-
Năm Kỷ Sửu & những truyện về con Tru
Con Tru
Bng B Ln
Nước ta l nước nng nghiệp, nn con tru l con vật rất quen thuộc của người dn qu ni ring, của ton thể người Việt Nam ni chung. Hnh ảnh con tru gắn liền với hnh ảnh đồng qu, với bờ tre ruộng la.
Cũng như hầu hết cc dn tộc ở Đng, dn tộc Việt Nam cũng c những thoại để giải thch những sự vật quanh mnh như sấm st th c Thin Li, mưa ngu do tch Ngưu Lang Chức Nữ, rồi sự tch tu h đẻ nhờ tổ bồ cc, chim cho bẻo đnh quạ v.v...
Dĩ nhin tru cũng phải c thoại. V thoại như sau: "Thuở xa xưa Thượng Đế phi một vị tin đem hai bao hạt giống xuống trần: một bao đựng hạt giống ngũ cốc để nui loi người, một bao đựng hạt giống cỏ để nui sc vật v dặn phải gieo hạt ngũ cốc trước, sau mới gieo hạt cỏ. Chẳng d vị tin lơ đng nhầm lẫn đem hạt giống cỏ gieo trước... Cỏ mọc dữ qu lấn hết cả đất, lm cho ngũ cốc giao sau bị hạn chế. Hạ giới thiếu thực phẩm, bị đi lại phải vất vả nhổ cỏ. Tiếng ku than thấu trời, Thượng Đế nổi giận bn biến vị tin lơ đng thnh con tru, đy xuống trần để gặm cỏ v gip nhn loại canh tc ngũ cốc. V thế, con tru ta suốt ngy nhai hoi v h hục ko cy để ... chuộc tội !"
Quả thật tru lm việc quần quật gip người ta, m nui tru lại khng tốn km, nn tru được coi l con vật hữu ch v song, nhất l ở những xứ sống về nng nghiệp m kỹ thuật canh tc cn th sơ.
Tru xứng đng đứng đầu hng gia sc. Tru xứng đng l bạn qu của nng dn. Ở những nước nng nghiệp bn khai, thiếu tru l thiếu tất cả.
Tru khng những gip người ta cy bừa m cn gip người trong những việc chuyn chở nặng nhọc: Tru ko mật, tru chở củi, tru ko gỗ v.v...
Trong một quyển sch ấu học của người Trung Hoa, bi ni về tru t học sinh no khng biết: "Ngưu lực đại, năng canh điền năng vn xa" (nghĩa l: Tru c sức mạnh, hay cy ruộng hay ko xe).
Cũng như mấy chục năm trước đy, trong "Quốc Văn Gio Khoa Thư", bi tập đọc ni về con tru l bi được cc em học sinh tiểu học thuộc nhất. V cho đến by giờ lớp rẻ ấy đ c con chu đầy đn m nhiều người vẫn cn chưa qun: "Ai bảo trăn chu l khổ ? Chăn tru sướng lắm chứ! Đầu đội nn m như lọng che, tay cầm cnh tre như roi ngựa, ngất nghểu ngồi trn mnh tru, tai nghe chim ht trong chm cy, mắt trng bướm lưọn trn đm cỏ "
Cũng v thế m tru đ được đưa vo ngạn ngữ ca dao, những vần thơ của dn tộc. Tru đ thnh một đề ti thường được nhắc nhở trong thi ca Việt Nam.
Với nng dn con tru được coi như một sản nghiệp, nn tục ngữ c cu "ruộng su, tru ni" để chỉ người kh giả trong lng. V anh chng kia muốn cho người đẹp xiu lng, đ tự khoe rằng:
Nh anh chn đụn mười tru,
Lại thm ao c bắc cầu rửa chn.
Lm ruộng m khng c tru th đừng hng ni mạnh, cũng như lm du m khng c chồng bn cạnh th thật l c thế bơ vơ:
Lm ruộng mạnh c tru,
Lm du mạnh c chồng.
V tru đng vai quan trọng như thế, nn nh nng khng ni mua tru, m ni "tậu tru". V việc tậu tru l một việc v cng trọng đại:
Tậu tru, lấy vợ, lm nh,
Trong ba việc ấy lọ l kh thay!
Sai một ly đi một dặm! Mua lầm phải tru xấu th c khi khuynh gia bại sản, nn người ta phải xem khoang khoy tru rất kỹ, phải dy cng nghin cứu sch coi tướng tru, v:
Con tru l đầu cơ nghiệp, v:
Lộn con ton, bn con tru.
Nh nng m phải bn tru l mất nghiệp, l đời tn!
Hầu hết cc lng qu miền Bắc đều c lệ phạt vạ những ai vi phạm thuần phong mỹ tục của lng, nn c gi qu đa tnh v nhẹ dạ kia đ phải khc than với mẹ c rằng:
Phnh phnh lớn giữa lớn ra,
Mẹ ơi, con chẳng ở nh được đu !
Ở nh, lng bắt mất tru !
Sợ lng bắt vạ mất tru m phải bỏ cha mẹ, bỏ nh cửa, xm lng ra đi, th đủ biết - đối với dn qu Việt Nam con tru qu gi như thế no !
Nui tru cn l một cch lm giu dễ dng mau chng khng thua g nui c (thứ nhất thả c, thứ nh g bạc), nn tục ngữ c cu :
Muốn giu th nui tru ci,
Muốn lụn bại th nui bồ cu.
Ni đến tru, khng thể khng ni đến lực điền, người bạn thiết của tru, c khi từ lc l mục đồng tc cn để chỏm đến khi thnh một lo lực điền đầu hi trn nhăn. Tru với lực điền lun lun sống st bn nhau như hnh với bng, v lời ni của nng phu ni với tru mới dịu dng, tru mến lm sao :
Tru ơi, ta bảo tru ny,
Tru ra ngoi ruộng, tru cy với ta.
