Văn ho lng x của tội phạm c tổ chức người Việt ở Cộng Ho Sc

05/01/2022 - Chi Phương / RFI
Cộng Ho Sc l một trong những miền đất hứa của người Việt Nam đi tm cơ hội pht triển ở nước ngoi. Nhờ mối quan hệ mật thiết giữa hai quốc gia, cộng đồng người Việt hnh thnh v lớn mạnh theo thời gian, ko theo cc hnh thức phạm tội gia tăng. Đặc điểm gy kh dễ cho chnh quyền đ l tnh lng x v tnh cộng đồng trong cc hoạt động tội phạm c tổ chức. Đ l cc hội đồng hương được thnh lập để tương trợ, nhưng cũng bao che nhau phạm tội.

Từ lu, tnh cộng đồng v tnh lng x đ ăn su bm rễ vo tm thức của người dn Việt Nam ở vng đồng bằng Bắc Bộ. Những thnh ngữ quen thuộc như sớm lửa, tối đn c nhau, bn anh em xa mua lng giềng gần, tương thn tương i, gip đỡ nhau những khi cần thiết. Lng x của người Việt xưa thường c kết cấu chặt chẽ, nghim ngặt thng qua cc Hương ước, Hội đồng kỳ mục hay cn gọi l Hội đồng hương chnh. Người dn trong cng một lng chia sẻ những gi trị chung, gắn kết với nhau qua khu vực như ng, xm; qua cc hoạt động văn ho tn ngưỡng tn gio, hay cc mục đch kinh tế như hội cấy, hội cy, hội bun hay phường thủ cngvv. Cc hội ny ho quyện vo nhau, chồng xếp ln nhau, tạo thnh những sợi dy chằng chịt, rng buộc những người dn trong lng với nhau. Php vua thua lệ lng hay ching lng no, lng đấy đnh, đời sống lng x Bắc Bộ cũng thể hiện tnh tự trị cao v sự tự cung tự cấp, tự tc, khp kn, t khi tiếp xc với bn ngoi, hoạt động như một nước ring biệt.

Đến nay, một số gi trị trn vẫn được lưu giữ, thậm ch ngay cả đối với những người Việt tại hải ngoại. Hương ước đ khng cn tồn tại, nhưng Hội đồng hương vẫn được duy tr ở nhiều nơi, v ngy nay, được hiểu l nơi hội tụ những người đến từ cng một vng miền, chia sẻ tương trợ lẫn nhau ở nơi đất khch qu người. Cộng Ho Sc được xem l một trong những miền đất hứa trong mắt của nhiều người Việt. Khoảng 65000 người Việt hiện đang sinh sống v lm việc hợp php, l cộng đồng người Việt lớn thứ ba chu u, sau Php v Đức. Vo năm 2013, người Việt được cng nhận l một dn tộc thiểu số ở quốc gia 10 triệu dn ny.

Cc gi trị về tnh cộng đồng được thể hiện r rệt trong việc hỗ trợ cng nhau bun bn, lập nghiệp. Tuy nhin, như nhận định Lương Thanh Hải, nh nghin cứu về tội phạm học xuyn quốc gia, tại đại học RMIT ở c v Viện nghin cứu về Tội phạm v An ninh Chu , nếu như tnh cộng đồng v cc hội nhm đồng hương mang lại nhiều lợi ch cho sự pht triển chung, th chnh đằng sau những hội nhm ny lại ẩn giấu một mạng lưới tội phạm xuyn quốc gia. Trong những năm gần đy, cc hoạt động tội phạm lin quan đến cộng đồng người Việt ở nước ngoi thường xuyn được ghi nhận, thu ht sự quan tm của giới chuyn gia v cảnh st quốc tế. ng Hải cho biết thm, dưới gc độ tội phạm học, cộng đồng hội đồng hương l những mối lin kết lỏng lẻo, nhưng lại đng vai tr rất quan trọng trong mạng lưới tội phạm người Việt xuyn quốc gia, như bun người, vận chuyển cc chất cấm, rửa tiền, bun bn vũ kh, thuốc phiện, lm giả giấy tờ khai bo hải quan.

