ti v Trịnh Cng Sơn cng bốn gio sinh khc l Nguyễn thị Ngọc Trinh (Huế), Nguyễn văn Sang, Trương khắc Nhượng, Đỗ thị Nghiễn (Nha Trang) cng được bổ nhiệm chung một Sự vụ lệnh đo nhậm nhiệm sở Ty Tiểu Học Lm Đồng. Sự vụ lệnh mang số 961-GD/NV/38/SVL tạm thời tuyển bổ do ng Nguyễn hữu Quyến, Xử l thường vụ Hiệu Trưởng Trường Sư Phạm Quy Nhơn k ngy 4/8/1964.

Sau hai năm tập sự chng ti được điều chỉnh tuyển dụng bằng Nghị định mang số 596-GD/NV/BC/QĐ do XLTV Đổng l Văn Phng, Phụ t chuyn mn Phạm văn Thuật k ngy 6/5/1966. Đến năm1967, chng ti mới được chnh thức bổ dụng bằng Nghị định mang số 687/GD/NV/3BC/NĐ kể từ ngy 1/9/1966 do T.ỤN Ủy Vin Gio Dục Đổng l văn phng Huỳnh ngọc Anh k ngy 7/4/1967. Với chỉ số lương 320 cộng thm phụ cấp đắc đỏ vng cao lc bấy giờ,chng ti lĩnh được 5200 đồng, tương đương 2 lượng rưỡi vng Kim Thnh. Vật gi lại rất rẻ. Tiền ăn, ở mỗi thng chỉ hết 600 đồng. Chai bia con cọp 3 đồng. Một dĩa thịt b lc lắc 4 người ăn gi 7 đồng. T phở 3 đồng, c ph loại ngon 1 đồng. Cơm bữa với ba mn 6 đồng. Thời gian từ 64-67 chng ti sống sung sướng, tiu pha rộng ri m vẫn cn rủng rỉnh.
Ti từ Nha Trang ln theo đường Nha Trang - Đ Lạt - Bảo Lộc. Trịnh Cng Sơn từ Huế bay vo Si Gn, rồi từ Si Gn đi xe đ ln Bảo Lộc. Khng hẹn m gặp lại nhau trn bến xe vắng vẻ, thưa thớt bng người. Blao - Bảo Lộc l đy sao? Một phố quận vo chiều thứ su sao m vắng lặng, buồn hiu hắt. Trời lại mưa lm rm, lnh lạnh. Hai chng ti, mỗi người một va li quần o nhẹ tnh. Lang thang tm người hỏi thăm đường đến Ty Tiểu Học Lm Đồng. Lc bấy giờ, Thị x Đ Lạt biệt lập với tỉnh Lm Đồng. Tỉnh Lm Đồng chỉ c vỏn vẹn hai quận: Blao (Bảo Lộc) v Djiring (Di Linh). Trước năm 1960, Ta hnh chnh Tỉnh đặt ở Di Linh. Sau dời về Bảo Lộc mới mấy năm khi chng ti đến, nn trng n như một thị trấn nhỏ vừa mới bắt đầu tạo dựng. Chng ti tm được đến Ty th trời đ sụp tối mặc d chưa tới 6 giờ. Sương m bốc ln từ mặt đất, bay l đ dưới chn. Ty chỉ cch bến xe non nửa cy số. May mắn, lc ấy bc lao cng đang kha cửa chuẩn bị ra về. Khi biết chng ti l gio vin mới đổi đến, bc n cần mời về ở tạm tại nh bc qua đm.
Đm đ chng ti trải chiếu, chăn dưới thềm nh, năm người bạn trẻ, trừ anh Lng nằm trn giường, tuổi chỉ từ hai bốn đến hai su,cng nhau trao đổi những cu chuyện qu hương đi dần từ Si Gn ra đến Huế rồi thiếp vo giấc ngủ. Lc bừng thức dậy l đ 9 giờ sng.
Đến sng thứ hai, trnh diện tại Ty để chờ bổ nhiệm, chng ti gặp hầu hết cc bạn khc từ cc nơi cũng đ đến từ ngy thứ bảy, chủ nhật. Sư phạm Quy Nhơn đủ mặt: Nguyễn thị Ngọc Trinh, Đỗ thị Nghiễn, Trương khắc Nhượng. Sư phạm Si Gn: Nguyễn hảo Tm, Nguyễn văn Ba, Nguyễn văn Tm, Trần văn Nghị. Nữ c cc c Nguyệt, Chu, Hải. Sư phạm Long An chỉ c một ngoe l Ng thanh Bạch. Ty trưởng đương thời l ng Trương cảnh Ngn sắp về hưu. Ti, Trương khắc Nhượng, Đỗ thị Nghiễn v Nguyễn hảo Tm được bổ về trường Tiểu học Tn Bi, cch Bảo Lộc 5km. Nguyễn thị Ngọc Trinh bổ về trường Nữ Bảo Lộc ngay trung tm phố. Nguyễn văn Ba ở tại Ty phụ t kế ton. Ring Trịnh Cng Sơn được biệt nhn hơn, bổ về một trường Sơ cấp Thượng, ở st nch Ty chừng non cy số, với chức Trưởng Gio. Nhắc lại ở đy, theo qui chế của Bộ Gio Dục, một trường chỉ c bốn lớp trở xuống gọi l truờng Sơ cấp. Người đứng đầu gọi l Trưởng Gio, khng c phụ cấp chức vụ 200 $, nhưng vẫn phải đứng lớp. Trường từ năm lớp trở ln l trường Tiểu học. Đứng đầu l Hiệu trưởng. Trường dưới chn lớp vẫn phải phụ trch một lớp, c lnh phụ cấp chức vụ. Từ 10 lớp trở ln, Hiệu trưởng được miễn dạy. Ngạch chng ti l Gio học bổ tc tập sự. Chỉ số lương 320, do ngn sch Bộ Gio dục đi thọ như đ ni ở trn. Sau khi phn bổ xong, chng ti được Ty cho php một tuần ở nh để lo thu xếp nơi ăn chốn ở. Thứ hai tuần tới sẽ trnh diện nhiệm sở mới. Khi về đến nh, chng ti b lăn ra cười với ci chức Trưởng Gio của Sơn. V lần đầu mới được nghe ci chức ny, ai cũng lin tưởng tới cc chức Trưởng lo hay Gio chủ trong Ma gio của tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung.