Cấy cy vốn nghiệp nng gia,
Ta đy tru đấy, ai m quản cng.
Bao giờ cy la cn bng,
Th cn ngọn cỏ ngoi đồng tru ăn.
(ca dao)
V lin hệ mật thiết như thế, nn tru được mặc nhin trở thnh một phần tử trong gia đnh nng dn, cộng tc đồng lao, chung lưng đấu cật:
Rủ nhau đi cấy đi cy,
By giờ kh nhọc, c ngy phong lưu
Trn đồng cạn, dưới đồng su,
Chồng cy, vợ cấy, con tru đi bừa.
(ca dao)
Trn đy l những hnh ảnh con tru trong văn chương bnh dn. By giờ chng ta hy đi tm hnh ảnh tru trong văn chương bc học.
B Huyện Thanh Quan trong bi thơ "Chiều Hm Nhớ Nh" c hai cu:
Gc mi ngư ng về viễn phố
G sừng mục tử lại c thn.
Khng ni đến tru m thấy tru, khng tả tiếng ht m nghe c tiếng ht (bằng hai chữ g sừng). tại ngn ngoại, thật ti tnh !
Nguyễn Khuyến c hai cu thơ tuyệt hay tả cảnh trưa thn qu qua hnh ảnh con tru gi, con ch nhỏ :
Tru gi nấp bụi ph hơi nắng;
Ch nhỏ ven ao sủa tiếng người.
Cũng tả cảnh "trưa h" ở thn qu v cũng c tru, một nh thơ đồng qu đ gợi ln được ci tịch mịch m đềm nơi thn d một buổi trưa h oi ả, quạnh hiu :
Dưới gốc đa gi, trong vũng bng,
Nằm mt đn tru ngẫm nghĩ nhai.
Ve ve rung cnh ruồi say nắng,
G gy trong thn những tiếng di ...
Nh thơ của đồng ruộng ny cn c nhiều bi thơ tả cảnh qu, trong đ đều c hnh ảnh con tru quen thuộc. Như bi "Chiều Qu" sau đy:
Khi chiều nhuốm bạc đầu cau,
Đường qu thưa thớt tiếng tru gọi đn.
Buồn thiu trong mảnh ao lng,
B rau rt ngủ l vng ho hon.
Hay như bi "Đổi Thay" ny :
Ng tre lối cũ ta về,
Thăm c yếm lụa hi ch trn nương.
Người đi cy nhớ hoa vng,
Đn tru gặm nắng bn đng quạnh hiu.
Với thời gian, tất cả đ thay đổi, đ khc xưa ! Duy hnh ảnh con tru th bao giờ cũng như bao giờ, bất biến.
Qua mấy cu ca dao ở đoạn trn, chng ta đ nghe người nng dn ngy xưa ni với tru, giờ ta hy nghe người nng phu ngy nay "nhủ tru":
G thn vừa gọi vừng đng,
Ta cng tru đ ra đng cy chim.
Nước nh bao lc ngả nghing,
Nh nng vẫn chẳng hề qun ruộng vườn.
Mồ hi tầm t mưa tun,
Cho xanh ngọn la, cho thơm cnh đồng.
Cho dn ấm cật no lng...
Đồng qu bt ngt vẫy vng đi ta!
(Tiếng Vng Đưa 1957)
V by giờ xin mời bạn đọc thưởng thức bi thơ "Con Tru" của nh thơ qu cố Phạm Ngọc Khu, bi thơ m thuở sinh thời nh văn L Văn Trương rất ưa thch:
Nay l lc mang sức tru mnh liệt,
Ko lưỡi cy rạch vỡ hết ruộng nương,
Khơi mạch sống từ trong lng đất chết,
Mở đường ln cho hạt thc đang ươm.
Nay l lc gặm cỏ kh rơm cứng,
Dẫm bn lầy v chọi với nắng mưa,
Lấy ch ngang tng v lng quyết thắng,
Lm hơi rượu mạnh để say sưa ...
Cho mặt đất lung linh như biển cả,
Gi ngả nghing đa ngọn la xanh tươi,
Cho nắng lửa gay go v tn ph,
Phải b tay thua sức sống mun loi...
Tru l biểu hiệu của sức mạnh dẻo dai, bền bỉ, l hnh ảnh của sự nhẫn nại, cần c. Tru l phụ t đắc lực của nh nng, đ gp nhiều cng sức sản xuất thc gạo nui dn tộc ta trường tn qua bao nhiu thế hệ. Khng c tru, nh nng khng đnh b tay th tất phải v cng khổ cực như cảnh tả trong bi thơ sau đy:
Trời xm thấp, rặng tre gi trt l,
Đầy ng thun hun ht gi chiều đng.
Sương m bay phơi phới tỏa đầy đồng,
Hơi lạnh cắn vo ln da cng buốt.
Trong thửa ruộng chn đ trn ngập nước,
Đi bng người đang chậm bước đi đi...
Người đn ng ci rạp bước lầm l,
Người vợ cố đẩy bừa theo st gt.
Họ l những nng dn ngho bậc cht,
Khng c tru nn người phải lm tru.
Họ bừa ngầm một thửa ruộng chim su,
Nước đến bụng, i, rt cng thm rt !
o rch tướp, hở ra từng mảnh thịt,
Tm bầm đen trong gi lạnh căm căm.
H hục lm, thỉnh thoảng lại dừng chn,
Vo v nm ln mặt đường từng vốc...