Tại Cộng Ho Sc, cộng đồng di dn người Việt đ xuất hiện ở đy từ những năm 1940 v vẫn tiếp tục gia tăng, theo cch hợp php hay bất hợp php, ko theo l hnh thức phạm tội mới khc nhau. Đy l một trong những l do m Miroslav Minoza, v Filip Kraus đ đồng nghin cứu về nhm tội phạm người Việt tại Cộng Ho Sc từ năm 2016-2019. Họ đ cho xuất bản cuốn sch Vietnamese organized crimes in Czech Republic, tạm dịch l Tội phạm c tổ chức người Việt ở Cộng Ho Sc.

RFI Tiếng Việt đ c dịp trao đổi với hai tc giả của nghin cứu ny. ng Miroslav Minoza hiện đang l nh nghin cứu tại Viện Quan hệ Quốc tế ở Praha. ng đ lm việc trong vng 25 năm về loại tội phạm c tổ chức từ chu , v bắt đầu nghin cứu su về tnh hnh tội phạm người Việt từ năm 2007. Cn đồng tc giả, ng Filip Kraus, cựu cảnh st chuyn điều tra về tội phạm c tổ chức người Việt v cộng đồng Việt kiều tại CH Sc v chu u, hiện l giảng vin khoa Nghin cứu chu tại học Palacky.

Cuốn sch của hai nh nghin cứu được xem l bản tổng hợp chi tiết nhất về nguồn gốc, sự pht triển v cch thức hoạt động của nhm tội phạm c tổ chức người Việt Nam tại quốc gia chu u ny. V điều đng ch đ l tnh cộng đồng lng x thể hiện trong cc nhm tội phạm c tổ chức. Khi ni đến tnh cộng đồng, cuốn sch đề cập đề cập đến sự đồng nhất trong cc kỳ vọng x hội, đặc trưng ho bởi động lực mạnh mẽ để đạt được lợi ch kinh tế, thức tự gic mạnh mẽ, tm l coi thường, nếu khng muốn ni l bị coi thường, bởi thế giới bn ngoi, v nhấn mạnh mối quan hệ gia đnh v x hội. Người Việt Nam truyền thống coi mnh khng phải l một c thể độc lập, m l một thnh phần khng thể tch rời trong một hệ thống cc mối quan hệ : như một thnh vin của gia đnh, lng xm. Trong cc tổ chức tội phạm, th họ l một thnh vin khng thể tch rời của băng nhm.

RFI Tiếng Việt xin cảm ơn ng Mirlav Nozina v ng Filip Kraus đ cng dnh thời gian trao đổi về nghin cứu của cc ng lin quan đến tội phạm c tổ chức người Việt Nam tại CH Sc. Trước tin, tại sao lại chọn chủ đề nghin cứu ny, nhất l nhm tội phạm người Việt Nam, thưa ng Miroslav Nozina ?

Kể từ sau năm 1990, sau khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ, trong vng 2 năm, nhm tội phạm c tổ chức từ khắp nơi trn thế giới xuất hiện tại Cộng Ha Sc. N pht triển rất nhanh, v tội phạm c tổ chức người Việt cũng nằm trong số đ, bởi v một cộng đồng người Việt rất mạnh đ hnh thnh tại CH Sc vo thời điểm đ. Cho đến nay, cộng đồng người Việt Nam l cộng đồng lớn thứ 3 sinh sống trn lnh thổ CH Sc, sau người Ukraina v người Slovakia. Chng ti thấy cần thiết để khm ph ra những g đang diễn ra trong cộng đồng ny v pht hiện ra những loại tội phạm tồn tại trong cộng đồng ny. N hoạt động như thế no, v cơ chế của cc tội phạm chnh trong cộng đồng người Việt. V vậy, đ l l do chnh. Tất nhin phải mất một thời gian để đi vo cộng đồng, kết nối với lực lượng an ninh. Nguồn gốc của dự n (viết sch) bắt đầu kh muộn vo đầu thin nin kỷ. Ban đầu, chng ti tập trung vo gc độ nhn loại học của vấn đề. Khng chỉ với tư cch l nh tội phạm học, m cn l nh nhn loại học. Để hiểu sự tương tc giữa cc thnh vin trong cộng đồng v cc nhm tội phạm hoạt động bn trong cộng đồng.