Mấy ngy thong thả, chng ti đi dạo khắp nơi đểạ tm nh trọ nhưng khng nơi no vừa . Nhất l nh vệ sinh th khiếp qu. C ai đ mch chng ti, ở về pha Ty cng chnh c ngi biệt thự vừa xy xong, chủ nh ngỏ muốn cho thu, nhưng hơi đắt. Ti v Sơn đến ngay. Nh rất đẹp, tọa lạc trn một khu quang đng, thong tầm nhn. Chủ nh l một người đn b trạc ba mươi, người mảnh dẻ, hiện l trưởng phng kế ton của Ty cng chnh Lm Đồng. Sau khi ni chuyện dăm pht chng ti bằng lng thu ton bộ căn nh, trừ cho b v đứa con gi một phng để ở, với gi 1200 đồng một thng. Trn đường về nh Sơn lẩm bẩm: Đn b m tn l Phi, lại lt thị. Thị Phi...Thị Phi !". Sơn tủm tỉm cười một mnh. Ti biết Sơn đang nghĩ về b chủ nh, trẻ, sống một mnh.
Chng ti rủ thm hai người bạn nữa để chia phng, bớt tiền. Anh Nguyễn hảo Tm v Nguyễn văn Ba đến xem nh v đồng ngay. Ti v Sơn c cng tm nh nn được ưu tin ở căn phng trước, c cửa sổ quay ra mặt đường. Tm v Ba căn phng kế. B chủ cng đứa con gi ở phng trong cng. Những ngy chng ti sống trong ngi "biệt thự" của b Trần thị Phi thật l vui nhộn. Cũng chnh trong căn phng c khun cửa sổ ng ra con đường đất đỏ trước mặt của căn nh ny, Trịnh Cng Sơn đ sng tc cc nhạc phẩm: Chiều một mnh qua phố, Lời buồn thnh, Vết lăn trầm v Ca khc da vng.

Ngy lnh lương đầu đời
Mới ngy no vừa trnh diện để nhận nhiệm sở, thong ci đ đến cuối thng lnh lương. Ngy lnh lương đầu tin,chng ti ai nấy đều ho hức đến Ty thật sớm để k tn vo sổ lương, lnh một mn tiền lớn do chnh tay mnh lm ra, mn tiền m từ xưa tới nay c nhn ti chưa hề cầm được trong tay. Hai năm trọ học ở Quy Nhơn, cha mẹ ti phải kh nhọc lắm mới dnh dụm được 600$ hằng thng để gửi cho ti chi tiu. C thng chậm tới ngy thứ mười m ti vẫn khng dm viết thư dục, v ti hiểu r hon cảnh của ti: con nh ngho.
Lnh lương xong, ra khỏi cửa, Sơn sải chn đi thật lẹ. Sơn vốn cao, chn di. Ti thấp, chỉ tới tai Sơn, chn ngắn, nn phải nhảy ba bước một, mới bắt kịp. Vừa thở, vừa ku Sơn đợi. Sơn khng đp cứ cắm đầu đi thẳng. Vừa vo phng, Sơn kha ngay cửa lại. Ti ngạc nhin coi anh chng lm ci tr g đy. Sơn để nguyn quần o, giầy vớ nằm vật ngửa ra đi văng, tay rt trong ti quần ra ci phong b tiền lương lc ny, x phong b, nắm hết nắm tiền 5200$ gồm giấy 5$, 10$, 50$ tung ln trn trần nh. Giấy bạc mới tinh, pht ngn vin Thnh vừa lnh từ kho bạc ra, rơi lả tả xuống người Sơn, rơi xuống đi văng. Sơn hốt ln, tung trở lại. Sơn cười sằng sặc. Sơn cười ha hả. Tiếng cười nghe l lạ. N pha lẫn niềm vui v nỗi phẫn hận. Rồi Sơn chửi thề: " Đ mạ mi ! Đ mạ mi ! Tiền! Tiền!". Đ l lần đầu tin ti nghe Sơn chửi thề. V cũng l lần duy nhất suốt ba năm sống chung với nhau. Ti để mặc Sơn tự do trong những giy pht ấy. Ti khng muốn xen vo để quấy rầy Sơn đang đắm chm trong thế giới ring tư của mnh. Ti yn lặng đếm số tiền của mnh một cch chậm rải. Từng tờ, từng tờ. Ti để mười ngn tay ti cảm nhận đầy đủ ci cảm gic sung sướng đang rung ln từng chập với tiếng ku sột soạt của những tờ bạc mới chạm vo nhau. Ci m thanh sao m dễ thương thế. Ci mi giấy bạc mới sao m thơm thế! Đầu ti pht họa mau lẹ một kế hoạch. Hy trch ra 3000$, ra bưu điện mua ngay một ci măng-đa gửi về cho M. Chắc M mừng v vui lắm khi nhận được số tiền ny do thằng con gửi về. Thằng con do một tay b nui nấng chắt chiu, dnh dụm từng đồng của gnh hng đ nặng trn vai b hằng ngy, để ngy hm nay b sung sướng v hnh diện m thầm khng dm thổ lộ cng ai. Con b đ thnh ng gio!
Chiều hm đ chng ti khng ăn cơm nh. Phải tự khao một chầu linh đnh mới được. Tại nh hng Ngọc Hương (by giờ ng b chủ quen mặt chng ti qu rồi) c mặt đng đủ những ng gio trẻ vừa mới c được thnh tch: một thng cng vụ. Đm đ chng ti tưng bừng ăn uống, cười ni hả h. Ra về lc chn giờ,điện cp. B vai nhau đi khệnh khạng, xin xẹo giữa phố vắng dy đặc sương m. Đến cuối dốc cầu, xếp hng ngang, vạch quần,vừa đi vừa t, vẽ thnh rồng, rắn loang lổ trn mặt đường nhựa. i! một thời tuổi trẻ v tư, hồn nhin.
Một thầy, một c, một ch ci
Ti khng hnh dung được lc ng Cao B Qut lm Gio thụ ở Quốc Oai ci cảnh n ra lm sao m ng tả on bằng những cu th thảm:
Một thầy, một c, một ch ci. Học tr dăm đứa, nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi.