Nhc trng ngỡ l nắm bn hay đất,
Nhn lại xem : , đống đỉa đen s !...
Ta rng mnh, quay mặt bước chn đi,
Lng t ti một mối sầu u m.
Trời cng thấp, tầng my ch cng xm,
Mưa phn gieo ảm đạm khắp đồng qu,
Gi chiều nay sao lạnh buốt, l th ?
(T.V.. Người Tru)
Hnh ảnh con tru quả l một phần hnh ảnh xứ sở ta. Ni đến Qu Hương l phải ni đến tru. Người Việt Nam xa qu hương, nhớ qu hương c thể tm thấy hnh ảnh Đất Nước qua hnh ảnh con tru. Con tru l một hnh ảnh vừa hiền lại vừa hng, ci hiền ha v hng mạnh của dn tộc Việt ...
Bng B Ln
-
-
Re: Năm Kỷ Sửu & những truyện về con Tru
Con Tru Cộ Của Cha Ti
Vinh Hồ
Ti khng hiểu tại sao lng ti sau năm 1975 nh no cũng nui b, nhưng những năm 50, 60 khi ti cn nhỏ nh no cũng nui tru.
Lc ấy nh ti c bốn con tru m Cộ l con tru cầm bầy khn ngoan, dũng cảm nhất nn cả nh ai cũng thương qu n, nhất l cha ti.
Khi sang Mỹ định cư nhớ về lng cũ, nhớ về cha ti đ gi ru tc bạc phơ suốt đời vất vả trn đồng ruộng, ti c lm một bi thơ về cha ti lu lu giở ra đọc, xin trch hai cu đầu:
"Cả đời chn chặt với dng sng
Yu mến con tru, qu ruộng đồng"
Cha ti lm nng, trước nh gần cổng ra vo dưới tng cy v sữa rợp bng mt c một chuồng tru kh rộng lợp bằng l dừa về sau thay bằng tn. Ngay tại đầu sn c một gin rơm hnh vung cao tới bụng, chnh giữa trồng một cy trụ li cao thẳng đứng, gọi l trụ rơm hay nọc rơm. Trn gin, rơm rạ được vun thnh đống xy trn chung quanh nọc rơm, trn đầu nọc rơm p một ci gầu che mưa, l lương thực dự trữ của tru b. Lng ti, đại đa số l nh nng, hầu như nh no cũng c chuồng tru v nọc rơm. Họ coi rơm rạ như l một vấn đề sinh tử quan trọng ưu tin hng đầu của họ. Bước vo lng nổi bật những nọc rơm vươn cao dưới nh mặt trời.
Thng Ba đồng la chn vng, bầu trời xanh lơ, nắng đẹp, nng dn mang bồ ra đồng cắt gốc đập bồ. Rạ thải ra được xếp ngay hng thẳng lối trn ruộng, mỗi trưa chủ nh cho người đến trở rạ, phơi chừng hai ba nắng l kh. Chủ nh huy động ton nhn lực trong nh ra đồng cuốn rạ, b lại thnh từng b, dng chng gnh về nh. Kẻ trn gin, người dưới đất dng cy c chảng hai đưa từng chng rạ ln cao cho người vun, phải vun cho xong ngay trong buổi chiều, khng để lại ngy mai v sợ mưa ro bất thnh lnh.
Vụ Tm l vụ mưa, ruộng ngập nước nn khi la chn được gặt bằng những ci vng hi đưa tới đưa lui thoăn thắt, nhịp nhng bởi cc b v cc c thn nữ lnh nghề. La gi được b lại thnh từng b chất lt chng gnh về nh l phần việc nặng nề dnh cho cc ng v cc chng trai lực lưỡng. La b được chất thnh từng đống cao trn sn. Sng hm sau thức dậy, sn la đ thấy đầy người ni cười vui vẻ, kẻ đạp la, người kĩu thc... Khi thc sạch được chia thnh tm đống bằng nhau, nhm gặt chọn một, rồi chia đều ra cho cc bạn gặt mỗi người nhận một phần khoảng chừng nửa giạ. Thnh quả của một ngy cng qu t ỏi, nhưng chịu kh đi gặt mướn mn ma cũng được mười, mười lăm giạ thc, bn lấy tiền may o quần mới cho con, v mua sắm một vi thứ:
"Thịt mỡ, dưa hnh, cu đối đỏ.
Nu cao, trng pho, bnh chưng xanh"
- Trần Tế Xương
để vui Xun đn Tết cng b con chm xm.
Rơm thải ra được chủ nh rải đều trn sn phơi, khi kh sẽ được vun thnh nọc rơm.
Gặp năm mưa bo, rơm rạ bị ướt hết hay bị nước cuốn tri l cả một nỗi lo u "ăn khng ngon, ngủ khng yn" của b con nng dn v năm tới sẽ khng c lương thực cho tru b. Tiền đu để thu mướn người cắt cỏ rng r suốt cả một ma cy? Cuối vụ nếu ma mng bị su bọ ph hại, bị hạn hn hay lụt lội lm mất trắng, th nh nng coi như ph sản, con ci phải nghỉ học ở nh chận tru hay đi ở đợ ở mướn cho người. Những nỗi cơ cực của đời nng dn trong đ c con tru khng c bt mực no tả xiết. Xin hy đọc vi cu ca dao, tục ngữ chuyn chở những nỗi buồn mnh mang đ từng vang ln giữa đồng khng mng quạnh:
- Lạy trời mưa xuống
Lấy nước ti uống
Lấy ruộng ti cy...