RFI Tiếng Việt : Vậy điều g ring biệt ở nhm tội phạm gốc Việt Nam, c điểm g khc biệt với cc nhm tội phạm c tổ chức đến từ cc quốc gia khc ? Thưa ng Miroslav Nozina.

Miroslav Nozina :


Tại Cộng Ha Sc, nhm tội phạm đến từ những mi trường văn ha khc nhau. Với những người đến từ chu , tất nhin l khc với những người đến từ Slovakia hoặc Nam Mỹ. V bạn phải hiểu rằng văn ha v tội phạm c lin hệ với nhau. Hnh vi trong tội phạm chịu ảnh hưởng của mi trường văn ha. V vậy, điều quan trọng l phải nghin cứu những điểm đ.

RFI Tiếng Việt : Thưa ng Filip Kraus c muốn bổ sung thm g hay khng ?

Filip Kraus :


Ti muốn ni rằng tội phạm Việt Nam t bạo lực hơn so với cc nước khc.Tuy nhin, họ cn chuyn nghiệp hơn nhiều, theo cch m họ thay đổi v biến đổi nhanh chng. Điều ny thể hiện r trong hnh vi v hnh thức phạm tội.

RFI Tiếng Việt : Trong cuốn sch của mnh, hai ng đ dnh một chương để ni về tnh lng x của cc nhm tội phạm. Vậy đặc tnh ny được thể hiện như thế no trong cc nhm tội phạm c tổ chức người Việt Nam ? V tại sao đặc điểm ny lại được quan tm nhiều như vậy ?

Miroslav Nozina :

Tnh lng x khng phải l đặc điểm duy nhất của người Việt, m n c mặt ở nhiều cộng đồng văn ho trn thế giới. Nhưng chng ti muốn m tả một hiện tượng m những người muốn kết nối với nhau trong một mi trường xa lạ, như ở một nơi đất khch. Đối với họ, cc mối quan hệ x hội quan trọng hơn cc mối quan hệ với chnh quyền chẳng hạn. Điều ny c nghĩa l những người ny tin tưởng những người đến từ cng một đất nước hơn bất cứ ai.

Filip Kraus:

Trong trường hợp về tội phạm bun người, di dn bất hợp php, theo ti tm l lng x thường sao chp rất nhiều m hnh Trung Quốc. Họ c một người đứng đầu đường dy, lnh đạo tổ chức, ở những nước phương Ty v trong Lin u, điều hnh ton bộ đường dy. Những người ở Việt Nam, "li ko" những người muốn di cư từ chnh vng miền của họ, rồi sau đ tổ chức di cư theo con đường rất phức tạp qua Nga v chu u. Qu trnh ny được thực hiện một phần bởi người địa phương tại những nước trung chuyển, một phần khc bởi những người trong băng đảng của chnh họ.

Miroslav Nozina :

Ti cũng muốn ni thm rằng đường dy tội phạm ny giống như đường dy bn hng. Nội bộ đường dy ny được phn khc v chia ra theo những người đến từ cng một đất nước. Tm l cộng đồng, lng x đng vai vai tr quan trọng trong việc xy dựng niềm tin v giao việc trong đường dy ny. V những đường dy bun người ny th kết nối chặt chẽ với nhau.

RFI Tiếng Việt : Tại Cộng Ha Sc, ngoi tnh "lng x" th cn c đặc điểm g đng ch trong cc hoạt động tội phạm c tổ chức của người Việt Nam ?

Miroslav Nozina :


C rất nhiều mối lin hệ giữa cc cc tổ chức tội phạm v cộng đồng người Việt ở hải ngoại. Theo ti điều đặc biệt ở cộng đồng người Việt đ l cc hoạt động phạm php thường xen lẫn hoặc ẩn giấu đằng sau cc hoạt động hợp php. C lc hoạt động của họ hon ton hợp php, c lc lại chuyển sang bất hợp php. Đ l trường hợp của cc nh đầu tư hợp php của cộng đồng ny, nhưng đi khi, những người ny lại cũng chnh l người tham gia vo bun bn ma tu, trồng cần sa, v đầu tư vo dịch vụ kinh doanh bất hợp php. Nếu như trước kia những hoạt động tội phạm c tổ chức của người Việt ở Cộng Ho Sc l tổ chức di cư bất hợp php, th ngy nay, những g chng ta đang phải đối mặt l tội phạm trong cộng đồng, giống như cc hnh thức tội phạm mới : tội phạm ma ty, tội phạm kinh tế, v.v. Đy l vấn đề chnh của chng ti.