Nhưng ci cảnh ng Trưởng gio Trịnh Cng Sơn ngồi dạy học ở ngi trường Sơ cấp Thượng th thật l vừa bi vừa hi. Mỗi buổi sng, ci hoạt cảnh ng đi dạy đ l buồn cười rồi. Ti v Sơn c điểm giống nhau l khng bao giờ đeo đồng hồ. Ti dạy buổi chiều nn tha hồ nằm nướng trn giường. Sơn phải dậy sớm lc bảy giờ để đến trường. Những ngy c mặt trời th nhn bng nắng m đi. Những ngy sương m hay mưa dầm th lắng nghe tiếng kn lnh cho cờ ở một đồn lnh no đ rất xa vọng lại văng vẳng. Te te...T t te...T t te... Sơn xỏ vội chiếc o ka ki mu vng cụt tay (chiếc o ny ti thấy mặc từ lc cn ở trường Sư phạm), đi giầy ba-ta mu nu, nch tri kẹp cuốn vở soạn bi cuộn trn, miệng ngậm ống vố, chn si bương b đến trường. Trường khng xa lắm, non nửa cy số, Sơn lội bộ hằng ngy, trn con đường đất đỏ, cng lc cng ln dốc. Ngy nắng th bụi đỏ m trời, ngy mưa th nhm nhẹp. Đi một lc phải tm chỗ no c cy hay cục đ để gạt bớt đất nho dnh vo đế giy cng lc cng nặng. (Ấy thế m ng Trịnh Cung đ tưởng tượng ra cảnh Trịnh Cng Sơn g lưng đạp xe đến trường, xa năm, bảy cy số). C hm Sơn ngồi chờ mi m vẫn khng nghe thấy tiếng kn đồng giục gi t te, t te, cứ ngồi m đn tm nốt nhạc. Đến khi sương tan hết, mặt trời l ra th đ gần đứng bng. Ba chn, bốn cẳng Sơn vội v như ngựa phi nước đại đến trường.
Một hm ti bỗng nảy định đến xem ngi trường của ng Trưởng gio n ra lm sao. Leo hết con dốc ngắn, ngi trường hiện ra trn một khoảng đất trống, xung quanh trơ trọi khng một cy cối g cả. Trường được ngăn đi thnh hai lớp học. Mi tranh, vch đất, khng cửa nẻo. Trong lớp, một bn vung cho thầy, su bộ bn ghế di cho tr. Trn vch treo một bảng đen, mu đen bạc thếch ở giữa. Chắc trải nhiều năm thng khng ai buồn sơn lại. Bụi đỏ bm khắp nơi. Từ vch đến bn ghế thầy lẫn tr. Ti đến đ khoảng mười giờ. Học tr hầu hết l cc em b người Thượng, chỉ xen lẫn vi em người Kinh, c lẽ con của một vi gia đnh lnh đng đồn gần đ. Tất cả đều bẩn thỉu. C đứa ở trần, đnh độc chiếc quần x lỏn. C đứa cũng đủ bộ nhưng mu đất đỏ đ nhuộm từ ống quần trở ln nn khng cn nhận ra được mu nguyn thủy của n l mu g. Thầy Sơn đang ngồi tư lự, miệng ngậm ống vố, mắt nhn lơ đng về pha cnh rừng xa xa mặc cho đm học tr lm g th lm. Một tm đang g lưng trn bn, mo mồm mo miệng nắn nt viết bi theo trn bảng. Một tm đang b l bắn bi dưới đất. Cuối lớp vi đứa đang dựa lưng vo vch, h mồm ngủ.
Thấy ti vo, Sơn cười mo miệng:
-Tới đy chi cha?
- Tới coi ng Trưởng gio lm ăn ra sao cho biết, ti cười cười
- Cn ng gi Thống đu?
- ng Thống dạy buổi chiều.
- C mấy lớp anh Sơn ?
- Ba, ti dạy lớp ba, ng gi Thống dạy lớp một v hai.
- Học sinh đng khng?
- Th ng thấy đ, bữa no khng đi hi tr th được hai chục, bữa no cha mẹ n cần thm nhn cng th mươi, mười lăm đứa.