- Trng trời, trng đất, trng my
Trng mưa, trng nắng, trng ngy trng đm
Trng cho chn cứng, đ mềm
Trời im, bể lặng, mới yn tấm lng
- Tru ơi ta bảo tru ny
Tru ra ngoi ruộng tru cy với ta
Tru cy vốn nghiệp nng gia
Ta đy, tru đấy, ai m quản cng?
Mỗi buổi chiều t, khi la tru về chuồng đng cổng xong xui, thằng Lường đu đ hết nhiệm vụ? N phải rt rơm rạ v chng, gnh ra bỏ đầy mng ở đầu chuồng cho tru. Nửa đm, cha ti cn phải dậy bỏ rơm rạ cho tru thm một lần nữa. Khi sao Mai mọc ở đằng đng chừng nửa cy so, cũng l lc tiếng chung cha Thin Bửu ngn ln từng tiếng boong boong... l cả nh ti thức dậy. Người nấu cơm nước, kẻ học bi, kẻ la tru, người vc cy ra ruộng, kẻ đi cấy. Cả người lẫn tru đều lm việc cật lực cho đến khi mặt trời đứng bng mới trở về nh. ng l:
Trn đồng cạn, dưới đồng su
Chồng cy, vợ cấy, con tru đi bừa
Cng việc của mục đồng vẫn chưa hết, sau khi bỏ rạ rơm cho tru xong, phải co phn tru kh cng rạ rơm ẩm mục gom thnh đống sẵn sng đu đ, để đến khi trời chạng vạng tối bầy muỗi xuất hiện bay vo vo như ong vỡ tổ l chm lửa un khi để đuổi muỗi cho tru. Khắp xm lng khi chiều xuống c đủ mọi thứ khi: khi bếp, khi rơm rạ, khi un muỗi... đy đ, ha lẫn, bay l l trn cnh cy mi rạ đ được cc văn sĩ gọi l "khi lam chiều" nghe thanh bnh, thơ mộng v nhn tản lắm. Cng việc un muỗi tầm thường như vậy, nhưng lại l một cng việc tối quan trọng của nh nng. Nếu thằng Lường v l do no đ m khng lm th ti phải tức tốc dẹp bỏ hết mọi chuyện học bi, lm bi, để nhảy vo thay n. Nếu cả hai đều khng lm, th đm hm đ d đi lm về nh c muộn cch mấy, cha ti cũng vo xch cy đn bo ra treo tại đầu chuồng, li hi co phn kh, rạ mục un muỗi cho tru đng hong đu đ xong xui rồi mới chịu v nh tắm rửa, ăn cơm, nghỉ ngơi. V sau mỗi lần như vậy, bọn ti đều được ng nghim nghị gọi đến để... nghe ng "ca" một bi ca con tru:
- "Tao nghe ni ở C Mau, người ta qu trọng con tru cn hơn cả con người. Bởi v con tru phải đi cy bừa nặng nhọc vất vả suốt ngy ở ngoi đồng để nui con người. Nhờ n m con người c ci sống, ci ăn, ci mặc, ci học hnh... Chnh v thế m ở trong đ ban đm người ta giăng mng cho tru ngủ. Thiệt l nhn đạo hết chỗ ni! Cn ở qu mnh, nng dn nh no cũng ngho xơ ngho xc, mng mn cn khng c cho người, lấy đu cho tru! Cho nn chiều xuống nh no nh nấy cũng đều phải lo un muỗi cho tru. Nay chng bay chỉ c mỗi cng việc như thế m cũng khng lm, th tao chẳng biết chng bay muốn g? Hay l chng bay muốn ăn roi cy? Suốt đm đn muỗi sẽ tha hồ đốt, sẽ thi nhau ht mu, như thế th mấy con tru lm sao ngủ được? Ngy mai chng cn hơi sức đu nữa để m đi cy? Tại sao chng bay cn nhỏ tuổi m lại khng biết thương yu con vật?"
Lng ti ba mặt l sng nn rất thuận tiện cho việc nui tru. Con sng Lốt c nhiều bến sng ct trắng, nước chảy trong vắt thật l tưởng cho tru nằm như bến ng Năm Xanh, bến ng Gần gần nh ti. C nhiều ruộng rộc nằm dọc theo con sng ục thch hợp cho tru cy bừa hơn b, như rọc B X Ba, rọc Quẹo, rọc Biền Ct, rọc ng Bảy Chuyển, rọc ng Năm Son, rọc B X Năm... Sau vụ Tm, hầu hết những ruộng rọc đều ngập nước lnh lng, mọc nhiều cỏ lng, cỏ lc, la cht, la ri... hấp dẫn bầy tru lội nước để ăn.
Ti chăn tru từ lc cn nhỏ ở bậc tiểu học, đến khi ln đệ Thất, đệ Lục, đệ Ngũ ở trường Trần Bnh Trọng, vẫn cn phải tiếp tục chăn tru vo cc ngy cuối tuần, những ngy nghỉ lễ, nghỉ h để thay cho thằng Lường về nh thăm m thăm em n.