RFI Tiếng Việt : Như ni ở trn, cộng đồng người Việt khng ngừng gia tăng qua cc đợt di cư hợp php (xuất khẩu lao động) v bất hợp php, ko theo sự xuất hiện của cc hnh thức tội phạm mới, vậy theo ng, ngy nay, liệu tnh cộng đồng lng x, đặc trưng ha bởi cc hội đồng hương c cn duy tr ?

Miroslav Nozina :


Trong cộng đồng người Việt, hiện nay chng ti đang phải đối mặt với thế hệ thứ hai v thế hệ thứ ba của người Việt di cư. Thế hệ thứ hai hay thứ ba ny, gồm những người sinh ra tại CH Sc hoặc đến đy từ nhỏ. Trong lĩnh vực tội phạm, tnh cộng đồng khng c nhiều thay đổi. Họ xy dựng cc mối quan hệ mới, niềm tin mới, thng qua những mối quan hệ m họ đ tạo ra ở CH Sc. Xu hướng ny c thể nhn thấy r rng. Tnh cộng đồng v tnh lng x xuất pht từ một khu vực ở Việt Nam, khi du nhập đến CH Sc, tạo thnh một mối lin hệ mới.

Filip Kraus:

Ti th lại cho rằng hiện nay, mối quan hệ đồng hương trong cộng đồng người Việt đang dần mất đi tầm quan trọng của n. Ở CH Sc, điều ny l do cc sự gia tăng v tiếp nối của cc gia đnh di dn. Tại đy, mi trường của cộng đồng người Việt rất đặc biệt. Cc gia đnh những người di cư từ một vng quen biết lẫn nhau, thng qua cc hiệp hội đồng hương từ một vng của Việt Nam. Khi gia đnh được mở rộng ra, mạng lưới gia đnh dần lớn hơn mạng lưới người đồng hương. V vậy ảnh hưởng của tội phạm c tổ chức theo hội đồng hương giảm dần.

RFI Tiếng Việt : Để kết thc buổi tr chuyện hm nay, theo ng, liệu hiện tượng tội phạm người Việt c tổ chức c ảnh hưởng g đối với việc di cư hợp php của người Việt hiện nay khng ?

Filip Kraus:


Chắc chắn l c ảnh hưởng. Tại CH Sc, vo năm 2016, chng ti mở lại đối thoại với Việt Nam về tuyển dụng lao động Việt Nam. Nhưng đột nhin, cựu bộ trưởng Ngoại Giao đề cập đến việc tội phạm c tổ chức người Việt v v thế CH Sc c thể sẽ khng mở lại cnh cửa cho lao động người Việt. Dĩ nhin, điều ny l v l v giống như một hnh thức phn biệt chủng tộc. nhưng qua v dụ ny, ta thấy sự hiện diện của tội phạm người Việt, d cho họ c t bạo lực hơn tội phạm người Nga hay vng đng nam chu u, cc chnh trị gia sử dụng n để hạn chế việc di cư của người Việt.

Miroslav Nozina :

Thm vo đ, CH Sc c nhu cầu cao trong việc tuyển dụng lao động. Mặt khc, chnh phủ Việt Nam cũng mong muốn điều ny, v đ l một phần của cc kế hoạch pht triển 5 năm của chnh phủ. Thế nn, nhn chung th cả hai đều c lợi. Nhưng 2 năm trước, kế hoạch ny đ bị hon lại, do tỷ lệ tội phạm lin quan đến việc di dn bất hợp php. Điều ny đ hạn chế khả năng xuất khẩu lao động của Việt Nam, cũng như nhu cầu du học của học sinh Việt Nam đến CH Sc.

RFI Tiếng Việt xin cảm ơn ng Miroslav Nozina, chuyn gia nghin cứu về tội phạm chu tại Viện Quan Hệ Quốc Tế Praha v ng Filip Kraus, giảng vin tại đại học.