Những đứa học tr thấy c người lạ th cứ trố mắt nhn. Sơn g g cy thước ln bn lm hiệu. Đm học tr ngưng hẳn cuộc chơi chờ lệnh thầy. Sơn ni: Hm nay thầy c khch,cho cc em về sớm. Đm trẻ con mừng hớn hở ra mặt, vội thu xếp sch vở, a ra khỏi cửa. Trong giy lt, tất cả trở về trong yn lặng. Sơn ngồi trầm ngm, nn lại thm cht nữa, đảo mắt nhn quanh một vng rồi tặc lưỡi đứng ln. Hai chng ti yn lặng xuống đồi. Trong thm tm c lẽ mỗi người đang theo đuổi một nghĩ khc nhau. Sơn nghĩ g? Ti th nghĩ "May cho ng thi sĩ họ Cao ngy xưa, ngồi dạy học ở nơi khỉ ho, c gy cn c một c, một ch ci để an ủi. Ngy nay ng nhạc sĩ họ Trịnh cũng ngồi dạy một nơi y như vậy m khng c g bầu bạn ngoi một nỗi buồn c quạnh". Trn đường về, ti gợi với Sơn nn nhập hai buổi lại thnh một, để c thm ng gi Thống cho vui. Sơn đồng l kiến hay.

Sau khoảng vi thng đầu nin kha 64-65, ng Trương cảnh Ngn về hưu, ng L cao Lợi, thanh tra kỳ cựu, c tu nghiệp ở Mỹ một thời gian, được Bộ đề cử chức Ty Trưởng thay ng Ngn. Đy l thời gian vng son của Trịnh Cng Sơn. Ty trưởng Lợi, trung nin, c tm hồn văn nghệ, thch thơ, nhạc, nn đối với một người như Sơn ng dnh cho nhiều dễ di. Đi lc nhắm mắt lm ngơ cho Sơn dng th giờ dạy học lm việc ring của mnh. Việc ny khiến một vi gio vin gi, lu năm trong nghề so b.
Khi chng ti đặt chn ln Bảo Lộc, trời đ vo thu. Những thng đầu hy cn lạ nước, lạ ci, khng biết đi đu, lm g để hết th giờ v chỉ phải dạy c một buổi, chng ti c suốt những buổi chiều lang thang. Cứ hết "những bước chn m thầm" trong khun vin trường Nng Lm Sc im lm vắng vẻ với những tn cy sao, cy g, cy gụ cao vt tận trời xanh, lại đến đoạn đường quốc lộ I chạy xuyn qua con phố Blao lo to vi qun ăn dọc đường ngắn củn. Chng ti lại đi vng bờ hồ cho đến khi chiều xuống hẳn, sương m bắt đầu xuất hiện trn mặt hồ, ban đầu mỏng rồi dầy dần, cho đến lc che khuất một chm cy kh giữa hồ, chỉ cn thấy một thn cy kh với những cnh khẳng khiu vươn ln trơ trọi giữa khoảng trời my. Đến lc đ ai cũng cảm thấy mỏi chn v muốn vo qun ngồi uống c ph, hoặc uống bia nghe nhạc, chờ tối để về nh tm giấc ngủ. Trong ci khng gian v thời gian đ Trịnh Cng Sơn cảm hứng sng tc nhạc phẩm Chiều một mnh qua phố. Ci lạ l suốt thời gian gần ba năm lm nhạc tại Bảo Lộc, những bản Chiều một mnh qua phố, Lời buồn thnh, Vết lăn trầm v tập Ca khc da vng, mặc d đ c tiền nặng ti, Sơn vẫn khng c nổi cy đn (hay Sơn khng muốn mua?). Sơn dng cy đn ghi ta của c Đỗ thị Nghiễn. Cy đn ny đ gip Sơn ghi lại những nốt nhạc m Sơn thai nghn trong những lc đi dạy hoặc lang thang với chng ti ban ngy, tối về chng ti say sưa trong giấc ngủ th Sơn m đn say sưa d lại những m thanh đang chập chờn ẩn hiện trong đầu Sơn. Sau những đm như thế, Sơn phờ phạc hẳn. Một giỏ rc đầy trn những tờ giấy bản dng để quay rono Sơn chp vội những dng nhạc vừa xuất hiện trong đầu rồi chợt biến, vo trn, nm, lại d tm. Sơn sợ lm ồn giấc ngủ của ti, nn phải chận phm để tạo những m thanh cm.
Nhạc phẩm đầu tin được ấn hnh
Mặc d trước đ Trịnh cng Sơn đ c nhiều nhạc phẩm rất hay như "Ướt mi", "Thương một người", "Biển nhớ", "Nhn những ma thu đi"... nhưng chỉ chuyền tay nhau ht trong chốn bạn b, khng c điều kiện hay v những l do no đ Sơn khng thể xuất bản để phổ biến rộng ri. Đến khi ở tại Blao, sau khi hon chỉnh nhạc phẩm "Chiều một mnh qua phố", Sơn quyết định mang đứa con của mnh về Si Gn tm nh xuất bản. Sơn ở rịt tại Si gn gần ba tuần lễ .
ng gio gi Thống chạy chiếc xe gắn my Sach cũ kỹ, gi nua khng thua g tuổi đời của ng, đến chỗ chng ti trọ, tm Trịnh Cng Sơn .
- Thầy ơi, thầy c biết ng Sơn ở đu khng ?, ng hỏi ti.
- ng ấy về Si gn rồi, ng ta khng ni g với ng sao?, ti đp.
- ối giời ơi, ti chết mất, một mnh ti phải m ba lớp suốt ba tuần nay, ng rền rỉ.
- Thầy c biết lc no ng ấy về khng?
- Khng thể no biết được.
- Thế th ti chết mất.

Ni xong ng thất thểu dắt xe ra ng. Ti nhn theo m i ngại cho tuổi gi của ng. Vi năm nữa l về hưu nn ng cố đeo ci nghề ny trong chốn đo heo ht gi để mong được cht tiền hưu, an hưởng tuổi gi. Tnh trạng ny cn di di đến với ng v ng vẫn phải m ba lớp v ng vẫn rền rĩ như mọi bận. Chng ti gọi đa sau lưng, ng l " Con ngựa gi của...Trưởng Gio Trịnh", nhại lại nhan đề một truyện ngắn trong nhm Nhn Văn Giai Phẩm miền Bắc.