"Con tru l đầu cơ nghiệp" của nh nng. Suốt bao năm lm việc cực nhọc "trn đồng cạn, dưới đồng su" cha m ti đ dnh dụm cht "vốn liếng" để mua về một con tru ngh ci đặt tn l n.Lớn ln n sinh được ba con con. Gần ba năm n mới sanh một lần, sanh như thế gọi l sanh thưa, t ai muốn nui v khng c lợi, nhưng cha ti vẫn cứ nui. Cả ba con tru con đều rất to con tốt tướng: con đực, ng đặt tn l Cộ, hai con ci tn l: Bầy, Lũ. Con Cộ rất mau lớn, khi mới được bốn tuổi th n trổ m trng đ oai vệ rồi: cổ r, ức to, lưng phẳng, da đen bng, hn rộng, hai đi sau to bnh ky, hai con mắt đen lay ly nằm dưới cặp sừng cong đen như mun nhọn hoắt. Giữa hai ci sừng c một ci xoy mu đen sậm l những sợi lng đen ng nh mọc cuốn trn theo hnh trn ốc trng rất đẹp. Nghe ni chnh ci xoy tru ny m tru con no cũng gan bẫm, lầm l, dữ tợn, cọc cằn. Do đ khi thấy người no c đng một vi ci xoy tru trước trn th người ta ni những người đ cọc tnh. Cha ti cưng con Cộ như con. ng thường vuốt ve, chăm sc, tắm rửa n mỗi ngy nn trng n sạch sẽ cng thm dễ thương, dễ mến. ng thường khoe:
- "Con Cộ ny cy rất chiến, lại nhẹ roi".
Ti thấy trn ruộng, ng cy dễ dng, khỏe khắn, khng vất vả cứ phải la ht om sm như nhiều ng cy khc. Lu lu mới nghe cha ti cất ln hai tiếng ngắn ngủn như Cộ tới (đi tới), Cộ d (quẹo phải), Cộ th (quẹo tri), Cộ d (đứng lại) chỉ nhỏ nhẹ thi nhưng con Cộ đều thi hnh răm rắp đng theo ng. ứng trng con Cộ ko cy m thương cho n. Một mnh n thủ bn d l bn nặng (hai con n, Bầy thay phin nhau đi bn th) nhưng nghiệt thay mỗi lần cy n đều bị sang ni suốt cả vụ như vậy. Ci sợi dy ni khng đặt ở chnh giữa của ci quải m lại đặt lấn sang pha bn n, cho nn bao nhiu sức nặng của đường cy phần lớn đều đ trn vai n, n phải gnh thay cho con tru ci đi bn cạnh, nhưng khng bao giờ thấy n c thi độ vng vằng bất mn, phn l phn b, sợ kh sợ khổ hay "mnh" g hết. N lun lun trong tư thế sẵn sng, lun lun tỏ ra mnh l kẻ cả, lc no cũng hng dũng, mạnh mẽ lướt tới trước. Cy suốt một buổi ruộng snh ln gần tới đầu gối, bốn chn l lết bước hết muốn nổi, nhưng hễ mở cy ra th ci đầu n cứ nghinh nghinh ln trời, ci chn n cứ rượt rượt tới trước, bước xăm xăm đi theo ci từ đồng ny sang đồng khc. Tm được n để dẫn về l cả một vấn đề trầy vi trc vảy của hai cha con ti: mệt phờ người. Vậy m cha ti chẳng bao giờ đnh n, ng chỉ gi gi ci roi cy trước đầu n rồi mắng yu:
- "Cy th thở, mở th theo ci, chết đ nghe con!"
Hnh như hiểu được lời ng ni nn ci đui của n cứ ngo ngoe phe phẩy như muốn tỏ ra rằng n đ biết lỗi. Ti khng hiểu tại sao suốt ngy trững mỡ "đi theo người yu" hết con ny đến con khc chẳng thiết g đến việc ăn uống như thế m n vẫn cứ mập mạp khỏe mạnh như thường?
Khi n được su bảy tuổi th trong lng khng c một con tru no xịt lại n. Con tru Chảng của B X Ba cầm bầy cc năm qua c đi sừng cong di cả thước, mục đồng đi khi khng cỡi trn lưng m ngồi trn đầu n, hai chn gc ln hai ci sừng di ca mấy cu vọng cổ khi n c rịch c tang đi trn con đường lng, nhưng nay gi rồi đnh phải chịu thua con Cộ của cha ti sau hai trận đụng nhau bn sống bn chết.
Bến ng Gần, nước chảy trong leo lẻo, rộng ri l chỗ nằm nghỉ ngơi quen thuộc của đn tru xm ti, cứ đến 11 giờ trưa hay 5 giờ chiều l chng tự động ko xuống nằm. n tru nằm yn trong nước trng giống như những tảng đ đen s lc ngc, thỉnh thoảng đầu ct xuống nước một chập thật lu rồi từ từ l ci mm ln thở ph ph văng nước ra trng khoi ch lắm, như thể chng muốn khoe với nhau về ln hơi di v địch của mnh. Cả đn đang nằm im như vậy nhưng khi con tru Cộ của cha ti xuống bến, dừng lại tại m nước, rướn cao cổ ln một hồi di th cả đn tru đều đồng loạt đứng dậy nhướng mắt nhn về pha con Cộ, đầu gật ln gật xuống như thể chng đang lm động tc "cho knh" vị cha tể xếp sng của mnh. V sau khi con Cộ khịt khịt mấy tiếng ra hiệu "an tọa" g đ th cả đn đồng loạt nằm xuống. Những lc ấy, ti thấy con Cộ thực sự c quyền uy tột đỉnh đối với bầy tru chẳng khc g cc bậc vua cha thời phong kiến xa xưa của x hội loi người vậy.
Cũng nhờ bến sng ny m ti biết nhiều kiểu bơi như: bơi ngửa, bơi ch, bơi si. Nhớ c lần đi học về ngang qua bến Cha Kỳ gặp nước lớn, một tay cầm sch vở, một tay bơi nhưng ti vẫn qua được bn kia sng an ton. Sau ny vo Nha Trang học, ti lại thm một phen m biển. Mỗi lần tắm, ti thường nằm ngửa trn biển nửa tiếng đồng hồ mới bơi vo bờ.