Mấy ngy sau Sơn về. Phờ phạc, hốc hc. Ti kể chuyện ng gi Thống đi tm. Sơn ni l sẽ xin lỗi sau. Xong, Sơn ngủ vi suốt ngy hm đ. Ngy hm sau Sơn kể cho ti nghe mọi việc về nhạc phẩm "Chiều một mnh qua phố".
Sơn ni: "Mnh bn cho cha Duy Khnh. Chả trả c ba ngn đồng bạc, mnh ni thm, chả ni, nhạc Phạm Duy l đắt nhứt m cũng chỉ tới năm ngn l cng, ng l nhạc sĩ mới, gi vậy l cao lắm rồi". Sơn tặc lưỡi ni tiếp : "Thi cũng được, nhưng tiếc một điều l chả lm hư bi ht của mnh. Mnh bn đứt bản quyền rồi đu c kiến chi được. Ti thắc mắc: Hư l hư lm sao?". Sơn ni: "Nhạc của mnh m, nhẹ để diễn tả nỗi buồn của những ngy lang thang trn phố vắng, đu hiu, quạnh quẽ m chả cứ rống ln như b rống. Sơn giả giọng Duy Khnh, tay nắm lấy da cổ họng giựt giựt ,miệng rống ln "Chiều một mnh qua phố...ố...ố...ố". Ti khng sao nn cười được.
Từ đ Sơn giải nghĩa cho ti nghe về việc in ấn, tc quyền, pht hnh, đại l, gom tiền... rất l nhiều giai đoạn nhiu kh, tc giả một nhạc phẩm hay một tiểu thuyết khng thể no tự mnh lm được cc việc đ, nn bị cc nh xuất bản bắt chẹt, đnh phải bn bản quyền cho họ. By giờ ti mới vỡ lẽ ra. Bấy lu nay ti cứ ngỡ cc ng văn sĩ, nhạc sĩ c sch, c nhạc được in ra, đem bn khắp nơi chắc l giu lắm.

Dịp ny, Sơn kể cho ti nghe về hai người bạn ở Si gn m Sơn thường về ở chung, đi ăn, đi nhảy với nhau. Đ l Đinh Cường v Trịnh Cung. Đến giờ pht ngồi viết những dng ny, ti vẫn chưa gặp v biết mặt Đinh Cường (trừ vi tấm hnh trn Internet). Trịnh Cung th ti c thấy mặt một lần khi ng ta gh Blao thăm Sơn, tại phng chng ti đang ở, khoảng đầu năm 1965 th phải. Hai hnh ảnh của hai ng Trịnh thật tương phản. ng họ Trịnh Cng Sơn th xuề xa, giản dị trong o kaki vng bỏ v quần tergal, với đi giầy bata mu nu mun thuở (sau ny c may thm hai o sơ mi, một nu, một trắng bằng vải Nylfrance).
Dạo ấy, Sơn c thm một biệt danh do chng ti đặt l "Chng nghệ sĩ nhứt y nhứt qưởn. C lẽ một năm Sơn mới hớt tc một lần, ti nghĩ vậy, v khng bao giờ ti thấy Sơn c đầu tc mới. Vẫn mi tc thưa, mềm chạy di xuống gy. Hng ru mp hung hung nu, khng phải ru, cũng khng phải lng. Khi di th Sơn lấy ko cắt bớt. Hng ru cằm lại cng khim nhường. Từ sợi nọ sang sợi kia c thể mắc vng được, ti hay đa với Sơn như vậy. Cn ng họa sĩ họ Trịnh kia (thựa ra Trịnh Cung tn thật l Nguyễn văn Liễu) th đỏm đng trong bộ veston thời trang lc bấy giờ, c vạt hẳn hoi, giầy da lng bng.
Trở lại cu chuyện "Chiều một mnh qua phố". Sơn hỏi ti "ng Lợi c ni g khng?" - "Khng biết". - "Nhưng ng đi lu qu, ti e cũng đ đến tai ng ta rồi, ti đp. Lm sao by giờ?, Sơn hơi lo. Ti trấn an Khng sao đu. Chiều nay ng ln Ty cười cầu ti một pht, ni vi lời xin lỗi rồi tặng ổng bản nhạc l xong ngay".
Sơn thở pho nhẹ nhỏm. Sơn rt trong cặp ra hai bản, k tặng ng Trưởng Ty một bản, ti một bản. Bản đặc biệt in trn giấy lng, hai lớp. Ngoi ba mu nu,vẽ chng nghệ sĩ tay tri xch đn, tay phải vắt o trn vai đang lầm lũi xuống con đường dốc. Hnh vẽ ny chắc chắn khng phải của Đinh Cường hoặc Trịnh Cung, ti nhớ vậy, v nt vẽ chn phương khng lập dị thường thấy c khun mặt nhọn, người di ngoẵng v hai tay th thường kẹp vo đi của hai ng. Sơn k tn đủ cả họ v tn di theo hết bản nhạc theo chiều đứng. Ci gạch ngang chữ T trn đầu ko di che hết cả ba chữ Trịnh Cng Sơn (khng c hnh con c như ng Đinh Cường ni).
Chiều hm đ, ở Ty về, Sơn hớn hở khoe với ti: "Lc v Ty, mấy nhn vin văn phng i ngại cho ti, chắc thế no cũng bị ng Trưởng ty Lợi quạt một trận tơi bời v tội bỏ nhiệm sở. Ti cũng hơi lo. Nhưng lc gặp ổng trong văn phng ring, ti cha bản nhạc ra trước v ni mấy lời phn bua l do vắng mặt cng lời xin lỗi. ổng cầm bản nhạc chăm ch xem, khng ni g. Lc đ hơi yn tm. Cuối cng ng ta ni "Cm ơn anh bản nhạc, nhưng từ ry về sau đừng bỏ trường nữa, tội nghiệp ng Thống. V ti cũng sẽ kh đối xử với cc gio vin khc. Về m nhạc mong anh thnh cng nhiều hơn".
C nữ sinh tn Ng, tiếng kn đồng v lời buồn thnh

Khoảng đầu thng tư năm 1965 chng ti đau buồn tiễn biệt người bạn trẻ Nguyễn văn Ba về bn kia thế giới. Ba l người ngoan đạo. Mỗi buổi sng, đng 5 giờ, dứt hồi chung, l anh đ ra khỏi nh để đến nh thờ dự lễ nhứt, trong khi chng ti cn quấn kỹ trong chăn. Rất chăm chỉ, khng st một ngy. Hm đ, anh về Si Gn để thăm gia đnh,Việt cọng đắp m ở đo Madagui. Chưa c qun đội đến gỡ, anh tnh nguyện xuống gỡ, th mn nổ giết anh chết ngay tại chỗ.
Ci chết của Nguyễn văn Ba, ấy thế m lại gip Sơn hon thnh một bản nhạc bất hủ khc: Lời buồn thnh. Số l trước đ, cứ trưa thứ su, sau khi bi học, Sơn đi thẳng ra bến xe, lấy v về Si gn. Xe nhỏ Minh Tm, chỉ bốn tiếng đồng hồ l Sơn đ tiếu ngạo ở thnh phố hoa lệ. Mười hai giờ trưa cha nhật, Sơn lại leo ln xe đ, đnh một giấc. Năm giờ chiều đ c mặt tại bn bi da C ph Ngọc Trang. Sau ci chết của Nguyễn văn Ba, Sơn rt, khng dm về Si Gn hằng tuần nữa.
Những ngy b gối nằm nh, Sơn thường ngồi tư lự trước bn viết duy nhất dnh cho cả hai soạn bi dạy, nhn ra con đường đất đỏ. Ma ny, bng lau nở trắng xa khắp nơi, dọc theo con đường dốc chạy di từ trong bun ra tới quốc lộ, băng ngang trước nh chng ti. Buổi chiều, những cơn gi nồm thổi nhẹ tới từng cơn, lướt qua rừng bng lau, x chng ng nghing xuống, rồi chng bật dậy, tạo thnh những m thanh xo xạc nh nhẹ, đều đều, buồn buồn. Chiều xuống dần, những vạc nắng cuối cng chiếu xin trn ngọn bng lau, lấp lnh sng ngời. Gi lắng dần, khng gian trở nn im ắng, tĩnh mịch. Chợt tiếng kn đồng xa xa vẳng lại, lc nghe, lc mất thật hiu hắt buồn.
Đ l lc c nữ sinh hng xm, c Ng, đng giờ đi lễ. Chung nh thờ đang dồn dập từng hồi thc giục con chin đến gio đường. Thật đng như tn đặt, da c trắng ng, người mảnh mai với mi tc thề chấm ngang vai, khun mặt phảng phất như Đức mẹ Maria. Rất dịu dng trong dng đi, mỗi buổi chiều c đi lễ, đều đi ngang nh chng ti. Hai tay ấp quyển Kinh Thnh trước ngực, đầu hơi ci xuống, lặng lẽ, khoan thai bước. Đ bao lu rồi, ci hnh ảnh rất đẹp ấy, ci mầu o di trắng nổi bật trn nền đất đỏ, thấp thong ẩn hiện trong đm lau trắng, đ đi ngang nh chng ti bao nhiu chiều rồi m chng ti khng hề hay biết. Thật uổng ph!
Chẳng l, cứ ba giờ chiều l chng ti đ tc trực quanh mấy ci bn bi da để dnh chỗ rồi chơi cho đến khi tắt điện mới m về, th lm sao c th giờ để biết bn hng xm c người đẹp. Ci tn Ng mi về sau, theo di, lắng nghe mấy đứa em c gọi mới biết. Từ ngy Nguyễn văn Ba chết chng ti buồn v thiếu vắng một người bạn, nn khng cn hứng th trong những buổi lang thang nữa. Ngồi nh suốt một tuần nn mới pht hiện ra bn hng dậu c người ngọc. Cả ba : Sơn, Tm v ti bắt đầu theo đuổi. Nhưng cả ba đều khng thnh cng. L do: tuổi trẻ ham chơi nn khng bỏ hết th giờ để đeo đuổi, thứ nữa l sĩ diện, quan trn trng xuống người ta trng vo, thầy gio m đi chọc gi th cng qu. Tuy nhin với tm hồn nhạy cảm của người nghệ sĩ, Sơn đ thnh cng khi đưa tất cả những m thanh mơ hồ của ngn lau,của tiếng kn đồng, tiếng chung nh thờ cng dng yểu điệu của c Ng ha nhập với gi chiều nh nhẹ để cấu thnh chất liệu tuyệt vời tạo nn nhạc phẩm "Lời buồn Thnh".