Mỗi buổi trưa tại bến ng Gần, sau khi thấy đn tru nằm yn đu đ rồi, chng ti bn cỡi hết o quần ra giặt phơi trn bi ct, xong nhảy m xuống sng bơi ra chỗ "bụi tre lở" l nơi nước su ngập lt đầu c hai dng nước xoy lng chảo ở hai bn v một dng nước vận x bang ng ục ở giữa thật nguy hiểm c thể nhận chết người như chơi. Bao nhiu cu chuyện kể về ma Da nắm chn người tắm li vo lổ tre chết đuối ba ngy nổi ln đều xuất pht từ bụi tre lở ny. Nhưng mục đồng chẳng sợ, trưa no cũng vậy, chnh tại bụi tre lở ny l điểm tập trung để thi bơi. Khi nghe đếm một hai ba l chng ti cả chục đứa, c cả con gi nữa, thi nhau bơi si xuống tận bến nh ng Tm Trạc ở pha dưới xa tới 200 mt, đứa no m được gốc sao tại đ trước nhất sẽ thắng. Ba đứa thắng nhất nh ba sẽ được chng ti thay phin lm tru để cỡi đi vng vng trn bi ct. Tuy nhin, th vị nhất vẫn l đi m tm v c trầu tại khc sng sau lưng nh ng Hai Nh l vng nước đứng v su tới nửa cy so. Dọc theo hai bờ sng tua tủa những gốc tre, c những gốc tre kh chặt ngắn lởm chởm chm dưới nước lu đời l nơi cư ngụ của loi tm cng. Con no con nấy to bằng cổ tay c hai cng di nằm ẩn trong cc ống tre cứ việc th tay nắm đầu ko ln. Cn c trầu th nằm im trong cc hang hốc ven bờ cỏ dng hai lng bn tay m thật nhẹ v dng mười ngn tay lừa thế tm gọn. Tm c bắt được, c khi c cả mấy chục con, được mang hết ln bến đốt lửa dng ghim tre xỏ dọc nướng trui, nhất l tm con no con nấy trng vng rực thơm phức, chấm với muối ớt nặn chanh ăn m thi. Chng ti thường c những bữa tiệc mục đồng đơn giản mộc mạc đầy tiếng cười hồn nhin v tư như vậy. Lc bấy giờ mặt trời khng cn đứng trn đỉnh đầu m đ đi lệch qua cy go trn bến đến một gang tay m đn tru vẫn cn m dng nước mt cứ nằm im chưa muốn dậy. Trước niềm vui ấy nếu c ai đến hỏi chăn tru sướng hay khổ th chng ti sẽ trả lời rằng:
- " Ai bảo chăn tru l khổ? Khng, chăn tru sướng lắm chứ, ngồi mnh tru"
Con Cộ yu đồng ruộng, bến sng, đường lng giống như người, đi đu n cũng nhớ đường trở về nh. Về mặt ny tuy l cng chung một họ nhưng b lại thua xa tru, nn người ta mới ch l "ngu như b" v khen con tru, con ch:
- "Lạc đường nắm đui ch, lạc ng nắm đui tru"
Khi vụ Tm cy cấy xong xui, Cha ti v ti lại la mấy con tru ln Tn Trc gần Dục Mỹ để gởi cho một người quen chận tru lnh tại đ, đến sau Tết mới ln la về để chuẩn bị cho ma trồng thuốc l, gieo đậu xanh, hay m... Tn Trc l vng cao, cch một dy ni o Cạnh, xa trn 10 cy số, vậy m sng hm sau ti lại thấy con Cộ c mặt tại chuồng, chắc n đ băng rừng lội suối đi suốt cả một đm khng ngủ. Ba ti gi gi hai ci tai n v ni bằng một giọng tru mến:
- "Con đừng về nh kiểu ny nữa chỉ khổ cho chủ m thi. V sng mai chủ lại phải mất cng dẫn con đi ln trn đ. Ở trn đ cao ro, thng Chn thng Mười khng bị ngập lụt, lại c cỏ non cho con ăn, con biết khng? Con cứ ở lại trn đ rồi sau Tết chủ sẽ ln la con về."
Hnh như n hiểu lời cha ti nn cc năm về sau n khng cn bỏ về nh theo ci kiểu "ba gai" ấy nữa.
Cha ti lc no cũng thương n nhất l vo ma cy, bất kể vụ Ba hay vụ Tm ng đều bắt ti dắt ring một mnh n đi lẻ ăn trong cc vườn tược, trn những bờ sng bờ ruộng hay g đống sau khi mở cy ra. Cn ng sau khi mở cy ra ăn vội ba hột cơm trưa xong l mang đi giỏ trạc mạ chạy te te ln vng Vạn Thiện, Ph Sơn xa hng năm, bảy cy số để cắt cỏ... để rồi mỗi chiều về trn vai ng lc no cũng c một gnh cỏ mật cỏ bắp nặng trĩu l mn cao lương mỹ vị đặc biệt dnh ring cho đi tru cy.