XUẤT XỨ VI NHẠC PHẨM - NHỮNG MỐI TNH MỘT THONG MY BAY

Ngoi những nhạc phẩm như "Biển nhớ"," Nhn những ma thu đi","D trng ca"...Sơn sng tc ở Quy Nhơn năm 62-64, "Chiều một mnh qua phố"."Lời buồn Thnh","Vết lăn trầm"...Sơn lm tại Bảo Lộc th ti biết r xuất xứ v thời gian như đ lượt qua ở trn, ti cn biết thm một vi nhạc phẩm kh hay lin quan đến những mối tnh, m anh gọi l "một thong my bay" do anh kể lại, nay một chuyện, mai một chuyện. Thường thường những chuyện ny được kể trong những chiều trời my u m, mưa rả rch, dai dẳng. Hai anh em chng ti đem đn, so ra ha điệu. Rồi cũng chn. Lại c ph. Khi thuốc mịt m, mờ khun cửa knh. Anh kể chuyện hấp dẫn, c duyn. Bất cứ chuyện g anh kể ti cũng đều thấy hay. C khi khi hi cũng rất d dỏm. Vừa ni, vừa ra điệu bộ, lm cho cu chuyện rất sống động, li cuốn người nghe từ đầu đến cuối.
Diễm của "Diễm xưa"
Hai chị em, người chị l Bch Diễm, người em l Dao nh, Sơn kể, hai chị em đều đẹp v qu phi, nhưng ti theo c chị. Mối tnh học tr ko di từ khi ti cn ở Huế cho đến lc ti vo Si gn trọ học. Cha mẹ Diễm kh v khng thch ti. Nhưng ti vẫn cứ đeo đuổi hnh bng của Diễm v Diễm cũng chưa tỏ vẻ g xa lnh ti. Năm đ ti thi trượt Bac IỊ Diễm thi đậu, vo Si Gn để vo đại học Văn khoa. Cn ti th lại về Huế, bỏ ngang việc học v gia cảnh. Phần buồn, phần tự i ti khng cn lin lạc với Diễm nữa v Diễm c lẽ thấy ti lu qu khng thư từ, thăm hỏi, nghĩ rằng ti đ qun, nn Diễm cũng lơ lun. Đu biết rằng đ thời gian ti đau khổ nhất. Ti đ nn mọi khổ đau trong im lặng. Sự đau khổ v nổi nhớ nhung dy v ti từng đm,ti đ viết nn bi "Diễm xưa" để trt bớt nỗi đau khổ trong lng. Nhưng lạ một điều l khi ti viết xong nhạc phẩm ny, lng ti lại thanh thản,nhẹ nhng. Ti cảm thấy vơi đi rất nhiều nỗi nhớ v tnh yu trong lng ti by giờ chỉ cn một cht mong manh như sương, như khi. N khng cn nồng nn, mnh liệt như trước. Một dịp ti vo Si Gn, tm đến cư x Diễm đang nội tr với định tặng nng bản nhạc để lm kỷ niệm một thời thơ mộng của tuổi trẻ, rồi thi. Nhưng khng gặp, ti nhờ mấy người bạn gi đang đứng ở cổng trao lại gim cho Diễm. Khi ti đi được một qung th nghe tiếng Diễm từ trn ban cng gọi theo Anh Sơn! Anh Sơn ơi! Anh Sơn !. Nhưng ti khng ngoi lại. Ti cắm đầu đi thẳng. Tiếng gọi Anh Sơn, anh Sơn vẫn cn nghe văng vẳng sau lưng. Từ ấy đến nay, ti tự nhủ lng sẽ khng bao giờ gặp lại.

Tn Nữ Bch Kh v Biển nhớ

Nhm học sinh Nha Trang khăn gi ra Quy Nhơn học Sư phạm c mười một người, bảy nam v bốn nữ. Cc nữ gio sinh gồm c Mn thị Dưỡng (em gi kề của Mn Thiệu tức nhạc sĩ Thanh Chu,tc giả nhạc phẩm Thư gửi người lnh chiến); Nguyễn thị Tảo, Tảo học chung lớp Đệ nhất B3, V Tnh với ti; c Kiều thị Đợi v Tn Nữ Bch Kh. Bch Kh c hai người em gi cũng tn Kh, đ l Thuần Kh v Cẩm Kh. Bch Kh dng người nhỏ, trn lẳn, nước da ngăm đen như Trịnh Cng Sơn, thường đnh tc rối thnh một bi lớn ngược ra sau đỉnh đầu. Mang guốc cao gt, nhọn, hiệu Đakao, đi chn so. Đứng xa nhn Bch Kh đi trng giống như con so nhỏ đang ngảy nht trong sn. Ci bi tc nhảy tưng tưng theo nhịp bước, người ta c cảm tưởng c lc n sẽ ko người chủ n t ngửa ra sau. Bch Kh khng đẹp nhưng rất c duyn, quyến rũ. Bch Kh cũng ở trong ban hợp xướng. Người lĩnh xướng l Nguyễn thị Ngọc Trinh... Ti khng biết r chuyện tnh của Sơn v Kh bằng ng Đinh Cường, mặc d học chung hai năm với nhau. Bởi v hầu như ngy no cũng c nhiều c đến nh trọ của Sơn. Sau khi bản Biển nhớ được sng tc v tập dượt để ra mắt buổi văn nghệ th gio sinh sư phạm mới lưu tới Bch Kh v bn tn, v tnh cờ hay cố , Sơn đ viết "trời cao nu bước sơn kh" trong lời nhạc. Về sau, 1970, ti được thuyn chuyển về Nha Trang, gặp lại Bch Kh nay đ yn bề gia thất, chồng nng tn Chương, thợ sửa my lạnh, c cửa hng mua, bn - sửa chữa tại đường Quang Trung, đối diện với hiệu ảnh Photo Vỹ. Sau 1975, hai vợ chồng trở nn giu c hơn xưa. ở Blao ti c hỏi Sơn về sự lin quan giữa nhạc v người. Sơn ni chỉ l bạn như những người bạn khc. Chữ sơn kh chỉ l tnh cờ.
Nhn những ma thu đi
Bản "Nhn những ma Thu đi cũng trong trường hợp tương tự. Trong lớp ti đ c ba c Thu rồi. Cc lớp khc cũng hai hay ba Thu, nn khng biết Thu no đ đến với Sơn hay Sơn đ yu Thu no. Mỗi khi c c Thu no đi ngang, bọn chng ti ht ghẹo "Nhn những lần thu đi, anh nghe hồn anh đau đớn.... Mn kha, chia tay. Khng ai c th giờ để đến chuyện của ai. Chăm ch, hồi hộp đợi danh sch bổ nhiệm, xem cuộc đời đưa đẩy số phận mnh đến phương trời no.