Một ngy kia Ba ti v cng đau buồn. Một trận đụng độ kinh hồn bạt va giữa con tru Xe của ng Tm cuối lng v con tru Cộ của cha ti. Con Xe cn trẻ, to con, mập mạp mới mua từ đồng Tn Lm, Tn Tứ đem về nổi tiếng cy hay, bn lộn giỏi. Hai con vật đụng nhau suốt một tiếng đồng hồ. Con Xe c lợi thế hơn ở cặp sừng. Cặp sừng của n l loại "sừng cm" trời cho, khng qu di m cũng khng qu ngắn, thật vừa vặn để khi n lảy qua lảy lại th hai ci mủi sừng của n cứ khot chnh xc như để vo ngay hai con mắt của đối phương, nếu khng mc được mắt th cũng mc hầu, mc tai, mc hm thật hết sức nguy hiểm! V thế m con Cộ nh ti bị thương nhiều chỗ mu chảy ra ướt mặt, chịu khng nổi, đnh phải quay lưng bỏ chạy. Nhưng con Xe thuộc loại vua gan bẫm khng chịu dừng lại m cứ hối, cứ rượt n theo sau, lc th chm vo mng, khi th lảy vo hai chn sau. Từ cuối lng iềm Tịnh hối ln tận cc lng Ph Lễ, Bnh Thi, Ph Văn. Người ta thấy tội cho con Cộ qu nn chạy ra dng gậy gộc la ht thị uy v cản đường, n mới chịu thi. Cha ti phải bỏ cả việc gnh mạ rải ruộng cấy chạy ln G Dinh tại lng Ph Văn để dẫn con Cộ về th trời đ tối xẩm. Ba ti khc rng v thấy trn đầu n bị thương nhiều chỗ cn rỉ mu tươi, mng cũng bị chm mấy đường su rướm mu. em Cộ về nh, cả nh xm lại soi đn xem vết thương của n ai cũng khc mếu mo. M ti đi nấu nước muối, ti v chị ti bưng đn chạy ra cc hng ro kiếm hi l dũ dẽ non. Cha ti lấy nước muối rửa vết thương, lấy l dủ dẻ gi nhuyễn rịt vết thương cho n. Ti thấy hai con mắt n long lanh ươn ướt như cảm động trước hnh động nhn từ của người chủ đ tận tnh chăm sc, thương yu v chia xẻ nỗi đau buồn thất trận của n. Từ đ cả hai gia đnh đều cố gắng cch ly chng. Suốt nửa thng n được nghỉ việc. Ngy no cha ti cũng đi cắt cỏ tươi gnh về cho n ăn. M ti th lấy cm gạo lức trộn với chuối cy gi nhỏ đem ra cho n tẩm bổ. Cn ti th dẫn n lẻ ăn trn cc bờ ruộng mọc đầy cỏ non, chiều về tắm rửa kỳ cọ cho n. Hơn một thng, vết thương lnh lặn, sức khỏe sung mn trở lại, trng n hng dũng phong độ như xưa. Ngy no n cũng chm rầm rầm vo gốc me gốc gạo. Nếu khng bng vo cc bờ ruộng cao th cũng san bằng mấy cục g mối, hc bụi đất tung bay m mịt. Hnh như n đang m thầm toan tnh chuyện "v cng khổ luyện" để chờ ngy ti đấu?
Buổi trưa hm ấy trời trong vắt khng một gợn my, bầy tru nh ti đang ăn cỏ tại G Dền gần ập iềm Tịnh. Trong một pht lơ l của mục đồng, con Cộ một mnh đi xăm xăm băng qua ất Lớn, ruộng Mả Khch, G Lẫm, ruộng ồng Ba - ất St, G Găng, ruộng Hạn Ngũ, nhảy qua mương ci, băng qua vin gia b Hai L - ng Ba Khun, vượt qua hương lộ, băng qua vin gia ng BaYếu, ruộng ng X Nh, rồi leo ln g ng Trịnh ngổn ngang mồ mả. Khi pht hiện con Xe đang gặm cỏ ở pha cuối g gip ruộng Bờ Thềm, con Cộ lặng lẽ chẳng ni chẳng rằng, cũng khng thm nghinh chiến, từ khoảng 50 thước xa, trong thế chủ động bất ngờ, n ci gầm ci đầu xuống, gồng ci cổ r bnh ky ln, chạy một mạch như cuồng phong lao thẳng vo chỗ con xe đang đứng, đnh một ci "rầm" dữ dội khủng khiếp vo đầu con Xe. Thừa cơ hội con Xe trong một giy thất thần, chới với, n dng đi sừng di tấn cng tới tắp chm vo đầu vo hm con Xe, đẩy con Xe li ra sau mấy bước. Hnh như n rt kinh nghiệm lần trước nếu để con Xe lấy lại được thế cn bằng trận đấu, hai bn mặt đối mặt đnh trực diện với nhau th sớm muộn g n cũng bị thua đau trước cặp sừng cm l vũ kh lợi hại của con Xe. Cho nn với thế thượng phong thần tốc, n chớp lấy thời cơ v cơ hội bằng vng đ "xốc cng" được con Xe, v hiệu ha hon ton cặp sừng cm thần sầu quỷ khc ấy. V bằng tất cả lng th hận nung nấu trong lng từ bấy lu nay, vận dụng hết ton lực n đẩy tới, vừa đẩy vừa chm ti bụi. Con Xe bị lm thế độc, đầu nghing hẳn về một bn trong tư thế cố hết sức vng vẫy để gỡ ra nhưng khng cch no gỡ ra được. Thất thế, n cứ lui dần, lui dần để tm cơ hội. Nhưng hễ con Xe lui một bước th con Cộ lại nhấn tới một bước, cố bm st nt nhất định khng chừa một khoảng hở no. Khi li đến cuối g, hai chn sau của con Xe khng cn điểm tựa nn bị hỏng chn, ton thn của n mất thăng bằng ng nho xuống đm ruộng snh nằm ngửa chinh hinh th con Cộ nho theo sử dụng cặp sừng di như đi song kiếm tha hồ chm vo đầu, vo bụng, vo chn con Xe.
Cũng may khi trận đấu vừa diễn ra đ c nhiều người ở lối xm, những người đi chợ về, kể cả cc b, cc c thn nữ cấy gần đ cũng chạy đến, cng trẻ mục đồng đứng xem đng như ngy hội v khi thấy tnh thế nguy kịch cho tnh mạng của con Xe, người ta mới a đến để can ra, kẻ dng roi cy, gậy gộc, đn gnh, người lấy rơm rạ b lại thnh cy đuốc, con Cộ vừa bị đnh vo lưng vo đầu vừa bị đốt vo đt hoảng qu bỏ chạy để lại con Xe nằm thở dốc trn bi chiến trường đầy bn snh trộn lẫn mu tươi.
Chiều hm ấy cha ti trở về nh, m ti lo lắng hỏi:
- "Sao, nghe đm trẻ ni con tru Xe của Ch Tm bị thương nặng lắm phải khng? ng khng xuống thăm ch xem sao? " Cha ti trả lời vui vẻ:
- "Từ chiều tới giờ ti ở dưới nh ch để gip ch săn sc cho con Xe, n bị thương nặng nhưng khng đến nỗi no. Tnh trạng của n cũng tương tự như con Cộ mnh bữa trước, chắc phải mất cả tuần mới đi cy được.
- Đang thời vụ m nghỉ cả tuần th mạ gi hết?
- Ch n cũng than như vậy, nhưng ti c hứa với ch l sẽ sẵn sng cy gip cho ch nếu ruộng ch bị b." M ti đăm chiu:
- "ng thấy chưa? Nui tru đực đ khng sinh lợi m cn cứ phải hồi hộp, lo lắng v khổ di di như vậy Sao ng khng thử tnh lại xem ci no c lợi th lm?
- m my ni sao? C phải m my muốn bn con tru Cộ đi c phải khng? Khng! Khng được! Khng dễ g c một con tru đưc khn v cy tốt như vậy đu. Chủ v V đ từng nui một bầy tru c cả chục con đực m đu c con đực no khn v cy hay như con Cộ của mnh. Con tru m hay th người cy cũng đỡ mệt. M my an tm, bắt đầu từ ngy mai ti sẽ treo một ci trống c gắn lục lạc ngay cổ của n y như hai con tru của ch Bốn Hch v ch Hai My vậy, th n sẽ chịu php khng cn cch g đi theo ci v đi bn lộn nữa."
Một năm sau ti khăn gi vo Nha Trang để học. Kể từ đ ti xa nh, xa dng sng, bến nước, xa cnh đồng, xa những bờ ruộng mọc đầy cỏ non m ti v con Cộ đ từng c một quảng thời gian di khắng kht như một đi bạn. Rồi sau đ ti lại bước vo đời qun ngũ miệt mi trn khắp cc nẻo đường thập tử nhất sinh, ti đ khng c một dịp no để trở về thăm lại con tru Cộ của cha ti nữa.
Nhưng ti vẫn cn nhớ như in ci buổi chiều thắng trận của n. Hm ấy d khng được mục kch tận mắt trận đấu vẻ vang oanh liệt của n, nhưng ti đ được đm bạn mục đồng kể lại thật đầy đủ chi tiết. Ti v cng nể phục n. D khng phải l con người nhưng n cũng đ c một ch bất khuất quật cường v đầy mưu tr dũng cảm. Ti chạy xuống g ng Trịnh m lng trn ngập niềm hn hoan v bờ bến. Ti đ la ht ln như một người đin để mừng n thắng trận. Ti thấy n đang đứng trn một g đất cao vươn vai, đầu ngẩng ln, lưng thẳng, mặt my rạng rỡ, hai con mắt sng trưng đen lay ly, trng n thật l hin ngang oai hng! Nhn đầu cổ mnh mẩy n cn ướt đẫm mồ hi v lấm lem những bn đất, ti biết l n mới vừa trải qua một cuộc hỗn chiến cam go. Ti dang rộng hai tay m n vo lng. Ti vng cnh tay qua ci cổ r to bự sư của n nhưng vẫn khng m hết, Ti mn m, rờ rẫm, v hn ht n. N vẫn đứng yn khng một cht nhc nhch cử động. Đối với ti n vẫn tỏ ra hiền lnh, trầm tĩnh như vậy. Ti biết rằng khng chỉ một mnh n đang vui m cả ti, cả nh ti, nhất l cha ti cũng đang vui mừng hớn hở. Cha ti đ cho n nghỉ cy ba ngy để dưỡng sức, v mỗi ngy ng đều đi cắt cho n một gnh cỏ, coi như đ l phần thưởng danh dự m n phải được nhận lnh. Trong ba ngy, ti như người phục dịch tc trực bn n, tắm rửa n, đập muỗi mng cho n, dẫn n đi lẻ ăn ngoi đồng ruộng, bờ sng. Mặt trời đ ng bng, nắng chiều đ nhuộm tm trn dy vi Vọng Phu xa, nhưng ti vẫn cn nấn n chưa muốn dẫn n về. Bn kia sng những l ruộng mới cấy, mạ non chưa bn rễ vẫn cn một mu vng hoe. Một đn c trắng bay lượn qua lượn lại trn bầu trời xanh rồi cng một lc s xuống đậu trắng cả ngọn cy go trơ vơ đứng giữa cnh đồng. Con Cộ ngước cao cổ nhn theo mu rng chiều đỏ sẫm tận trời ty rồi ln một hồi di như tiếng gọi đn, như muốn nhắc nhở đn tru cn đang say sưa gặm cỏ trn Đất Lớn, G Lẫm, G Găng hy mau mau cất bước trở về chuồng.
Đ l những hnh ảnh sau cng đầy huy hong v ấn tượng của con tru Cộ cầm bầy của cha ti, cn lưu trong k ức của ti ngy no.
Vinh Hồ
2/7/09
-
Posting Permissions
- You may not post new threads
- You may not post replies
- You may not post attachments
- You may not edit your posts
-
Forum Rules
Reply With Quote