Ca khc da vng

Sau vụ bị rao tm trn đi pht thanh Đ lạt v bị quở trch tại Ty, Sơn trở nn cần mẫn hơn, khun php hơn. Sơn t đi lại Si Gn - Đ Lạt. Thỉnh thoảng c đi th cũng về kịp sng thứ hai để đi dạy. Trong thời gian ny Sơn nhận được rất nhiều thư. Phong no cũng dy cộm. Sơn dạy buổi sng, nn người nhận thư l ti. Nhn con dấu bưu điện ti biết thư được gửi đi từ Huế. Đấy l thư bạn của Sơn... Từ lc đọc những l thư dy cộm đ, Sơn bỗng nhin thay đổi hẳn tm tnh. Lc no cũng c vẻ bồn chồn, lo lắng. t đi lang thang những buổi chiều nữa. C lc ngồi trước bn, thẫn thờ, mắt đăm chiu nhn qua cửa sổ hằng giờ, yn lặng với khi thuốc. C khi điếu thuốc từ lc chm đến lc tn chỉ rt một hai hơi. Chiếc gạt tn đầy ứ, trn ra bn ngoi. Sơn mua kha về kha chặt va li để cất những thư ấy. C ci Sơn đem ra sn đốt ngay sau khi đọc.
Sau đ, Sơn lại thường xuyn đi Đ Lạt hơn. Khi hai, khi ba ngy Sơn kể ti nghe về một trang trại ở Phim Nm, gần Đức Trọng, một quận của Tuyn Đức. Sơn ở đ với vi người bạn (Sơn khng kể tn) bn chuyện lm ăn. C lần Sơn rủ ti lm chung, mỗi thng lương l mười ngn.
Hết h, ti vẫn cn luyến tiếc thời gian ba thng tri qua qu mau. Trở lại căn phng trn Bảo Lộc, ti hết đổi ngạc nhin, khi thấy Sơn đ c mặt ở đy rồi. Căn phng bừa bộn, bẩn thỉu. Ton l tn thuốc. Bao thuốc Bastos xanh trống khng xếp đầy chung quanh tường, cao gần tới đầu gối. Sơn nằm di trn đi văng, mng vẫn bung, m khi vng kh. Dưới gầm bn, giỏ rc đầy ứ, ton l giấy quay r n xỉn vng, vo trn, vất đầy mặt đất. Xc c ph kh đng mốc xanh, trắng vương vi chổ ny một nhm, chỗ kia một tụm. Ti nhn Sơn i ngại. Sơn xanh hẳn. Khun mặt hốc hc. Người đ ốm lại cng gầy thm. Gầy rạc. Bộ đồ pijama trở nn rộng thng thnh, đen xỉn, nhu nt. C lẽ ba thng nay khng giặt! Nhưng nt mặt lại lộ vẻ vui. Vừa xếp dọn lại chỗ nằm của mnh, ti vừa tr chuyện với Sơn. " ng lm g m nằm p rệp ở đy đến ba thng lận? Khng buồn ?". Sơn phấn khch cha tập nhạc ra khoe với ti : "Cng trnh ba thng đ. Ti cầm xấp bản thảo liếc qua trang đầu c nhan đề Ca khc da vng", lật thm mấy tờ bn dưới lại thấy những tựa rất lạ: Gia ti của mẹ, Đn b vo thnh phố, Người gi em b, Người con gi Việt Nam da vng v.v... với những lời ca lạ lẫm, khc hẳn những lời trong tnh ca đến 180 độ. Ti ngờ vực c một ci g đ đ thay đổi con người của Sơn nhưng chưa xc định được r rng n l ci g.
Tối đ Sơn ht cho ti nghe một vi bi tiu biểu trong tập "Ca khc da vng". Đến những đoạn như gia ti của Mẹ, một bọn lai căng. Gia ti của Mẹ, một lũ bội tnh" hay như "đại bc đm đm dội về thnh phố, người phu qut đường dừng chổi lắng nghe" hoặc như "ti c người yu chết trận đm qua, chết thật tnh cờ", ti bỗng nổi da g. Lời ca thật xc động, n xoy su vo tim người nghe rồi chuyền ln c lm cho rng động tm can, tỏa lan dần khắp cơ thể lm cho bải hoải tứ chi.
Dần d trong bọn chng ti ai ai cũng biết Sơn vừa sng tc một tập nhạc mới. Lại chia lm hai phe. Lc đ đu đ c từ phản chiến để chỉ loại nhạc ny. Chng ti ngm nga ht mỗi bi vi ba cu. Phe thch th cứ "Một ngn năm n lệ giặc Tu, một trăm năm đ hộ giặc Ty,hai mươi năm nội chiến từng ngy", ca cẩm suốt ngy. Phe ch th bảo " X...nhạc Việt cộng, cha nội Sơn theo Việt cộng rồi". Tuy nhin, sau đ lại qun lng đi. Chng ti lại vẫn b kh bi da, c ph, xập xm, vui vẻ ồn o như xưa.



*** bi nhận được từ email,
khng thấy ghi tn tc giả, ngoi vi dng giới thiệu l nh gio ở Bảo Lộc
av